01 ნოემბერი, 2022 წელი
№ას-145-2022 ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ამირან ძაბუნიძე
თეა ძიმისტარაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი - ვ.კ–ძე
მოწინააღმდეგე მხარე - შ.პ.ს. „ი.ს–სი“
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 02 ნოემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი - ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. ვ.კ–ძემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხე შ.პ.ს. „ი.ს–სი“-ს მიმართ, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ 2019 წლის 20 თებერვლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის, აღმასრულებელი დირექტორის თანამდებობაზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის - 2019 წლის 20 თებერვლიდან იმავე წლის 28 თებერვლის ჩათვლით 340 ევროს ეკვივალენტი ლარის, ხოლო 2019 წლის მარტიდან, ყოველთვიურად სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე, 500 ევროს ეკვივალენტი ლარის დაკისრების შესახებ.
2. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება.
5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 2 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
5.1. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
5.1.1. შ.პ.ს. „ი.ს–სი“ მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში დარეგისტრირდა 2016 წლის 19 სექტემბერს. თავდაპირველად აღნიშნული კომპანიის ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირს - რეგისტრირებულ დირექტორს ს.ა–ი წარმოადგენდა, ხოლო 2019 წლის 18 თებერვლიდან კი, კომპანიის რეგისტრირებული დირექტორია - გ.ჟ–ი.
5.1.2. 2017 წლის 22 დეკემბერს ს.ა–მა, როგორც შ.პ.ს. „ი.ს–სი“- ს დირექტორმა, მოსარჩელის სახელზე განუსაზღვრელი ვადით გასცა მინდობილობა.
5.1.3. შ.პ.ს. „ი.ს–სი“-ს დირექტორმა 2019 წლის 20 თებერვალს გამოსცა ბრძანება, რომლის თანახმად, მოსარჩელე აღნიშნული თარიღიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან, საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
5.1.4. 2019 წლის 19 თებერვალს მოპასუხე კომპანიის დირექტორმა განცხადებით მიმართა ს.ს.ი.პ. ნოტარიუსთა პალატას და მოითხოვა ინფორმაცია შ.პ.ს. „ი.ს–სი“-ს სახელით გაცემული მინდობილობების თაობაზე.
5.1.5. ს.ს.ი.პ. ნოტარიუსთა პალატის 2019 წლის 20 თებერვლის მიმართვის თანახმად, მოპასუხე კომპანიის დირექტორს ეცნობა, რომ კომპანიის სახელით 2017 წლის 22 დეკემბერს გაცემული იყო მინდობილობა, რომლითაც ვ.კ–ძეს მინიჭებული ჰქონდა კომპანიის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება. გ.ჟ–მა, როგორც მოპასუხე შ.პ.ს. „ი.ს“-ს დირექტორმა აღნიშნული მინდობილობა 2019 წლის 21 თებერვლის სანოტარო აქტით გააუქმა.
5.1.6. 2020 წლის 16 აპრილს მოსარჩელემ მოპასუხეს 2019 წლის 20 თებერვლის ბრძანების წერილობითი დასაბუთების გაცემის მოთხოვნით მიმართა. აღნიშნული მიმართვა მოპასუხეს 2019 წლის 19 აპრილს ჩაბარდა.
5.2. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:
5.2.1. მოპასუხემ სადავოდ გახადა მოსარჩელესთან შრომით სამართლებრივ ურთიერთობაში ყოფნის ფაქტი და მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ მხარეთა შორის არ არსებობდა წერილობითი ფორმით გაფორმებული ხელშეკრულება. ამასთან, სადავო არ იყო ეს უკანასკნელი ფაქტობრივი გარემოება (წერილობითი ფორმით დადებული შრომითი ხელშეკრულების არარსებობა) და დადგენილი იყო, რომ მოსარჩელე კომპანიის სახელით მოქმედებდა 2017 წლის 22 დეკემბერს, შ.პ.ს. „ი.ს–სი“-ს დირექტორის ს.ა–ის მიერ, განუსაზღვრელი ვადით გაცემული მინდობილობის საუძველზე. შესაბამისად, სასამართლოსთვის არსებითი მნიშვნელობა გააჩნდა იმ გარემოებების გამორკვევას, იმყოფებოდა თუ არა მოსარჩელე მოპასუხესთან შრომით სამართალურთიერთობაში და ქმნიდა თუ არა წარმოდგენილი მტკიცებულებები იმგვარ მოცემულობას (ნორმის შემადგენლობას), რომ დაკმაყოფილებულიყო სასარჩელო მოთხოვნები.
5.2.2. წარმოდგენილი შესაგებლით მოპასუხე კომპანიამ უარყო მოსარჩელესთან შრომით სამართლებრივ ურთიერთობაში ყოფნის ფაქტი, თუმცა მიუთითა მოსარჩელის დროებით, 3 თვის ვადით დასაქმებაზე და განმარტა, რომ მოსარჩელე დასაქმებული იყო დროებით კომპანიის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლად. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ კომპანიისა და დირექტორის ურთიერთობა განიხილება სამოქალაქო კოდექსის 709-ე, 710-ე მუხლებიდან გამომდინარე და მიჩნეულია, რომ ასეთი სამართლებრივი ურთიერთობა ყველაზე ახლოს დავალების ხელშეკრულებასთან დგას. შესაბამისად, გასაზიარებელი არ იყო მოსარჩელის განმარტება, რომ მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით დაადასტურა მასსა და მოსარჩელეს შორის შრომით სამართლებრივი ურთიერთობის ფაქტი.
