№ას-50-2022

27 იანვარი, 2023 წელი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – ვ.გ–ვა, ზ.გ–ვა (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ო.გ–ვი (მოსარჩელე)

მესამე პირები დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე – პ.გ–ვა, ა.გ–ვა, ტ.გ–ვა

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ სამკვიდრო მოწმობისა და ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა და სამკვიდრო ქონების 1/6 წილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ო.გ–ვმა (შემდეგში - მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა ბოლნისის რაიონულ სასამართლოში ზ.გ–ვასა და ვ.გ–ვას მიმართ (შემდეგში - მოპასუხეები) შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:

1.1. ნაწილობრივ ბათილად იქნეს ცნობილი ნოტარიუს მ.ხ–ძის მიერ, 1998 წლის 26 თებერვალს, ზ.გ–ვას სასარგებლოდ გაცემული კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა;

1.2. ნაწილობრივ ბათილად იქნეს ცნობილი ზ.გ–ვასა და ვ.გ–ვს შორის, 2012 წლის 18 ივლისს გაფორმებული უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება;

1.3. ო.გ–ვი ცნობილ იქნეს მესაკუთრედ 1997 წლის 16 ივნისს გარდაცვლილი ტ.გ–ვის დანაშთი სამკვიდრო ქონების, მდებარე: ქალაქი მარნეული, ......, საკადასტრო კოდით: ......., 1/6 წილზე (იხ. 18.04.2017წ. სხდომის ოქმი 16:27:49).

2. მოპასუხეებმა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს.

3. ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით, ო.გ–ვის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ო.გ–ვმა გაასაჩივრა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 02 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, ო.გ–ვის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ო.გ–ვის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს მ.ხ–ძის მიერ, 1998 წლის 26 თებერვალს ზ.გ–ვას სასარგებლოდ გაცემული კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა 1/6 ნაწილში; ბათილად იქნა ცნობილი ზ.გ–ვასა და ვ.გ–ვს შორის, 2012 წლის 18 ივლისს გაფორმებული უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება 1/6 ნაწილში და ო.გ–ვი ცნობილ იქნა 1997 წლის 16 ივნისს გარდაცვლილი ტ.გ–ვის დანაშთი სამკვიდრო ქონების, მდებარე: ქალაქი მარნეული, ....., საკადასტრო კოდით: ......, 1/6 წილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ.

6. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1.სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

6.1.1. 1997 წლის 16 ივნისს გარდაიცვალა ტ.გ–ვი. მამკვიდრებელს საკუთრებაში ერიცხებოდა ქ. მარნეულში, ..... მდებარე უძრავი ქონების ½ წილი, ხოლო ½ წილი ეკუთვნოდა მის ძმას ი.კ–ვს.

6.1.2. ტ.გ–ვს დარჩა ექვსი პირველი რიგის მემკვიდრე: მეუღლე -ზ.გ–ვა; შვილები - ვ.გ–ვა, პ.გ–ვა, ა.გ–ვა, ტ.გ–ვა და ო.გ–ვი.

6.1.3. აწ გარდაცვლილი ტ.გ–ვის დანაშთი სამკვიდრო ქონება, მდებარე: ქ. მარნეული, ......, ნოტარიუსთან განცხადების წარდგენის გზით, 1998 წლის 26 თებერვალს მიიღო ტ.გ–ვის პირველი რიგის მემკვიდრემ, მეუღლემ - ზ.გ–ვამ.

6.1.4. კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, ქ. მანრეულში, ........ მდებარე უძრავი ქონების ½ წილზე, საკადასტრო კოდით: ......, საჯარო რეესტრში აღირიცხა ზ.გ–ვას საკუთრების უფლება.

6.1.5. ზ.გ–ვამ, 2012 წლის 18 ივლისს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, ქ. მარნეულში, .... მდებარე უძრავი ქონება, საკადასტრო კოდით: 83.02.21.288, საკუთრებაში გადასცა ვ.გ–ვას. 2012 წლის 18 ივლისს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო ქონებაზე, საჯარო რეესტრში აღირიცხა ვ.გ–ვას საკუთრების უფლება.

6.1.6. 2016 წლის 10 ოქტომბერს, ო.გ–ვმა განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრს და მოითხოვა უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში დაცული დოკუმენტების ასლების მომზადება უძრავ ნივთზე, მდებარე: ქ. მარნეული, ......, რაზეც პასუხი ოფიციალურად ეცნობა 2016 წლის 11 ოქტომბერს.

6.1.7. 2016 წლის 27 ოქტომბერს, ო.გ–ვმა განცხადებით მიმართა ნოტარიუსს და მოითხოვა აწ გარდაცვლილი ტ.გ–ვის დანაშთ ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემა. ნოტარიუსის 2016 წლის 27 ოქტომბრის დადგენილებით, ო.გ–ვს უარი ეთქვა სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე იმ მოტივით, რომ 1997 წლის 01 ივნისს გარდაცვლილი ტ.გ–ვის სამკვიდრო ქონებაზე გაცემული იყო სამკვიდრო მოწმობა სხვა კანონისმიერ მემკვიდრეზე სრულად.

6.1.8. მხარეთა შორის სადავოს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ ო.გ–ვს, მისი კანონიერი წარმომადგენლის მეშვეობით, მამის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში, მამის დანაშთ ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის მიღების მოთხოვნით ნოტარიუსისათვის არ მიუმართავს.

6.2. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა ახსნა-განმარტების, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებისა და მოწმეთა ჩვენებების ერთობლიობაში შეფასების საფუძველზე, პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ ო.გ–ვმა ვერ დაადასტურა მის მიერ, ტ.გ–ვის დანაშთი ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი. მეტიც, პალატამ აღნიშნა, რომ ხსენებული გარემოება ცალსახად დასტურდებოდა საქმეში წარმოდგენილი მასალებით.

6.3. პალატამ სადავო საკითხის შეფასებისას, ყურადღება გაამახვილა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებზე, რომლის მიხედვითაც, მოსარჩელე ო.გ–ვი, დაბადებული 1989 წლის 12 მარტს, აწ გარდაცვლილი ტ.გ–ვის მემკვიდრეა არარეგისტრირებული ქორწინებიდან. მამკვიდრებლის გარდაცვალების მომენტისათვის ო.გ–ვი იყო არასრულწლოვანი. მამის გარდაცვალების დროისათვის მას ჰყავდა კანონიერი წარმომადგენელი, დედა - მ.ა–ვი, რომელიც ტ.გ–ვის გარდაცვალების დროისათვის ცხოვრობდა მარნეულის რაიონში, სოფელ ....... მ.ა–ვი გარდაიცვალა 2003 წლის 20 მარტს. მისი გარდაცვალებით გაიხსნა სამკვიდრო და სამკვიდრო ქონება, მდებარე: მარნეულის რაიონი, სოფელი ......, კანონისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობის საფუძველზე, 2014 წლის 28 თებერვალს მიიღო პირველი რიგის მემკვიდრემ - ო.გ–ვმა.

6.4. ასევე, პალატამ ყურადღება მიაქცია საქმეზე დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებზე და აღნიშნა, რომ მოწმე ი.გ–ვის განმარტებით, იგი ძმასთან - ტ.გ–ვთან ერთად ერთ ოჯახად ცხოვრობდა; დაახლოებით 1991 წელს ოჯახი გაიყო; ძმებმა სახლი ორ-ნაწილად გაყვეს. ო.გ–ვი და ტ.გ–ვა მამასთან ცხოვრობდნენ და ო–ნი მამის სახლიდან დადიოდა სკოლაში. ამავდროულად, პალატამ მარნეულის N1 საჯარო სკოლის 2016 წლის 23 დეკემბრის ცნობის საფუძველზე დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ო.გ–ვი 1995 წლიდან 1998 წლის აპრილამდე სწავლობდა ამავე სკოლაში, რაც სასამართლოს მოწმეთა ჩვენებებთან ერთობლიობით, უქმნიდა დასაბუთებული ვარაუდის საფუძველს მასზედ, რომ ო.გ–ვი 1998 წლის აპრილის მდგომარეობით, მამის გარდაცვალებიდან ერთი წლის მანძილზეც კი, ცხოვრობდა აწ გარდაცვლილი მამის საცხოვრებელ სახლში, დადიოდა ახლოს მდებარე სკოლაში და შესაბამისად, ბუნებრივია, რომ იგი მოიხმარდა მამის ქონებას.

6.5. გარდა ამისა, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, არასრულწლოვნის დედასთან საცხოვრებლად გადასვლა არ ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ მას არ გამოუვლენია ნება ქონების ფლობის თაობაზე და აღნიშნული გარემოება არ შეიძლებოდა გამოყენებულიყო მისი საკუთრების უფლების გაქარწყლების საფუძვლად.

6.6. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებით, მხარეთა ახსნა-განმარტებებითა და მოწმეთა ჩვენებებით უდავოდ დგინდებოდა, რომ 8 წლის ო.გ–ვის მხრიდან გამოვლენილ იქნა სამკვიდროს მიღებისკენ მიმართული ქმედებები: იგი აგრძელებდა ცხოვრებას მამის დანაშთ ქონებაში - სამკვიდრო სახლში, რაც თავდაპირველი მოსარჩელის მხრიდან საკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების კანონისმიერ შემადგენლობას ქმნიდა. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით კი, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ აპელანტმა - ო.გ–ვმა დაადასტურა მისი მხრიდან მამის დანაშთი ქონების ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტი ტ.გ–ვის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში, რაც სამკვიდროს შესაბამისი წილის - 1/6-ის ნაწილში ო.გ–ვის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა.

6.7. გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლზე, რომელიც ბათილად აცხადებს კანონსაწინააღმდეგო, საჯარო წესრიგის შეუსაბამო და უზნეო გარიგებებს და იმის გათვალისწინებით, რომ მამკვიდრებელ ტ.გ–ვს დარჩა ექვსი პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე, მეუღლე (რომელმაც კანონით დადგენილ ვადაში, ნოტარიუსისადმი მიმართვის საფუძელზე, მიიღო სამკვიდრო ქონება, ხოლო მოგვიანებით, 2012 წელს, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძელზე საკუთრებაში გადასცა ვ.გ–ვას) და ხუთი შვილი, მათ შორის - ო.გ–ვი, რომელიც ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებას, მიიჩნია, რომ აღნიშნული წარმოადგენდა ნოტარიუს მ.ხ–ძის მიერ, 1998 წლის 26 თებერვალს გაცემული სამკვიდრო მოწმობისა და ზ.გ–ვსა და ვ.გ–ვს შორის 2012 წლის 18 ივლისს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ, 1/6 ნაწილში ბათილად ცნობისა და ამავე ნაწილში ო.გ–ვის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის საფუძველს.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ზ.გ–ვამ და ვ.გ–ვამ, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

8. კასატორების მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

8.1. კასატორების განმარტებით, ო.გ–ვს, არც ფაქტობრივი დაუფლებით და არც ნოტარიუსთან განცხადების შეტანის გზით, არ მიუღია გარდაცვლილი მამის - ტ.გ–ვის დანაშთი სამკვიდრო ქონება. სააპელაციო სასამართლო ფაქტობრივად დაეყრდნო მარნეულის №1 საჯარო სკოლის 2016 წლის 23 დეკემბერს გაცემულ ცნობას, რომ ო.გ–ვი 1995 წლიდან 1998 წლის აპრილამდე სწავლობდა აღნიშნულ სკოლაში, თუმცა, კასატორის მითითებით ტ.გ–ვი გარდაიცვლა 1997 წლის 1 ივნისს და აღნიშნული პერიოდისათვის სასწავლო წელი იყო დასრულებული; ის გარემოება, რომ მამის გარდაცვალების შემდეგ ო.გ–ვს საერთოდ არ უცხოვრია სადავო უძრავ ქონებაში, დადასტურებულია ო.გ–ვის შუამდგომლობით დაკითხული მოწმეების მიერაც. კერძოდ, კ.კ–მა და ი.გ–ევმა, რომლებიც მიუხედავას იმისა, რომ ყველანაირად ცდილობდნენ ო.გ–ვის სასარგებლო ჩვენება მიეცათ, გვერდი ვერ აუარეს იმ ფაქტს, რომ ო.გ–ვს, მამის - ტ.გ–ვის გარდაცვალების შემდეგ, სადავო საცხოვრებელ სახლში არ უცხოვრია.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 მარტისა და 11 აპრილის განჩინებებით, ზ.გ–ვასა და ვ.გ–ვას საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

10. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

13. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

14. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების უწინარეს საფუძველს წარმოადგენს იმის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განმხილველმა სასამართლომ პირველყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი [მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა]. მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შეამოწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს. ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით) (იხ. სუსგ №ას-53-49-2017, 07 აპრილი 2017 წელი).

15. სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების საფუძელზე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სადავო ქონების 1/6 ნაწილში მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1306.1-ე (გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით), 1336.1-ე (კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან პირველ რიგში - გარდაცვლილის შვილები...), 1421.2-ე (მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის მიხედვით სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო), 1421.3-ე (თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი), 1424-ე (სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან) და 1433-ე (მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან), 170.1-ე (მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას) და 54-ე (ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს) მუხლები. სწორედ მითითებულ ნორმათა შემადგენლობის განხორციელებაზეა დამოკიდებული ხელყოფილი საკუთრების უფლების რესტიტუცია.

16. ზემოაღნიშნულ ნორმათა ანალიზის საფუძველზე, პალატა განმარტავს, რომ სამემკვიდრეოსამართლებრივი ურთიერთობების წარმოშობა და სამემკვიდრეო უფლებების განხორციელება უკავშირდება არა მარტო სამკვიდროს გახსნის მომენტს (სამკვიდრო იხსნება პირის გარდაცვალების ან სასამართლოს მიერ პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღეს - სსკ-ის 1319-1320-ე მუხლები), არამედ მემკვიდრეთა მხრიდან გარკვეული იურიდიული მოქმედების შესრულებას. მართალია, კანონის თანახმად, სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრება ხდება მისი გახსნის მომენტიდან (სსკ-ის 1433-ე მუხლი), მაგრამ, აუცილებელია, მემკვიდრემ კანონით დადგენილ ექვსთვიანი ვადის დაცვით შეასრულოს სამკვიდროს მიღებისათვის აუცილებელი მოქმედება (სსკ-ის 1424-ე მუხლი).

17. კონკრეტულ შემთხვევაში, როგორც საქმის გარემოებებიდან ირკვევა, მამკვიდრებელი - ტ.გ–ვი გარდაიცვალა 1997 წლის 16 ივნისს. მის პირველი რიგის მემკვიდრეებს წარმოადგენდნენ მეუღლე - ზ.გ–ვა; შვილები - ვ.გ–ვა, პ.გ–ვა, ა.გ–ვა, ტ.გ–ვა და 1989 წლის 12 მარტს დაბადებული ო.გ–ვი, რომელიც არის აწ გარდაცვლილი ტ.გ–ვის შვილი არარეგისტრირებული ქორწინებიდან. დადგენილია, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების მომენტისათვის ო.გ–ვი იყო არასრულწლოვანი და მამის გარდაცვალების დროისათვის მას ჰყავდა კანონიერი წარმომადგენელი, დედა - მ.ა–ვი. მემკვიდრეთა შორის სადავო გარემოებას არ წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ ნოტარიუსისადმი მიმართვის გზით, ტ.გ–ვის სამკვიდრო ქონება სრულად მხოლოდ ზ.გ–ვამ მიიღო, ხოლო, არასრულწლოვანი მოსარჩელის სამკვიდრო წილის მისაღებად, მის კანონიერ წარმომადგენელს (დედას) ნოტარიუსისთვის არ მიუმართავს. შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების მთავარ ქვაკუთხედს, მოსარჩელის მიერ, სამკვიდროს გახსნის დღიდან ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლების გზით მიღების ფაქტის დადასტურება წარმოადგენდა.

18. პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს განმსაზღვრელია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე კომპონენტები - სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისკენ მიმართული ნება და ამგვარი ნების მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში გამოვლენა. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი. მემკვიდრის ყველა მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლება (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვა, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა) (შდრ. იხ. სუსგ. #ას-283-268-2017, 07.07.2017; #ას-1172-1127-2016, 31.03.2017წ; #ას-203-193-2016, 02.06.2016; #ას-972-921-2015, 15.12.2015წ; #ას-482-455-2012, 31.05.2012წ).

19. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას მასზედ, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, მათ შორის ი.გ–ვის ჩვენებით და მარნეულის N1 საჯარო სკოლის 2016 წლის 23 დეკემბრის ცნობის საფუძველზე, დასტურდებოდა მოსარჩელის მიერ მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში, სამკვიდრო ქონების დაუფლების ფაქტი.

20. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით განსაზღვრულია მტკიცებულებათა ცალკეული სახეები, რომელთა შორისაა მხარეთა ახსნა-განმარტებები, მოწმეთა ჩვენებები (სსსკ-ს 102-ე მუხლი). საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 140.1-ე მუხლის თანახმად, მოწმედ შეიძლება იყოს ყოველი პირი, რომლისთვისაც ცნობილია საქმის შესახებ რაიმე გარემოება. მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის საფუძველზე, მხარეთა მიერ საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებებს სასამართლო აფასებს თავისი შინაგანი რწმენით (სსსკ-ის 105.2-ე მუხლი).

21. მოწმეთა ჩვენებების შეფასებისას, სასამართლო ვალდებულია, ისევე, როგორც სხვა სახის მტკიცებულება, მოწმის ჩვენება შეაფასოს მისი შინაარსისა და იურიდიული დამაჯერებლობის კუთხით, იმ ობიექტური თუ სუბიექტური კრიტერიუმების (მხარეებთან დამოკიდებულება, ფიზიკური მდგომარეობა, ფაქტორები, რომლებიც გავლენას ახდენენ მოწმის ჩვენებაზე და სხვა) გათვალისწინებით, რომელიც ამ მტკიცებულებისთვისაა დამახასიათებელი და სწორედ ამ გზით მიიღოს გადაწყვეტილება სადავო ფაქტობრივი გარემოების არსებობა-არარსებობის შესახებ (იხ. სუსგ. №ას-1698-1592-2012, 2.06.2014).

22. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის განხილვისას სასამართლოში დაკითხულმა ი.გ–ვმა ცალსახად და ერთმნიშვნელოვნად დაადასტურა, რომ ო.გ–ვი და ტ.გ–ვა მამასთან ცხოვრობდნენ და ო.გ–ვი მამის სახლიდან დადიოდა სკოლაში. იმავეს ადასტურებს საქმეში წარმოდგენილი მარნეულის N1 საჯარო სკოლის მიერ გაცემული ცნობა, რომლის თანახმად, ო.გ–ვი 1995 წლიდან 1998 წლის აპრილამდე (მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 1997 წლის 16 ივნისს) სწავლობდა ამავე სკოლაში. საკასაციო პალატის მოსაზრებით და საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, დასახელებული მოწმის ჩვენება და ცნობა, განსახილველ საქმეზე მოსარჩელისათვის სასარგებლო სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელია, ვინაიდან, იმ გარემოებათა ერთობლიობა, რომ მოსარჩელის საცხოვრებელი ადგილი მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე სადავო უძრავი ქონება იყო, ხოლო, მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდგომ, 8 წლის ო.გ–ვმა გარკვეული პერიოდი კვლავ იმავე სკოლაში განაგრძო სწავლა სადაც მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე სწავლობდა, საკასაციო პალატას უქმნის იმ დასკვნის გამოტანის საფუძველს, რომ მოსარჩელე აგრძელებდა ცხოვრებას მამის დანაშთ ქონებაში და მან სამკვიდრო ქონება ფაქტობრივი ფლობით გარდაცვალებიდან 6 თვის განმავლობაში მიიღო, რის გამოც მას წარმოეშვა დანაშთი ქონების 1/6 წილზე საკუთრების უფლება; აღნიშნული გარემოების გაქარწყლება კი, კასატორებმა სათანადო არგუმენტებითა და მტკიცებულებებით ვერ შეძლეს. ამდენად, კასატორებმა ვერ მოახერხეს საკუთარი მტკიცების ტვირთის რეალიზების ფარგლებში, დაეძლიათ მოსარჩელის პოზიცია, რაც საფუძვლად დაედო სარჩელის დაკმაყოფილებას.

23. ამრიგად, პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელე მართლზომიერად იქნა მიჩნეული მამის დანაშთი უძრავი ქონების 1/6 ნაწილის მესაკუთრედ სამკვიდროს გახსნის მომენტიდან, შესაბამისად, მოპასუხე ზ.გ–ვა არ იყო უფლებამოსილი, იმავე რიგის მემკვიდრის/მოსარჩელის ნების გაუთვალისწინებლად მთლიან სამკვიდრო ქონებაზე აეღო სამკვიდრო მოწმობა. აქვე, პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს განმარტოს, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობით კეთილსინდისიერების პრინციპი. სსკ-ის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებული არიან კეთილსიდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი. მართალია, ნორმათა უმრავლესობა მასზე პირდაპირ არ უთითებს, მაგრამ მაინც მას ემყარება, ვინაიდან სამოქალაქო მართლწესრიგი სწორედ ამ პრინციპზეა დაფუძნებული. მემკვიდრეობის სამართლის ნორმების ზოგადი ანალიზიც, კერძო სამართლის სუბიექტებს ავალდებულებს, იმოქმედონ კეთილსინდისიერების ფარგლებში. კეთილსინდისიერი ქცევა სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა ერთმანეთის უფლებებისადმი გულისხმიერებითა და პატივისცემით მოქმედებას გულისხმობს. კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია სამართლიანი შედეგების დადგომა და ამავე დროს, აშკარად უსამართლო შედეგის თავიდან აცილებაა, რაც პირდაპირ უკავშირდება სამოქალაქო ურთიერთობათა სტაბილურობასა და სიმყარეს.

24. რაც შეეხება ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობას, პალატა განმარტავს, რომ სხვა პირის კუთვნილი ქონების განკარგვა ეწინააღმდეგება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის წინაპირობებს და ამგვარი გარიგება, ამავე კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად, როგორც მართლსაწინააღმდეგო, ბათილია.

25. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ ზ.გ–ვამ, 2012 წლის 18 ივლისს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, ქ. მარნეულში, ....... მდებარე უძრავი ქონება, საკადასტრო კოდით: ......, საკუთრებაში გადასცა შვილს - ვ.გ–ვას. 2012 წლის 18 ივლისს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, სადავო ქონებაზე საჯარო რეესტრში აღირიცხა ვ.გ–ვას საკუთრების უფლება.

26. პალატა განმარტავს, რომ ისეთ ვითარებაში, როდესაც გარიგების მხარე ოჯახის წევრია და პრეზუმირებულია, რომ მისთვის ცნობილი უნდა იყოს უფლების ხარვეზი, სსკ-ის 312-ე მუხლის დაცვითი ფუნქცია მასზე არ ვრცელდება და ნაკლიანი ნების მქონე გარიგებას, რეესტრში რეგისტრირებული უფლება ნამდვილად ვერ აქცევს, რის გამოც, პალატა მიიჩნევს, რომ მართებულად იქნა ბათილად ცნობილი ზ.გ–ვასა და ვ.გ–ვას შორის, 2012 წლის 18 ივლისს გაფორმებული უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება 1/6 ნაწილში.

27. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმებით გათვალისწინებულ შესაბამის სამართლებრივ შედეგებს განაპირობებენ.

28. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც კასატორების საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

29. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

30. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

31. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

32. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

33. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. შესაბამისად, ზ.გ–ვას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 500.50 ლარის 70% – 350.35 ლარი, ხოლო, ვ.გ–ვას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ზ.გ–ვას მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 500 ლარის 70% – 350 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ვ.გ–ვასა და ზ.გ–ვას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. ზ.გ–ვას (.....) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 500.50 ლარის (საგადახდო დავალება N28481292, გადახდის თარიღი 04.03.2022) 70% – 350.35 ლარი;

3. ვ.გ–ვას (....) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ზ.გ–ვას მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 500 ლარის (საგადახდო დავალება N28514969, გადახდის თარიღი 04.04.2022) 70% – 350 ლარი;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თამარ ზამბახიძე