საქმე №ას-1314-2022 16 თებერვალი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი(თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ვ.გ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი.გ–ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ვ.გ–ძემ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი.გ–ძისა (შემდგომ – მოპასუხე) და შპს „ს.ს.მ. M. H.-ს“ (შემდგომ – მოპასუხე შპს) მიმართ და მოითხოვა, მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნეს უძრავი ქონება გორში, .......... №24/22-სა და 24/25-ში საკადასტრო კოდებით: ........ და ......, და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში მესაკუთრის - მოსარჩელისათვის გადაცემა, ამავდროულად, მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროთ უძრავი ქონების სარგებლობის საფასურის, თითოეულს - 16 072 ლარის გადახდა სარჩელის აღძვრიდან - 2018 წლის 25 მაისიდან 2021 წლის 29 მაისამდე, ასევე, ყოველთვიურად 447 ლარის გადახდა, სარჩელის აღძვრიდან - 2018 წლის 25 მაისიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე (იხ. სარჩელი, ტ.1.ს.ფ.5; დაზუსტებული სარჩელი, ტ.2, ს.ფ.94).

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, სადავო უძრავი ქონება შეიძინა 1998-99 წლებში. აღნიშნულ საცხოვრებელ სახლებს აქვს ორი დამოუკიდებელი ბინის აღმნიშვნელი ნომერი, მაგრამ წარმოადგენს ერთ სივრცეს, ერთი სველი წერტილით. წყალი, გაზი და ელექტროენერგია მიეწოდება ქ.გორში, ...........24/25-ში მდებარე ფართიდან.

3. სადავო საცხოვრებელ ფართს მოსარჩელე იყენებდა კომერციული მიზნით და 2010 წლიდან გაქირავებული ჰქონდა სხვადასხვა ორგანიზაციაზე.

4. 2015 წლის იანვრიდან საცხოვრებელი ფართი ერთი წლის ვადით იქირავა მოპასუხე შპს-ს დირექტორმა - მოპასუხემ. 2016 წელს კვლავ გაფორმდა ხელშეკრულება მოპასუხესთან. 2017 წელს მოპასუხესთან გაიგზავნა ქირავნობის ხელშეკრულების პროექტი, რომელზეც მოპასუხეს ხელი არ მოუწერია, აღნიშნულ ხელშეკრულებაში არ არის მითითებული ფართის იურიდიული მისამართი, უძრავი ნივთის გადაცემაზე არ შემდგარა სავალდებულო მიღება-ჩაბარების აქტი, რაც წარმოადგენდა ხელშეკრულებების განუყოფელ ნაწილს, არ იყო მითითებული ხელშეკრულების მოქმედების ვადა, ხელშეკრულების ძალაში შესვლის ვადა, საბანკო რეკვიზიტები.

5. 2018 წელს მოსარჩელემ წერილობით მიმართა მოპასუხეს და ქირავნობის ხელშეკრულების გაგრძელების შემთხვევაში მოსთხოვა ქირის გადახდა ორი ფართის რეალური ღირებულების შესაბამისად, თუმცა მოპასუხემ ასევე წერილობით აცნობა, რომ ........ საკადასტრო კოდის მქონე ფართი გათავისუფლებული აქვს, რაც შეეხება ....... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ნივთს, ფართი ეკუთვნის მას.

6. მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ მოპასუხე, სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, სარგებლობს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებით. აუდიტის დასკვნით დასტურდება, რომ ამ უძრავი ქონების საიჯარო ქირის ღირებულება შეადგენს თვეში 447 ლარს.

მოპასუხის პოზიცია:

7. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ 1996 წლის 12 ივლისს ძმების - მოსარჩელის, მოპასუხისა და მათი ძმის მიერ დაფუძნდა შპს „ძ.გ–ები“, რომლის გენერალურ დირექტორს წარმოადგენდა მოპასუხე. 1996 წლიდან 2000 წლამდე მოსარჩელე და მოპასუხე, მათ შორის არსებული ბიზნეს-პარტნიორული ურთიერთობიდან გამომდინარე, ზემოაღნიშნული შპს-ს სახელით ერთობლივად ეწეოდნენ სამეწარმეო საქმიანობას - სიგარეტების დისტრიბუცია/რეალიზაციას. 1998-1999 წლებში სწორედ კომერციული მიზნებისათვის მათ ერთობლივი სახსრებით შეიძენეს ქ.გორში, .......... №24-ში მდებარე №22 და 25 ბინები, რომლებიც, ძმებს შორის არსებული ნდობის საფუძველზე, აღირიცხა მოსარჩელის სახელზე.

8. 1999-2000 წლებში მოსარჩელემ და მოპასუხემ ერთობლივი სახსრებით უძრავ ქონებას ჩაუტარეს სარემონტო სამუშაოები. 2000 წლის პერიოდში სიგარეტთან დაკავშირებით გამკაცრებული საკანონმდელო რეგულაციების შედეგად მხარეთა სამეწარმეო საქმიანობა შეწყდა. 2000 წლიდან 2011 წლამდე მოსარჩელე და მოპასუხე ერთობლივად ფართს სხვადასხვა კომპანიას იჯარით გადასცემენ. ერთ-ერთი მოიჯარის მოთხოვნითა და ურთიერთშეთანხმებით ფართი გაერთიანდა კომერციული მიზნით გამოყენებისათვის.

9. 2013 წლის 12 ნოემბერს, სამედიცინოს საქმიანობის განხორციელების მიზნით, მოპასუხემ დააფუძნა მოპასუხე შპს, რომელმაც 2014 წლიდან იქირავა სადავო ფართი. საიჯარო ქირა განისაზღვრა 300 ლარით. 2014 წლიდან სადავო ფართით სარგებლობდა მოპასუხე შპს. მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის არსებული ზეპირი შეთანხმებით გორში, .......... №24-ში მდებარე №22 ბინა ეკუთვნოდა მოსარჩელეს, ხოლო №25 ბინა - მოპასუხეს, შესაბამისად, მოპასუხე შპს სარგებლობს მოპასუხის კუთვნილი ფართით, მოსარჩელის ნაწილი კი გამოთავისუფლებულია, რაც ეცნობა კიდეც აღნიშნულ მხარეს. მოპასუხე, როგორც ფიზიკური პირი არ სარგებლობს მოსარჩელის მიერ მითითებული ფართით, შესაბამისად, იგი სადავო უძრავ ქონებას უკანონოდ არ ფლობს (იხ. შესაგებელი, ტ.1.ს.ფ.80; დაზუსტებულ სარჩელზე შესაგებელი ტ.2,ს.ფ.133-148).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

10. გორის რაიონული სასამართლოს 2021 წლის 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სადავო ორივე ფართი გამოთხოვილ იქნა მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელეს. მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ყოველთვიურად 447 ლარის გადახდა, სარჩელის აღძვრიდან - 2018 წლის 25 მაისიდან უკანონო მფლობელობიდან სადავო ნივთის გამოთხოვამდე (იხ. ტ2.ს.ფ.316-317).

11. აღნიშნული გადაწყვეტილება ორივე მხარემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით. მოსარჩელემ მოითხოვა სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხეებმა კი მოითხოვეს სარჩელის უარყოფა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სადავო ფართი გამოთხოვილ იქნა მოპასუხე შპს-ს უკანონო მფლობელობიდან და გამოთავისუფლებული გადაეცა მოსარჩელეს, მოპასუხე შპს-ს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ყოველთვიურად 447 ლარის გადახდა სარჩელის აღძვრიდან - 2018 წლის 25 მაისიდან უკანონო მფლობელობიდან სადავო ნივთის გამოთხოვამდე, სარჩელი მოპასუხის მიმართ არ დაკმაყოფილდა (იხ. ტ.3.ს.ფ.136). შემდეგ გარემოებათა გამო:

13. სააპელაციო სასამართლომ საჯარო რეესტრის ამონაწერებით დაადგინა, რომ ქ. გორში, .......... №24-ში მდებარე უძრავი ქონება - სართული 1, ბინა №22, საკადასტრო კოდი: ...... და ბინა №25, საკადასტრო კოდი: ....... საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია მოსარჩელის სახელზე.

14. საჯარო რეესტრის ამონაწერების თანახმად, უძრავ ქონებებზე საკუთრების დამადასტურებელ დოკუმენტებს წარმოადგენს 1998 წლის 22 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება (24/22-ში მდებარე ფართი) და 1999 წლის 15 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულება (24/25-ში მდებარე ფართი).

15. მოპასუხე შპს-ს დირექტორსა და 100% წილის მფლობელს წარმოადგენს მოპასუხე.

16. 2018 წლის თებერვლის მდგომარეობით, ქ. გორში, .......... №24/25-ში არსებული ფართის საიჯარო ქირა თვეში 1 კვ.მ-ზე შეადგენდა 25 ლარს, შესაბამისად, 17,90 კვ.მ-ს ქირის ოდენობად განისაზღვრა თვეში 447 ლარი.

17. სააპელაციო პალატის შეფასებით, არ დგინდება, რომ მოპასუხე, ფიზიკური პირი ფლობს მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრირებულ უძრავ ქონებას (ბინა №22 და ბინა №25). მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს მოპასუხეების უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ქონებების გამოთხოვა, ასევე ამ ქონებით სარგებლობისათვის თითოეულისათვის 16 072 ლარის გადახდის დაკისრება სარჩელის აღძვრიდან - 2018 წლის 25 მაისიდან 2021 წლის 29 მაისამდე, 2018 წლის 25 მაისიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე კი, 447 ლარის გადახდევინება. აპელანტის მითითებით, სადავო ფართში ფუნქციონირებს როგორც მოპასუხე შპს, ასევე საქმიანობს ფიზიკური პირი მოპასუხე, რის გამოც თითოეულს ცალ-ცალკე უნდა დაეკისროს 447-447 ლარის ანაზღაურება. რაც შეეხება მოპასუხე მხარის სააპელაციო საჩივარს, მის თანახმად მოპასუხე, როგორც ფიზიკური პირი, არ ფლობს უძრავ ქონებას, მფლობელობას ახორციელებდა მხოლოდ მოპასუხე შპს. აპელანტი სადავოდ ხდის ასევე დაკისრებული თანხის ოდენობას და უთითებს, რომ ვინაიდან სადავო პერიოდში მოპასუხე შპს ფლობდა მხოლოდ №25 ბინას, ქირის ოდენობა უნდა განისაზღვროს 150 ლარით.

18. საქმის მასალებში წარმოდგენილი ხელშეკრულებების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, №22 და №25 ბინების ქირავნობის პირობებში, სარგებლობაში ჰქონდა გადაცემული მოპასუხე შპს-ს. მოპასუხე აღნიშნული შპს-ს დირექტორია, შესაბამისად, ქირავნობის ხელშეკრულებებს ის ხელს აწერს დირექტორის სტატუსით და არა როგორც ფიზიკური პირი ან თუნდაც ინდივიდუალური მეწარმე.

19. შესაბამისად, სააპელაციო პალატის შეფასებით, ის გარემოება, რომ მოპასუხე, როგორც ფიზიკური პირი ფლობს სადავო უძრავ ქონებას, წარმოადგენდა მოსარჩელის სამტკიცებელ ფაქტობრივ გარემოებას, რაც მოსარჩელემ ვერ განახორციელა.

20. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო პროცესი აგებულია შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეებს უფლებებთან ერთად ეკისრებათ ფაქტების მითითებისა და შესაბამისი მტკიცებულებების წარდგენის ვალდებულება, რომელთა შეუსრულებლობა მხარეებისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) მე-4 მუხლში. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ე.ი მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

21. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემული კატეგორიის დავის სამართლიანი და ობიექტური გადაწყვეტის მიზნებისათვის გამოყენებულ უნდა იქნეს მტკიცების ტვირთის განაწილების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში მოქმედი სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც, მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებს სასარჩელო მოთხოვნას, ხოლო მოპასუხემ კი ის გარემოებები, რომლებსაც შესაგებლის ეფუძნება.

22. განსახილველ შემთხვევაში აპელანტმა მიუთითა მოპასუხის მიერ 2018 წელს წარდგენილ შესაგებელზე, 2018 წლის 7 მაისის წერილის პასუხზე, ასევე მხარის მიერ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოსთვის მიცემულ ახსნა-განმარტებაზე. პალატის შეფასებით, მიუხედავად იმისა, რომ მხარე სასამართლოსთვის თავდაპირველად წარდგენილ შესაგებელსა და ასევე ზემოაღნიშნულ წერილში არ აკონკრეტებს მისი, როგორც შპს-ს დირექტორის წარმომადგენლობის შესახებ, აღნიშნული ცალსახად არ ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ იგი, როგორც ფიზიკური პირი, ისე ფლობს სადავო ფართს და ადასტურებს ამ გარემოებას სასამართლო წარმოების დროს.

23. სააპელაციო პალატამ გაითვალისწინა, რომ თავდაპირველი სარჩელი მხოლოდ ერთი მოპასუხის - ფიზიკურ პირის მიმართ იქნა წარდგენილი, შესაბამისად, ამ უკანასკნელის მიერ შეტანილი სარჩელი უნდა შეფასდეს სარჩელზე პასუხად, თუმცა დასტურდება, რომ შესაგებელს თან ერთვის სწორედ ის ქირავნობის ხელშეკრულებები, რომელიც მოსარჩელემ არა ფიზიკურ პირთან, არამედ მოპასუხე შპს-თან დადო და უთითებდა მის მიერ ფართის დაკავებასა და ქირის თანხის გადახდაზე.

24. ამდენად, სააპელაციო პალატამ გაითვალისწინა, რომ მოგვიანებით მოპასუხე ფიზიკური პირის სახით იქნა დასახელებული ერთ-ერთ მოპასუხე მხარედ, შესაგებელიც მანვე წარადგინა, თუმცა შესაგებელზე მხარემ დაურთო მოსარჩელესა და შპს-ს შორის გაფორმებული ქირავნობის ხელშეკრულებები. მოპასუხე, როგორც დირექტორი წარმოადგენდა შპს-ს, რაც არ მიუთითებს მისი, როგორც ფიზიკური პირის მიერ სადავო ფართით სარგებლობაზე. საქმის მასალებით ასევე არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ დასახელებული გარემოება იმის შესახებ, რომ შპს-ს მხრიდან მუშაობის შეჩერების შემდგომ ფართით სარგებლობასა და ფლობას განაგრძობდა ფიზიკური პირი მოპასუხე. ამ მხრივ, მოსარჩელის მიერ მითითებული და საქმის მასალებში წარმოდგენილი დოკუმენტები (წერილობითი პასუხი, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ინფორმაციული წერილი, სსიპ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოს მასალები), პალატის შეფასებით, მათი შინაარსის გათვალისწინებით არ ადასტურებს მოპასუხის, როგორც ფიზიკური პირის, მიერ სადავო ფართების ფლობისა და სარგებლობის ფაქტს. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტის (მოსარჩელე) მოთხოვნა მოპასუხისათვის 447 ლარის ანაზღაურების თაობაზე, სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებელობის გამო არ გაიზიარა.

25. სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა აპელანტების - მოპასუხეების აპელირებას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ქ. გორში, .......... №24-ში მდებარე №22 ბინა გამოთავისუფლებულია და ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობდა.

26. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მითითებული გარემოება რაიმე მტკიცებულებით არ დასტურდება, აღნიშნულის დასადასტურებლად ვერ გამოდგება მხოლოდ წერილის შინაარსი, სადაც მოპასუხე მიუთითებს, რომ №24/22 ფართით დიდი ხანია აღარ სარგებლობის და ის გამოთავისუფლებულია, ვინაიდან აღნიშნულს უარყოფს მოსარჩელე, ხოლო მოპასუხემ საქმის ზეპირი განხილვისას დაადასტურა, რომ სადავო ფართისთვის განკუთვნილი კარის გასაღები მოსარჩელისათვის არ გადაუცია (იხ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 09.06.2022წ. სასამართლო სხდომის ოქმი 10.43.08სთ). ამასთან, საქმის გარემოებებით არ დგინდება ის ფაქტი, რომ სადავო ფართით დამოუკიდებლად სარგებლობა შესაძლებელია, ხოლო, მხარეებმა საქმის ზეპირი განხილვისას დაადასტურეს, რომ №22 და №25 ბინის ფართი გაერთიანებულია („...შუა კედელი ამოღებულია კარის ღიობზე..“ იხ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 09.06.2022წ. სასამართლო სხდომის ოქმი). შესაბამისად, აპელანტის მითითება №22 ფართის გამოთავისუფლების შესახებ საფუძველს მოკლებულია და გაზიარებული ვერ იქნება.

27. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია.

28. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება ფართოდაა განმარტებული და იგი მოიცავს მთელ რიგ ქონებრივ/ფულად უფლებებს, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში - მარქსი ბელგიის წინაღმდეგ განმარტა: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება’’ (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება - მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ, განაცხ. 6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).

29. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 170-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სარჩელის საფუძვლიანობის შესამოწმებლად უნდა დადგინდეს შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 1. მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე; 2. მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი; 3. მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. იმ შემთხვევაში, თუ დადგინდება სამივე გარემოების არსებობა, სარჩელი საფუძვლიანია.

30. ამავე კოდექსის 183-ე და 311-ე მუხლების მოთხოვნიდან გამომდინარე, უძრავ ნივთზე საკუთრების შეძენა ვლინდება საჯარო რეესტრიდან, ხოლო ამავე კოდექსის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ არსებობს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. მოცემულ შემთხვევაში არ დადასტურდა მოპასუხის, როგორც ფიზიკური პირის მიერ სადავო ქონების ფლობის ფაქტი. რაც შეეხება მოპასუხე შპს-ს, მხარეს სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ სადავო ქონებას ფლობს კანონიერად და არ არსებობს ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი, რისი დადასტურებაც კანონის თანახმად ეკისრებოდა სწორედ მოპასუხეს (აპელანტს).

31. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დადგინდა ამავე კოდექსის 170-ე, 172-ე მუხლებით გათვალისწინებული გარემოებები, შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის შესახებ საფუძვლიანია მხოლოს მოპასუხე შპს-ს ნაწილში, ხოლო მოპასუხის, როგორც ფიზიკური პირის მიმართ მოსარჩელეს უარი უნდა ეთქვას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, ვინაიდან არ დადასტურდა ამ უკანასკნელის მიერ სადავო ქონების ფლობის ფაქტი, რაც (მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი) ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების ერთ-ერთ აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს.

32. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მესაკუთრის სასარჩელო მოთხოვნა თანხის დაკისრების შესახებ გამომდინარეობს სსკ-ის 982-ე მუხლიდან, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოსთვის უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენებას (მითითებას) სუბსიდიური ხასიათი აქვს, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეთა შორის არ უნდა არსებობდეს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო საფუძველი.

33. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას ასევე წარმოადგენს მოპასუხეთა მიერ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებით უნებართვოდ სარგებლობის შედეგად მოპასუხეთა მიერ მოსარჩელის ხარჯზე დაზოგილი თანხის ანაზღაურება, ვინაიდან განსახილველ საქმეში სწორედ მიღებულის უკან დაბრუნების ობიექტური შეუძლებლობა იკვეთება, ქონებრივი წონასწორობის აღდგენის მიზნით ხელმყოფს (მოპასუხეს) ეკისრება, რომ მის მიერ დაზოგილი სიკეთე აუნაზღაუროს მესაკუთრეს, რომელმაც ვერ მიიღო შესაბამისი სარგებელი და განიცადა ქონებრივი დანაკლისი. რაც შეეხება თანხის მოცულობას, იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხე მხარის მიერ არ იქნა წარმოდგენილი თანხის ოდენობის ნაწილში შესადავებელი მტკიცებულება, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო უძრავი ქონების ქირის ღირებულება ყოველთვიურად შეადგენს 447 ლარს. ვინაიდან არ დადასტურდა სადავო ფაქტობრივი გარემოება მოპასუხის მიერ ფართის ფლობის შესახებ, თითოეულისათვის 447-447 ლარის დაკისრების შესახებ მოთხოვნა მოპასუხის ნაწილში დაუსაბუთებელია და გაზიარებული ვერ იქნება. შესაბამისად, ფართის დაკავების გამო ქირის გადახდა უნდა დაეკისროს მხოლოდ მოპასუხე შპს-ს.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

34. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, კასატორმა ასევე გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 5 აპრილის საოქმო განჩინება საქმეზე მტკიცებულებების დართვაზე უარის თქმის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით:

35. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები. პალატამ არასწორად მიიჩნია, რომ მოპასუხე წარმოადგენს რა მოპასუხე შპს-ს დირექტორს, შესაბამისად, ქირავნობის ხელშეკრულებებს ის ხელს აწერდა აღნიშნული თანამდებობის უფლებამოსილების ფარგლებში და არა, როგორც ფიზიკური პირი ან ინდივიდუალური მეწარმე.

36. კასატორის მითითებით, მოცემულ დავაში დადგენილია, რომ 2014-2016 წლებში მხარეთა შორის არსებულ ქირავნობის ხელშეკრულებას ხელს აწერდა მოპასუხე შპს-ს დირექტორი. სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა არა ქირის დავალიანების ანაზღაურება, არამედ მიუღებელი შემოსავლის გადახდა. ამდენად, სააპელაციო პალატას უნდა გამოეკვლია, ვინ ფლობდა სადავო ფართს 2018 წლიდან, იმ მომენტიდან, როდესაც მოსარჩელეს სადავო ფართზე ქირავნობის ხელშეკრულება არავისთან არ გაუფორმებია, შესაბამისად, მოპასუხე ფლობდა მას უკანონოდ, მხოლოდ იმ გარემოებაზე აპელირებით, რომ მოსარჩელე მას შეპირდა უძრავი ქონების ჩუქებას. აღნიშნულის გამო იგი თლიდა, რომ სადავო ფართის ფლობის სამართლებრივი საფუძველი გააჩნდა.

37. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ სსსკ-ის 105-ე მუხლის დარღვევით შეაფასა მოსარჩელის მიერ მითითებული მტკიცებულებები (შესაგებელი, წერილი, სამედიცინო საქმიანობის რეგულირების სააგენტოსათვის მიცემული ახსნა-განმარტება, ამონაწერი ელექტროენერგიის აბონენტის ისტორიიდან) და არასწორად არ მიიჩნია საკმარისად იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ სადავო ფართს ფლობდა მოპასუხე ფიზიკური პირი.

38. კასატორის მითითებით, ფართის ფლობა განგრძობადი ქმედებაა, რის გამოც მოსარჩელემ არაერთხელ დააზუსტა სარჩელი და არსებობდა იმის საჭიროება, რომ მოსარჩელეს წარედგინა სასამართლოსათვის აღნიშნული ქმედების დღევანდელობამდე გაგრძელების დამადასტურებელი მტკიცებულებანი. მოქმედი კანონმდებლობის არცერთი ნორმა არ უკრძალავს მხარეს, მტკიცებულებები წარადგინოს არა მხოლოდ სარჩელის აღძვრამდე ფაქტების სამტკიცებლად, არამედ სარჩელის აღძვრის შემდგომ გარემოებებთან დაკავშირებითაც.

39. კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო პალატის შეფასებას არც ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის შესახებ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიხედვით, სადავო ფართის მოპასუხის მიერ ფლობას არც აღნიშნული დოკუმენტი ადასტურებს მაშინ, როდესაც ექსპერტმა დაადგინა, რომ მოპასუხისა (№24/27) და მოსარჩელის (№24/22) საცხოვრებელი სახლების კომუნიკაცია მიბმული იყო ერთმანეთზე და მოპასუხე ბინის გასათბობად ჯერ მოსარჩელის ფართში უნდა შესულიყო, დაერეგულირებინა წყლის გამაცხელებელი, ზამთარში ჩაერთო გათბობა და სხვა. აღნიშნული კი ადასტურებდა მოპასუხის მიერ მოსარჩელის კუთვნილი ფართის უკანონო მფლობელობას.

40. კასატორის მითითებით, 2018 წლიდან მოპასუხე შპს-ს გაუუქმა სადავო მისამართზე აბონენტი ელექტროენერგიისა და გაზის მიწოდებასთან დაკავშირებით, რის შემდეგაც აბონენტად თავად დარეგისტრირდა. ასევე, ჩამოხსნა შპს-ს ბანერი. აღნიშნულზე მისთვის არანაირი პრეტენზია არ განუცხადებიათ. სააპელაციო პალატამ არ შეაფასა მოპასუხე შპს-ს ყოფილი თანამშრომლების ახსნა-განმარტებები. მოპასუხე შპს-მ ფუნქციონირება 2021 წლიდან შეწყვიტა. მოწმეთა ჩვენებებით, მოსარჩელის შუამდგომლობის დაკმაყოფილების შედეგად, სარჩელის უზრუნველსაყოფად შპს-ს საბანკო ანგარიშების მიმართ განხორციელდა უზრუნველყოფის ღონისძიება. აღნიშნულის შემდეგ ექიმებმა დატოვეს სამსახური, რადგან სალარო აპარატს ვერ იყენებდნენ.

41. კასატორმა წარადგინა ამონაწერი აბონენტის ბარათიდან ელექტროენეგიის დარიცხვის შესახებ 2019-2022 წლებზე, რომელიც ადასტურებს, რომ მოსარჩელეს სადავო მისამართზე ერიცხება ელექტროენერგიის გადასახადი მიუხედავად იმისა, რომ იგი ფართით იგი ვერ სარგებლობს. კასატორმა მოითხოვა აღნიშნული მტკიცებულების დართვა საქმეზე, რაც დაადასტურებს, რომ სადავო ფართს ფლობს მოპასუხე.

42. კასატორმა მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობის გამო, მისი სამართლებივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. სააპელაციო პალატამ სადავო ფართიდან გამოასახლა სუბიექტი, რომელმაც დატოვა მოსარჩელის ფართი 2021 წლის მაისიდან და დატოვა ბინაში მოპასუხე, რომელიც დღემდე სარგებლობს მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ნივთით.

43. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

44. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 6 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. საქმის განხილვის ჩატარება დადგინდა ზეპირი მოსმენის გარეშე, რის შესახებაც მხარეებს ეცნობათ კანონით დადგენილი წესით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

45. საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნაწილობრივ უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

46. მოცემულ საქმეზე დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებსაც სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულო ძალა გააჩნიათ:

47. საჯარო რეესტრის ამონაწერების თანახმად, ქ. გორში, .......... №24-ში მდებარე უძრავი ქონება - სართული 1, ბინა №22, საკადასტრო კოდი: …… და ბინა №25, საკადასტრო კოდი: ….. საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია მოსარჩელის სახელზე.

48. საჯარო რეესტრის ამონაწერების თანახმად, უძრავ ქონებაზე საკუთრების დამადასტურებელ დოკუმენტებს წარმოადგენს 1998 წლის 22 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება (24/22-ში მდებარე ფართი) და 1999 წლის 15 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულება (24/25-ში მდებარე ფართი).

49. მოპასუხე შპს-ის დირექტორსა და 100% წილის მფლობელს წარმოადგენს მოპასუხე.

50. 2018 წლის თებერვლის მდგომარეობით, ქ. გორში, .......... №24/25-ში არსებული ფართის საიჯარო ქირა თვეში 1 კვ.მ-ზე შეადგენდა 25 ლარს, შესაბამისად, 17,90 კვ.მ-ს ქირის ოდენობად განისაზღვრა თვეში 447 ლარი.

51. მოცემულ საქმეზე მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს მისი კუთვნილი უძრავი ქონების მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა, ასევე, უძრავი ქონების უკანონოდ სარგებლობის საფასურის სახით, თითოეული მოპასუხის მიერ 16 072 ლარის გადახდა სარჩელის აღძვრიდან - 2018 წლის 25 მაისიდან 2021 წლის 29 მაისამდე, ასევე, ყოველთვიურად 447 ლარის გადახდა, სარჩელის აღძვრიდან - 2018 წლის 25 მაისიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

52. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: სადავო ფართი გამოთხოვილ იქნა მოპასუხე შპს-ს უკანონო მფლობელობიდან და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელეს, მოპასუხე შპს-ს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ყოველთვიურად 447 ლარის გადახდა სარჩელის აღძვრიდან - 2018 წლის 25 მაისიდან უკანონო მფლობელობიდან სადავო ნივთის გამოთხოვამდე. სარჩელი მოპასუხის მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

53. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს მოპასუხე ფიზიკური პირის მიმართ აღძრული ვინდიკაციური სარჩელისა და მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების უკანონოდ სარგებლობის გამო, სარჩელის აღძვრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველთვიურად 447 ლარის ანაზღაურების საფუძვლიანობა (იხ. საკასაციო საჩივარი, ს.ფ. 162). რაც შეეხება მოპასუხე შპს-ს, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მის მიმართ სადავო ქონების გამოთხოვისა და ზემოთ მითითებული თანხის დაკისრების ნაწილში სარჩელი დაკმაყოფილდა, რაც მოპასუხე შპს-ს საკასაციო წესით არ გაუსაჩივრებია, შესაბამისად, გადაწყვეტილება ამ ნაწილში კანონიერ ძალაშია შესული.

54. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

55. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ არც სააპელაციო და არც საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ისინი ამოწმებენ გადაწყვეტილებას მატერიალურსამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. თუ ასეთი შემოწმების შედეგად სასამართლო იმ დასკვნას გამოიტანს, რომ საჩივრის მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს, მაგრამ არა საჩივარში მითითებული, არამედ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის (კანონის) სხვა დარღვევის გამო, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება. იმ შემთხვევაში კი, თუ არასწორი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, ანუ კანონის (სსსკ-ის 393.2 მუხლის) დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შესაძლებელია სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, თავისი განჩინებით ძალაში დატოვოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ან ამ გადაწყვეტილების შეცვლით მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება (სსსკ-ის 386-ე მუხლი). ასეთივე შესაძლებლობითაა აღჭურვილი საკასაციო სასამართლოც, კერძოდ, მას შუძლია, არ გააუქმოს გადაწყვეტილება და ძალაში დატოვოს იგი (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) ან ახალი გადაწყვეტილებით დაადგინოს სხვა სამართლებრივი შედეგი (სსსკ-ის 411-ე მუხლი).

56. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

57. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნავს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ, სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, §59; Perez v. France, §80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ, ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, §24; K.S. v. finland § 21).

58. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავებების საფუძვლიანობა.

59. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

60. საკასაციო პალატა პირველ რიგში აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების საფუძველს წარმოადგენს, იმ საკითხის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განმხილველმა სასამართლომ, პირველყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი [მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა]. მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შეამოწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს. ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით).

61. განსახილველ შემთხევაში, საკასაციო პრეტენზიები წარმოდგენილია, სააპელაციო სასამართლოს მიერ როგორც საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დადგენისას საპროცესო სამართლებრივი ნორმების დარღვევის საფუძვლით [სსსკ-ის 102-ე, 103-ე, 105-ე, 407.1 და 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი], ასევე მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების არასწორი გამოყენების საფუძვლით.

62. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 172 I მუხლი ( მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება) .

63. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

64. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სავინდიკაციო სარჩელი ეფუძნება იმ მოცემულობას, რომ მესაკუთრეს, რომელსაც ჩამოერთვა მფლობელობა, შეუძლია ნივთი მოითხოვოს მფლობელისაგან, რომელიც არაკეთილსინდისიერად აკავებს ნივთს. საკუთრების უფლებამ ნივთზე სრული ბატონობა უნდა უზრუნველყოს, მათ შორის ფაქტობრივი ბატონობა - მფლობელობის სახით. ცხადია, მესაკუთრეს სხვა უფლებამოსილებებთან ერთად აქვს მფლობელობის უფლებაც და თუკი მოხდება საკუთრების მფლობელობის ჩამორთმევა, მას შეუძლია არაუფლებამოსილ მფლობელს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება (იხ.: თამარ ზარანდია, სანივთო სამართალი, გამომცემლობა „მერიდიანი“, მეორე შევსებული გამოცემა, 2019წ., გვ. 245).

65. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება ფართოდაა განმარტებული და იგი მოიცავს მთელ რიგ ქონებრივ/ფულად უფლებებს, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში – მარქსი ბელგიის წინაღმდეგ განმარტა: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება“. (მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება განაცხ. №6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).

66. სხვა საქმეზე ევროპული სასამართლო იმეორებს, რომ „საკუთრების ცნებას დამატებითი №1 ოქმის პირველი მუხლის მიხედვით, დამოუკიდებელი მნიშვნელობა აქვს, რომელიც არ შემიფარგლება ფიზიკური ნივთების ფლობით და ის დამოუკიდებელია ეროვნულ კანონმდებლობაში არსებული ოფიციალური კლასიფიკაციისგან: „საკუთრების“ ცნება არ შემოიფარგლება „არსებული საკუთრებით“, არამედ ის შეიძლება მოიცავდეს აქტივებს, სარჩელების ჩათვლით, რომლებთან დაკავშირებითაც განმცხადებელს შეუძლია განაცხადოს, რომ მას გააჩნია საკუთრების უფლებისა ან ქონებრივი ინტერესის ეფექტური გამოყენების გონივრული და „კანონიერი მოლოდინი“ (იხ. იონერილდიზი თურქეთის წინაამდეგ, დიდი პალატა, №48939/99, §124, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2004-XII და პრინცი ჰანს-ადამ II ლიხტენშტეინი გერმანიის წინააღმდეგ; დიდი პალატა, N42527/98, § 83, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2001-VIII).

67. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

68. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, უნდა გამოიკვეთოს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, რათა მოსარჩელეს უფლება ჰქონდეს, ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს (სუს 3.02.2021წ. საქმე ას-136-2019, 29.01.2021წ., საქმე №ას-1437-2020, 24.12.2020წ., საქმე №ას-1274-2020 31.02.2020წ.).

69. პირის მართლზომიერ მფლობელად მიჩნევა უნდა ემყარებოდეს ფაქტობრივ საფუძველს და სამართლებრივად ვარგის მტკიცებულებებს. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლი არ შეიძლება განიმარტოს, როგორც პირის უფლების აღიარება, უზრუნველყოფილი იყოს საცხოვრისით (ჩეპმენი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (Chapman v. the United Kingdom), განაცხადი no. 27138/95, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 2001 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილების პუნქტი 99) ან როგორც პირის უფლება, იცხოვროს გარკვეულ ადგილას (გარიბი ნიდერლანდების წინააღმდეგ (Garib v. the Netherlands), განაცხადი no. 43494/09, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილების პუნქტი 141). კონვენციის მე-8 მუხლის მიხედვით, სახელმწიფოზე დაკისრებულ პოზიტიურ და ნეგატიურ ვალდებულებებს შორის გამყოფი ზღვარი ხშირად რთული დასადგენია. შესატყვისი პრინციპები მსგავსია. ორივე შემთხვევაში უნდა დამყარდეს სამართლიანი წონასწორობა კონფლიქტურ ინტერესებს შორის. ევროპული სასამართლო მოითხოვს, რომ პირებს უნდა შეეძლოთ, გონივრულად განჭვრიტონ, სულ მცირე, იურისტის რჩევით, რომ მათზე შეიძლება კანონის მოქმედება გავრცელდეს“ (იხ. საცხოვრისის უფლება /საერთაშორისო სტანდარტებისა და პრაქტიკის მიმოხილვა/; ავტორი - ნანა მჭედლიძე; 2019; 38-39; რედაქტორი- ნინო კალატოზიშვილი).

70. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ირიცხება მოსარჩელე, რომელიც მიუთითებს, რომ მისი კუთვნილი ქონება უკანონოდ აქვს დაკავებული მოპასუხეებს.

71. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხე შპს-ს შორის არსებული ქირავნობის ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შემდეგ, მოპასუხე ფიზიკური პირის მიერ სადავო ფართის მფლობელობისა და სარგებლობის ფაქტი საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება.

72. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სადავო გარემოებების მტკიცების გარკვეულ სტანდარტს.

73. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

74. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.

75. სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც დადგინდება სამივე წინაპირობის არსებობა, შესაძლებელი გახდება მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა. ვიდიკაციური სარჩელის საფუძვლიანობა მოწმდება იმ გარემოებათა შეფასებით, არსებობს თუ არა მოსარჩელის საკუთრების უფლება ნივთზე და იმყოფება თუ არა ეს ნივთი სხვა პირის არამართლზომიერ მფლობელობაში; ( შდრ: სუსგ №ას-709-2022, 30 სექტემბერი, 2022).

76. წინამდებარე საქმეზე დადგენილია, რომ 2014 წლის პირველ იანვარსა და 2015 წლის პირველ იანვარს მოსარჩელესა და მოპასუხე შპს-ს შორის გაფორმდა ქირავნობის ხელშეკრულებები სადავო მისამართზე მდებარე უძრავ ქონებაზე. საქმეში წარმოდგენილია 2015 წლის პირველი იანვრის მიღება-ჩაბარების აქტი, რომ გამქირავებელმა გადასცა, ხოლო დამქირავებელმა მიიღო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირავნობის საგანი.

77. 2018 წლის 16 აპრილს მოსარჩელემ წერილობით მიმართა მოპასუხეს და მოსთხოვა, თუ კვლავ აპირებდა ქირავნობის ხელშეკრულების გაგრძელებას ქირის თანხა გადაეხადა იმ ოდენობით, რაც რეალურად ორი ფართის ქირავნობა ღირდა. ზემოაღნიშნულ მოთხოვნას დამქირავებელმა უარით უპასუხა იმ საფუძვლით, რომ №22 ბინაში მდებარე ფართი უკვე გაათავისუფლა, ხოლო №25 ბინა მოპასუხეს ეკუთვნის.

78. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოში საქმის ზეპირი განხილვისას მოპასუხე ფიზიკურმა პირმა დაადასტურა, რომ სადავო ფართისათვის განკუთვნილი კარის გასაღები მოსარჩელისათვის არ გადაუცია (იხ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 09.06.2022წ. სასამართლო სხდომის ოქმი 10.43.08სთ). ამავდროულად, მხარეებმა განმარტეს, რომ №22 და №25 ბინის ფართი გაერთიანებულია („...შუა კედელი ამოღებულია კარის ღიობზე..“ იხ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 09.06.2022წ. სასამართლო სხდომის ოქმი).

79. ზემოაღნიშნული დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების შედეგად საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაზიარებელია კასატორის პრეტენზია მოპასუხის, როგორც ფიზიკური პირის მიერ სადავო ფართის უკანონოდ ფლობის შესახებ, ვინაიდან მოპასუხემ კანონით დადგენილი წესით ვერ დაადასტურა, რომ სადავო გაერთიანებული ფართის ნაწილი მისი საკუთრებაა, ასევე, საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ მან მოსარჩელეს მანამდე მოპასუხე შპს-ს მიერ ნაქირავები ბინის გასაღები დაუბრუნა.

80. სსკ-ის 155-ე მუხლის პირველი ნაწილით, მფლობელობა წარმოიშობა ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის ნებითი მოპოვებით. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობა არ ნიშნავს ამ ნივთის მიმართ მხოლოდ ფიზიკურ შემხებლობას ან სივრცობრივ კავშირს და იგი, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, უნდა განისაზღვროს ცხოვრებისეული გარემოებების შეჯამებითი შეფასების საფუძველზე. აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს მფლობელის მიერ ნივთზე ზემოქმედების საშუალება და ფაქტობრივი ბატონობის დროში განგრძობადობა, რომელიც სხვა პირებს გამორიცხავს ნივთზე ბატონობისაგან (იხ.: ლევან თოთლაძე, საქმოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, ჭანტურია (რედ.), თბ., 2018წ., მუხლი 155, ველი 4). სადავო უძრავი ნივთის გასაღების შენარჩუნება გულისხმობს, რომ სადავო ნივთზე ფაქტობრივად მფლობელობა არ შეწყვეტილა (შდრ. სუსგ №ას-749-2018, 08 თებერვალი, 2019 წ.; სუსგ №ას-541-2020, 25 მაისი, 2021 წელი).

81. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ წარადგინა საჯარო რეესტრის ამონაწერი, რომლითაც დაადასტურა საკუთრების უფლების არსებობა სადავო ქონებაზე. ასევე, საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე დადგინდა, რომ მოპასუხე ფიზიკური პირი ფლობს სადავო უძრავ ნივთს. შესაბამისად, სწორედ მოპასუხე მხარეს ეკისრებოდა იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მისი მფლობელობა მართლზომიერია. აღნიშნული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულება კი მან სასამართლოს ვერ წარუდგინა (შდრ: სუსგ: №ას-33-2012, 11 მარტი, 2021წ.;). აქვე საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოპასუხეთა მიერ თუნდაც გადაწყვეტილების სააპელაციო წესით გასაჩივრების ინტერესი ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ ისინი ფლობენ სადავო უძრავ ნივთს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ბუნებრივია, სამართალწარმოების შედეგით ვერ იქნებოდნენ დაინტერესებული, რადგანაც მათ მიმართ ვერ მოხდებოდა გადაწყვეტილების აღსრულება (შდრ. №ას-850-2019, 26.07.2019წ., სუსგ №ას-541-2020, 25 მაისი, 2021 წ. პ.14).

82. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მოპასუხის, როგორც ფიზიკური პირის უკანონო მფლობელობიდან სადავო უძრავი ნივთის გამოთხოვაზე და მოსარჩელისთვის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემაზე უარის თქმის ნაწილში, დაუსაბუთებელია და უნდა გაუქმდეს, ხოლო სარჩელი მითითებულ ნაწილში კი უნდა დაკმაყოფილდეს.

83. საკასაციო სასამართლო ნაწილობრივ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას მოპასუხე ფიზიკური პირისათვის სადავო ფართის უკანონოდ სარგებლობით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით.

84. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოპასუხეთა მიერ, სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, სადავო უძრავი ნივთის ფლობის გამო, საკუთრების განკარგვის შეუძლებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 982.1 მუხლი (პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი) (შდრ. სუსგ №ას-197-186-2017, 30.05.2017წ.; №ას-685-639-2017, 22.12.2017წ.).

85. სსკ-ის 982-ე მუხლის მიზანთან დაკავშირებით საკასაციო პალატამ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ განსახილველი ნორმით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია, რომ ხსენებული ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. აქედან გამომდინარე, ზემოხსენებულ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება, მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება, ანუ საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურებასთან, არამედ გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევასთან (იხ. სუსგ-ები: №ას-472-448-2013, 05.12.2013წ.; №ას-1204-2018, 25.01.2019წ., პ.19, №ას-275-2020, 16.11.2021წ; №ას-1227-2018, 15.02.2022წ.). თუკი მოსარჩელემ მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების უკანონო მფლობელობის გამო დაკარგა გარკვეული სიკეთის მიღების შესაძლებლობა, მას უფლება აქვს, ამოიღოს ეს ქონება ხელმყოფისაგან. სწორედ აღნიშნული ქონებრივი წონასწორობის აღდგენას ემსახურება სსკ-ის 982-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა (შდრ: სუსგ №ას-685-639-2017, 22.12.2017წ.).

86. ამრიგად, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობის კვლევისას უნდა შეფასდეს სსკ-ის 982-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი წინაპირობების არსებობა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 982-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგი მიიღწევა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებების კუმულაციურად არსებობისას: მოსარჩელე უნდა იყოს სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრე; მოპასუხეები ნივთს უნდა ფლობდნენ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე; ადგილი უნდა ჰქონდეს მოპასუხეთა გამდიდრებას მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისის ხარჯზე (შდრ. სუსგ №ას-197-186-2017, 30.05.2017წ., პ.17). მხოლოდ მითითებული გარემოებების გამოკვლევის შედეგად შეიძლება დასკვნის გამოტანა, არსებობს თუ არა საკუთრების განკარგვის შეუძლებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების/გამდიდრების გათანაბრების საფუძველი (იხ. სუსგ საქმე №ას-479-2020, 14.12.2021 წელი).

87. სსკ-ით განმტკიცებული ხელყოფის კონდიქციის შემადგენლობა მოპასუხის მიმართ თავს იჩენს ქირავნობის ხელშეკრულების ვადის გასვლის დღიდან ქონების გამოთავისუფლებამდე პერიოდში. დროის ამ მონაკვეთში ცალსახაა, რომ მოპასუხე უკვე გასული იყო სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან და ქონების შემდგომ ფლობას სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე განაგრძობდა, ამასთან, არც ქონებით სარგებლობისთვის არ გადაუხდია შესაბამისი საფასური.

88. საქმის მასალებში წარმოდგენილი დამოუკიდებელ საზოგადოებრივ ექსპერტთა კავშირის დასკვნის თანახმად, ქ.გორში, .......... №24/25-ში მდებარე ფართი მოსარჩელის გაცხადების საფუძველზე შესწავლილ იქნა აუდიტორ „ლ.ფ–ის“ მიერ. 2018 წლის 28 თებერვალს გაცემული აუდიტორული დასკვნის მიხედვით, მსგავსი მახასიათებლების მქონე ბინის 1 კვ.მ-ის გაქირავების საბაზრო ფასია თვეში 25 ლარი, შესაბამისად, 17,90 კვ.მ ფართის ქირის ოდენობად განსაზღვრულია თვეში 447 ლარი. (რაც შეეხება თანხის მოცულობას, იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხე მხარის მიერ არ იქნა წარმოდგენილი თანხის ოდენობის ნაწილში შესადავებელი მტკიცებულება, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო უძრავი ქონების ქირის ღირებულება ყოველთვიურად შეადგენს 447 ლარს. იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების პ. 33).

89. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოსარჩელის მოთხოვნას, რომ სადავო ფართის გაქირავების შემთხვევაში მოსარჩელე ყოველთვიურად ქირის სახით მიიღებდა 447 ლარს. ვინაიდან საკასაციო სასამართლომ წინამდებარე გადაწყვეტილებით მიიჩნია, რომ სადავო ფართს დღემდე ფლობს ორივე მოპასუხე (მოპასუხე შპს-ს მიერ სადავო ფართის ფლობა აღნიშნულ მხარეს სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივრის შეტანის გზით სადავოდ არ გაუხდია, შესაბამისად, აღნიშნული საკითხი საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანი ვერ გახდება), სადავო უძრავი ქონების უკანონო მფლობელობით წარმოქმნილი ქონებრივი დანაკლისი მოსარჩელეს უნდა აუნაზღაურონ მოპასუხეებმა სოლიდარულად. შესაბამისად, ამ ნაწილში კასატორის მოთხოვნა საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს.

90. საკასაციო პალატა უსაფუძვლობის გამო, არ იზიარებს მოსარჩელის მოთხოვნას სადავო ფართის ქირის ღირებულების ორივე მოპასუხისათვის დამოუკიდებლად და არა სოლიდარულად დაკისრების თაობაზე, შესაბამისად, მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად უნდა დაეკისროთ 2018 წლის 25 მაისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველთვიურად 447 ლარის გადახდა.

91. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოთხოვნას საქმეზე ახალი მტკიცებულების დართვის შესახებ. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მხარეთა მიერ მათი მოთხოვნების დასასაბუთებლად და მითითებული ფაქტების დასამტკიცებლად საჭირო მტკიცებულებების წარდგენის საკმაოდ მკაცრად გაწერილ პროცედურას, რომლის შესაბამისად მხარეებს მტკიცებულებათა წარდგენა შეუძლიათ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას შესაბამისი წესების დაცვით. გამონაკლის შემთხვევაში, კანონით დადგენილი წინაპირობების არსებობისას, დასაშვებია ახალი მტკიცებულების წარდგენა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოშიც (სსკ-ის 380-ე მუხლი), თუმცა საქმის საკასაციო სასამართლოში განხილვისას მხარე ასეთ შესაძლებლობას მოკლებულია.

92. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საპროცესო კოდექსით დადგენილი მოწესრიგება, რომელიც იმპერატიულად ადგენს ფორმალურ წესებს, სავალდებულოა არა მხოლოდ მხარეებისათვის, არამედ სასამართლოსათვისაც და ამ რეგულაციების შეცვლა ან განსხვავებული ინტერპრეტაცია მხარეთა ნებაზე ან სასამართლოს შეფასებაზე ვერ იქნება დამოკიდებული, შესაბამისად, არ უნდა დაკმაყოფილდეს კასატორის შუამდგომლობა საქმეზე ახალი მტკიცებულებების დართვის შესახებ ( იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების პ.41).

93. საკასაციო პალატა უსაფუძვლობის გამო, არ იზიარებს წინამდებარე გადწყვეტილების პ. 31-ში მითითებულ კასატორის მოთხოვნას, საქმეზე ახალი მტკიცებულების დართვაზე უარის თქმის შესახებ სააპელაციო პალატის 2022 წლის 5 მაისის საოქმო განჩინების გაუქმების თაობაზე, რადგან მოსარჩელემ სსსკ-ის 380-ე მუხლით გათვალისწინებული წესის დაცვით, სააპელაციო ინსტანციაში ახალი მტკიცებულების წარდგენის აუცილებლობა ვერ დაასაბუთა.

94. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, რაც მისი გაუქმების საფუძველია, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, ხოლო სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, ამდენად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნაწილობრივ უნდა გაუქმდეს მოპასუხე ფიზიკური პირის მიმართ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებული უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, კერძოდ, მოპასუხე ფიზიკური პირის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილი უნდა იქნეს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული აღნიშნული სადავო უძრავი ნივთები და გადაეცეს მოსარჩელეს გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში, ასევე მოპასუხე ფიზიკურ პირს მოპასუხე შპს-თან ერთად სოლიდარულად უნდა დაეკისროს მოსარჩელის სასარგებლოდ 2018 წლის 25 მაისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველთვიურად 447 ლარის გადახდა.

95. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. ამავე კოდექსის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები და სახელმწიფო ბაჟი, რომელთა გადახდისაგან განთავისუფლებული იყო მოსარჩელე, გადახდება მოპასუხეს ბიუჯეტის შემოსავლის სასარგებლოდ, მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელიც დაკმაყოფილებულია.

96. მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ მოსარჩელე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

97. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სარჩელის ნაწილობრივ დაკამყოფილების გამო, მოპასუხეებს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სოლიდარულად უნდა დაეკისროთ სამივე ინსტანციის სასამართლოში სახელმწიფო ბაჟის სახით 1200 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 411-ე მუხლებით, 408-ე მუხლის მესამე ნაწილით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ვ.გ–ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილების ნაწილობრივი გაუქმებით მიღებული იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ვ.გ–ძის სარჩელი ი.გ–ძის მიმართ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

4. ქ.გორში, .......... №24/22-სა (საკადასტრო კოდი №.......) და 24/25-ში (საკადასტრო კოდი №.........) მდებარე ვ.გ–ძის კუთვნილი უძრავი ქონება გამოთხოვილ იქნეს ი.გ–ძის უკანონო მფლობელობიდან და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცეს ვ.გ–ძეს;

5. ი.გ–ძეს ვ.გ–ძის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროს სარჩელის აღძვრიდან 2018 წლის 25 მაისიდან უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვამდე ყოველთვიურად 447 ლარის გადახდა;

6. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილების მე-5 პუნქტი და ძალაში დარჩეს გორის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 12 ივნისის განჩინება, რომლითაც ი.გ–ძეს აეკრძალა თანასაკუთრებაში არსებული მისი წილი უძრავი ქონების (მდებარე: გორი, ......, ს/კ №…….) გასხვისება და უფლებრივად დატვირთვა.

7. ძალაში დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილების პ.4-პ.4.3.;პ.6. დანარჩენ ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება გაუქმდეს.

8. ი.გ–ძესა და შპს „ს.ს.მ. M.H.d.-ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტის (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ სახელმწიფო ბაჟის სახით 1200 ლარის გადახდა;

9. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე