საქმე №ას-1529-2022 1 მარტი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი(თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

პირველი კასატორი/მოწინააღმდეგე მხარე–შპს „პ–ი“ (მოსარჩელე)

მეორე კასატორები/მოწინააღმდეგე მხარე–ა.ა–ძე, თ.თ–ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის გადახდის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. შპს „პ–მა“ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა.ა–ძისა (შემდგომ – პირველი მოპასუხე) და თ.თ–ძის (შემდგომ – მეორე მოპასუხე) მიმართ პირველი მოპასუხისათვის 187 170.93 ლარის გადახდის დაკისრების შესახებ, ხოლო თანხის გადაუხდელობის შემთხვევაში დაკისრებული თანხის ამოღება განხორციელდეს მეორე მოპასუხის საკუთრებაში არსებული იპოთეკის საგნის (ს.კ. ........) რეალიზაციით.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 2013 წლის 18 მარტს მოსარჩელესა და შპს „პ–დ–ს“ (შემდგომ - შპს) შორის გაფორმდა ხელშეკრულება დაფასოებული ხორბლის ფქვილის მიწოდების შესახებ. ხელშეკრულების თანახმად, შპს-მ მოსარჩელისაგან შეისყიდა პროდუქცია შემდგომი რეალიზაციის (დისტრიბუციის) მიზნით.

3. 2016 წლის 8 დეკემბერს მოსარჩელესა და შპს-ს 50% წილის მფლობელ პარტნიორს - პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება ვალის აღიარების შესახებ. მოცემული პერიოდისთვის შპს-ს შეუსრულებელი ვალდებულება მოსარჩელის მიმართ შეადგენდა 259 160 ლარს. ვალის აღიარების ხელშეკრულებით პირველმა მოპასუხემ აღიარა, რომ ნამდვილად გააჩნია ვალდებულება მოსარჩელის მიმართ 259 160 ლარის ოდენობით, რომელსაც დაფარავდა ეტაპობრივი გადახდებით დაწყებული 2017 წლის 14 იანვრიდან 15 თვის განმავლობაში შემდეგი გრაფიკის დაცვით: 14 თვის განმავლობაში - 18 000 ლარის ოდენობით და ბოლო თვეს - 7 160 ლარის ოდენობით.

4. 2016 წლის 8 დეკემბერს ნოტარიუს ი.ფ–ვას მიერ გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც პირველი მოპასუხის მიერ ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მეორე მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ქ. თბილისში, ........ მდებარე №41 ბინა.

5. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ პირველმა მოპასუხემ ნაკისრი ვალდებულება შეასრულა ნაწილობრივ და გადაიხადა 18 000 ლარი 2017 წლის 16 იანვარს, 17 თებერვალს, 13 მარტს და პირველ მაისს. მოპასუხის დავალიანებამ მოსარჩელის მიმართ შეადგინა 187 170.93 ლარი. ( იხ. სარჩელი, ტ.1.ს.ფ.4-9).

მოპასუხის პოზიცია:

6. მოპასუხეებმა შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ შპს-ს გააჩნდა დავალიანება მოსარჩელის მიმართ, თუმცა დავალიანების თანხა, ხელშეკრულების ხელმოწერის დროისთვის, არ დაანგარიშებულა და შეთანხმებულა. ამ დროისთვის მოპასუხე მხარეს დავალიანების ოდენობასთან დაკავშირებით არანაირი ინფორმაცია არ გააჩნდა, რადგან კომპანიის დოკუმენტაციას და კომპიუტერს დაესაკუთრა შპს-ს ერთ-ერთი დამფუძნებელი - მ.კ–ძე, ქირავნობის ხელშეკრულების თვითნებურად შეწყვეტის შემდგომ (შპს-ს ფართი ნაქირავები ჰქონდა მ.კ–ძისგან) აღარ დააბრუნა მასში განთავსებული ნივთები და დოკუმენტები, პირველ მოპასუხეს კი განუცხადა, რომ ოფისი გაიქურდა. აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ შპს-ს ერთ-ერთი დამფუძნებელი და 35% წილის მფლობელი - თ.კ–ძე (ფორმალურად, მისი წილი გაფორმებულია მისი სიდედრის - ნ.დ–ას სახელზე) 2013 წლის 18 მარტის მიწოდების ხელშეკრულების გაფორმების დროისთვის იყო მოსარჩელე კომპანიის დირექტორიც. ამასთან, შპს-ს მთავარი ბუღალტერი, მისი დაფუძნებიდან, იყო გ.თ–ძე, რომელიც ხელშეკრულების ხელმოწერიდან რამდენიმე თვეში დაინიშნა მოსარჩელე კომპანიის გენერალურ დირექტორად. მითითებულ კომპანიასთან შპს-ს მრავალწლიანი თანამშრომლობა აკავშირებდა. როგორც პირველ მოპასუხეს აუხსნეს, დავალიანების დეტალურად დაანგარიშება საჭირო არ იყო, რადგან ამას მხოლოდ ფორმალური ხასიათი ჰქონდა, ხელშეკრულების გაფორმებიდან ცოტა ხანში, ყოველთვიურად გადასახდელი თანხა უნდა შემცირებულიყო, დეტალურად დათვლილიყო დავალიანება და ხელახლა გაფორმებულიყო ხელშეკრულება დავალიანების თაობაზე, რითაც პირველ მოპასუხეს მოეხსნებოდა თანხის გადახდის ვალდებულება. მოსარჩელე გააგრძელებდა ხორბლის ფქვილის მიწოდებას და შპს კვლავ ამუშავდებოდა.

7. მოსარჩელემ არცერთი პირობა არ შეასრულა და პირველ მოპასუხეს მოსთხოვა თანხის გადახდა, რისი ვალდებულებაც მას არ ჰქონდა. აღსანიშნავია, რომ 2016 წლის 18 დეკემბრის ხელშეკრულება გაფორმდა 2016 წლის აპრილში წარმოშობილ დავალიანებასთან დაკავშირებით. აპრილში კი მოსარჩელის მიერ შპს-ს მიეწოდა 82 695 ლარის ღირებულების საქონელი, საიდანაც 29 000 ლარი შპს-მ აპრილშივე დაფარა, ხოლო 9 270 ლარი - მაისის დასაწყისში, ანუ აპრილში წარმოშობილი დავალიანების ოდენობამ შეადგინა 44 425 ლარი. მითითებული თანხა მთლიანად დაფარა პირველმა მოპასუხემ. ამ უკანასკნელს, როგორც ფიზიკურ პირს, არანაირი დავალიანება მოსარჩელის მიმართ არ გააჩნია, ასევე, 2016 წლის 8 დეკემბრის ვალის აღიარებისა და იპოთეკის ხელშეკრულებები, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელემ თანხის დაკისრება და იპოთეკის საგნის რეალიზაცია მოითხოვა, ბათილია (იხ. დაზუსტებული შესაგებელი, ტ.1.ს.ფ.273-283).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 187170.93 ლარის ანაზღაურება. დაკისრებული თანხის გადახდა დადგინდა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების რეალიზაციის გზით, რაც მოპასუხეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 73 317,15 ლარის ანაზღაურება. დაკისრებული თანხის გადახდა დადგინდა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების რეალიზაციის გზით შემდეგ გარემოებათა გამო:

10. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2016 წლის 8 დეკემბერს მოსარჩელე კომპანიასა და შპს-ს 50% წილის მფლობელ პარტნიორს - პირველ მოპასუხეს შორის დაიდო ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულება. მოცემული პერიოდისთვის შპს-ს შეუსრულებელი ვალდებულება მოსარჩელის მიმართ შეადგენდა 259 160 ლარს. ვალის აღიარების ხელშეკრულებით პირველმა მოპასუხემ აღიარა, რომ ნამდვილად გააჩნია ვალდებულება მოსარჩელის მიმართ 259 160 ლარის ოდენობით, რომელსაც დაფარავდა ეტაპობრივი გადახდებით, 2017 წლის 14 იანვრიდან 15 თვის განმავლობაში შემდეგი გრაფიკის დაცვით: 14 თვის განმავლობაში - 18 000 ლარსდა ბოლო თვეში - 7 160 ლარს.

11. 2016 წლის 8 დეკემბერს სანოტარო წესით დამოწმდა იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც ვალის აღიარების ხელშეკრულებით პირველი მოპასუხის მიერ ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველსაყოფად, მოსარჩელის სასარგებლოდ იპოთეკით დაიტვირთა მეორე მოპასუხის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი.

12. პირველმა მოპასუხემ ნაკისრი ვალდებულება ნაწილობრივ შეასრულა, რაც შპს-ს მხრიდან 18 000 ლარის ოთხჯერ გადახდაში გამოიხატა, კერძოდ, 2017 წლის 16 იანვარს, 17 თებერვალს, 13 მარტს და პირველ მაისს. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ პირველ მოპასუხეს ვალის აღიარებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება სწორედ გადახდილი 72 000 ლარის გამოკლებით მოსთხოვა.

13. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს-სა და მოსარჩელეს შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან წარმოშობილი „აპრილის თვის დავალიანება“, რომლის შესრულების ვალდებულებაც ვალის აღიარების ხელწერილით პირველმა მოპასუხემ საკუთარ თავზე აიღო, 145 317.15 ლარს შეადგენს, საიდანაც 72 000 ლარი უკვე გადახდილ იქნა.

14. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ 2016 წლის 8 დეკემბერს შედგენილია ვალის აღიარების ხელწერილი, რომლითაც პირველმა მოპასუხემ მოსარჩელის მიმართ შესასრულებელი ვალდებულების არსებობის ფაქტი აღიარა, ხოლო იმავე ვალლდებულების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით მესამე პირის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი დაიტვირთა.

15. ამავე კოდექსის 341-ე მუხლის მიხედვით, იმ ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, რომლითაც აღიარებულ იქნა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა (ვალის არსებობის აღიარება), აუცილებელია წერილობითი აღიარება. თუ სხვა ფორმაა გათვალისწინებული იმ ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობისათვის, რომლის არსებობაც აღიარებულ იქნა, მაშინ აღიარებაც მოითხოვს ამ ფორმას. აღნიშნული მუხლით მოწესრიგებული ვალის არსებობის აღიარება სსკ-ის 137-ე და 144-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მუხლებით გათვალისწინებული აღიარებისგან აბსტრაქტული ბუნებით განსხვავდება, იგი თავად წარმოადგენს ცალმხრივ გარიგებას და დამოუკიდებელ ვალდებულებას წარმოშობს. ვალის აღიარების ხელშეკრულება, ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობის სადავოობის შემთხვევაშიც, შესრულების ვალდებულებას წარმოშობს და კრედიტორს მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს.

16. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილება აპელანტებმა გაასაჩივრეს როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი საფუძვლით. აპელანტების პრეტენზია ძირითადად ემყარება იმ არგუმენტს, რომ 2016 წლის 8 დეკემბრის ვალის აღიარების ხელშეკრულებაში მითითებული თანხის ოდენობა ხელშეკრულების დადების დროისათვის არ ყოფილა დაანგარიშებული და ხელმოწერის შემდგომ დაკორექტირებას, შემცირებას ექვემდებარებოდა. აპელანტების მითითებით, აპრილში მოსარჩელემ შპს-ს 82695 ლარის ღირებულების საქონელი მიაწოდა, რომლის ღირებულებაც პირველმა მოპასუხემ სრულად დაფარა. მოცემულ შემთხვევაში სადავო არ არის 2016 წლის 8 დეკემბრის ვალის აღიარების ხელწერილის შედგენის თაობაზე ნების გამოვლენის ნამდვილობა, თუმცა, სადავოა მასში მითითებული ვალდებულების ოდენობა.

17. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ზოგადად, ვალის აღიარების არსებობის პირობებში, ვალის აღიარების ხელშეკრულების საფუძვლად არსებული, წინამორბედი დავალიანების მართლზომიერების შემოწმება არ ხდება, თუმცა 2016 წლის 8 დეკემბრის ვალის აღიარების ხელწერილში დასახელებული თანხის შემოწმების საფუძველს ქმნის მასში, ერთი მხრივ, 259 160 ლარის დავალიანების აღიარება და, მეორე მხრივ, მითითება, რომ მოვალის - პირველი მოპასუხის შეუსრულებელი ვალდებულება კრედიტორის წინაშე აპრილში წარმოიშვა. ვალის აღიარების აღნიშნული ჩანაწერი ურთიერთწინააღმდეგობრივია, რადგან 259 160 ლარი აპრილში წარმოშობილ დავალიანებას ბევრად აღემატება. ფაქტების აღნიშნული თანხვედრა კი ადასტურებს აპელანტის მტკიცებას მხარეთა შორის ზეპირი შეთანხმების არსებობის თაობაზე, რომლის მიხედვითაც, ვალის აღიარების ხელწერილში მითითებული თანხა შემდგომ უნდა დაკორექტირებულიყო. თავის მხრივ, აღნიშნულ ხელწერილში არ არის დაკონკრეტებული, თუ რა იგულისხმება აპრილში წარმოშობილ დავალიანებად, აღნიშნულ თვეში საქონლის მიწოდება, რაც ზედნადებით დასტურდება, თუ ამავე თვეში ანგარიშფაქტურით დადასტურებული დავალიანება. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ვალის აღიარების ხელწერილი ურთიერთსაწინააღმდეგო დებულებებს შეიცავს, რაც განმარტებას საჭიროებს. აღნიშნული განმარტების მიზნებისათვის სასამართლო მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი გადანაწილების შესაბამისად, საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს დაეყრდნო, კერძოდ, თანხის ბრუნვის ისტორიას (ანგარიშის ბარათს), ზედნადებებსა და ანგარიშფაქტურებს.

18. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი ანგარიშის ბარათის მიხედვით, შპს-ს დავალიანება 2016 წლის 24 მარტის მდგომარეობით მოსარჩელის მიმართ 215 528.43 ლარს შეადგენდა, ხოლო იმავე ანგარიშის ბარათის შესაბამისად, შპს-ს საბოლოო დავალიანება 2017 წლის პირველი იანვრის მდგომარეობით 259 170.93 ლარია. 2016 წლის 8 დეკემბრის ვალის აღიარების ხელწერილის მიხედვით, აღიარებული ვალდებულების მოცულობა 259 160 ლარით განისაზღვრა. დადგენილია, რომ 2016-2017 წლებში შპს-მმოსარჩელის სასარგებლოდ 72 000 ლარი გადაიხადა, ამიტომ, სარჩელით 187170, 83 ლარის (259170,93 ლარი-72000 ლარი) დაკისრება მოითხოვა.

19. შესაბამისად, ვინაიდან წინააღმდეგობრივია, ერთი მხრივ, ვალის აღიარების ხელშეკრულებით აღიარებული თანხა (259 160 ლარი), და ამავდროულად, იმავე ხელწერილით გაკეთებული დათქმა, რომ პირველი მოპასუხის მიერ ნაკისრი ვალდებულება მარტოოდენ 2016 წლის აპრილში წარმოშობილ დავალიანებას მოიცავს, ამიტომ, სააპელაციო პალატამ, აღნიშნული ბუნდოვანების ნათელყოფის მიზნით, მიზანშეწონილად მიიჩნია, აპრილის დავალიანება საქმეში წარმოდგენილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებისა და სასაქონლო ზედნადებების შესაბამისად დაეთვალა, ვინაიდან აპელანტის მტკიცება სწორედ სახელშეკრულებო ჩანაწერის ბუნდოვანებას ეხება.

20. ამავდროულად, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ 2016 წლის 8 დეკემბრის ვალის აღიარების ხელწერილიდან არ ირკვევა „დავალიანების აპრილის თვეში წარმოშობა“ რას გულისხმობს, კერძოდ, აპრილში გამოწერილ ზედნადებს, თუ აპრილში დადასტურებულ ანგარიშფაქტურას. სსკ-ის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს.

21. ამ თვალსაზრისით, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა ხელშეკრულების ბუნდოვანი გამონათქვამების განმარტებასთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ ხელშეკრულების გამონათქვამების სხვადასხვანაირობა გულისხმობს, რომ ხელშეკრულების ცალკეული გამონათქვამები შეიძლება სხვადასხვანაირად იქნას გაგებული. გამონათქვამთა საგულდაგულო შერჩევის მიუხედავად, დოკუმენტი ყოველთვის ერთნაირად ვერ იქნება აღქმული მისი წამკითხველების მიერ. გამონათქვამების შინაარსის დადგენა უნდა მოხდეს ხელშეკრულების საერთო ტექსტით ან ხელშეკრულების იმ ნაწილებით, რომლებიც განსამარტ გამონათქვამებს შეიცავენ.

22. სსკ, გარიგების განმარტების შესახებ 52-ე მუხლის გარდა, მოიცავს ასევე ნორმებს, რომლებიც ხელშეკრულებათა განმარტების საკითხებს აწესრიგებს, მაგალითად, 338-ე მუხლი, რომლის ძალითაც, ხელშეკრულებაში ურთიერთგამომრიცხველი ან მრავალმნიშვნელოვანი გამონათქვამების დროს უპირატესობა უნდა მიენიჭოს იმ გამონათქვამს, რომელიც ყველაზე მეტად შეესატყვისება ხელშეკრულების შინაარსს.ვინაიდან 2016 წლის ვალის აღიარების ხელწერილიდან არ დგინდება, აპრილის დავალიანება ზედნადების მიხედვით, მხოლოდ აპრილში მიწოდებულ პროდუქციას მოიცავდა, თუ, ასევე, აპრილში დადასტურებულ ანგარიშფაქტურებსაც, ამიტომ, განსახილველ შემთხვევაში, აპრილის დავალიანების ოდენობის განსაზღვრის მიზნით, სასამართლო ეყრდნობა, როგორც საქმეში წარმოდგენილ სასაქონლო ზედნადებებს, რომლებიც აპრილშია შედგენილი, ასევე, საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებს, რომელიც აპრილშია დადასტურებული.

23. საქმეში წარმოდგენილი აპრილის სასაქონლო ზედნადებების მიხედვით, მოსარჩელემ შპს-ს 82 695 ლარის ღირებულების საქონელი მიაწოდა, კერძოდ, 2016 წლის 29 აპრილის სასაქონლო ზედნადების (ელ-0234993416) მიხედვით, მიწოდებული საქონლის ღირებულება 7980 ლარს შეადგენს. აღნიშნული ზედნადები დადასტურებულია 2016 წლის 12 მაისს, ხოლო 2016 წლის აპრილის დანარჩენი სასაქონლო ზედნადებების (ელ.- 0234569852; ელ.-0234146347; ელ.- 0233644604; ელ.- 0233218959; ელ.- 0232722045; ელ.- 0232274196; ელ.- 0231617503; ელ.- 0230752505; ელ.- 0230752427; ელ.- 0230464152; ელ.- 0229800034) მიხედვით, მიწოდებული საქონლის საერთო ღირებულება 74715 ლარია (8100+8100+6375+5535+5730+5730+5655+10290+2160+8520+8520=74715). 2016 წლის 12 მაისს დადასტურებული საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურით დაანგარიშებული თანხის ოდენობა (74 715 ლარი) მოიცავს აპრილის აღნიშნული სასაქონლო ზედნადებებით გათვალისწინებულ დავალიანებას.

24. საქმეში ასევე წარმოდგენილია 2016 წლის 9 აპრილს ელექტრონულად დადასტურებული საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა (ეა-074413393), რომლის მიხედვით, მოსარჩელის მიერ შპს-სათვის მარტში მიწოდებული საქონლის ღირებულება 62 622.15 ლარს შეადგენს.