5.2.3. დადგენილი იყო, რომ შ.პ.ს. „ი.ს–სი“ რეგისტრაციაში გატარდა 2016 წლის 19 სექტემბერს და მისი 100%-იანი წილის მესაკუთრე იყო მოსარჩელე ვ.კ–ძე, რომელმაც 2016 წლის 30 სექტემბრის ხელშეკრულებით კომპანიის 100% გაასხვისა შ.პ.ს. „P.M.I“-ზე. როგორც მოსარჩელემ განმარტა, აღნიშნულის შემდეგ მან მუშაობა კომპანიაში განაგრძო აღმასრულებელ დირექტორად. შესაბამისად, კვლევის საგანი იყო, დასახელებული პერიოდიდან იმყოფებოდა თუ არა მოსარჩელე მოპასუხესთან შრომით სამართლებრივ ურთიერთობაში.
5.2.4. მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის ფაქტი, რომ წერილობითი ფორმით დადებული შრომითი ხელშეკრულება მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის არ გაფორმებულა, რაც სავალდებულო იყო სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის 11 ნაწილიდან გამომდინარე (შრომითი ხელშეკრულება იდება აუცილებლად წერილობითი ფორმით, თუ შრომითი ურთიერთობა 3 თვეზე მეტხანს გრძელდება). შესაბამისად, მხარეთა შორის არ არსებობს შეთანხმება ამავე მუხლის მე-9 ნაწილით გათვალისწინებულ შრომითი ხელშეკრულების არსებით პირობებზე: ა) მუშაობის დაწყების თარიღი და შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა; ბ) სამუშაო დრო და დასვენების დრო; გ) სამუშაო ადგილი; დ) თანამდებობა და შესასრულებელი სამუშაოს სახე; ე) შრომის ანაზღაურების ოდენობა და გადახდის წესი; ვ) ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების წესი; ზ) ანაზღაურებადი და ანაზღაურების გარეშე შვებულებების ხანგრძლივობა და შვებულების მიცემის წესი).
5.2.5. სააპელაციო პალატამ საქართველოს შრომის კოდექსის მე-2 მუხლზე მიუთითა და განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, გარდა იმისა, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა, თუ რა სამუშაოს ასრულებდა ვ.კ–ძე, საქმეში არც იმის მტკიცებულება მოიპოვებოდა - საერთოდ არსებობდა თუ არა კომპანიაში აღმასრულებელი დირექტორის თანამდებობა. აღნიშნულთან დაკავშირებით პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტება, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტება უფლება-მოვალეობათა ჩამონათვალის შესახებ (ტომი 1, ს.ფ. 124) არ წარმოადგენს იმ სახის მტკიცებულებას, რაც დაადასტურებდა მოსარჩელის როგორც მუშაკის - კომპანიის დასაქმებულის მიერ აღნიშნული უფლება-მოვალეობების განხორციელების ფაქტს.
5.2.6. სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა მოპასუხე კომპანიისაგან ვ.კ–ძისათვის ჩარიცხულ თანხებთან (სადაც დანიშნულებაში მითითებულია ხელფასი) დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ ისეთ პირობებში, როდესაც, აღნიშნული გადარიცხვების განხორციელების დროს თავად ვ.კ–ძეს ჰქონდა მინიჭებული უფლებამოსილება საბანკო გადარიცხვების განხორციელების შესახებ და ამასთან იგი სრულად წარმოადგენდა კომპანიას ყველა უფლებით, რაც ხელმძღვანელ პირს შეიძლება ჰქონდეს მინიჭებული, მხოლოდ თანხის გადარიცხვა დანიშულებით „ხელფასი“ ვერ დაადასტურებდა მხარეთა შორის შრომით სამართლებრივ ურთიერთობას.
5.2.7. რაც შეეხება 2017 წლის 22 დეკემბერს შ.პ.ს. „ი.ს–სი“-ს დირექტორის ს.ა–ის მიერ ვ.კ–ძის სახელზე განუსაზღვრელი ვადით გაცემულ მინდობილობას, პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული მინდობილობა არ ადასტურებს მხარეთა შორის შრომითი სამართლებრივი ურთიერთობის ფაქტს. მიდობილობით ვ.კ–ძისათვის მინიჭებული უფლებამოვალეობები შეესაბამება კომპანიის დირექტორის ფუნქცია მოვალეობებს და შესაბამისად პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობა, გამომდინარეობდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლით გათვალისწინებული დავალების ხელშეკრულებიდან.
5.2.8. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის დადგენაზე გავლენას ვერ იქონიებდა ის ფაქტი, რომ შ.პ.ს. „ი.ს–სი“-ს დირექტორმა (გ.ჟ–მა) 2019 წლის 20 თებერვალს გამოსცა ბრძანება, რომლის თანახმადაც, ვ.კ–ძე საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. როგორც სასამართლო სხდომაზე გ.ჟ–მა განმარტა, ვინაიდან დანიშვნის დროს (გ.ჟ–ი კომპანიის დირექტორად დაინიშნა 2019 წლის 18 თებერვალს) მისი მიზანი იყო ვ.კ–ძისათვის ყველა იმ უფლებამოსილების შეწყვეტა, რომელიც საშუალებას აძლევდა ემოქმედა კომპანიის სახელით და ამავდროულად, რადგანაც მისთვის უცნობი იყო თუ საიდან მომდინარეობდა ვ.კ–ძის ეს უფლებამოსილებები, ნოტარიუსთა პალატიდან ინფორმაციის მიღებამდე, გადაწყვიტა გამოეცა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტით ვ.კ–ძის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება.
5.2.9. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ 2019 წლის 20 თებერვალს ნოტარიუსთა პალატიდან ინფორმაციის მიღების შემდეგ, 2019 წლის 21 თებერვლის სანოტარო აქტით გ.ჟ–მა, როგორც მოპასუხე შ.პ.ს. „ი.ს“-ს დირექტორმა, გააუქმა კომპანიის სახელით 2017 წლის 22 დეკემბერს გაფორმებული მინდობილობა, რომლითაც ვ.კ–ძეს ჰქონდა მინიჭებული კომპანიის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება, პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტება, რომ მიუხედავად მოპასუხე კომპანიის 2019 წლის 20 თებერვლის ბრძანების ბუნებაში არსებობისა, ფაქტია, რომ მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა შეწყდა სწორედ 2019 წლის 21 თებერვალს - მინდობილობის გაუქმებით. სწორედ ამიტომ, იმ პირობებში, როდესაც მხარეები არ იმყოფებოდნენ შრომით სამართლებრივ ურთიერთობაში, საქმეში წარმოდგენილ 2019 წლის 20 თებერვლის ბრძანებას, ვერ მიენიჭებოდა რაიმე სამართლებრივი ძალა.
5.2.10. კომპანიის დირექტორთან დადებული ხელშეკრულება არ უნდა დაკვალიფიცირდეს შრომით-სამართლებრივ ხელშეკრულებად, არამედ, იგი პირობითად შეიძლება სასამსახურო ხელშეკრულებად მოვიხსენიოთ, რომელიც მომსახურების ხელშეკრულების ნაირსახეობაა და სავსებით განსხვავდება შრომის სამართლისათვის დამახასიათებელი პრინციპებისაგან. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის განხილვის შედეგად დადგინდა, რომ ვ.კ–ძე აღჭურვილი იყო დირექტორის ყველა უფლებამოსილებით და ამასთან საქმის მასალების მიხედვით, არც ის ფაქტობრივი გარემოება დადასტურდა, რომ მისი ურთიერთობა კომპანიასთან იყო შრომითსამართლებრივი. შესაბამისად, ვ.კ–ძესთან მოპასუხე კომპანიის მიერ ურთიერთობის დასრულების საფუძველი პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დაუკავშირა, არა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლს, არამედ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 720-ე მუხლს, რომლის თანახმად დავალების ხელშეკრულების შეწყვეტა მხარეებს ნებისმიერ დროს შეუძლიათ.
5.2.11. დავალება იმ ხელშეკრულებათა რიცხვს მიეკუთვნება, რომელიც დაკავშირებულია სამუშაოს შესრულებასთან, მისი საგანია რწმუნებული პირის მიერ ერთი ან რამდენიმე იმგვარი მოქმედების შესრულება, რომელიც იწვევს ამა თუ იმ შედეგის დადგომას და, როგორც წესი, ეფუძნება ურთიერთნდობას, რწმუნებულის ვალდებულებას წარმოადგენს დავალებული მოქმედების მმართველის გულისხმიერებით წარმოება და მიღწეული შედეგის ადრესატი წარმოდგენილი პირი ხდება. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილი იყო, რომ 2017 წლის 22 დეკემბერს ს.ა–მა, როგორც შ.პ.ს. „ი.ს–სი“-ს დირექტორმა ვ.კ–ძის სახელზე განუსაზღვრელი ვადით გასცა მინდობილობა, შესაბამისად, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სწორედ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 720-ე მუხლის პირველმა ნაწილმა მიანიჭა უფლება მოპასუხე კომპანიის ახლად დანიშნულ დირექტორს ცალმხრივად შეეწყვიტა მოპასუხესთან დადებული ხელშეკრულება.
6. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:
6.1. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა უგულებელყვეს ის ფაქტი, რომ დავალების ხელშეკრულების გარდა ფაქტობრივი გარემოებებით დასტურდება, რომ სახეზე იყო შრომით სამართლებრივი ურთიერთობა თავისი ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში და აღნიშნული სადავო არ გამხდარა საქმის მთავარ სხდომამდე.
6.2. საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოების მიერ საქმეში წარმოდგენილ შრომით სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე გათავისუფლების ბრძანებას, გათავისუფლების ბრძანების დასაბუთებას, ხელფასის ჩარიცხვის ქვითრებსა და მოპასუხე მხარის საპროცესო აღიარებას (როგორც პირველი შესაგებლით, ისე - დაზუსტებული შესაგებლით) არასწორი სამართლებრივი შეფასება მიეცა.
6.3. უსაფუძვლოა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, თითქოს მოპასუხე კომპანიის დირექტორმა არ იცოდა მოსარჩელესთან შრომით სამართლებრივი ურთიერთობის არარსებობის თაობაზე.
6.4. შრომით სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობისათვის აუცილებელია წერილობითი ხელშეკრულება, თუმცა იმ პირობებში, როდესაც, პირს ერიცხება ხელფასი, არსებობს გათავისუფლების შესახებ ბრძანება და მისი დასაბუთება, აღიშნული ურთიერთობის დავალების ხელშეკრულებად შეფასება, უსაფუძვლოა.
6.5. კასატორის მიერ წარმოდგენილია ხელფასის ჩარიცხვის ქვითრები, ცნობა დასაქმების შესახებ, დასაქმებულის უფლება-მოვალეობათა ჩამონათვალი და ა.შ.. მოპასუხეს ევალებოდა წარმოედგინა საპირისპირო მტკიცებულებები. მოპასუხის განმარტება, რომ 2017 წელს მოსარჩელე თავად რიცხავდა თანხას და დანიშნულებაში ხელფასს განგებ უთითებდა, ვინაიდან დარწმუნებით იცოდა, რომ 2019 წლიდან მას გაათავისუფლებდნენ, არ წარმოადგენს შესაბამის რელევანტურ მტკიცებულებას.
6.6. სასამართლომ სამართლებრივი შეფასების გარეშე დატოვა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ხელფასის ჩარიცხვის ქვითრები.
6.7. საყურადღებოა, რომ 2019 წლის 30 ივლისის დაზუსტებული შესაგებლით მოპასუხე მიუთითებს, რომ მოსარჩელე დაკავებული თანამდებობიდან ვადაზე ადრე ადმინისტრაციული სახდელის დადების საფუძველზე გათავისუფლდა, შესაბამისად, ცალსახაა, რომ მხარე არ უარყოფს შრომით სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობას, გამომდინარე იქიდან, რომ სახდელი არ გამოიყენება მინდობილი პირის მიმართ.
6.8. მოპასუხემ წარმოადგინა არაკვალიფიციური შედავება, შესაბამისი წერილობითი მტკიცებულებების გარეშე. მას დავის განხილვის არცერთ ეტაპზე არ წარმოუდგენია 2016 წლის ოქტომბრიდან 2019 წლის 19 თებერვლამდე კომპანიაში არსებული საშტატო ნუსხა, რომლითაც დადგინდებოდა, არსებობდა თუ არა აღმასრულებელი დირექტორის თანამდებობა.
6.9. სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა ის გარემოება, რომ საშტატო განრიგში ერთ-ერთ პოზიციად მითითებულია „ფინანსური დირექტორი“, ანუ მოპასუხესთან 2019 წლის 19 თებერვლის შემდგომაც არსებობს დირექტორის თანამდებობა, თუმცა ის არის დასაქმებული და არა დავალების ხელშეკრულების საფუძველზე მოქმედი პირი, შესაბამისად, გაურკვეველია თუ რა მტკიცებულებების საფუძველზე ხელმძღვანელობს სასამართლო როდესაც მსჯელობს სადავო ფაქტზე - იყო თუ არა მოსარჩელე მოპასუხესთან დასაქმებული, მაშინ, როდესაც, იგივე პოზიცია 2019 წლის 19 თებერვლიდან კვლავ არსებობს მოპასუხესთან.
6.10. სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს შრომის კოდექსის 6.11 მუხლი, მან არასწორად მიუთითა, რომ თუკი არ არსებობს წერილობითი ფორმის შრომითი ხელშეკრულება, სახეზე არ იქნება შრომით სამართლებრივი ურთიერთობა.
6.11. საყურადღებოა, რომ მოსარჩელე სადავო პერიოდში სამეწარმეო რეესტრში არ ყოფილა აღრიცხული დირექტორად, შესაბამისად, გაურკვეველია თუ რის საფუძველზე იყენებს სასამართლო დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელ სამართლებრივი ნორმებს.
6.12. სასამართლომ საქმის მთავარ სხდომაზე არასწორად მიიჩნია, რომ ხელფასის ჩარიცხვის ქვითრები, რომლებიც შედავებული არ ყოფილა მხარის მიერ, არ წარმოადგენს შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის დასტურს.
6.13. აღსანიშნავია, რომ დავალების ხელშეკრულება არ გამორიცხავს შრომითი ურთიერთობის არსებობის ფაქტს.
6.14. მოპასუხეს არ უარყვია მოსარჩელესთან მინიმუმ 3 თვის ვადით შრომითი ურთიერთობის არსებობა. მოპასუხის მიერ შესაბამისი წერილობითი მტკიცებულებით მოსარჩელის მიერ მიღებული ხელფასი და მისი ოდენობა შედავებული არ არის.
6.15. საქმეში წარმოდგენილი მასალებით არ დადასტურებულა, რომ ვ. კ–ძე იყო დირექტორი და მასთან შეწყდა ხელშეკრულება, რომელიც დარეგისტრირდა სამეწარმეო რეესტრში.
6.16. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებს არ გამოუკვლევიათ მართლზომიერად გათავისუფლდა თუ არა კასატორი დაკავებული თანამდებობიდან.
6.17. საკასაციო საჩივრით გასაჩივრებულ იქნა ასევე სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 21 ოქტომბრის საოქმო განჩინება გ.ბ–ვას მოწმის სახით დაკითხვაზე უარის თქმის თაობაზე;
6.18. კასატორმა საკასაციო საჩივრით იშუამდგომლა: მოცემული საქმის დასაშვებობის ზეპირი მოსმენით განხილვის, ს.ა–ის მოწმის სახით დაკითხვისა და 2019 წლის 09 დეკემბრის მოპასუხის წერილობითი ახსნა-განმარტების (სადაც მითითებული ახალი ფაქტები და წარმოდგენილია საქმის მთავარ სხდომაზე) საქმიდან ამორიცხვის თაობაზე.
7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:
8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
9. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
10. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის შეფასების საგანია თუ რა სამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდა მოსარჩელე მოპასუხესთან და მართებულად იხელმძღვანელეს თუ არა განსახილველი საქმის გადასაწყვეტად ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელი ნორმებით.
11. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილია და არც საკასაციო საჩივრით არის შედავებული შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
11.1. შ.პ.ს. „ი.ს–სი“ დაფუძნდა 2016 წლის 19 სექტემბერს. თავდაპირველად აღნიშნული კომპანიის დირექტორი იყო ს.ა–ი, ხოლო 2019 წლის 18 თებერვლიდან _ გ.ჟ–ი.
11.2. 2017 წლის 22 დეკემბერს ს.ა–მა, როგორც შ.პ.ს. „ი.ს–სის“ დირექტორმა მოსარჩელის სახელზე განუსაზღვრელი ვადით გასცა მინდობილობა, რომლის თანახმად, მოსარჩელეს, როგორც მინდობილ პირს მიენიჭა შემდეგი უფლებამოსილებები:
ამავე საწარმოს მინიჭებული უფლებამოსილებიდან გამომდინარე 100 000 ევროს და/ან 100 000 ევროს ექვივალენტი ლარის ფარგლებში აწარმოოს შ.პ.ს. „ი.ს–სი“-ს სახელით ნებისმიერი საქმიანობა საგადასახადო, სალარო, საბაჟო, საფინანსო და საბანკო ოპერაციები, კერძოდ: წარმოადგინოს კომპანიის ინტერესები ნებისმიერი სახელმწიფო და არასახელმწიფო, კერძო დაწესებულება-ორგანიზაციაში, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის საგადასახადო ინსპექციაში, იუსტიციის სახლში, სამეწარმეო რეესტრში, ასევე საქართველოს ტერიტორიაზე არსებულ ნებისმიერ საბანკო დაწესებულებაში, გახსნას ანგარიშები, აწარმოოს ყველა სახის საბანკო ოპერაციები კუთვნილ და მომავალში გახსნილ ანგარიშებზე, მართოს და განკარგოს კუთვნილი და მომავალში გახსნილი ანგარიშები, მოახდინოს თანხის შეტანა, გამოტანა, გადმორიცხვა, განაღდება, თანხის დეპონირება, მოახდინოს კონვერტაცია, აწარმოოს ნაღდი და უნაღდო ოპერაციები, ისარგებლოს ინტერნეტ-ბანკინგისა და ბანკი-კლიენტის მომსახურეობით, ისარგებლოს ოვერდრაფტით, აკრედიტივით, საბანკო გარანტიით, განკარგოს ბიზნეს ბარათი, მიიღოს კომპანიისთვის განკუთვნილი დიჯიპასი.
გააქტიუროს საბანკო პროდუქტები და სერვისები, ასევე გააუქმოს გააქტიურებული სერვისები, დაამზადოს დამატებითი პლასტიკური ბარათი და განკარგოს იგი, დახუროს ანგარიშები, გააფორმოს ბანებთან ინტერნეტ ბანკი და მობაილ ბანკით მომსახურების შესახებ ხელშეკრულებები, მიიღოს მომსახურების სრული პაკეტი, განკარგოს სახელფასო პლასტიკური ბარათი, აიღოს ბანკომატის მიერ დაკავებული ბარათები, აიღოს საბანკო გარანტია, მიიღოს ამონაწერი, წარადგინოს და მიიღოს ნებისმიერი დოკუმენტაცია, გააფორმოს ნებისმიერი საბანკო ხელშეკრულებები.
მიიღოს გადაწყვეტილებები, ხელი მოაწეროს ყველა საჭირო დოკუმენტს, ზედნადებს, განცხადებას, ხელშეკრულებას, აწარმოოს საბუთები. ასევე იყოს წარმომადგენელი სანოტარო ბიუროში, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში, შემოსავლების სამსახურში, სამოქალაქო რეესტრში, ნებისმიერ სსიპში, სადაზღვევო კომპანიებში, პოლიციისა და პროკურატურის ორგანოებში, გადაიხადოს გადასახადები, დაარეგისტრიროს ხელშეკრულებები სამეწარმეო რეესტრში, ხელი მოაწეროს ნასყიდობის, შრომითი მომსახურეობის, იჯარის, სადაზღვევო, ლიზინგისა და სხვა ნებისმიერ საჭირო ხელშეკრულებას. ამავე მინდობილობით მოსარჩელეს მიენიჭა კომპანიის სახელით საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი საპროცესო უფლებები.
11.3. შ.პ.ს. „ი.ს–სი“-ს დირექტორმა 2019 წლის 20 თებერვალს გამოსცა ბრძანება, რომლის თანახმად, მოსარჩელე აღნიშნული თარიღიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან, საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
11.4. 2019 წლის 21 თებერვალს შ.პ.ს. „ი.ს“-ს ახალმა დირექტორმა გააუქმა მოსარჩელეზე 2017 წლის 22 დეკემბერს გაცემული მინდობილობა.
11.5. მხარეთა შორის არ არსებობს წერილობითი ფორმით დადებული შრომითი ხელშეკრულება.
11.6. 2017 წლის 15 აგვისტოდან 2019 წლის 07 თებერვლამდე პერიოდში მოპასუხე მოსარჩელეს პერიოდულად ურიცხავდა სხვადასხვა რაოდენობის თანხებს დანიშნულებით _ „ხელფასი“.
12. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის 11 ნაწილის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულება იდება აუცილებლად წერილობითი ფორმით, თუ შრომითი ურთიერთობა 3 თვეზე მეტ ხანს გრძელდება. ამავე მუხლის მე-9 პუნქტის თანახმად, კი, შრომითი ხელშეკრულების არსებით პირობებს წარმოადგენს: ა) მუშაობის დაწყების თარიღი და შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა; ბ) სამუშაო დრო და დასვენების დრო; გ) სამუშაო ადგილი; დ) თანამდებობა და შესასრულებელი სამუშაოს სახე; ე) შრომის ანაზღაურების ოდენობა და გადახდის წესი; ვ) ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების წესი; ზ) ანაზღაურებადი და ანაზღაურების გარეშე შვებულებების ხანგრძლივობა და შვებულების მიცემის წესი.
საკასაციო პალატა სრულად ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასებას, რომ მხარეები შრომითი ხელშეკრულების არსებით პირობებზე საამისოდ გათვალისწინებული - წერილობით ფორმით არ შეთანხმებულან და საქმეში არსებული მასალებიდან და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, მხარეთა შორის არსებული სამართალურთიერთობის ხანგრძლივ ვადიან შრომით ურთიერთობად კვალიფიცირების საფუძველი არ არსებობს. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების მიხედვით, მხარეთა შორის არსებული სამართალურთიერთობის მომწესრიგებელ დოკუმენტს (ხელშეკრულებას) მოპასუხის დირექტორის მიერ მოსარჩელისათვის 2017 წლის 22 დეკემბერს გაცემული მინდობილობა წარმოადგენს. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ასევე მოსარჩელის მიერ გაცემულ ყველა მიმართვა, ახსნა-განმარტებასა თუ სხვადასხვა დოკუმენტებზე, სადაც მის მიერ მითითებულია არა კომპანიის აღმასრულებელი დირექტორი, არამედ _ კომპანიის დირექტორის მიერ მინდობილი პირი (ტომი 1, ს.ფ. 283-287). აღნიშნული მინდობილობით, მოსარჩელეს გააჩნდა შ.პ.ს. „ი.ს–სი“-ს წარმომადგენლობის უფლებამოსილება განუსაზღვრელი ვადით, რის საფუძველზეც ახორციელებდა უფლებამოსილებას. 2017 წლის 22 დეკემბრამდე პერიოდში, კომპანიის ყოფილი დირექტორის მიერ გაცემული ცნობის მიხედვით, ვ.კ–ძე ასრულებდა დირექტორის მოვალეობას შესაბამისი ანაზღაურებით.
13. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლის შესაბამისად დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე. ამავე კოდექსის 710-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო მხოლოდ ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. გასამრჯელო ჩაითვლება უსიტყვოდ შეთანხმებულად, თუ გარემოებათა მიხედვით მოქმედების შესრულება მხოლოდ გასამრჯელოთი არის მოსალოდნელი.
აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, დავალება შეიძლება იყოს სასყიდლიანი ან უსასყიდლო. კასატორის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, რომ 2017-2019 წლებში კომპანიის მხრიდან მოსარჩელისთვის ჩარიცხული იყო თანხები, რომლის დანიშნულებაში მითითებულია ,,ხელფასი“ და, რომ მოსარჩელის გათავისუფლების საფუძვლად მოპასუხემ მიუთითა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის სამართლებრივი საფუძველი, საკასაციო პალატას არარელევანტურად მიაჩნია სადავო სამართალურთიერთობის შრომით ურთიერთობად შეფასების თვალსაზრისით. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ მხარეები ერთმანეთთან დავალების სახელშეკრულებო ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ. შრომის კანონმდებლობაზე დაფუძნებული ბრძანების გამოცემა/არ გამოცემას იმ პირობებში როდესაც, მხარეთა შორის ურთიერთობა არ გამომდინარეობდა შრომის კანონმდებლობიდან ვერ ექნებოდა რაიმე სამართლებრივი დატვირთვა მათ შორის შორის არსებული ურთიერთობის შესაწყვეტად.
14. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 720-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, დავალების ხელშეკრულების შეწყვეტა მხარეებს შეუძლიათ ნებისმიერ დროს. შეთანხმება ამ უფლებაზე უარის შესახებ ბათილია.
ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ მოპასუხე კომპანიის დირექტორს სრული უფლებამოსილება გააჩნდა ცალმხრივად შეეწყვიტა მოპასუხესთან დადებული დავალების ხელშეკრულება.
15. მოწმის დაკითხვის თაობაზე კასატორის შუამდგომლობასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, რამდენადაც აღნიშნული შეუთავსებელია საკასაციო სასამართლოს უფლებამოსილებასთან. საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილების მხოლოდ იურიდიულ მხარეს. შესაბამისად, კასატორის შუამდგომლობა მოწმის დაკითხვის თაობაზე უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
16. არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ზეპირი განხილვის თაობაზე კასატორის შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველიც. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობა უნდა შემოწმდეს ზეპირი მოსმენის გარეშე, ვინაიდან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს. საქმის განხილვის ფორმის განსაზღვრა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსიდან გამომდინარე, სასამართლოს პრეროგატივაა. აღნიშნული ემყარება საკასაციო სამართალწარმოების ბუნებას, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არამედ მისი მსჯელობის საგანი საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასებაა. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლით განსაზღვრულია შემოწმების ფაქტობრივი საფუძველი. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხზე იმსჯელა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ და მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ ზღუდავს სასამართლოში მიმართვის კონსტიტუციურ უფლებას (N2/6/205,232, 03.07.2003წ. გადაწყვეტილება). საკასაციო პალატა არ ამოწმებს საქმის ფაქტობრივ მხარეს, გადაწყვეტილების ფაქტობრივ საფუძველს, რის გამოც მხარეთა მონაწილეობის გარეშე, უფლებამოსილია გააკეთოს შეფასება და მიიღოს გადაწყვეტილება. ამ შემთხვევაში, არსებითია არ დაირღვეს პრინციპი, რომელსაც ემყარება სამოქალაქო საქმის წარმოება, კერძოდ კი, იგივე შეჯიბრებითობის პრინციპი. მით უფრო, რომ როცა მხარეები მიმართავენ საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს, მათთვის წინასწარვეა ცნობილი, რომ საქმის განხილვა შეიძლება ზეპირი მოსმენის გარეშეც მოხდეს (სუსგ Nა-1915-ბ-8-2015 , 22.07.2015წ.; Nას-1150-2020, 29.11.2021წ.). საქმეში „ჰერმი იტალიის წინააღმდეგ“ (დიდი პალატის 18.10.2006 წლის გადაწყვეტილება) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ, საფრანგეთის მართლმსაჯულების სისტემაში საკასაციო სასამართლოს განსაკუთრებული როლის გათვალისწინებით, რომელიც შემოიფარგლებოდა იმის შეფასებით, სწორად იქნა გამოყენებული კანონი თუ არა, დასაშვებად მიიჩნია საკასაციო სასამართლოებში დამკვიდრებული საჩივრის განხილვის ფორმალური პროცედურა (ECtHR, ლევაგესანგარიის მომსახურება საფრანგეთის წინააღმდეგ, № 21920/93, 1996 წლის 23 ნოემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 48).
მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ საქმის განხილვა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში განხორციელდა ზეპირი მოსმენით და მხარეთა დასწრებით ჩატარდა არაერთი სხდომა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა კონსტიტუციური უფლება, მათივე მონაწილეობით საქმის განხილვაზე, დაცულია, მხარეებს სრულად აქვთ რეალიზებული საკუთარი საპროცესო უფლებები, ამდენად, სასამართლოს დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ ეწინააღმდეგება საკანონმდებლო დანაწესებს.
17. საკასაციო სასამართლოს უსაფუძვლოდ მიაჩნია ასევე კასატორის შუამდგომლობა 2019 წლის 09 დეკემბრის მოპასუხის წერილობითი ახსნა-განმარტების საქმიდან ამოღების თაობაზე, ვინაიდან მისი საქმიდან ამოღების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.
18. მოწინააღმდეგე მხარე შუამდგომლობს წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის - 7000 ლარის კასატორისათვის დაკისრებას. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ აღნიშნული მოთხოვნა ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის V-ე თავი ეძღვნება პროცესის ხარჯებს. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლო ხარჯები და სასამართლოსგარეშე ხარჯები. იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით განმარტებულია, თუ რას შეადგენს თითოეული მათგანი, კერძოდ, სასამართლო ხარჯებს შეადგენს სახელმწიფო ბაჟი და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები, ხოლო სასამართლოსგარეშე ხარჯებს წარმოადგენს ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები, დაკარგული ხელფასი (განაცდური), მტკიცებულებათა უზრუნველსაყოფად გაწეული ხარჯები, აგრეთვე მხარეთა სხვა აუცილებელი ხარჯები.
მოგებული მხარის სასარგებლოდ წაგებული მხარისათვის პროცესის ხარჯების დაკისრების სამართლებრივი საფუძვლები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლში. ზოგადი პრინციპი ასეთია - იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან.
განსახილველველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოპასუხესა და მის რწმუნებულს შორის ურთიერთობის მატერიალურ საფუძველს წარმოადგენს დავალების ხელშეკრულება (სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლი). საქმის მასალებში განთავსებულია მოწინააღმდეგე მხარის - შ.პ.ს. „ი.ს–სი“-ს მიერ ადვოკატ ი.პ–ზე გაცემული რწმუნებულება (იხ. ტ.1, ს.ფ. 97).
ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის მეორე მხარისათვის დაკისრების საკითხის გადაწყვეტის წესი მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლში. ნორმის პირველი ნაწილის დანაწესით, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4%-ისა. ნორმის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვნ ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოებს. კანონდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ ადვოკატის მომსახურებაში გადახდილი ხარჯების სანაცვლო ანაზღაურებამ დაუსაბუთებლად არ უნდა შეზღუდოს პროცესის მონაწილე მხარის უფლება და არ უნდა შექმნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის ხელოვნურად გაზრდის პროცესუალური საფუძველი; ნორმის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთებელი შეზღუდვის თავიდან აცილება. გონივრულეობის კრიტერიუმად კი, კანონმდებელი მიიჩნევს დავის საგნის ღირებულების არაუმეტეს 4%-ს. აღსანიშნავია, რომ დავის საგნის ღირებულების 4% წარმოადგენს ზედა ზღვარს (კანონით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას), რომლის ფარგლებშიც ხდება წარმომადგენლის ხარჯების ოდენობის სასამართლოსმიერი განსაზღვრა და ამ თვალსაზრისით, მხედველობაში მიიღება კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები იქნა განხორციელებული ადვოკატის მიერ, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა, საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ გასწია იგი და სხვ. (შდრ: სუსგ №ას-818-784-2016, 02 ნოემბერი, 2016 წელი).
გაწეული საადვოკატო ხარჯის დაკისრებისას სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმის სირთულით, სასამართლო სხდომებში მონაწილეობისათვის დახარჯული დროის, წარმოდგენილი მოსაზრებებისა თუ მტკიცებულებების სიმრავლით და სხვა ამგვარი გარემოებებით, რაც მეორე მხარისათვის დასაკისრებელი საადვოკატო ხარჯის გონივრულობას განაპირობებს (შდრ: სუსგ №ას-1125-2019, 31 ოქტომბერი, 2019).
საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, „როგორც წესი, მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოსგარეშე ხარჯებთან... ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამგვარი მტკიცებულების არარსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს მხარის მოთხოვნის საფუძველზე თვითონაც შეუძლია გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „პინკოვა და პინკი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ“). სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზღაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ისინი რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო სამოქალაქო უფლების დარღვევა (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“). ამდენად, სასამართლომ ხარჯების განსაზღვრისას უნდა მოახდინოს მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილება.
საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოწინააღმდეგე მხარის ადვოკატის მიერ გაწეული რესურსის გათვალისწინებით, ასევე იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ საქმე განხილული იქნა ზეპირი მოსმენის გარეშე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯი უნდა ანაზღაურდეს 500 ლარის ოდენობით, რაც უნდა დაეკისროს კასატორს მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ.
19. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. “ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ’’, N 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30) (იხ. სუსგ, საქმე N182-182-2018).
20. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს.
21. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
22. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ვინაიდან, საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 53-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ვ.კ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.
2. ვ.კ–ძეს (პ/ნ ......) შ.პ.ს. „ი.ს–სი“-ს (ს/ნ .....) სასარგებლოდ დაეკისროს წარმომადგენლის დახმარებისთვის გაწეული ხარჯის - 500 ლარის ანაზღაურება.
3. ვ.კ–ძეს (პ/ნ ......) დაუბრუნდეს გ.კ–ძის (პ/ნ .....) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 300 ლარის (გადახდის თარიღი: 24/03/2022, საგადახდო დავალება: 1648129581, გადამხდელის ბანკი: ს.ს. „თიბისი ბანკი“) 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი: TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი: 300773150.
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
მოსამართლეები : ლაშა ქოჩიაშვილი
ამირან ძაბუნიძე
თეა ძიმისტარაშვილი
