№ას-399-2022

27 იანვარი, 2023 წელი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ჰ.ს. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ.ბ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 01 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ ვალის დაბრუნება, პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. გ.ბ–მა (შემდეგში - მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა ახალქალაქის რაიონულ სასამართლოში ჰ.ს–ის მიმართ (შემდეგში - მოპასუხე, კასატორი) შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:

1.1. მოპასუხე ჰ.ს–ს დაეკისროს გ.ბ–ის სასარგებლოდ დავალიანების გადახდა 23000 ლარის ოდენობით;

1.2. მოპასუხე ჰ.ს–ს დაეკისროს გ.ბ–ის სასარგებლოდ პირგასამტეხლოს გადახდა 23000 ლარის ოდენობით.

2. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3. ახალქალაქის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 30 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, გ.ბ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს ჰ.ს–ს გ.ბ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა ვალის გადახდა 23000 (ოცდასამი ათასი) ლარის ოდენობით და პირგასამტეხლოს გადახდა 2300 (ორი ათას სამასი) ლარის ოდენობით; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ჰ.ს–მა გაასაჩივრა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 01 თებერვლის განჩინებით, ჰ.ს–ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ახალქალაქის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 30 აგვისტოს გადაწყვეტილება.

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1.სააპელაციო პალატის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიმართ აპელანტის პრეტენზია ემყარებოდა იმ გარემოებას, რომ მხარეთა შორის არსებობდა არა სესხის, არამედ ერთობლივი საქმიანობის სამართალურთიერთობა; კერძოდ, მოსარჩელემ აპელანტს თანხა გადასცა როგორც ერთობლივ საქმიანობაში შენატანი და არა როგორც სესხი.

6.2.მხარეთა შორის არსებული სამართალურთიერთობის ტიპის დადგენის მიზნით, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

6.2.1. მხარეთა შორის სადავო არ არის ის, რომ 2013 წლის 27 მაისს, ჰ.ს–მა გ.ბ–ის სასარგებლოდ დაწერა ხელწერილი, რომლითაც აღიარა, რომ აქვს გ.ბ–ის ვალი 50 000 ლარის ოდენობით და იკისრა აღნიშნული თანხის დაბრუნება 2013 წლის 01 ოქტომბერს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ჰ.ს–მა იკისრა ვალდებულება პასუხი ეგო მთელი მისი უძრავ-მოძრავი ქონებითა და საოჯახო მეურნეობით. პალატამ აქვე მიუთითა, რომ აღნიშნული ხელწერილი შედგენილი იყო რუსულ ენაზე.

6.2.2. მოსარჩელის მიერ საქმეში წარმოდგენილია ჰ.ს–ის 2016 წლის 30 მაისის ხელწერილი გ.ბ–ის სასარგებლოდ, სადაც აპელანტი აღნიშნავს, რომ მიიღო ვალი გ.ბ–ისგან 23 000 ლარის ოდენობით, რომელიც უნდა დააბრუნოს 2016 წლის 01 სექტემბერს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ჰ.ს–მა იკისრა ვალდებულება პასუხი ეგო მისი უძრავ-მოძრავი ქონებით და საშინაო მეურნეობით. ამავდროულად, განაცხადა, რომ ვადაში ვალის დაუბრუნებლობის შემთხვევაში, ვალდებული იყო დამატებით გადაეხადა გ.ბ–ისთვის 60 ლარი ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ბოლოში ჰ.ს–ს მიწერილი აქვს ხელით, რომ პირობას დებს დაფაროს აღნიშნული დავალიანება წლიური შემოსავლით, რადგანაც ჰყავთ საერთო ცხვრები, რაც დარჩა ამ საქმის დროს.

6.3. ზემოაღნიშნულ, 30.05.2016 წლის ხელწერილთან მიმართებით, აპელანტმა განმარტა, რომ რუსულ ენაზე შედგენილი ტექსტი მისთვის გასაგებ სომხურ ენაზე არ უთარგმნეს და საბოლოოდ, ხელწერილს არ აქვს მისი ხელმოწერა, ვინაიდან, იგი აღნიშნულ ხელწერილს არ დაეთანხმა და სომხურ ენაზე თავისი ხელით დაწერა, რომ დავალიანებას დაფარავს წლიური შემოსავლით დარჩენილი საერთო ცხვრების რეალიზაციით.

6.4. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია, რომ ხელწერილი შედგენილ იქნა მისთვის გაუგებარ ენაზე, ვინაიდან 2013 წლის 27 მაისის ხელწერილიც რუსულ ენაზეა შედგენილი და მას, ისევე როგორც 2016 წლის 30 მაისის ხელწერილს, ხელს აწერს ჰ.ს–ი. ასევე ყურადსაღებია ის ფაქტი, რომ 30.05.2016 წლის ხელწერილში სომხურ ენაზე ხელით მიწერილ ტექსტში ჰ.ს–ი აცხადებს რომ დაფარავს ზემოაღნიშნულ დავალიანებას, შესაბამისად დგინდება, რომ მისთვის ხელწერილის რუსულად ნაბეჭდი ტექსტი ცნობილი იყო და თანხმებოდა მასში მოცემულ დავალიანების ოდენობას. ასევე, პალატის განმარტებით, საქმეში წარმოდგენილი ხელწერილებიდან დგინდებოდა, რომ აპელანტს მოსარჩელისგან მიღებული ჰქონდა გარკვეული თანხა, კერძოდ, 2016 წლის 30 მაისის ხელწერილის შედგენის მომენტისთვის თანხის ოდენობა შეადგენდა 23 000 ლარს და ნაკისრი ჰქონდა აღნიშნული თანხის კონკრეტულ ვადაში დაბრუნების ვალდებულება, რაც თავის მხრივ, წარმოშობდა გ.ბ–ის უფლებას მოეთხოვა ხელწერილში მითითებული თანხის დაბრუნება. ხსენებული მხარეთა უფლება-მოვალეობები კი, იძლეოდა სესხის ხელშეკრულების კვალიფიკაციის შემადგენლობას. ამასთან, პალატამ მიუთითა, რომ გ.ბ–ისა და ჰ.ს–ის სახელშეკრულებო ურთიერთობაში, საერთო მიზნის არსებობა, რაც ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებისთვის მთავარ წინაპირობას წარმოადგენდა, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებიდან არ დგინდებოდა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ იმ შემთხვევაში, თუკი მხარეთა შორის არსებობდა ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულება, აღნიშნულის მტკიცების ტვირთი აპელანტს ეკისრებოდა, ვინაიდან, წორედ იგი ამყარებდა ამ გარემოებაზე თავის შედავებას. პალატამ ასევე მიუთითა, რომ მოპასუხე მხარის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი ტკიცებულებებიდან არ დგინდებოდა მხარეთა შორის სსკ-ის 930-ე მუხლით განსაზღვრული სამართალურთიერთობის ელემენტების არსებობა, შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ ჰ.ს–მა ვერ უზრუნველყო მის მტკიცების სფეროში შემავალი ფაქტობრივი მოცემულობის დადასტურება, რაც მისი შედავების გაზიარებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენდა.

6.5.სააპელაციო პალატამ დამატებით განმარტა, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სასამართლო გაიზიარებდა აპელანტის არგუმენტაციას, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ერთობლივი საქმიანობის შესახებ შეთანხმება, აღნიშნული მაინც ვერ იქნებოდა მიჩნეული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი ხელწერილებიდან ცალსახად დგინდებოდა, რომ ჰ.ს–მა აიღო ვალდებულება გ.ბ–ისთვის დაებრუნებინა 23 000 ლარი 2016 წლის 01 ექტემბერს, ხოლო დაუბრუნებლობის შემთხვევაში, გადაეხადა პირგასამტეხლო ყოველი ვადაგადაცილებული დღისთვის და რაიმე დამატებით წინაპირობას აღნიშნული ხელწერილი არ ითვალისწინებდა. ერთობლივი საქმიანობის შეთანხმების არსებობის დადასტურების შემთხვევაშიც კი, გ.ბ–ის შენატანად 27.05.2013 წლის ხელწერილში დაფიქსირებული 50 000 ლარი მაინც ვერ იქნებოდა მიჩნეული, ვინაიდან ჰ.ს–ს ეკისრებოდა აღნიშნული თანხის დაბრუნება. შენატანად შესაძლებელია განხილულიყო ის გარემოება, რომ თანხის გადაცემა მოხდა სესხის ხელშეკრულებისთვის დამახასიათებელი საპროცენტო სარგებლის შეთანხმების გარეშე, თუმცა, თავად გადაცემული თანხა შენატანად ვერ დაკვალიფიცირდებოდა. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა სესხის სახელშეკრულებო ურთიერთობა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, მოვალეს ეკისრებოდა მიღებული თანხის კრედიტორისთვის დაბრუნების ვალდებულება, რაც მან არ განახორციელა ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში.

6.6.სააპელაციო პალატამ ისიც აღნიშნა, რომ 2016 წლის 30 მაისის ხელწერილი წარმოადგენდა სსკ-ის 341-ე მუხლით გათვალისწინებულ ვალის აღიარებას, რის შედეგადაც, ჰ.ს–ს წარმოეშვა გ.ბ–ისთვის 23 000 ლარისა და ვალდებულების შესრულების ვადაგადაცილებისთვის განსაზღვრული პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ჰ.ს–მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

8. კასატორის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

9. კასატორის განმარტებით, ჰ.ს–მა 2013 წლის 27 მაისის ხელწერილს ხელი შეცდომით მოაწერა და რეალურად არავითარ სესხის ხელშეკრულებასა და თანხის გადაცემას არ ჰქონია ადგილი. მხარეები ახორციელებდნენ ერთობლივ საქმიანობას და გ.ბ–მა აღნიშნული თანხით იყიდა ცხვრები, რომელსაც უვლიდა ჰ.ს–ი, მაგრამ, ვინაიდან იმ პერიოდში ცხვრების საბაზრო ფასმა დაბლა დაიწია და ბიზნესის შემდგომმა გაგრძელებამ აზრი დაკარგა, გაყიდეს ცხვრების ძირითადი ნაწილი და აღებული თანხა სრულად მიიღო გ.ბ–მა. რაც შეეხება 2016 წლის ხელწერილს, კასატორის განმარტებით, მასზე ჰ.ს–ს ხელი არ მოუწერია; მან ძირითადი ტექსტის ქვეშ დემონსტრაციულად სომხურ ენაზე და სომხური ასოებით დაწერა, რომ იგი გადაიხდიდა მხოლოდ იმ თანხას, რაც დარჩენილი 21 სული ცხვრის რეალიზაციიდან მიიღებდა, სხვა რამეზე თანხმობა კი, მას არ განუცხადებია. მოსარჩელეს წარმოდგენილი სარჩელით სურს მიაღწიოს თავის მიზანს და მიიღოს ის მოგება, რასაც ერთობლივი საქმიანობის დაწყებამდე ფიქრობდა, რომ მიიღებდა. მოპასუხეს მოსარჩელისთვის გადახდილი აქვს ცხვრების რეალიზაციიდან 47000 (ორმოცდაშვიდი ათასი) ლარი, რაც დადასტურდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში მხარეთა ახსნა-განმარტებების ეტაპზე. ამასთან, სასამართლომ არ მიაქცია ყურადღება იმ გარემოებას, რომ ერთობლივი საქმიანობიდან გამომდინარე მოგებაც და ზარალიც თანაბრად უნდა იქნეს გაყოფილი და ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში მხარეებმა ფაქტიურად იზარალეს, ზარალიც თანაბრად უნდა გაიყოს. სასამართლომ არც იმ გარემოებას მიაქცია ყურადღება, რომ სარჩელი და სასარჩელო მოთხოვნა იყო ხანდაზმული.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 აპრილის განჩინებით, ჰ.ს–ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

11. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

14. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

15. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია განსახილველი დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, რომელთა სისწორის შესახებ საკასაციო საჩივარში შედავება განხორციელებული არ არის და არც რაიმე ისეთი სახის მტკიცებულებაა წარმოდგენილი, რაც სასამართლოს დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სისწორეში ეჭვის შეტანის საფუძველს შეუქმნიდა, შესაბამისად, საკასაციო პალატა დადასტურებულად მიიჩნევს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

15.1. 2013 წლის 27 მაისს, ჰ.ს–მა გ.ბ–ის სასარგებლოდ დაწერა ხელწერილი, რომლითაც აღიარა, რომ აქვს გ.ბ–ის ვალი 50 000 ლარის ოდენობით და იკისრა აღნიშნული თანხის დაბრუნება 2013 წლის 01 ოქტომბერს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ჰ.ს–მა იკისრა ვალდებულება პასუხი ეგო მთელი მისი უძრავ-მოძრავი ქონებითა და საოჯახო მეურნეობით. აღნიშნული ხელწერილი შედგენილი იყო რუსულ ენაზე.

15.2. მოსარჩელის მიერ საქმეში წარმოდგენილია ჰ.ს–ის 2016 წლის 30 მაისის ხელწერილი, სადაც ჰ.ს–ი აღნიშნავს, რომ გ.ბ–ისგან მიიღო ვალი 23 000 ლარის ოდენობით, რომელიც უნდა დაებრუნებინა 2016 წლის 01 სექტემბერს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ჰ.ს–მა იკისრა ვალდებულება პასუხი ეგო მისი უძრავ-მოძრავი ქონებით და საშინაო მეურნეობით. ამავდროულად, განაცხადა, რომ ვადაში ვალის დაუბრუნებლობის შემთხვევაში, ვალდებული იყო დამატებით გადაეხადა გ.ბ–ისთვის 60 ლარი ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ბოლოში ჰ.ს–ს მიწერილი აქვს ხელით, რომ პირობას დებს დაფაროს აღნიშნული დავალიანება წლიური შემოსავლით, რადგანაც ჰყავთ საერთო ცხვრები, რაც დარჩა ამ საქმის დროს.

16. საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა. შესაბამისად, წინამდებარე განჩინებით, საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავების საფუძვლიანობა.

17. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი არ იზიარებს 2016 წლის 30 მაისის ხელწერილის ვალის აღიარებად მიჩნევის საკითხს და ამასთან, მიიჩნევს, რომ სარჩელი ხანდაზმულია. გარდა ამისა, კასატორის მოსაზრებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად შეაფასა, რომ ხელწერილიდან გამომდინარე უფლება-მოვალეობები იძლეოდა სესხის ხელშეკრულების კვალიფიკაციის შემადგენლობას და მიუთითებს, რომ ხელწერილში მითითებული თანხა წარმოადგენდა პარტნიორის/მოსარჩელის შენატანს ერთობლივ საქმიანობაში; შესაბამისად, მხარეთა შორის რეალურად არა სესხის, არამედ ერთობლივი საქმიანობის სამართალურთიერთობა არსებობდა.

18. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიებს და აღნიშნავს, რომ მართებულია გასაჩივრებული განჩინების დასკვნა 2016 წლის 30 მაისის ხელწერილის სსკ-ის 341-ე მუხლით გათვალისწინებულ ვალის აღიარებად შეფასების თაობაზე. ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვან პრაქტიკაზე, რომლის მიხედვით, ვალის არსებობის აღიარება უნდა აკმაყოფილებდეს გარიგების ნამდვილობის პირობებს. ხელშეკრულებაში გაწერილი უნდა იყოს მისთვის მახასიათებელი ყველა არსებითი პირობა: კრედიტორისა და მოვალის მონაცემები, მოვალის მიერ კრედიტორის წინაშე შესასრულებელი კონკრეტული ვალდებულება და მომავალში მისი შესრულების განზრახვა (იხ. ე. ბაღიშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019, მუხლი 341, ველი 12; შდრ. სუსგ №ას-1485-1401-2012, 11.11.2013წ.). პირი უნდა აღიარებდეს გარკვეულ ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობას და კისრულობდეს მისი შესრულების ვალდებულებას. ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულების თავისებურება სწორედ ისაა, რომ მასში ვალდებულების შესრულების მზაობა იკვეთება (სუსგ №ას-1133-1079-2014, 30.09.2015წ.; №ას-226-213-2015, 18.05.2015წ.).

19. სამართლის თეორიაში გაბატონებული შეხედულებებისა და დადგენილ სტაბილური სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, ვალის აღიარება საკმაოდ რთული და კომპლექსური ინსტიტუტია. იგი მხარეთა ნების თავისუფალ გამოვლენას მოიაზრებს, რაც მიზნად ისახავს გარკვეულ სამართლებრივ შედეგს. სამართლებრივად რელევანტური ნება შესაძლოა, მიმართული იყოს როგორც არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის დადასტურებისკენ (ვალის დეკლარაციული აღიარება), ისე ახალი ურთიერთობის წარმოშობისკენ (ვალის კონსტიტუციური აღიარება). აქედან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია, გაიმიჯნოს, ვალის აღიარების რომელ სახესთან გვაქვს საქმე, რამეთუ თითოეულ მათგანს თავისი მნიშვნელობა და განსხვავებული სამართლებრივი შედეგები აქვს.

20. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლი (იმ ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, რომლითაც აღიარებულ იქნა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა (ვალის არსებობის აღიარება), აუცილებელია წერილობითი აღიარება. თუ სხვა ფორმაა გათვალისწინებული იმ ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობისათვის, რომლის არსებობაც აღიარებულ იქნა, მაშინ აღიარებაც მოითხოვს ამ ფორმას; თუ ვალის არსებობა აღიარებულია ანგარიშსწორების (გადახდის) საფუძველზე ან მორიგების გზით, მაშინ ფორმის დაცვა არ არის აუცილებელი) განამტკიცებს ე.წ. კონსტიტუტიურ (აბსტრაქტულ) ვალის აღიარებას, სადაც მხარეთა ნება მიმართულია ახალი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობისკენ. ამ ხელშეკრულებით მოვალე აღიარებს გარკვეული სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობას, თუმცა ამ ურთიერთობისგან დამოუკიდებლად კისრულობს კრედიტორის წინაშე გარკვეული შესრულების განხორციელებას, ანუ დგინდება ახალი, დამოუკიდებელი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა, წარმოიშობა ახალი მოთხოვნა, რომელიც არ არის დამოკიდებული ძველი სამართლებრივი ურთიერთობის ნამდვილობაზე. ახალი ხელშეკრულება დამოუკიდებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლისგან და მისი მიზანი არ არის ე.წ. ძირითადი ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მოთხოვნა. ახალი ხელშეკრულების ძალით ვალდებულება შესრულებას მაშინაც ექვემდებარება, როცა ძველი ურთიერთობის არსებობა სადავო არის მხარეთათვის (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის კომენტარი, ეკატერინე ბაღიშვილი, გვ. 174, http://lawlibrary.info/ge/books/giz2019-ge-civil_code_comm_III_book.pdf).

21. რაც შეეხება დეკლარაციულ (კაუზალურ) ვალის აღიარებას, იგი მხოლოდ ადასტურებს უკვე არსებულ ვალს, ანუ მიმართულია ძველი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის დადასტურებისკენ და არა ახალი ურთიერთობის დადგენისკენ. ამის საჭიროებას, ჩვეულებრივ, განაპირობებს მხარეთა შორის არსებული უთანხმოება ან გაურკვევლობა ვალდებულების არსებობის თაობაზე... დეკლარაციული აღიარების სამართლებრივი ძალა დამოკიდებულია შეთანხმების შინაარსზე და საჭიროებისამებრ დგინდება განმარტების მეშვეობით (იქვე, გვ.176). ამდენად, კაუზალური აღიარების მიზანია ძველი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის დადასტურება და არა ახალი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობა, დავისა თუ გაურკვევლობის თავიდან აცილება (შდრ. იან კროპჰოლერი, გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის სასწავლო კომენტარი, მე-13 გადამუშავებული გამოცემა, თბილისი, 2014წ. §781, ველი 2,3).

22. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ კასატორმა - ჰ.ს–მა 2016 წლის 30 მაისის ხელწერილით აღიარა გ.ბ–ის მიმართ 23 000 ლარის დავალიანების არსებობის ფაქტი და იკისრა თანხის 2016 წლის 01 სექტემბერამდე გადახდის ვალდებულება. აშკარაა, რომ დასახელებული ხელწერილი აკმაყოფილებს გარიგების ნამდვილობის ყველა წინაპირობას, რამეთუ მასში დეტალურადაა გაწერილი მისთვის მახასიათებელი ყველა არსებითი პირობა: კრედიტორისა და მოვალის მონაცემები, მოვალის მიერ კრედიტორის წინაშე შესასრულებელი კონკრეტული ვალდებულება და მომავალში მისი შესრულების განზრახვა. ის გარემოება, რომ ჰ.ს–ისათვის ცნობილი იყო ხელწერილის ბეჭდურ ტექსტში, რუსულ ენაზე მითითებული გარიგების პირობების შესახებ, დასტურდება ხელწერილის ბოლოში, მის მიერვე, სომხურ ენაზე შესრულებული მინაწერით მასზედ, რომ „პირობას დებს დაფაროს აღნიშნული დავალიანება წლიური შემოსავლით, რადგანაც ჰყავთ საერთო ცხვრები, რაც დარჩა ამ საქმის დროს“, რაც დამატებით ადასტურებს მისი მხრიდან, ნაკისრი ვალდებულების შესრულების განზრახვას. აღსანიშნავია, რომ ხელწერილში არაფერია ნათქვამი, თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველზე წარმოიშვა ვალი და შესაბამისად, არ არის მიმართული ძველი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის დადასტურებისკენ. დასახელებული გარემოებებიდან გამომდინარე კი, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას მასზედ, რომ 2016 წლის 30 მაისის ხელწერილი წარმოადგენდა მოპასუხის მხრიდან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით გათვალისწინებულ, ე.წ. კონსტიტუციურ ვალის აღიარებას.

23. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით, კასატორი სადავოდ ხდის ასევე, სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხს. აღნიშნულთან დაკავშირებით პალატა პირველ რიგში განმარტავს, რომ მითითება ხანდაზმულობაზე, როგორც მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელ გარემოებაზე, პროცესუალურად მთლიანად მოპასუხის კუთვნილ შესაგებელს წარმოადგენს. რაც შეეხება ხანდაზმულობის შეჩერებისა და შეწყვეტის წინაპირობებს, მისი შესწავლა, შესაბამისი შედავების არარსებობის პირობებშიც კი, სასამართლოს ვალდებულებაა (იხ.სუსგ საქმეზე №ას-1764-2018, 13/04/2020 წ.).

24. სადავო საკითხის შინაარსობრივ მხარესთან მიმართებით კი, პალატა განმარტავს, რომ ვალის კონსტიტუტიური აღიარების დროს ახალი მოთხოვნა წარმოიშობა და ახალი ხანდაზმულობის ვადა იწყება. შესაბამისად, იმ შემთხვევაშიც კი, როცა ძველი ურთიერთობიდან გამომდინარე მოთხოვნა ხანდაზმულია, ახალი ვადა მაინც იწყებს ათვლას (შდრ. ე. ბაღიშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019, მუხლი 341, ველი 21).

24.1. განსახილველ შემთხვევაში, წინამდებარე განჩინებით, საკასაციო პალატამ უკვე იმსჯელა და გაიზიარა სააპელაციო პალატის განმარტება მასზედ, რომ სადავო ხელწერილი წარმოადგენდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით გათვალისწინებულ, ე.წ. კონსტიტუციურ ვალის აღიარებას, შესაბამისად, ხანდაზმულობის ახალი 3 წლიანი ვადის ათვლა დაიწყო 2019 წლის 01 სექტემბრიდან, ანუ, ვალის დაბრუნების მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან, ხოლო, ვინაიდან დადგენილია, რომ სარჩელი შეტანილია 2019 წლის 05 ივნისს, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოთხოვნა ხანდაზმული არ არის.

25. ამასთან, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ პალატა სხვაგვარად შეაფასებდა სადავო ხელწერილს და მიიჩნევდა, რომ იგი ძველი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის დადასტურებისაკენ იყო მიმართული, ამ მხრივ საყურადღებოა, რომ დეკლარაციული („კაუზალური“) აღიარება, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლის შესაბამისად (ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ ვალდებული პირი უფლებამოსილი პირის წინაშე ავანსის, პროცენტის გადახდით, გარანტიის მიცემით ან სხვაგვარად აღიარებს მოთხოვნის არსებობას), უკვე ხანდაზმული მოთხოვნის ვადას კი არ აღადგენს, არამედ ხანდაზმულობის მიმდინარე ვადის შეწყვეტას იწვევს (იხ. ქ. მესხიშვილი, კერძო სამართლის აქტუალური საკითხები, თეორია და სასამართლო პრაქტიკა, ტომი I, თბილისი, 2020, გვ.12; შეადრ. ე. ბაღიშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ჭანტურია (რედ.), 2019, თბილისი, მუხლი 341, ველი 24). შედეგად, ამავე კოდექსის 141-ე მუხლის ძალით, შეწყვეტამდე განვლილი დრო მხედველობაში არ მიიღება და ვადა თავიდან იწყება (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-572-2022, 24/11/2022 წ.). სკ-ის 137-ე მუხლის მიზნებისათვის, მოვალის აღიარება სამართლებრივი ძალის მატარებელი მხოლოდ იმ შემთხვევაშია, თუკი აღიარება ხანდაზმულობის ვადაში განხორციელდა (იხ. სუსგ №ას-1029-949-2017, 23.02.2018წ.).

25.1. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ჰ.ს–მა სადავო ხელწერილით ვალდებულება იმ დროს აღიარა, როდესაც ძველი სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე ხანდაზმულობის ვადა ჯერ კიდევ არ იყო გასული. კერძოდ, 2013 წლის 27 მაისის ხელწერილით, ჰ.ს–მა გ.ბ–ის სასარგებლოდ ვალდებულების შესრულება 2013 წლის 01 ოქტომბრამდე იკისრა. მომდევნო ხელწერილით კი, ჰ.ს–მა დავალიანების არსებობის ფაქტი ძველი სამართალურთიერთობის მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან - 2013 წლის 01 ოქტომბრიდან სამ წლიან ვადაში - 2016 წლის 30 მაისს აღიარა, რამაც ძველი სამართალურთიერთობის ხანდაზმულობის მიმდინარე ვადის დენის შეწყვეტა და ვადის თავიდან ათვლის დაწყება განაპირობა. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, როგორი სახის აღიარებადაც არ უნდა შეეფასებინა საკასაციო პალატას სადავო ხელწერილი, სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა არცერთ შემთხვევაში გასული არ არის.

26. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას, რომელიც გამოთქმულია მხარეთა შორის არსებულ სამართალურთიერთობასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სარჩელი ეფუძნება ვალის აღიარების ხელწერილს, რომლითაც წარმოიშვა ძველი სამართლებრივი ურთიერთობისაგან დამოუკიდებელი ახალი მოთხოვნა. შესაბამისად, იმის დადგენა, თუ რა სამართალურთიერთობა არსებობდა ვალის აღიარებამდე მხარეებს შორის, ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) თუ სესხის, მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის არ არის მნიშვნელოვანი და არ შეიძლება მტკიცების საგანში შემავალ ფაქტებად განვიხილოთ (ანალოგიურ განმარტებას შეიცავს სუსგ საქმეზე №ას-904-862-2013, 21/04/2014 წ.).

27. ყოველივე ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა საქმეში არსებული სადავო საკითხი; ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

28. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

29. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

30. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

31. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

32. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. შესაბამისად, ჰ.ს–ს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1265 ლარის 70% – 885.5 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ჰ.ს–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. ჰ.ს–ს (.....) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1265 ლარის (საგადახდო დავალება N28491211, გადახდის თარიღი 14.03.2022) 70% – 885.5 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თამარ ზამბახიძე