25. ამდენად, აპრილის ზემოაღნიშნული სასაქონლო ზედნადებებისა და აპრილში დადასტურებული საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის მიხედვით, მოსარჩელემ შპს-ს სულ 145 317,15 ლარის (7980+74715+62622,15=145317,15) ღირებულების საქონელი მიაწოდა. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე კი შპს-ს მიერ 72000 ლარის გადახდის ფაქტი დასტურდება. აქედან გამომდინარე, მოპასუხეებისათვის დასაკისრებელი თანხის ოდენობა 73 317,15 ლარს (145317,15-72000) შეადგენს.

26. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულებით პირველი მოპასუხის მიერ ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველსაყოფად, მოსარჩელის სასარგებლოდ იპოთეკით დაიტვირთა მეორე მოპასუხის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი.

27. სსკ-ის 286-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 301-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საფუძვლიანია მოსარჩელის მოთხოვნა, მოპასუხისათვის დაკისრებული თანხის გადახდა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაციის გზით განხორციელდეს.

28. სააპელაციო პალატამ ასევე ყურადღება გაამახვილა მოპასუხეების არგუმენტზე ვალის აღიარების შესახებ გარიგების ბათილად მიჩნევასთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად ჩათვალა, რომ არ არსებობს 2016 წლის 8 დეკემბრის ვალის აღიარების შესახებ ხელწერილის ბათილად ცნობის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.

29. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) მე-4 მუხლის, 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 105-ე მუხლისშესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხე მიუთითებს, რომ გარიგებაზე ხელმოწერის პერიოდისათვის მას ინფორმაცია დავალიანების ოდენობის შესახებარ გააჩნდა. პირველმა მოპასუხემ იმ პირობით მოაწერა ხელი გარიგება, რომ მომავალში ხელშეკრულებაში შევიდოდა შესწორება და დავალიანების ოდენობათავიდან განისაზღვრებოდა. ამდენად, მოპასუხემგანაცხადა, რომ მას გარიგებაზე ხელი მოტყუებით მოაწერინეს.

30. სსკ-ის 81-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 84-ე მუხლის მიხედვით, მოპასუხეებს არ წარუდგენიათ შესაბამისი მტკიცებულებები, რომელთა საფუძველზე შესაძლებელი გახდებოდა გარიგების ბათილად ცნობა და კანონით განსაზღვრულ ვადაშიარც შეცილებაგანუხორციელებიათ. რაც შეეხება მოპასუხეების მითითებას ვალის აღიარების ხელწერილში არსებული თანხის ოდენობის რეალურ დავალიანებასთან შეუსაბამობის თაობაზე, აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებული მსჯელობა ასახულია წინამდებარე გადაწყვეტილებაში, რაც ვალის აღიარების ხელწერილში მითითებული თანხის დაზუსტების (დაკორექტირების) საფუძველი გახდა.

31. რაც შეეხება მოპასუხეების მითითებას სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოთხოვნა ხანდაზმულად მართებულად არ ჩათვალა.

32. სსკ-ის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 129-ე მუხლის, 130-ე მუხლის პირველი ნაწილისადა 341-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ გათვალისწინებული ვალის აღიარების ხელშეკრულება დამოუკიდებელ მოთხოვნას წარმოშობს, მიუხედავად აღნიშნული მოთხოვნის ბმისა ადრინდელ, თუნდაც, ხანდაზმულ სახელშეკრულებო ვალდებულებასთან. შესაბამისად, ვალის აღიარების ხელშეკრულებით ხანდაზმულობის ვადაც თავიდან აითვლება. მოცემულ შემთხვევაში ვალის აღიარების ხელწერილი 2016 წლის 8 დეკემბერსაა შედგენილი, ხოლო სარჩელი 2019 წლის 16 მაისსაა წარდგენილი, ამდენად, ვალის აღიარების ხელწერილით წარმოშობილი შესრულების მოთხოვნა ხანდაზმული არ არის.

პირველი კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

33. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე როგორც მოსარჩელემ, ასევე მოპასუხემ წარადგინეს საკასაციო საჩივარი.

34. მოსარჩელემ (პირველი კასატორი) მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

35. პირველმა კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა საქმის გარემოებები და მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი მართებულად არ გაანაწილა.

36. პირველი კასატორის მითითებით, მოცემული სამართლებრივი ურთიერთობა გამომდინარეობს სსკ-ის 341-ე მუხლიდან. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეამოწმა ვალის აღიარების ხელშეკრულების საფუძვლად არსებული წინამორბედი დავალიანების მართლზომიერება მაშინ, როდესაც მოპასუხეებს მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებანი ვალის აღიარებისა და იპოთეკის ხელშეკრულებების დადების თაობაზე სადავოდ არ გაუხდიათ, მეტიც, პირველი მოპასუხე ნაწილობრივ ასრულებდა ნაკისრ ვალდებულებას და ვალის აღიარების ჩანაწერის დაკორექტირება არ მოუთხოვია. შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მსჯელობა, რომ ვალის აღიარების ხელწერილი ურთიერთსაწინააღმდეგო დებულებებს შეიცავდა, მცდარია. პირველი მოპასუხე მხოლოდ იმაზე აპელირებდა, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულება ბათილია, რადგან მისთვის ვალის ოდენობა ცნობილი არ იყო, იგი უნდა დაზუსტებულიყო მომავალში. ამასთან, ვერც აღნიშნული გარემოება მხარემ სათანადო მტკიცებულების წარდგენის გზით ვერ დაადასტურა. სააპელაციო სასამართლომ კი გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ერთადერთ საფუძვლად შეაფასა 2016 წლის 8 დეკემბრის ვალის აღიარების ხელწერილში არსებული ჩანაწერი - „დავალიანების აპრილის თვეში წარმოშობა“, რაზეც, ვალის აღიარების ხელშეკრულების არსებობის პირობებში, საერთოდ არ უნდა ემსჯელა.

37. პირველმა კასატორმა აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რის გამოც საკასაციო საჩივარი ცნობილ უნდა იქნეს დასაშვებად.

მეორე კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

38. მოპასუხეებმა (მეორე კასატორი), მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

39. მეორე კასატორების მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სსკ-ის 341-ე მუხლი, რადგან მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა უნდა მოწესრიგებულიყო ამავე კოდექსის 198-ე და 203-ე მუხლებით. მოსარჩელის მიერ სასარჩელო განცხადებაში, ასევე, სასამართლო სხდომაზე ხაზგასმით აღინიშნა, რომ მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულებით შპს-ს ვალი საკუთარ თავზე აიღო მოპასუხემ, შესაბამისად, მითითებული ხელშეკრულება არ წარმოადგენს 341-ე მუხლით გათვალისწინებულ აბსტრაქტულ ვალის არსებობის აღიარებას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ იქნა მხოლოდ აპრილში წარმოშობილი დავალიანება. ასევე, არასწორად ჩათვალა, რომ 2016 წლის ხელწერილით არ დგინდება აპრილის დავალიანება, ზედნადების მიხედვით, მხოლოდ აპრილში მიწოდებულ პროდუქციას მოიცავდა თუ აპრილში დადასტურებულ ანგარიშფაქტურებსაც, ამიტომ სასამართლო დაეყრდნო საქმეში წარმოდგენილ სასაქონლო ზედნადებებს, რომლებიც აპრილშია შედგენილი, ასევე საგადასახადო ანგარიშფაქტურებს, რომლებიც აპრილშია დადასტურებული.

40. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 6 დეკემბრის განჩინებით - მოსარჩელის, ხოლო ამავე წლის 19 დეკემბრის განჩინებით - მოპასუხეების საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

41. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნენ მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

42. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

43. 2016 წლის 8 დეკემბერს მოსარჩელე კომპანიასა და შპს-ს 50% წილის მფლობელ პარტნიორს - პირველ მოპასუხეს შორის დაიდო ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულება. ვალის აღიარების ხელშეკრულებით პირველმა მოპასუხემ აღიარა, რომ ნამდვილად გააჩნია ვალდებულება მოსარჩელის მიმართ 259 160 ლარის ოდენობით, რომელსაც დაფარავდა ეტაპობრივი გადახდებით, 2017 წლის 14 იანვრიდან 15 თვის განმავლობაში შემდეგი გრაფიკის დაცვით: 14 თვის განმავლობაში - 18 000 ლარს და ბოლო თვეში - 7 160 ლარს.

44. 2016 წლის 8 დეკემბერს სანოტარო წესით დამოწმდა იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც ვალის აღიარების ხელშეკრულებით პირველი მოპასუხის მიერ ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველსაყოფად, მოსარჩელის სასარგებლოდ იპოთეკით დაიტვირთა მეორე მოპასუხის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი.

45. პირველმა მოპასუხემ ნაკისრი ვალდებულება ნაწილობრივ შეასრულა, რაც შპს-ს მხრიდან 18 000 ლარის ოთხჯერ გადახდაში გამოიხატა, კერძოდ, 2017 წლის 16 იანვარს, 17 თებერვალს, 13 მარტს და პირველ მაისს. მოსარჩელემ პირველ მოპასუხეს ვალის აღიარებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება სწორედ გადახდილი 72 000 ლარის გამოკლებით მოსთხოვა.

46. შპს-სა და მოსარჩელეს შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან წარმოშობილი „აპრილის თვის დავალიანება“, რომლის შესრულების ვალდებულებაც ვალის აღიარების ხელწერილით პირველმა მოპასუხემ საკუთარ თავზე აიღო, 145 317.15 ლარს შეადგენს, საიდანაც 72 000 ლარი პირველი მოპასუხის მიერ უკვე გადახდილ იქნა.

47. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

48. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

49. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამრთლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21;

50. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პირველი მოპასუხისათვის თანხის დაკისრების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა), განაპირობებს მის სამართლებრივ მოწესრიგებას სსკ-ის 341-ე მუხლის (იმ ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, რომლითაც აღიარებულ იქნა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა (ვალის არსებობის აღიარება), აუცილებელია წერილობითი აღიარება. თუ სხვა ფორმაა გათვალისწინებული იმ ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობისათვის, რომლის არსებობაც აღიარებულ იქნა, მაშინ აღიარებაც მოითხოვს ამ ფორმას; თუ ვალის არსებობა აღიარებულია ანგარიშსწორების (გადახდის) საფუძველზე ან მორიგების გზით, მაშინ ფორმის დაცვა არ არის აუცილებელი) საფუძველზე.

51. ვალის არსებობის აღიარება უნდა აკმაყოფილებდეს გარიგების ნამდვილობის პირობებს. ხელშეკრულებაში გაწერილი უნდა იყოს მისთვის მახასიათებელი ყველა არსებითი პირობა: კრედიტორისა და მოვალის მონაცემები, მოვალის მიერ კრედიტორის წინაშე შესასრულებელი კონკრეტული ვალდებულება და მომავალში მისი შესრულების განზრახვა (იხ. ე. ბაღიშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019, მუხლი 341, ველი 12; შდრ. სუსგ №ას-1485-1401-2012, 11.11.2013წ.). პირი უნდა აღიარებდეს გარკვეულ ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობას და კისრულობდეს მისი შესრულების ვალდებულებას. ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულების თავისებურება სწორედ ისაა, რომ მასში ვალდებულების შესრულების მზაობა იკვეთება (სუსგ №ას-1133-1079-2014, 30.09.2015წ.; №ას-226-213-2015, 18.05.2015წ.).

52. ვალის აბსტრაქტული (კონსტიტუციური) აღიარების, როგორც ვალდებულების წარმოშობის ახალი საფუძვლისაგან, უნდა გაიმიჯნოს ე.წ. ვალის დეკლარაციული (კაუზალური) აღიარება. დეკლარაციული ვალის აღიარების მიზანია არსებული ვალდებულების დადასტურება, მტკიცების პროცესის გამარტივება, შემდგომი დავის თავიდან აცილება, სადავო საკითხების მოწესრიგება, მათ შორის, ყველა იმ ფაქტისა, თუ არგუმენტის გაქარწყლება, რომელიც ვალის არსებობას გამორიცხავს, ან თუნდაც, ეჭვქვეშ დააყენებს (Sprau, in Palandt BGB Komm, 72. Aufl., 2013, §781, Rn. 2-6; ქ. მესხიშვილი, კერძო სამართლის აქტუალური საკითხები, თეორია და სასამართლო პრაქტიკა, ტომი I, თბილისი, 2020, გვ.11).

53. დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად ვერ შეფასდება პირველი კასატორის მოსაზრება, რომ სააპელაციო სასამართლო არასწორად შევიდა მხარეთა შორის თავდაპირველად არსებულ ურთიერთობასთან დაკავშირებით მსჯელობაში, რადგან მას შემდეგ მხარეები ახალ პირობებზე შეთანხმდნენ.

54. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზოგადად, ვალის აღიარების არსებობის პირობებში, ვალის აღიარების ხელშეკრულების საფუძვლად არსებული, წინამორბედი დავალიანების მართლზომიერების შემოწმება არ ხდება, თუმცა 2016 წლის 8 დეკემბრის ვალის აღიარების ხელწერილში დასახელებული თანხის შემოწმების საფუძველს ქმნის მასში, ერთი მხრივ, 259 160 ლარის დავალიანების აღიარება და, მეორე მხრივ, მითითება, რომ მოვალის - პირველი მოპასუხის შეუსრულებელი ვალდებულება კრედიტორის წინაშე აპრილში წარმოიშვა. ვალის აღიარების აღნიშნული ჩანაწერი ურთიერთწინააღმდეგობრივია, რადგან 259 160 ლარი აპრილში წარმოშობილ დავალიანებას ბევრად აღემატება. ფაქტების აღნიშნული თანხვედრა კი ადასტურებს პირველი მოპასუხის მტკიცებას მხარეთა შორის ზეპირი შეთანხმების არსებობის თაობაზე, რომლის მიხედვითაც, ვალის აღიარების ხელწერილში მითითებული თანხა შემდგომ უნდა დაკორექტირებულიყო. თავის მხრივ, აღნიშნულ ხელწერილში არ არის დაკონკრეტებული, თუ რა იგულისხმება აპრილში წარმოშობილ დავალიანებად, აღნიშნულ თვეში საქონლის მიწოდება, რაც ზედნადებით დასტურდება, თუ ამავე თვეში ანგარიშფაქტურით დადასტურებული დავალიანება. შესაბამისად, ვალის აღიარების ხელწერილი ურთიერთსაწინააღმდეგო დებულებებს შეიცავს, რაც განმარტებას საჭიროებს. აღნიშნული განმარტების მიზნებისათვის ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლო მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი გადანაწილების შესაბამისად, საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს დაეყრდნო, კერძოდ, თანხის ბრუნვის ისტორიას (ანგარიშის ბარათს), ზედნადებებსა და ანგარიშფაქტურებს.

55. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს როგორც საქმის მასალებში განთავსებულ 2016 წლის 8 დეკემბრის ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულების მე-2 პუნქტს, კერძოდ, „მხარეები ვაცხადებთ, რომ მოვალის დავალიანება კრედიტორის წინაშე წარმოიშვა 2016 წლის აპრილის თვეში, რაც წარმოადგენს შესასრულებელ ვალდებულებებს“ (იხ. ტ.1. ს.ფ. 26), ასევე მოპასუხეების დაზუსტებულ შესაგებელს, კერძოდ „აღსანიშნავია, რომ 2016 წლის 18 დეკემბრის ხელშეკრულება გაფორმდა 2016 წლის აპრილში წარმოშობილ დავალიანებასთან დაკავშირებით“ (იხ. დაზუსტებული შესაგებელი, ტ.1, ს.ფ. 276).

56. მოცემულ საქმეში შეფასების ობიექტს წარმოადგენს 2016 წლის 8 დეკემბრის ვალის აღიარების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის ოდენობა. მითითებული ხელწერილიდან ცალსახად არ ირკვევა, თუ რა იგულისხმება აპრილში წარმოშობილ დავალიანებში - აღნიშნულ თვეში საქონლის მიწოდება, რაც ზედნადებით დასტურდება, თუ ამავე თვეში ანგარიშფაქტურით დადასტურებული დავალიანება.

57. საკასაციო პალატა მიუთითებს, თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ორი მხარე – ნების გამომვლენი და ნების მიმღები – მონაწილეობს, აშკარა გახდება, თუ რა დიდი მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება.

58. ნების გამოვლენის განმარტება ემსგავსება კანონის განმარტებას: ორივე შემთხვევაში ხდება ბუნდოვანი, საეჭვო აზრის დაზუსტება. მაგრამ თუ კანონის განმარტებას ზოგადი ხასიათი აქვს, ე.ი. სავალდებულოა და გამოიყენება ყველას მიმართ და მიზნად ისახავს კანონის ბუნდოვანი ადგილების ერთიანი გაგების უზრუნველყოფას, გარიგების (ხელშეკრულების) განმარტების მიზანი უფრო ვიწროა – გარიგების (ხელშეკრულების) მონაწილე მხარეებს შორის ურთიერთობის გარკვევა. ამიტომ ასეთ განმარტებას ძალა აქვს მხოლოდ გარიგების მონაწილეებისათვის.

59. სსკ-ის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს.

60. „ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტება“ და „ხელშეკრულების შევსებითი განმარტება“ განსხვავებული ცნებებია. სხვადასხვანაირი, ორაზროვანი და მრავალმნიშვნელოვანი გამონათქვამების დაზუსტების აუცილებლობას ადგილი აქვს, როდესაც მხარეები ხელშეკრულების გამონათქვამების მიღმა არსებულ მნიშვნელობებზე დავობენ, ხოლო ხელშეკრულების შევსებით განმარტებას მაშინ აქვს ადგილი, როდესაც მხარეებს ხელშეკრულების ტექსტში გამორჩენილი აქვთ ცალკეულ საკითხთა მოწესრიგება ან ხელშეკრულების პირობები გარკვეული ხარვეზებითაა მოცემული.

61. გამონათქვამების განმარტების დროს უნდა დადგინდეს მხარის შინაგანი ნების შესაბამისობა მის გამოხატულებასთან. ნების გამოვლენის განმარტების მიზანი მისი შინაარსის დადგენაა. განმარტებას შეიძლება საჭიროებდეს, როგორც მთელი ხელშეკრულება, ასევე მისი რომელიმე ნაწილი ან თუნდაც რომელიმე პუნქტი (პირობა).

62. ხელშეკრულების გამონათქვამების სხვადასხვანაირობა გულისხმობს, რომ ხელშეკრულების ცალკეული გამონათქვამები შეიძლება სხვადასხვანაირად იქნას გაგებული. გამონათქვამთა საგულდაგულო შერჩევის მიუხედავად, დოკუმენტი ყოველთვის ერთნაირად ვერ იქნება აღქმული მისი წამკითხველების მიერ. გამონათქვამების შინაარსის დადგენა უნდა მოხდეს ხელშეკრულების საერთო ტექსტით ან ხელშეკრულების იმ ნაწილებით, რომლებიც განსამარტავ გამონათქვამებს შეიცავენ.

63. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებას და მიიჩნევს, რომ პირველ კასატორს (მოსარჩელე) დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით არ გაუქარწყლებია სააპელაციო პალატის დასკვნა, რომ აპრილის დავალიანების ოდენობის დასადგენად უნდა შეაფსდეს, როგორც სასაქონლო ზედნადებები, რომლებიც აპრილშია შედგენილი, ასევე, აპრილში დადასტურებული საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები.

64. საქმეში წარმოდგენილი აპრილის სასაქონლო ზედნადებების შესაბამისად, მოსარჩელემ შპს-ს მიაწოდა 82 695 ლარის ღირებულების საქონელი, კერძოდ: 2016 წლის 29 აპრილის სასაქონლო ზედნადების (ელ-0234993416) მიხედვით - 7980 ლარის ღირებულებით, რომელიც დადასტურდა 2016 წლის 12 მაისს; 2016 წლის აპრილის დანარჩენი სასაქონლო ზედნადებების (ელ.- 0234569852; ელ.-0234146347; ელ.- 0233644604; ელ.- 0233218959; ელ.- 0232722045; ელ.- 0232274196; ელ.- 0231617503; ელ.- 0230752505; ელ.- 0230752427; ელ.- 0230464152; ელ.- 0229800034) მიხედვით, მიწოდებული საქონლის საერთო ღირებულება 74715 ლარია (8100+8100+6375+5535+5730+5730+5655+10290+2160+8520+8520=74715). 2016 წლის 12 მაისს დადასტურებული საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურით დაანგარიშებული 74 715 ლარი მოიცავს აპრილის აღნიშნული სასაქონლო ზედნადებებით გათვალისწინებულ დავალიანებას.

65. 2016 წლის 9 აპრილს ელექტრონულად დადასტურებული საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის (ეა-074413393) თანახმად, მოსარჩელემ შპს-ს მარტში მიაწოდა 62 622.15 ლარის ღირებულების საქონელი.

66. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპრილის სასაქონლო ზედნადებებისა და აპრილში დადასტურებული საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის შეჯამების შედეგად, მოსარჩელემ შპს-ს მიაწოდა სულ 145 317,15 ლარის (7980+74715+62622,15=145317,15) ღირებულების საქონელი. საქმის მასალებით დასტურდება 72000 ლარის გადახდის ფაქტი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მართებულად მიიჩნია, რომ პირველ მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა 73 317,15 ლარის (145317,15-72000) გადახდა.

67. მეორე კასატორების მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სსკ-ის 341-ე მუხლი, რადგან მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა უნდა მოწესრიგებულიყო ამავე კოდექსის 198-ე და 203-ე მუხლებით. მოსარჩელის მიერ სასარჩელო განცხადებაში, ასევე, სასამართლო სხდომაზე ხაზგასმით აღინიშნა, რომ მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულებით შპს-ს ვალი საკუთარ თავზე აიღო მოპასუხემ, შესაბამისად, მითითებული ხელშეკრულება არ წარმოადგენს 341-ე მუხლით გათვალისწინებულ აბსტრაქტულ ვალის არსებობის აღიარებას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ იქნა მხოლოდ აპრილში წარმოშობილი დავალიანება. ასევე, არასწორად ჩათვალა, რომ 2016 წლის ხელწერილით არ დგინდება აპრილის დავალიანება, ზედნადების მიხედვით, მხოლოდ აპრილში მიწოდებულ პროდუქციას მოიცავდა თუ აპრილში დადასტურებულ ანგარიშფაქტურებსაც, ამიტომ სასამართლო დაეყრდნო საქმეში წარმოდგენილ სასაქონლო ზედნადებებს, რომლებიც აპრილშია შედგენილი, ასევე საგადასახადო ანგარიშფაქტურებს, რომლებიც აპრილშია დადასტურებული (იხ. მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი).

68. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხეებს არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, შემდეგ გარემოებათა გამო:

69. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ჰ.ბოელინგი, ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

70. შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე, მხარეებს შეუძლიათ თავად განსაზღვრონ, აღძრან თუ არა დავა საასამართლოში, როგორ წარმართონ ან როგორ დაასრულონ იგი. მათ ასევე შეუძლიათ, თავად გადაწყვიტონ საქმის რომელი ფაქტობრივი გარემოებები მოახსენონ და რომელი მტკიცებულებები წარუდგინონ სასამართლოს. მხარეთა მიერ წარდგენილი მოთხოვნებისა და მოხსენებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება კი მხოლოდ მოსამართლის პრეროგატივაა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობების შესრულებასთან ერთად მხარეებმა მოსამართლეს უნდა მოახსენონ საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებზეც მხარე თავის მოთხოვნას ამყარებს და მოთხოვნის შინაარსი. მიზანშეწონილია, მაგრამ არაა აუცილებელი, თუ მხარეები მოთხოვნის იმ სამართლებრივ საფუძველზეც - ნორმაზე მიუთითებენ, რომელსაც მათი მოთხოვნა ან შესაგებელი ემყარება, თუმცა ეს არც აუცილებელია და არც შემზღუდავი სასამართლოსათვის. მოსამართლისათვის სავალდებულო არ არის მხარეთა მოსაზრებები, თუ მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად რა სამართლებრივი საფუძველი უნდა იქნეს გამოყენებული და არც კანონის იმპერატიული დათქმაა, გამოტანილი გადაწყვეტილება დაეფუძნოს მხარეთა მიერ მითითებულ მოთხოვნის საფუძველს. მაშინაც კი, თუ მხარეები განსაზღვრულ საკითხებთან მიმართებით არასწორ ან არამყარ სამართლებრივ პოზიციას ირჩევენ, თუ საქმის მასალებზე დაყრდნობით და სხვაგვარი დასაბუთებით, კანონიერი გადაწყვეტილების გამოტანა შესაძლებელია, მოსამართლეს სხვა გზის არჩევის უფლება აქვს. სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს სამოსამართლო საქმიანობას, რაც უზრუნველყოფს კერძო სამართლის სუბიექტთა დარღვეული უფლებებისა და ინტერესების სრულყოფილად და ეფექტურად დაცვას. (სუსგ. საქმე ას-833-885-2011, 2011 წლის 18 ოქტომბერი.)

71. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

72. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა.

73. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი.

74. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ არც სააპელაციო და არც საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ისინი ამოწმებენ გადაწყვეტილებას მატერიალურსამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. თუ ასეთი შემოწმების შედეგად სასამართლო იმ დასკვნას გამოიტანს, რომ საჩივრის მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს, მაგრამ არა საჩივარში მითითებული, არამედ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის (კანონის) სხვა დარღვევის გამო, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება. იმ შემთხვევაში კი, თუ არასწორი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, ანუ კანონის (სსსკ-ის 393.2 მუხლის) დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შესაძლებელია სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, თავისი განჩინებით ძალაში დატოვოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ან ამ გადაწყვეტილების შეცვლით მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება (სსსკ-ის 386-ე მუხლი). ასეთივე შესაძლებლობითაა აღჭურვილი საკასაციო სასამართლოც, კერძოდ, მას შუძლია, არ გააუქმოს გადაწყვეტილება და ძალაში დატოვოს იგი (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) ან ახალი გადაწყვეტილებით დაადგინოს სხვა სამართლებრივი შედეგი (სსსკ-ის 411-ე მუხლი).

75. მოთხოვნის საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა და მხარის მიერ სარჩელის დამფუძნებელ ნორმად კანონის ამა თუ იმ დანაწესის მითითება არ არის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სასამართლოსათვის ხელისშემშლელი. სამართალში დამკვიდრებული პრინციპი - „jura novit curia“ (სასამართლომ იცის კანონი) საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაშია ასახული (შდრ: სუსგ №ას-1076-996-2017, 19აპრილი, 2019).

76. საკასაციო პალატა მოპასუხეების ყურადღებას მიაქცევს იმ საკითხზე, რომ მათ შესაგებლით სადავოდ არ გაუხდიათ, რომ 2016 წლის 8 დეკემბრის შეთანხმება იყო არა ვალის აღიარების შეთანხმება, არამედ ვალის გადაკისრების შეთანხმება. შესაბამისად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებს არ უმსჯელიათ ვალის გადაკისრებისთან მიმართებით. აღნიშნულის მიუხედავად, რადგან მოთხოვნის საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა და მხარის მიერ სარჩელის დამფუძნებელ ნორმად კანონის ამა თუ იმ დანაწესის მითითება არ არის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სასამართლოსათვის ხელისშემშლელი, ამიტომაც საკასაციო პალატა იმსჯელებს ვალის გადაკისრების სამართლებრივი ბუნების შესახებ.

77. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვალდებულების თავდაპირველი მხარეები შეიძლება შეიცვალონ სხვა პირებით. ვალდებულებაში შეიძლება შეიცვალოს როგორც კრედიტორი, ასევე მოვალეც. კრედიტორის შეცვლას ეწოდება მოთხოვნის დათმობა, ანუ ცესია, ხოლო ვალდებული პირის შეცვლას კი ეწოდება ვალის გადაკისრება. სხვადასხვა სამართლებრივ სისტემას ახასიათებს მთელი რიგი თავისებურებები, რომლებიც დაკავშირებულია ვალდებულებაში პირთა შეცვლასთან. (იხ. დამატებით: Flessner, Assignement in European Private international Law, Cambridge, Cambridge university press, 2008, P. 42). საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით მოწესრიგებულია ვალის გადაკისრების ორი საკანონმდებლო შემადგენლობა: 1) მოთხოვნის მფლობელსა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულება 2) მოვალესა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულება.

78. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ იმისდა მიხედვით, თავისუფლდება თუ არა თავდაპირველი მოვალე ვალის გადაკისრების ხელშეკრულების შედეგად კრედიტორის წინაშე ვალდებულების შესრულებისაგან, განასხვავებენ ვალის გადაკისრების ორ სახეს: 1) პრივატული ვალის გადაკისრება და 2) კუმულატიური ვალის გადაკისრება. პრივატული ვალის გადაკისრების დროს, თავდაპირველი მოვალე თავისუფლდება კრედიტორის წინაშე ნაკისრი ვალდებულებისაგან და მის ადგილს იკავებს ახალი მოვალე (სსკ-ის 203-ე მუხლი). რაც შეეხება კუმულატიური ვალის გადაკისრებას, ასეთ დროს თავდაპირველი მოვალე არ თავისუფლდება კრედიტორის წინაშე ნაკისრი ვალდებულებისაგან, ხოლო მესამე პირი კი კრედიტორსა და მოვალეს შორის არსებულ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში შემოდის მოვალის სახით (ე.წ. „ვალის დელეგირება“) (იხ. დამატებით: ზ. ჭეჭელაშვილი, მოთხოვნის დათმობა და ვალის გადაკისრება, თბილისი, 2004, გვ.115).

79. სსკ-ის 203-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მოთხოვნის მფლობელთან დადებული ხელშეკრულებით ვალი შეიძლება თავის თავზე აიღოს მესამე პირმაც (ვალის გადაკისრება). ასეთ შემთხვევაში, მესამე პირი დაიკავებს თავდაპირველი მოვალის ადგილს. სსკ-ის 203-ე მუხლი აწესრიგებს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ვალის გადაკისრებას ადგილი აქვს კრედიტორსა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულების (და არა ცალმხრივი მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენა) საფუძველზე, სადაც ცალსახაა კრედიტორის ნება მესამე პირის მიერ ვალდებულების საკუთარ თავზე აღების თაობაზე და იგი, როგორც წესი, არ საჭიროებს მოვალის თანხმობას. (იხ.დამატებით: თ. შოთაძე, სანივთო სამართალი, თბილისი, 2014, გვ. 198-199). აღნიშნული ხელშეკრულების სამართლებრივი შედეგია ის, რომ მესამე პირი იკავებს მოვალის ადგილს, რაც იმას ნიშნავს, რომ თავდაპირველი მოვალის მიმართ ვალდებულება წყდება და შესაბამისად, კრედიტორს თავდაპირველი მოვალის მიმართ მოთხოვნის უფლება აღარ გააჩნია. შესაბამისად, მესამე პირსა და კრედიტორს შორის ურთიერთობის ვალის გადაკისრებად კვალიფიკაციის მიზნებისათვის, აუცილებელია ცალსახად და არაორაზროვნად დადგინდეს კრედიტორის ნება მასზედ, რომ მესამე პირმა მოვალის ადგილი დაიკავოს.

80. შესაბამისად, საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე, არ დასტურდება პირველი მოპასუხის მიერ ვალის გადაკისრების ფაქტი.

81. საკასაციო პალატა წინამდებარე განჩინების პ.62-65 განვითარებული მსჯელობების გათვალისწინებით, ასევე არ იზიარებს მეორე კასატორების პრეტენზიას, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ იქნა მხოლოდ აპრილში წარმოშობილი დავალიანება.

82. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორებმა მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა.

83. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

84. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

85. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

86. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

87. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ მოსარჩელეს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2022 წლის 15 ნოემბერს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი, ხოლო კასატორ მოპასუხეებს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ა.ა–ძის მიერ 2022 წლის 13 დეკემბერს №15405819169 საგადახდო დავალებით გადახდილი 3665,85 ლარის 70% – 2566 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „პ–ის“, ა.ა–ძისა და თ.თ–ძის საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ შპს „პ–ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №…..) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2022 წლის 15 ნოემბერს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი.

3. კასატორებს - ა.ა–ძეს (პირადი №..........) და თ.თ–ძეს (პირადი №.......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ა.ა–ძის მიერ 2022 წლის 13დეკემბერს№15405819169 საგადახდო დავალებით გადახდილი 3665,85 ლარის 70% – 2566 ლარი.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე