საქმე №ას-1086-2022

26 იანვარი 2023 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

თეა ძიმისტარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - მ.ფ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები - ქ.ტ–ძე, ლ.შ–ძე ნ.კ–ი, მ.ბ–ი, შ.გ–ი, ც.ნ–ძე, გ.ს–ი, ა.ძ–ი, შ.ძ–ი, დ.რ–ი, დ.გ–ი, მ.ფ–ი, ნ.ღ–ი (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 26 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - დანაშაულით (დელიქტით) მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა

1. ქ.ტ–ძემ, ლ.შ–ძემ, ნ.კ–მა, მ.ბ–მა, შ.გ–მა, ც.ნ–ძემ, გ.ს–მა, ა.ძ–მა, შ.ძ–მა, დ.რ–მა, დ.გ–მა, მ.ფ–მა და ნ.ღ–მა (შემდეგში წოდებული: „მოსარჩელე“, „მოწინააღმდეგე“ მხარეებად) თბილისის საქალაქო სამართლოში სარჩელი აღძრეს მ.ფ–ძეს, თ.ლ–ძესა და თ.მ–ის (შემდეგში წოდებული: „მოპასუხე“, „კასატორ“ მხარეებად) მიმართ, რომლითაც მოითხოვეს:

1.1. მოპასუხეებს თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე ქ.ტ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროთ ზიანის ანაზღაურების სახით 52 000 აშშ დოლარის გადახდა;

1.2. მოპასუხეებს თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე ლ.შ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროთ ზიანის ანაზღაურების სახით 19 600 ლარის და 1200 აშშ დოლარის გადახდა;

1.3. მოპასუხეებს თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე ნ.კ–ის სასარგებლოდ დაეკისროთ ზიანის ანაზღაურების სახით 22 296 აშშ დოლარის გადახდა, საიდანაც სესხის ძირთადი თანხაა 16 000 აშშ დოლარი, საპროცენტო სარგებელი - 5 016 აშშ დოლარი და პირგასამტეხლო - 1280 აშშ დოლარი;

1.4. მოპასუხეებს თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე მ.ბ–ის სასარგებლოდ დაეკისროთ ზიანის ანაზღაურების სახით სესხის ძირითადი თანხის - 4500 აშშ დოლარის, მიუღებელი სარგებლის - 176.02 აშშ დოლარის და პირგასამტეხლოს სახით ყოველ გადაცილებულ დღეზე - 300 აშშ დოლარის გადახდა;

1.5. მოპასუხეებს თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე შ.გ–ის სასარგებლოდ დაეკისროთ ზიანის ანაზღაურების სახით 65 676 ლარის გადახდა, საიდანაც სესხის ძირითადი თანხაა - 50 000 ლარი, ხოლო საპროცენტო სარგებელი - 15 676 ლარი;

1.6. მოპასუხეებს თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე ც.ნ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროთ ზიანის ანაზღაურების სახით 17 520 ლარის გადახდა;

1.7. მოპასუხეებს თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე გ.ს–ის სასარგებლოდ დაეკისროთ ზიანის ანაზღაურების სახით 6 000 ლარისა და 9000 აშშ დოლარის გადახდა (მოთხოვნა დაზუსტდა 2020 წლის 3 სექტემბრის სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე);

1.8. მოპასუხეებს თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე ა.ძ–ის სასარგებლოდ დაეკისროთ ზიანის ანაზღაურების სახით 14 543 აშშ დოლარის გადახდა;

1.9. მოპასუხეებს თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე შ.ძ–ის სასარგებლოდ დაეკისროთ ზიანის ანაზღაურების სახით 10 508 ლარის გადახდა;

1.10. მოპასუხეებს თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე დ.რ–ის სასარგებლოდ დაეკისროთ ზიანის ანაზღაურების სახით 8000 აშშ დოლარის გადახდა;

1.11. მოპასუხეებს თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე დ.გ–ის სასარგებლოდ დაეკისროთ ზიანის ანაზღაურების სახით 177 000 ლარის გადახდა;

1.12. მოპასუხეებს თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე მ.ფ–ის სასარგებლოდ დაეკისროთ ზიანის ანაზღაურების სახით 50 000 აშშ დოლარის გადახდა;

1.13. მოპასუხეებს თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე ნ.ღ–ის სასარგებლოდ დაეკისროთ ზიანის ანაზღაურების სახით 55 000 აშშ დოლარის და 20 000 გადახდა;

(იხ. სასარჩელო მოთხოვნების ფორმულირება და დაზუსტება 2021 წლის 28 სექტემბრის სასამართლო სხდომის ოქმი. ტ. 21).

2. სარჩელის საფუძვლები

2.1. ქ.ტ–ძესა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ შორის გაფორმებული 2016 წლის 18 მაისის სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ სესხის სახით გადასცა 46 000 აშშ დოლარი და 6000 აშშ დოლარი, სულ 52 000 აშშ დოლარი.

2.2. ლ.შ–ძესა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ შორის გაფორმებული 2015 წლის 2 დეკემბრის N7770, 2016 წლის 1 მარტის N9211 და 2016 წლის 5 მაისის N10176 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ სესხის სახით გადასცა ჯამში 19 600 ლარი ერთი წლის ვადით, წლიური 33%-ის დარიცხვით, ასევე 2016 წლის 29 სექტემბრის N12014 სესხის ხელშეკრულების შესაბამისად, მოსარჩელემ ასევე გადასცა 1200 აშშ დოლარი სამი თვის ვადით. სესხი იყო სარგებლიანი, წლიური 25%-ის დარიცხვით.

2.3. ნ.კ–სა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ შორის გაფორმებული 2016 წლის 22 ივნისის N10797 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ სესხის სახით გადასცა 16 000 აშშ დოლარი 12 თვის ვადით, წლიური 33%-ის დარიცხვით.

2.4. მ.ბ–სა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ შორის გაფორმებული 2016 წლის 18 აგვისტოს N11605 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ სესხის სახით გადასცა 4500 აშშ დოლარი 4 თვის ვადით, წლიური 25%-ის დარიცხვით. შპს „ს.კ.ს–ოს“ გადახდილი აქვს სექტემბრის და ოქტომბრის თვის სარგებელი და გადასახდელი აქვს ნოემბრის და დეკემბრის თვის სარგებელი.

2.5. შ.გ–სა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ შორის გაფორმებული 2016 წლის 11 აპრილს N9800 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ სესხის სახით გადასცა 31 000 ლარი 12 თვის ვადით, წლიური 33%-ის დარიცხვით. 2016 წლის 27 ივნისის N10854 ხელშეკრულების საფუძველზე კი შპს „ს.კ.ს–ოს“ სესხის სახით გადასცა 19 000 ლარი თორმეტის თვის ვადით წლიური 33%-იანი დარიცხვით.

2.6. ც.ნ–ძესა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ შორის 2015 წლის 24 ნოემბერს დაიდო N7624 სესხის ხელშეკრულება სამი თვის ვადით. ასევე მხარეებს 2016 წლის 25 ივლისს დაიდო შეთანხმება. სესხის ოდენობამ საერთო ჯამში შეადგინა 6000 აშშ დოლარი (17 520 ლარი).

2.7. გ.ს–სა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ შორის გაფორმებული 2016 წლის 5 თებერვლის სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ სესხის სახით გადასცა 12 000 ლარი 4 თვის ვადით, წლიური 25%-ის დარიცხვით. 2016 წლის 6 ივნისის ხელშეკრულების საფუძველზე კი მოსარჩელესა და კომპანიას შორის დაიდო სესხის ხელშეკრულება. სესხის ოდენობა შეადგენდა 9000 აშშ დოლარს. სესხი გაცემული იყო 12 თვის ვადით, წლიური 35%-ის დარიცხვით.

2.8. ა.ძ–სა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ შორის გაფორმებული 2016 წლის 16 იანვრის N8496 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ სესხის სახით გადასცა 13 000 აშშ დოლარი 6 თვის ვადით, წლიური 25%-ის დარიცხვით. დარიცხულმა და აუნაზღაურებელმა სარგებელმა შეადგინა 1546.74 აშშ დოლარი.

2.9. შ.ძ–სა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ შორის გაფორმებული 2015 წლის 11 დეკემბრის N7929 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ სესხის სახით გადასცა 4290 აშშ დოლარი 12 თვის ვადით, წლიური 33%-ის დარიცხვით. მისაღები სარგებელი შეადგენს 1344.96 აშშ დოლარს. 2016 წლის 25 იანვრის N8664 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე კი კომპანიას სესხის სახით გადაეცა 8000 ლარი 12 თვის ვადით, წლიური 33%-ის დარიცხვით. სარგებლის ოდენობა შეადგენს 2508 ლარს.

2.10. დ.რ–სა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ შორის გაფორმებული 2016 წლის 13 აგვისტოს N11546 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ სესხის სახით გადასცა 8000 აშშ დოლარი 4 თვის ვადით, წლიური 25%-ის დარიცხვით.

2.11. დ.გ–სა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ შორის გაფორმებული 2014 წლის 21 აგვისტოს N3149 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ სესხის სახით გადასცა 70 000 ლარი წლიური 25%-ის დარიცხვით. 2015 წლის 21 აგვისტოს N6488 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელემ კომპანიას სესხის სახით გადასცა 120 060 ლარი, წლიური 30%-ის დარიცხვით. აღნიშნული ხელშეკრულებით გადაიფარა და გაუქმდა N3149 ხელშეკრულება. 2016 წლის 15 აგვისტოს N11575 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელემ კომპანიას სესხის სახით გადასცა 177 000 ლარი, წლიური 36%-ის დარიცხვით. აღნიშნული ხელშეკრულებით გადაიფარა და გაუქმდა N6488 ხელშეკრულება.

2.12. მ.ფ–სა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ შორის გაფორმებული 2016 წლის 6 აპრილის N9729 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ სესხის სახით გადასცა 20 000 აშშ დოლარი 12 თვის ვადით, წლიური 33%-ის დარიცხვით. 2016 წლის 14 აპრილის N9853 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელემ კომპანიას სესხის სახით გადასცა 25 000 აშშ დოლარი 12 თვის ვადით, წლიური 25%-ის დარიცხვით. 2016 წლის 5 ოქტომბრის N12062 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელემ კომპანიას სესხის სახით გადასცა 5 000 აშშ დოლარი 12 თვის ვადით, წლიური 25%-ის დარიცხვით.

2.13. ნ.ღ–სა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ შორის გაფორმებული 2016 წლის 8 აპრილის N9758 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ სესხის სახით გადასცა 20 000 აშშ დოლარი 12 თვის ვადით, წლიური 33%-ის დარიცხვით. 2016 წლის 9 ივნისის N10642 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელემ კომპანიას სესხის სახით გადასცა 35 000 აშშ დოლარი 12 თვის ვადით, წლიური 33%-ის დარიცხვით. 2016 წლის 28 ივნისის N10877 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელემ კომპანიას სესხის სახით გადასცა 20 000 ლარი 3 თვის ვადით, წლიური 25%-ის დარიცხვით.

2.14. შპს „ს.კ.ს–ოს“ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება სესხის ძირითადი თანხის და საპროცენტო სარგებლის დაბრუნების შესახებ არ შეუსრულებია, რითაც მოსარჩელეებს მიადგათ მატერიალური ზიანი.

2.15. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიამ 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით საქმეზე N1/719-17 დაადგინა, რომ მოპასუხეებმა გაფლანგეს შპს „ს.კ.ს–ოსათვის“ სესხის სახით მიცემული თანხები. ამავე განაჩენით დამნაშავედ იქნენ ცნობილი თ.ლ–ძე, მ.ფ–ძე და თ.მ–ი.

2.16. აღნიშნულ საქმეზე მოსარჩელეები ცნობილი არიან დაზარალებულად.

3. მოპასუხის პოზიცია

3.1. მ.ფ–ძემ და თ.მ–მა სარჩელი არ ცნეს, ხოლო თ.ლ–ძეს შესაგებელი არ წარუდგენია.

3.2. თ.მ–ის მიერ წარდგენილი შესაგებელი, თითოეული მოსარჩელის მიმართ, ფორმალური ხასიათისაა და სარჩელში გაცხადებულ გარემოებებზე საპასუხოდ მითითებულია მხოლოდ „არ ვეთანხმები“.

3.3. მ.ფ–ძემ შესაგებელში აღნიშნა, რომ განაჩენის თანახმად, მან ზიანი მიაყენა არა მოსარჩელეებს, არამედ შპს „ს.კ.ს–ოს“. მ.ფ–ძეს მოსარჩელეებთან არანაირი სამართლებრივი ურთიერთობა არ გააჩნდა, რის გამოც იგი ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ სუბიექტს არ წარმოადგენდა. ამასთან, მოპასუხე განმარტავდა, რომ საფინანსო კომპანიას გააჩნია ქონება, საიდანაც შესაძლებელია მეანაბრეთათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 08 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, ქ.ტ–ძის, დ.რ–ის, ც.ნ–ძის, მ.ფ–ის, ნ.ღ–ის, დ.გ–ის, გ.ს–ის სარჩელები მოპასუხეების მ.ფ–ძის, თ.მ–ის და თ.ლ–ძის მიმართ დაკმაყოფილდა.

4.2. თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე ქ.ტ–ძის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის სახით 52 000 აშშ დოლარის გადახდა; თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე დ.რ–ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის სახით 8000 აშშ დოლარის გადახდა; თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე ც.ნ–ძის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის სახით 17 520 ლარის გადახდა; თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მ.ფ–ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის სახით 50 000 აშშ დოლარის გადახდა; თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს ნ.ღ–ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის სახით 55 000 აშშ დოლარის და 20 000 ლარის გადახდა; თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე დ.გ–ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის სახით 177 000 ლარის გადახდა; თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს გ.ს–ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის სახით 6 000 ლარის და 9000 აშშ დოლარის გადახდა; მოსარჩელეების შ.გ–ის, ა. და შ.ძ–ების, მ.ბ–ის და ნ.კ–ის სარჩელები მოპასუხეების მ.ფ–ძის, თ.მ–ის და თ.ლ–ძის მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე ნ.კ–ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის სახით 16 000 აშშ დოლარის გადახდა; თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მ.ბ–ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის სახით 4500 აშშ დოლარის გადახდა; თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს შ.გ–ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის სახით 50 000 ლარის გადახდა; თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს მოსარჩელე ა.ძ–ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის სახით 13000 აშშ დოლარის გადახდა; თ.მ–ს, თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს შ.ძ–ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის სახით 4290 აშშ დოლარის და 8000 ლარის გადახდა; ლ.შ–ძის, სარჩელი მოპასუხეების მ.ფ–ძის და თ.ლ–ძის მიმართ დაკმაყოფილდა: თ.ლ–ძეს და მ.ფ–ძეს ლ.შ–ძის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის სახით 19 600 ლარის და 1200 აშშ დოლარის გადახდა.

4.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება, სააპელაციო საჩივრის წარდგენის გზით, გაასაჩივრა მხოლოდ მ.ფ–ძემ.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 26 ივლისის განჩინებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 08 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, ძალაში დარჩა.

5.2. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის არგუმენტი დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი ნორმების შესაბამისად, დავის გადაწყვეტის შეუძლებლობის შესახებ. პალატის აზრით, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელეებსა და მ.ფ–ძეს შორის არ არსებობდა სახელშეკრულებო ურთიერთობა, მოსარჩელეებმა სარჩელთან ერთად წარადგინეს, მათსა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულება, ანგარიშზე თანხის შეტანის დამადასტურებელი სალაროს ორდერი, ასევე წარადგინა კანონიერ ძალაში შესული განაჩენიც, საიდანაც ირკვეოდა, რომ მოსარჩელეებმა კომპანიისთვის სესხად გადაცემული თანხა და შეთანხმებული პროცენტი, სწორედ მოპასუხეთა არამართლზომიერი მოქმედებების განხორციელების გამო ვერ მიიღეს, რაც სამართლებრივად მოსარჩელეებს აძლევდათ შესაძლებლობას დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი ნორმების შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურება განაჩენში მითითებული ფიზიკური პირებისგან სოლიდარულად მოეთხოვა.

5.3. სააპელაციო პალატამ, საქმის "მეწარმეთა შესახებ" კანონის შესაბამისად გადაწყვეტის შესახებ, დამატებით დასძინა, რომ ვინაიდან თ.მ–ი შპს „ს.კ.ს–ოს“ დამფუძნებელს, თ.ლ–ძე კი, მის დირექტორს წარმოადგენდა, კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის გარეშეც, ზიანის მაკვალიფიცირებელი ელემენტების არსებობის პირობებში, მოპასუხეებად დასახელებული პირები მაინც იქნებოდნენ ზიანის ანაზღაურებაზე პერსონალურად პასუხისმგებელი პირები, ვინაიდან სამეწარმეო კანონმდებლობა პარტნიორისა და დირექტორის პასუხისმგებლობის გაჭოლვას, ანუ შეზღუდული შესაძლებლობის ბოროტად გამოყენების შემთხვევაში, შეზღუდული პასუხისმგებლობის გაქარწყლებას და პირადი პასუხისმგებლობის დაყენების სამართლებრივ საფუძვლებს ითვალისწინებს. სააპელაციო პალატის აზრით, მიუხედავად იმისა, რომ მ.ფ–ძე, როგორც ამას თავადაც არაერთგზის მიუთითებდა, საწარმოს პარტნიორი ან დირექტორი არ ყოფილა, მოპასუხედ დასახელებულ სხვა პირებთან ერთად, მაინც წარმოადგენდა ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირს ვინაიდან, საქმის მასალებით იკვეთებოდა არა სამეწარმეო, არამედ გენერალური დელიქტით მოსაწესრიგებელი ურთიერთობა.

5.4. თბილისის სააპელაციო პალატამ ასევე, იმსჯელა განსჯად სასამართლოდ რუსთვის სასამართლოს მიჩნევაზე და განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილი ადგენს განსჯადობის განსაკუთრებულ წესს, კერძოდ, სარჩელი რამდენიმე მოპასუხის მიმართ სასამართლოს წარედგინება ერთ-ერთი მოპასუხის საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით. ამავე კოდექსის 22-ე მუხლის თანახმად, სასამართლომ განსჯადობის წესების დაცვით წარმოებაში მიღებული საქმე უნდა განიხილოს და არსებითად გადაწყვიტოს, თუნდაც ეს საქმე შემდგომში სხვა სასამართლოს განსჯადი გახდეს. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატის აზრით, საქმეში არსებული მასალების საფუძველზე დგინდებოდა, რომ თბილისი წარმოადგენს ერთ-ერთი თანამოპასუხის საცხოვრებელ ადგილს, რაც არ გამორიცხავდა ერთ-ერთი მოპასუხის საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით, სარჩელის წარდგენის შესაძლებლობას. ამასთან, პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არაერთი საქმე იქნა განხილული მ.ფ–ძის მონაწილეობით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მიერ.

5.5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 26 ივლისის განჩინება, საკასაციო საჩივრის წარდგენის გზით, გაასაჩივრა მხოლოდ მ.ფ–ძემ.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები

6.1. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებასა და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

6.2. კასატორის აზრით, არასწორია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ დავა უნდა გადაწყდეს დელიქტური სამართლის ნორმებზე დაყრდნობით, იგი მიიჩნევს, რომ ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად მოიძიეს სამართლის დამფუძნებელი ნორმა, რის გამოც სასარჩელო მოთხოვნა არამართებულად დაკმაყოფილდა. კასატორის მოსაზრებით, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებანი არ აკმაყოფილებს დელიქტური სამართლის მაკვალიფიცირებელ ელემენტებს. ამასთან, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი სესხის ხელშეკრულება არ წარმოადგენს დელიქტური ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს, არ ადგენს ზიანის ოდენობასა და მიზეზ-შედეგობრივ კავშირს, რის გამოც საქმის განხილვა უნდა მომხდარიყო „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის დანაწესების შესაბამისად.

6.3. კასატორისთვის გაუგებარია, ზიანის დამადასტურებელი საექსპერტო დასკვნის გარეშე სესხის ხელშეკრულებით შეთანხმებული საპროცენტო სარგებელი როგორ შეიძლება გაიგივებულიყო დელიქტურ ზიანთან, რის გამოც უკანონოდ მიიჩნევს მისთვის ხელშეკრულებით შეთანხმებული პროცენტის დაკისრების ფაქტს.

6.4. კასატორი ასევე აცხადებს, რომ მას კომპანიისგან თანხა 2016 წლის 01 იანვრამდე აქვს ნასესხები, რის გამოც მოსარჩელისთვის მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებელი სუბიექტი ვერ იქნება, რადგან არ დგინდება მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი.

7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

7.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 23 სექტემბრის განჩინებით, მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

8. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება

საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

8.1. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

8.2. საკასაციო პალატა კასატორს განუმარტავს, რომ იგი საქმეს იხილავს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად და სასამართლოს უფლება არ აქვს გასცდეს კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში დაფიქსირებულ პრეტენზიებს.

8.3. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

8.4. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

8.5. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

8.6. სადავო შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება.

8.7. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია, სააპელაციო პალატამ სწორად გამოიყენა თუ არა დავის მოსაწესრიგებლად სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი. კერძოდ, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს კასატორის პრეტენზიაზე, რომლის თანახმად, ქვემდგომმა სასამართლოებმა უკანონოდ შეაფასეს დელიქტურ ვალდებულებად სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობა, ასევე არასწორად დააკისრეს პროცენტის გადახდა.

8.8. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული გენერალური დელიქტური ვალდებულების წინაპირობებია: მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის, ზიანის მიმყენებლის ბრალი. პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (სუსგ №ას-769-737-2016; 20.06.2018წ.; სუსგ №ას-176-163-2015, 04.10.2016; სუსგ Nას-1426-2018 , 11.04.2019).

8.9. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი და განმარტავს, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) სამართლებრივ მოწესრიგებას საჭიროებს დელიქტური ვალდებულებებით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან: სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, „პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი“, 998-ე მუხლის შესაბამისად, „თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით“ და 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად „იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“.

8.10. გარდა ამისა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309²⁰-ე მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. მითითებული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველ წინადადებაში ნათლად და მკაფიოდ იკითხება: ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ამ სპეციალური წარმოების არსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სუსგ №ას-1322-2018, 04.04.2019წ.). ამასთან, საკასაციო პალატა ხაზგასმით მიუთითებს, რომ ზემოაღნიშნული გარემოებები პრეიუდიციის რანგში რომც არ იქნეს განხილული (სუსგ №ას-1263-2019, 13.03.2020), მოპასუხეს არ წარმოუდგენია განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი სამართლებრივად ვარგისი რაიმე მტკიცებულება.

8.11. მოცემულ შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილია და საკასაციო საჩივრით შედავებული არ არის ის გარემოება, რომ სარჩელზე თანდართული, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის, კანონიერ ძალაში შესული, განაჩენის თანახმად, შპს „ს.კ.ს–ოს“ დამფუძნებელი თ.მ–ი, დირექტორი თ.ლ–ძე და ფაქტობრივი მმართველი მ.ფ–ძე მეანაბრეთა, მათ შორის, მოსარჩელეეების კუთვნილი თანხების მითვისების გამო, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქ/პუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად. აღნიშნული განაჩენის საფუძველზე დადგენილია, რომ შპს „ს.კ.ს–ოს“ დირექტორმა თ.ლ–ძემ, რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, მ.ფ–ძის წაქეზებითა და თ.მ–ის დახმარებით, მეანაბრეთა მიერ შეტანილი თანხები სესხის სახით მ.ფ–ძეზე უკანონოდ გასცა, რაც მან პირადი შეხედულებისამებრ გამოიყენა და უკან არ დაუბრუნებია. ამავე საქმეზე მოსარჩელეები მიჩნეული არიან დაზარალებულებად. მოყვანილი მსჯელობით ცხადია, რომ საქმის მასალებში არსებობს მოსარჩელეებისთვის ზიანის მიყენების ფაქტის დამადასტურებელი შეუდავებელი მტკიცებულება, ამავე დოკუმენტით დადასტურებულია, რომ ზიანი გამოიწვია მოპასუხეთა სოლიდარულმა მართლსაწინააღმდეგო ქმედებებმა. აგვარად, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველი ვერ გახდება კასატორის ის პრეტენზია, რომლის თანახმად, ზიანის მიყენებისათვის აუცილებელი ერთ-ერთი წინაპირობა, კერძოდ, მიზეზობრივი კავშირი კასატორის ქმედებასა და მოწინააღმდეგე მხარისათვის მიყენებულ ზიანს შორის არ დგინდება. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქმეში წარდგენილი განაჩენი თავისთავად ასაბუთებს ამგვარი მიზეზობრივი კავშირის არსებობას.

8.12. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ იმ პირობებში, როდესაც საქმის მასალებში წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დასტურდება, რომ მოსარჩელეებმა მათ მიერ კომპანიისთვის სესხად გადაცემული თანხა სწორედ მოპასუხეთა მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შესაბამისად ვერ დაიბრუნეს, სრულიად უადგილოა იმაზე საუბარი კასატორს საფინანსო კომპანიაში რაიმე პოზიცია ეჭირა თუ არა, ვინაიდან მისი პასუხისმგებლობის საკითხი დადგა არამართლზომიერი ქმედებით გამოწვეული ზიანის (დელიქტის) და არა ფიდუციური ვალდებულების დარღვევის შედეგად.

8.13. საკასაციო პალატა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეებმა წარმოდგენილი მტკიცებულებებით უზრუნველყვეს თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და მოპასუხეთა (ფიზიკურ პირთა) დელიქტური ქმედებით ზიანის მიყენების ფაქტობრივი გარემოების დადასტურება. შესაბამისად, სარჩელი მართებულად დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი არ იკვეთება.

8.14. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

8.15. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

8.16. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

8.17. საკასაციო პალატის დასკვნით, გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

9. პროცესის ხარჯები

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი უზენაესი სასამართლოს 2022 წლის 23 სექტემბრის განჩინებით, გათავისუფლდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ ბაჟის გადახდის ვალდებულებისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 47-ე და 48-ე ასევე 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე თეა ძიმისტარაშვილი

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე