საქმე №ას-212-2022 6 ივნისი, 2022 წელი,
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,
თეა ძიმისტარაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.ჩ–ძე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.მ–ი (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 დეკემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება
დავის საგანი – გაუმართლებელი სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებით მიყენებული მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. მ.ჩ–ძე (შემდეგში - მოსარჩელე, კასატორი) ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 დეკემბრის განჩინებას, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილება. ამ გადაწყვეტილებით, მ.ჩ–ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
2. 2015 წლის 24 ნოემბერს ლ.მ–მა სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში მოპასუხეების ნ.ჩ–ძისა და ბმა ,,ძ.თ–ის’’ მიმართ, ამხანაგობის კრების ოქმების ბათილად ცნობის მოთხოვნით. სასარჩელო განცხადებაში ინიცირებული იყო სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ შუამდგომლობაც.
2.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 25 ნოემბრის განჩინებით სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ ლ.მ–ის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა. დავის საბოლოო გადაწყვეტამდე ნ.ჩ–ძეს აეკრძალა მის საკუთრებაში რეგისტრირებული შემდეგი უძრავი ქონების გასხვისება და იპოთეკით დატვირთვა: 1) ქ. თბილისი, ......, ს/კ. №........, ფართით 40.20 კვ.მ.; 2) ქ. თბილისი, .........., ს/კ. .........., ფართით 3.70 კვ.მ.; 3) ქ. თბილისი, ..........., ს/კ. №........, ფართით 17.90 კვ.მ; 4) ქ. თბილისი, ......., ს/კ. ........, ფართით 8.57 კვ.მ.; 5) ქ. თბილისი, ........., ს/კ. ........, ფართით 4 კვ.მ.; 6) ქ. თბილისი, ......., ს/კ. ........, ფართით 222.20 კვ.მ.
2.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 იანვრის განჩინებით სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ ლ.მ–ის 2015 წლის 28 დეკემბრის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და დავის საბოლოო გადაწყვეტამდე ნ.ჩ–ძეს აეკრძალა სათავსოს (სველი წერტილისა და ტუალეტის) (ს/კ. ......) კორექტირება, რეკონსტრუქცია, დემონტაჟი, ამ ფართის კარის ჩაკეტვა ან სხვა ისეთი სახის მოქმედება, რითაც ხელი შეეშლებოდა ლ. მ–ს შეუზღუდავად ამ ფართით სარგებლობაში,
2.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 14 ივნისის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ლ.მ–ის სარჩელი.
2.4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 14 ივნისის გადაწყვეტილება, ლ.მ–მა გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოში.
2.5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 3 ივლისის განჩინებით გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 14 ივნისის გადაწყვეტილება და სარჩელი დარჩა განუხილველი.
2.6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 3 ივლისის განჩინება გაასაჩივრა ლ.მ–მა კერძო საჩივრით საქართველოს უზენაეს სასამართლოში.
2.7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2019 წელს 16 დეკემბრის განჩინებით არ დააკმაყოფილა ლ.მ–ის კერძო საჩივარი და ძალაში დატოვა 2015 წლის 24 ნოემბრის სასარჩელო განცხადების განუხილველად დატოვების შესახებ სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 3 ივლისის განჩინება.
2.8. 03.05.2018წ. გარდაიცვალა ნ.ჩ–ძე, ხოლო 07.11.2018წ. სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე მის პირველი რიგის მემკვიდრედ ცნობილია შვილი - მ.ჩ–ძე.
2.9. მ.ჩ–ძემ განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას და ითხოვა 2015 წლის 25 ნოემბრის სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმება. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2020 წლის 11 მარტის განჩინებით გაუქმდა 2015 წლის 25 ნოემბრის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება.
2.10. მ.ჩ–ძეს არ მოუთხოვია სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 18 იანვრის განჩინების გაუქმება.
3. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ გარემოებებს:
3.1. კასატორის განმარტებით, ლ.მ–მა სარჩელი აღძრა 2015 წლის 24 ნოემბერს, ხოლო 2016 წლის 18 იანვარს, სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ მოთხოვნა დაკმაყოფილდა. 2019 წლის 16 დეკემბერს საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ უცვლელად დატოვა, ლ.მ–ის სარჩელის განუხილველად დატოვების შესახებ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინება (03.07.2019). აღნიშნული გარემოება ცხადყოფს და ადასტურებს სარჩელის უზრუნველყოფის გამოყენების გაუმართლებლობას და კასატორის მოთხოვნის საფუძვლიანობას, რაც შეესაბამება საქართველოს სსკ-ის 1991 მუხლს: – „სარჩელის განუხილველად დატოვების“ შემთხვევაში, გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებას სასამართლო აუქმებს, რაც ადასტურებს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუმართლებლობას და წარმოადგენს საქართველოს სსკ-ის 199.3 მუხლის საფუძველზე ზიანის ანაზღაურებს საფუძველს.
3.2. კასატორის მტკიცებით, სადავოდ ქცეული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, მისი 2020 წლის 11 მარტის თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განჩინებით გაუქმების გამო არის გაუმართლებელი. რაც შეეხება მიზეზშედეგობრივ კავშირს, აღნიშნულთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანია, რომ მოსალოდნელი ზიანის შესახებ იმდროინდელი (18.01.2016წ.) მოსარჩელე - ლ.მ–ი გაფრთხილებული იყო სარჩელის უზრუნველყოფის თაობაზე და მან მიიღო სასურველი პროცესუალური შედეგი, სასამართლომ დააკმაყოფილა მისი მოთხოვნა იმდროინდელ მოპასუხეს ნ.ჩ–ძეს აეკრძალა (სველი წერტილისა და ტუალეტის) კორექტირება, რეკონსტრუქცია, დემონტაჟი, ფართის კარის ჩაკეტვა ან სხვა ისეთი სახის მოქმედება, რითაც ხელი შეეშლებოდა ლ. მ–ს შეუზღუდავად ფართით სარგებლობაში. მთელი ამ დროის მანძილზე ლ.მ–ი მესაკუთრე არ გამხდარა, მიუხედავა არაერთი სასამართლო დავის მიმდინარეობის შედეგისა. აღნიშნული დროიდან იწყება ზიანის მიყენება, რომელიც 2020 წლის 11 მარტამდე გრძელდებოდა. ამ დროის მანძილზე მესაკუთრეს უფლება შეზღუდული ჰქონდა. ყოველივე აღნიშნული დასტურდება თავდაპირველი სარჩელის მე-4 ფაქტობრივი გარემოებით. ნ. ჩ–ძეს - მესაკუთრეს, ეკრძალებოდა რაიმე სახით ისე სარგებლობა, რომ კარის ჩაკეტვის საშუალებაც არ ეძლეოდა, მაგრამ მ.ჩ–ძის საკუთრების უფლება დარეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში.
3.3. კასატორის შეფასებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მორალური ზიანი განიცადა აწ გარდაცვლილმა ნ. ჩ–ძემ და არა მისმა შვილმა - მ.ჩ–ძემ. კასატორის განმარტებით, ამ შემთხვევაში სასამართლო არ ითვალისწინებს იმ არსებითად მნიშვნელოვან ფაქტს, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების დაწყების მომენტიდან მთელი განვლილი პერიოდის მანძილზე ნ.ჩ–ძის შვილი - მ.ჩ–ძე იყო სადავო ქონების კანონიერი მოსარგებლე და, აქედან გამომდინარე, ნ.ჩ–ძესთან ერთად განიცდიდა დისკომფორტს, საკუთრების უფლებით სარგებლობის უკანონო შეზღუდვით გამოწვეულ სულიერ ტანჯვას, სასოწარკვეთას. ამავე დროს საგულისხმოა, რომ ნ. ჩხეიძე გარდაიცვალა 2018 წლის 3 მაისს, ამ დღიდან უზრუნველყოფის გაუმართლებელი ღონისძიების გაუქმებამდე - 2020 წლის 11 მარტამდე, მ.ჩ–ძის ტანჯვა და სულიერი განცდები გრძელდებოდა, რასაც ამძაფრებდა ის გარემოება, რომ მ.ჩ–ძე დედის - ნ.ჩ–ძის გარდაცვალებას უკავშირებს, მის მიმართ კანონიერი უფლებების დაუსაბუთებლად და გაუმართლებლად შეზღუდვის ფაქტს.
4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 მარტის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შემოწმების მიზნით.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:
5. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
6. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:
6.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
6.2. საკასაციო პალატის განსჯით, კონკრეტულ შემთხვევაში, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა სწორად დაადგინეს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე, ანუ სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ: არ დასტურდება ფაქტი იმის შესახებ, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 25 ნოემბრის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებით მოსარჩელეს მიადგა მორალური და მატერიალური ზიანი.
7. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199.3 ნაწილის დანაწესით, თუ სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგა იმის გამო, რომ მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელზე და გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში, ანდა იმის გამო, რომ სასამართლომ ამ კოდექსის 192-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ან 36330 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად გააუქმა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, მაშინ ის მხარე, რომლის სასარგებლოდაც მოხდა უზრუნველყოფა, ვალდებულია აუნაზღაუროს მეორე მხარეს ზარალი, რომელიც მას მიადგა სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიების შედეგად. აღნიშნული მუხლის მიზნებისათვის მნიშვნელოვანია, განიმარტოს, რომ თუ მოსარჩელეს უარი ეთქვა უზრუნველყოფილ სარჩელზე, ან გაუქმდა ჯერ არაღძრული სარჩელის უზრუნველყოფა ვინაიდან პირმა არ აღძრა სარჩელი სასამართლოს მიერ დანიშნულ ვადაში, ან მას უარი ეთქვა სარჩელზე და გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში, მაშინ მოსარჩელემ უნდა აუნაზღაუროს ზიანი მოპასუხეს, თუ იგი ამას მოითხოვს. სარჩელის უზრუნველყოფით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოპასუხემ უნდა მიმართოს სასამართლოს სარჩელით. მასვე ეკისრება დამდგარი ზიანის და მისი ოდენობის დამტკიცების ტვირთი.
8. უნდა აღინიშნოს, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება დელიქტური ვალდებულების სპეციალური სახეა და იგი არა ზიანის ანაზღაურების ზოგადი წესებით, არამედ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილით წესრიგდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ: უნდა იყოს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება; ეს ღონისძიება უნდა იყოს გაუმართლებელი; უზრუნველყოფის ღონისძიების შედეგად უნდა არსებობდეს ზიანი და მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი. ამ ფაქტების მითითება და მტკიცება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ეკისრება მოსარჩელეს.
9. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებით მიყენებული ზიანის თავიდან აცილების ერთ-ერთ საპროცესო-სამართლებრივ საშუალებას სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების თაობაზე დასაბუთებული განცხადების წარდგენის ვალდებულება წარმოადგენს. თუმცა, მიუხედავად ადეკვატური სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებისა, შეიძლება ზიანს აყენებდეს მოპასუხეს. ზიანის ცნება, რა თქმა უნდა, უფლების დროებით შეზღუდვას არ გულისხმობს, ვინაიდან უზრუნველყოფის ღონისძიების დანიშნულებაც სწორედ უფლების დროებითი შეზღუდვაა (გასხვისების აკრძალვა, ქმედების განხორციელების აკრძალვა, ნივთობრივი უფლებით დატვირთვის აკრძალვა და ა. შ).
10. სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებით ზიანის მიყენება გულისხმობს უფლების დაუშვებელ ხელყოფას, როგორიცაა: მაგალითად, ფაქტობრივი ზიანის წარმოშობა ან შემოსავლის დაკარგვა. ასეთ შემთხვევაში მოპასუხე უფლებამოსილია, მოითხოვოს მოსალოდნელი ზარალის უზრუნველყოფა, ანუ ე.წ. უზრუნველყოფის შებრუნება. სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება სარჩელის ვადამდე, წინასწარ, არსებით სასამართლო განხილვამდე დაკმაყოფილებას არ გულისხმობს. განსახილველ შემთხვევაში, პალატას მიაჩნია, რომ არ დასტურდება ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოპასუხის განცხადების საფუძველზე სასამართლოს მიერ გამოყენებული სარჩელის უზრუნველოფის ღონისიძიებით, მოსარჩელეს მიადგა მორალური და მატერიალური ზიანი.
11. პალატა განმარტავს, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ზოგიერთი ღონისძიების გამოყენება მართლაც უკავშირდება მოპასუხის მნიშვნელოვან კონსტიტუციურ უფლებას, კერძოდ, საკუთრების უფლებას. უძრავი ქონების გასხვისებისა და სანივთო სამართლებრივი უფლებით დატვირთვის აკრძალვის დაწესება, წარმოადგენს კანონმდებლის ჩარევას ადამიანის ძირითადი უფლების კონსტიტუციით დაცულ სფეროში, ხოლო ამგვარი ჩარევა (შეზღუდვის) უნდა გამართლდეს თანაზომიერების პრინციპის გამოყენებით სარჩელის უზრუნველყოფის ინსტიტუტის საჯარო მიზნისა და საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებული კერძო ინტერესის ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. ყადაღის/აკრძალვის დაწესებით, კანონმდებელმა აუცილებელ საჭიროებად მიიჩნია მოსარჩელის მატერიალურ უფლებათა რეალური განხორციელების უზრუნველყოფა სასამართლო პროცესის დასრულებამდე, რაც სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობისა და სასამართლო გადაწყვეტილებათა ეფექტური და დაუბრკოლებელი აღსრულების საჯარო ინტერესის დაცვის მიზანს ემსახურება. ეს კი, უდავოდ მნიშვნელოვანია სამართლებრივი სახელმწიფოს ფუნქციონირებისათვის და დემოკრატიული ინსტიტუტების ქმედითობას უწყობს ხელს, შესაბამისად, უძრავი ქონების გასხვისების/სანივთო უფლებით დატვირთვის აკრძალვის დაწესება, ამგვარი მიზნის ლეგიტიმურია.
12. სასარჩელო მოთხოვნის (მორალური ზიანის ანაზღაურება) სამართლებრივ საფუძველს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლი წარმოადგენს, თუმცა უნდა შემოწმდეს ის წინაპირობები, რომელთა არსებობასაც უკავშირებს კანონი ნორმით გათვალისწინებულ შედეგს, კერძოდ, მითითებული ნორმის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კი, სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული ჯანმრთელობის დაზიანებით გამოწვეული მორალური ზიანის მახასიათებელი თვისება არის ადამიანის ფსიქიკური და სულიერი ბუნების სფეროში ნეგატიური ზემოქმედების მოხდენა, რაც გამოიხატება ფიზიკურ და ზნეობრივ ტანჯვაში (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 სექტემბრის განჩინება საქმე Nას-979-940-2014). განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციების განმარტებას, რომ, თუკი წარსულში არსებულმა დავამ რაიმე სახის მორალური ზიანი მიაყენა მოსარჩელის დედას, არ შეიძლება მისი მატერიალური ანაზღაურება მიეკუთვნოს მის მემკვიდრეს. მორალური ზიანის ანაზღაურება თავისი არსით მეტად პერსონიფიცირებულია, მისი განცდა სხვას არ შეუძლია და ვერც იმ ტანჯვის არსს ჩასწვდება ზუსტად ისე, როგორც ამას სუბიექტი განიცდიდა. მორალური ზიანის მკაცრად პერსონიფიკაცია მემკვიდრეობით მისი მოთხოვნის გადაცემას გამორიცხავს, რაც ამ ნაწილში სარჩელის უარყოფის დამოუკიდებელი საფუძველია.
13. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო პროცესში მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი განაწილების პრინციპი არსებობს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება, დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამდენად, საპროცესო ნორმა განსაზღვრავს იმ მტკიცებულებათა ნუსხას, რომლებიც მხარეებს შეუძლიათ, თავიანთი მოთხოვნების დასადასტურებლად გამოიყენონ.
14. ჩამოთვლილ მტკიცებულებათაგან არცერთს არ აქვს უპირატესი იურიდიული მნიშვნელობა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ სრულ და ობიექტურ განხილვას, შედეგად, სასამართლოს გამოაქვს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ დასკვნა, თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლისა.
15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).
16. შესაბამისად, ვინაიდან კასატორს მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურებასთან მიმართებით დასაბუთებული შედავება არ წარუდგენია, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორმა კანონით დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზება ვერ შეძლო. პალატა ასკვნის, რომ სასარჩელო მოთხოვნა დაუსაბუთებულია. საკასაციო საჩივარში მოყვანილი მსჯელობა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ფაქტობრივსამართლებრივ საფუძველს არ ქმნის და იგი უცვლელად უნდა იქნეს დატოვებული.
17. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
18. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
19. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. მ.ჩ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი
თეა ძიმისტარაშვილი
