საქმე №ას-1355-2022 27 იანვარი, 2023 weli,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ს.ი–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ი–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 9 აგვისტოს განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უძრავი ნივთის გაუმჯობესებისთვის ხარჯის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 20 იანვრის გადაწყვეტილებით ს.ი–ის (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი მ.ი–ისათვის უძრავო ქონების გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯის 32 038 ლარის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა;

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, როგროც დასაბუთებული და კანონიერი, უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 9 აგვისტოს განჩინებით.

3. სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე სამართლებრივად მნიშვნელოვანი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები დაადგინა:

3.1. 2016 წლის 10 ივნისს უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულებით, მოპასუხემ თავის შვილს (მოსარჩელეს) აჩუქა უძრავი ქონება, მდებარე: ქ.თბილისი, ....., საკადასტრო კოდი: ........;

3.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მოსარჩელის დედის სარჩელი; ბათილად იქნა ცნობილი 2018 წლის 24 ივლისის ჩუქების ხელშეკრულება ჰ.მ–სა და ქ.ი–ს შორის დადებული უძრავ ქონებაზე მდებარე: ქ.თბილისი, ........, ს/კ ......; ასევე, ბათილად იქნა ცნობილი 2018 წლის 19 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულება განსახილველი დავის მოსარჩელესა (მოპასუხის შვილსა) და ჰ.მ–ს შორის დადებული ზემოხსენებულ უძრავ ქონებაზე; ბათილად იქნა ცნობილი 2016 წლის 10 ივნისის ჩუქების ხელშეკრულება დედა-შვილს შორის, დადებული 3.1 ქვეპუნქტში მითითებულ უძრავ ქონებაზე; იმავე გადაწყვეტილების საფუძველზე დადგინდა, რომ უძრავი ქონების, მდებარე ქ.თბილისი, ......, ს/კ ......., მესაკუთრედ უნდა აღირიცხოს პირვანდელი მესაკუთრე (განსახილველი დავის მოპასუხე). თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 3 ივნისის განჩინების მიხედვით და დღეის მდგომარეობით უძრავი ქონება მოპასუხის სახელზე აღრიცხული;

3.3. საქმის მასალებშია ი.მ დამოუკიდებელი ექსპერტი, აუდიტორის „დ.რ–ძის“ 2019 წლის 10 იანვრის ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის მიხედვით, ქ.თბილისში, ......... უახლოეს წარსულში მოწყობილია საცხოვრებლად ვარგისი 2 ერთეული შენობა-ნაგებობა და კეთილმოწყობილია შენობების მიმდებარედ არსებული ეზოს ტერიტორია, რომლის მდგომარეობაც მნიშვნელოვნად გაუმჯობესებულია. გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯის საერთო ოდენობა საორიენტაციოდ 32 038.60 ლარით განისაზღვრება (მათ შორის: 300 ლარი; ელექტროგაყვანილობა - 120 ლარი; საძინებლის 2 მეტალოფანჯარა - 300 ლარი;

3.4. შპს „შ.ც–ის“ 2020 წლის N20/10-16 დასკვნის მიხედვით, უძრავი ქონების (ს/კ .....) საბაზრო ღირებულება 2020 წლის 24 ივლისის მდგომარეობით 30 600 აშშ დოლარს შეადგენს, ხოლო N20/10-15 დასკვნის შესაბამისად, იმავე უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება 2016 წლის 10 ივნისის მდგომარეობით - 29 000 აშშ დოლარს შეადგენს;

4. სასამართლო სხდომაზე დაკითხული მოწმეების ჩვენებებით, საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებებით, ფოტოსურათებით და მხარეთა ახსნა-განმარტებებით, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ მოხსნა და წაიღო მის მიერ დამონტაჟებული კარ-ფანჯრები, გაზის გამათბობელი, კედლის კარადები და სხვა;

5. აპელანტის ძირითადი პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ:

5.1. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, მისთვის გაურკვეველი მიზეზით უპირატესობა მიანიჭა მოპასუხის მიერ წარდგენილ ქონების შეფასების დასკვნას, მაშინ როდესაც საქმეში იყო ჩუქების ხელშეკრულება, სადაც თავად მხარეების მიერ იყო განსაზღვრული ქონების საბაზრო ღირებულება, ასევე მოპასუხე მხარეს არ უარყვია მოსარჩელის მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოები; აპელანტი ყუარდღებას ამახვილებს მხარეებს შორის 2016 წლის 10 ივნისს გაფორმებულ ჩუქების ხელშეკრულებაზე (იხ. ტ.1, ს.ფ 14-17), რომელიც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილებით გაუქმდა (იხ. ტ.1, ს.ფ 32-42), გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში;

5.2. აპელანტმა სააპელაციო საჩივრითაც განმარტა, რომ ჩუქების ხელშეკრულების შემდეგ მან „გადაწყვიტა, რომ თავისად დაგულებულ ქონებაზე კაპიტალური რემონტი ჩაეტარებინა, სწორედ ამის შემდეგ მოახდინა მნიშვნელოვანი ღირებულების თანხების დახარჯვა, რის შემდგომაც ქონების ღირებულება მნიშვნელოვნად გაიზარდა“ (იხ. სააპელაციო საჩივარი, ტ.2, ს.ფ . 6). საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვისას მოსარჩელე მხარის მიერ 2021 წლის 21 ოქტომბერს წარდგენილია განცხადება, რომელსაც თან ახლავს საბანკო ბრუნვის ამონაწერი, თუნუქის შეძენის შეკვეთის ხელშეკრულების ასლი და საკასო ქვითრის ასლები, რომლებიც თარიღდება იმ პერიოდით, როდესაც მოსარჩელე ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე ფლობდა უძრავ ქონებას მდებარე ქ.თბილისი, ......., ს/კ ......;

6. სააპელაციო სასამართლომ სავსებით გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა სარემონტო სამუშაოების ჩატარების პერიოდთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებებით ცალსახად იკვეთება გარემოება, რომ მოსარჩელემ სარემონტო სამუშაოები განახორციელა მაშინ, როდესაც თავად იყო უძრავი ნივთის მესაკუთრე, ანუ გაიუმჯობესა მის საკუთრებაში არსებული ნივთი, აქვე გასათვალისწინებელია საქმის პირველი ინსტანციით განხილვისას სასამართლო სხდომაზე დაკითხული მოწმეების ჩვენებები, რომლებიც განმარტავენ, რომ მოსარჩელემ ჩაატარა კოსმეტიკური სახის სამუშაოები, მოპასუხის კუთვნილ ფართში არ ჩატარებულა სარემონტო სამუშაოები, ხოლო მას შემდეგ, რაც მოპასუხე (მოსარჩელის დედა) საქართველოში დაბრუნდა მოსარჩელემ მოხსნა და წაიღო მის მიერ დამონტაჟებული კარ-ფანჯრები, გაზის გამათბობელი, კედლის კარადები და სხვა.

7. სააპელაციო საჩივრით მოთხოვნილია უძრავ ნივთზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურება. დავის საგნიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ ხაზი გაუსვა, რომ სარჩელის დასაბუთებულობის კვლევა დამოკიდებულია რამდენიმე პირობის არსებობაზე, მათ შორის: უნდა მოიძებნოს სამართლის ნორმა, რომელიც მიესადაგება განსახილველ შემთხვევას; მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის დადგენის შემდეგ უნდა მოხდეს იმის შემოწმება, მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები პასუხობს თუ არა გამოსაყენებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებს (შემადგენლობას), ანუ დადგინდეს ამ ნორმის ქვეშ სუბსუმირებადი ფაქტობრივი გარემოებები.

8. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც აპელანტს სურს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 987-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესია გამოსაყენებელი: „პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯები გასწია მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა“. სსკ-ის მიხედვით დიფერენცირებულია მფლობელობა ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორების მიხედვით (160-ე-164-ე მუხლები) და კანონი მიჯნავს კეთილსინდისიერი მფლობელის მოთხოვნას (160-ე-161-ემუხლები) და მართლზომიერი მფლობელის მოთხოვნას (162-ე მუხლი). ასევე, არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელის ვალდებულებებს (163-ე მუხლი) და არაკეთილსინდისიერი მფლობელის ვალდებულებებს (164-ე მუხლი), ამასთან ერთად, გასათვალისწინებელია, რომ კეთილსინდისიერი (არაკეთილსინდისიერი) მფლობელობის ინსტიტუტსა და კეთილსინდისიერი მფლობელისა და არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელის უფლება-ვალდებულებებშიც არსებობს განსხვავება. ნივთის მფლობელობის (როგორც პირდაპირი, ისე არაპირდაპირი) მიმართ პირის, როგორც სუბიექტური (კეთილსინდისიერი ფლობა), ისე ობიექტური (მართლზომიერი ფლობა) ფაქტორის მტკიცება, მოცემულ შემთხვევაში, ეკისრებოდა მოსარჩელეს, რაც ბუნებრივია, მისი მოთხოვნის ნამდვილობასა და, შესაბამისად, სარჩელის პერსპექტიულობაზე ახდენდა გავლენას“ (იხ. სუსგ N ას-1135-1055-2017, 05.12.2017წ.). სსკ-ის 164-ე მუხლის საფუძველზე „არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა უფლებამოსილ პირს უნდა დაუბრუნოს როგორც ნივთი, ასევე მიღებული სარგებელი, ნივთის ან უფლების ნაყოფი. მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს ის ნაყოფი, რომელიც მან ბრალეულად არ მიიღო. ნივთზე გაწეული ხარჯები და გაუმჯობესებანი მას შეუძლია მხოლოდ მაშინ მოითხოვოს, თუ მათ ნივთის უკან დაბრუნების მომენტისათვის უფლებამოსილი პირის გამდიდრება მოჰყვა შედეგად. სხვა მოთხოვნები არაკეთილსინდისიერი მფლობელის მიმართ უცვლელი რჩება“ (იხ. სუსგ N ას-591-550-2017, 14.09.2017წ.).

9. უსაფუძვლო გამდიდრება სუბსიდიური ხასიათისაა, რაც ნიშნავს იმას, რომ მხარეთა შორის არ უნდა არსებობდეს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი. გარდა ამისა, მითითებული საფუძვლით პირის მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის სახეზე უნდა იყოს გარკვეული კუმულატიური წინაპირობები, კერძოდ: 1. მოპასუხე უნდა გამდიდრდეს; 2. მოპასუხის გამდიდრება უნდა გამოიწვიოს მოსარჩელის ქმედებამ, - ქმედებასა და შედეგს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი; 3. მოპასუხის გამდიდრება, როგორც შედეგი, უნდა იყოს უკანონო, ანუ მას არ უნდა ჰქონდეს კანონისმიერი შესაძლებლობა, კომპენსაციის გარეშე მიითვისოს აღნიშნული ქონება. რომელიმე ამ პირობის არარსებობა გამორიცხავს უსაფუძვლო გამდიდრების საფუძველზე პირის მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, ამიტომ, მას შემდეგ რაც მივიჩნევთ, რომ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი არ არსებობს, თითოეული მათგანის არსებობა ერთობლივად უნდა დადგინდეს.

10. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა სსკ-ის 987-ე მუხლის პირველი ნაწილით (ნორმის დეფინიცია იხ. ამ განჩინების მე-8 პუნქტი), განსაზღვრავს უსაფუძვლოდ გამდიდრებულისაგან დანახარჯების ამაზღაურების მოთხოვნას, ამავე მუხლის მეორე ნაწილით, „გამდიდრების არსებობა განისაზღვრება იმ მომენტით, როცა მოვალეს უბრუნდება თავისი ნივთი, ან იგი ღირებულების გაზრდის შედეგად სხვაგვარად იღებს სარგებელს“. აღნიშნული ნორმის ანალიზი ცხადჰყოფს, რომ სხვისი ქონებაზე გაწეული ხარჯის ანაზღაურების განსაზღვრისას უტყუარად უნდა დადგინდეს მიმღების გამდიდრების ფაქტი. ამავდროულად, გამდიდრების ოდენობა უნდა განისაზღვროს იმ მომენტისათვის, როცა უფლებამოსილ პირს უბრუნდება ნივთი. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, მოსარჩელემ კონკრეტულად რა სახის ხარჯები გასწია, რამდენად აუცილებელი იყო ამ ხარჯის გაწევა და ემსახურებოდა თუ არა ეს ხარჯები სადავო ნივთის გაუმჯობესებას, თუ ეს ხარჯები მხოლოდ მოსარჩელის, როგორც ნივთის მოსარგებლის, ინტერესებიდან გამომდინარე იქნა გაწეული. გამოსაკვლევი და შესაფასებელია ის გარემოებაც, რომ ზოგ შემთხვევაში, აუცილებელი საჭიროების გამო, ნივთზე გაწეული ხარჯები (მაგ; წყალთან, ბუნებრივ აირთან დაკავშირებული სარემონტო სამუშაოები და სხვა გაუმჯობესებანი) შესაძლოა უფლებამოსილი პირის ინტერესში ყოფილიყო და, ბუნებრივია, მას მესაკუთრის გამდიდრება მოჰყვა; ამასთან, სრულად გამოირიცხება სსკ-ის 980-ე მუხლის გამოყენება, რადგან ამ ნორმით „თუ მიმღებმა გასწია ხარჯები ან მას წარმოეშვა ქონებრივი დანაკლისი იმასთან დაკავშირებით, რომ საგანი სამუდამოდ შეძენილად მიაჩნდა, მაშინ იგი მოვალეა დააბრუნოს საგანი ხარჯებისა და დანაკლისის ანაზღაურების პირობით“. ეს წესი არ გამოიყენება, როცა გადაცემული საგანი არ იძლევა იმის საფუძველს, რომ იგი მიჩნეულ იქნეს სამუდამოდ შეძენილად. ამავე ნორმის შინაარსიდან და ზემოაღნიშნული დასაბუთებიდან გამომდინარე, უძრავი ნივთი არ იძლევა იმის ობიექტურ შესაძლებლობას, რომ პირს იგი სამუდამოდ შეძენილად მიაჩნდეს, თუკი ასეთ ჩანაწერს არ გვაწვდის საჯარო რეესტრი. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის რეგულაცია სსკ-ის 980-ე ნორმის საფუძველზე დაუშვებლად მიიჩნია (იხ. სუსგ N ას-1245-1265-2011, 31.01.2012წ.).

11. სსკ-ის 987-ე მუხლი წარმოადგენს ე.წ დანახარჯების კონდიქციას, რომლითაც განისაზღვრება იმ პირის უფლებები, ვინც სხვის ქონებაზე გასწია ხარჯები. ამასთან, მე-2 ნაწილის თანახმად, გამდიდრების არსებობა განისაზღვრება იმ მომენტით, როცა მოვალეს უბრუნდება თავისი ნივთი ან იგი ღირებულების გაზრდის შედეგად სხვაგვარად იღებს სარგებელს. მოცემული ნორმის სამართლებრივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ მითითებულ ნორმაში ასახული დანახარჯების ანაზღაურების უფლება პირს წარმოეშობა მხოლოდ გარკვეული გარემოებების არსებობის შემთხვევაში. კერძოდ, ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება წარმოიშობა, თუ სხვის ქონებაზე გასწიეს ხარჯი, მათ შორის, შეგნებულადაც და არა მხოლოდ შეცდომით. დანახარჯების შედეგად ნივთის ღირებულება უნდა გაიზარდოს. ამასთან, გაზრდილი ღირებულება უნდა არსებობდეს ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის. ე.ი. გამდიდრების ფაქტის დადგენისას, გამდიდრების ოდენობა უნდა განისაზღვროს იმ მომენტისათვის, როცა უფლებამოსილ პირს უბრუნდება თავისი ნივთი, ანუ გადამწყვეტია იმის დადგენა გაზრდილი ღირებულება არსებობს თუ არა ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიიჩნია, რომ მოსარჩელემ (მოპასუხის შვილმა) მოხსნა და წაიღო მის მიერ დამონტაჟებული კარ-ფანჯრები, გაზის გამათბობელი, კედლის კარადები და სხვა, შესაბამისად სასამართლომ დაასკვნა, რომ ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის არ არსებობს მოპასუხის გამდიდრების ფაქტი, რის გამოც სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება გამორიცხება.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

12.1. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და სააპელაციო საჩივრის იდენტურ საკასაციო პრეტენზიებზე მიუთითა (იხ. წინამდებარე განჩინების 5.1-5.2 ქვეპუნქტები);

12.2. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 ნოემბრის განჩინების საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

15. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით (იხ. სუსგ-ები: N ას-665-2022, 10.11.2022წ; N ას-1017-2021, 24.05.2022წ; N ას-1294-2021, 21.04.2022წ; ნ ას541-2021, 14.07.2021წ; აN ას-532-2019, 31.05.2021წ; ას-1005-2018, 08.02.2019წ; N ას-1163-2018, 08.02.2019წ.).

16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული და დადგენილი.

17. განსახილველ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას უსაფუძვლო გამდიდრების მარეგულირებელი ნორმა (სსკ-ის 987-ე მუხლი) წარმოადგენს, რაც მართებულად აქვს მოძიებული და შემოწმებული სააპელაციო სასამართლოს (იხ. წინამდებარე განჩინების 6-11 პუნქტები) , რადგან როგორც საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა და მხარის მიერ სარჩელის დამფუძნებელ ნორმად კანონის ამა თუ იმ დანაწესის მითითება არ არის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სასამართლოსათვის ხელისშემშლელი. სამართალში დამკვიდრებულია პრინციპი _ „jura novit curia“ (სასამართლომ იცის კანონი). მოთხოვნის იურიდიული მართებულობის კვლევა მოიაზრებს სასამართლოს მხრიდან დამფუძნებელი ნორმების სწორად მოძიებას, რომელიც დავის გადაწყვეტის ფუნდამენტს წარმოადგენს (იხ. სუსგ-ები: N ას -559-2019; N ას- 1426-2018; N ას-1322-2018).

18. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადად კონდიქციური დანაწესების (სსკ-ის 976-991-ე მუხლები) გამოყენების უმთავრესი წინაპირობა მის სუბსიდიურობაში ვლინდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების წესები მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებად გვევლინება მხოლოდ მაშინ, როდესაც სასამართლო მოვლენათა დინამიკის გათვალისწინებით დაასკვნის, რომ გამორიცხულია სხვა უფრო სპეციალური ნორმის გამოყენება (მაგ: პოსესორული ან ვინდიკაციური სარჩელები (სანივთო სამართალი), სარჩელი ვალდებულების შესრულების შესახებ (როგორც პირველადი, ისე _ მეორადი მოთხოვნები) და სხვა) - (იხ. სუსგ-ები: N ას-774-723-2017, 11.10.2017 წ.; #ას-794-794-2018, 11.09.2018; N1021-2019, 20.12.2019წ.).

19. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია და სადავო არაა, რომ მოსარჩელემ უძრავ ქონებაზე მაშინ გასწია ხარჯები, როდესაც ეს ნივთი მის საკუთრებას წარმოადგენდა და მოსარჩელე, როგორც ქონების მესაკუთრე, საჯარო რეესტრში ირიცხებოდა. კასატორის პრეტენზიის პასუხად, რომელიც სასამართლოს მიერ საქმეში მოთავსებული საექსპერტო დასკვნების გამოყენებას ეხება და მოპასუხის მიერ წარდგენილი უძრავი ქონების შეფასების დოკუმენტისათვის სააპელაციო სასამართლოს მიერ თითქოსდა უპირატესობის უსამართლოდ მინიჭებას, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მისთვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

20. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება. კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - სხვა მრავალთა შორის შეად. სუსგ-ებს: N ას- 475-2019, 15.04.2021წ; N ას-1065-2020, 08.04.2021წ; N ას- 338-2019, 22.03.2021წ.

21. განსახილველ შემთხვევაში სასამართლოს მხრიდან შესაფასებელია სსკ-ის 987-ე მუხლის მეორე ნაწილის რეგულაციით დადგენილი წინაპირობა, კერძოდ: გამდიდრების არსებობა განისაზღვრება იმ მომენტით, როცა მოვალეს უბრუნდება თავისი ნივთი ან იგი ღირებულების გაზრდის შედეგად სხვაგვარად იღებს სარგებელს. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ანაზღაურების მოთხოვნა გაწეული ხარჯებისთვის შეიძლება მხოლოდ, თუ სსკ-ის 987.2 მუხლით განსაზღვრული მომენტისთვის, ანუ მოვალისათვის ნივთის დაბრუნებისას, ან გაზრდილი ღირებულების შედეგად სხვაგვარად სარგებლის მიღებისას სახეზეა გამდიდრება, რაკი ნორმა მოთხოვნის წინაპირობად სწორედ ნივთის დაბრუნების მომენტში ნივთზე გაწეული ხარჯების შედეგად მიღებულ გამდიდრებას ითვალისწინებს, მოთხოვნაც ამ მომენტში წარმოიშვება (სსკ-ის 987 მუხლის მე-2 ნაწილი განსაზღვრავს, რომ ღირებულების დასადგენად რელევანტურია არა ხარჯების გაწევის მომენტი, არამედ ის მომენტი, როდესაც მესაკუთრეს შეუძლია მოახდინოს ღირებულების მატების რეალიზაცია. თუ ნივთი იყო პირის მფლობელობაში, რომელმაც გასწია ხარჯები, ეს მაშინ როგორც წესი იქნება ის მომენტი, როდესაც ის დაუბრუნებს ნივთს მესაკუთრეს იხ. ჰაინრიხ შნიტგერი/ლია შატბერაშვილი, სსკ-ის კომენტარი, მუხლი 987, ველი 6; - gccc.ge), შეად. სუსგ-ას N ას-854-2020, 13.04.2022წ.).

22. კასატორის პრეტენზიის საწინააღმდეგოდ, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოპასუხემ მოსარჩელის მოთხოვნის გამოსარიცხად სასამართლოს წარუდგინა უძრავი ქონების შეფასების დასკვნები, რომელთა მიხედვით ქ. თბილისში, ........, საკადასტრო კოდი: ....., მდებარე უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება 2016 წლის 10 ივნისის მდგომარეობით, ანუ მოპასუხის მიერ საკუთარი შვილისათვის (მოსარჩელისათვის) ქონების ჩუქების დროისათვის შეადგენს 29 000 (ოცდაცხრა ათას) აშშ დოლარს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 140-162), ხოლო, იმავე ქონების საბაზრო ღირებულება 2020 წლის 24 ივლისის მდგომარეობით (სარჩელი ქონებაზე გაწეული დანახარჯების მოთხოვნით აღძრულია 2020 წლის 24 ივნისს და მასში მითითებულია, რომ მოპასუხემ ქონების დაბრუნება 2020 წლის 20 ივნისს მოითხოვა, არ დაელოდა შვილის მიერ ნივთების გატანას, საკეტები გამოცვალა და შევიდა სახლში (იხ. სარჩელი- ტ.1, ს.ფ.6), ხოლო შესაგებელი წარდგენილია 2020 წლის 27 ივლისს) შეადგენს 30 600 (ოცდაათი ათას ექვსასი) აშშ დოლარს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 110-139). შესაბამისად, მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა, რომ მოპასუხისათვის ქონების დაბრუნების მომენტისათვის, ამ უკანასკნელის ქონება გაუმჯობესებულია ან ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის მოპასუხემ სხვაგვარი სარგებელი მიიღო. სააპელაციო სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია უძრავი ქონებიდან მოსარჩელის მიერ გარკვეული ნივთების დემონტაჟისა და წაღების ფაქტი (იხ. ამ განჩინები ს მე-4 პუნქტი), შესაბამისად, კასატორის პრეტენზია, რომ კარ-ფანჯრების, გაზის გამათბობელის და კედლის კარადების დემონტაჟისა და წაღების გარდა, კონკრეტულად რა „სხვა ნივთები“ წაიღო მოსარჩელემ, არ დაუდგენია სასამართლოს, მოცემული დავისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი არ არის, რადგან, სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის, ვერ დამტკიცდა მოპასუხის გამდიდრება ან მის მიერ სარგებლის სხვაგვარად მიღება.

23. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ სარჩელი შესაძლოა დანახარჯების კონდიქციის შემადგენლობაზე დაყრდნობით დაკმაყოფილებულიყო, თუკი მოსარჩელე დაადასტურებდა, რომ მან გასწია დანახარჯები, ამ დანახარჯების შედეგად ნივთის ღირებულება გაიზარდა/გაუმჯობესდა და ეს გარემოება არსებობს ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის.

24. საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ კასატორმა ვერ დაასაბუთა მისი საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების პროცესუალურსამართლებრივი წინაპირობა, რაც საკასაციო განაცხადის დაუშვებლად ცნობის საფუძველია, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, როგორც კანონიერი და დასაბუთებული, უცვლელად უნდა დარჩეს.

25. სსსკ-ის 401.4-ე მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ს.ი–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ს.ი–ს (პ/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე, ე.გ–ის (პ/ნ ..........) მიერ, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1601,90 ლარის (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 2022 წლის 9 ნოემბერი), 70% – 1121,33 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური