საქმე №ას-97-2023 16 მარტი, 2023 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ჯ. მ–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილებით შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის (შემდეგში: მოსარჩელე, შემსყიდველი, აპელანტი ან კასატორი ) სარჩელი შპს „ჯ.მ–ის“ (შემდეგში: მოპასუხე, მიმწოდებელი ან კომპანია) მიმართ, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა; მოსარჩელეს უარი ეთქვა ავტომობილისათვის მიყენებული ზიანის - 3 280 ლარის ანაზღაურებაზე.

2. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რაც სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 ნოემბრის განჩინებით დარჩა უცვლელი.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებები:

3.1. მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის, 2014 წლის 2 ივნისს, პოლიციის სპეცავტომობილების მიწოდების თაობაზე N314 სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულება გაფორმდა;

3.2. აღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, შსს საფინანსო-სამეურნეო დეპარტამენტზე რიცხული 155 ერთეული „ფორდის“ მარკის ავტომანქანა, მათ შორის, ავტომანქანა FORD POLICE INTERCEPTOR, საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2014 წლის 27 ნოემბრის N934 ბრძანების თანახმად მოსარჩელეს გადაეცა;

3.3. სსიპ საქართველოს შსს მომსახურების სააგენტოს ელექტრონული ტენდერის დოკუმენტაციის (სპეცავტომობილების შესყიდვის შესახებ) 3.3.3 პუნქტით შემოთავაზებული სატრანსპორტო საშუალების საგარანტიო პერიოდი განისაზღვრა, რომლის მიხედვითაც, საგარანტიო პერიოდი უნდა შეადგენდეს არანაკლებ 200 000 კმ. გარბენს ან 3 წელს, სატრანსპორტო საშუალების მიწოდების დღიდან (რომელიც უფრო ადრე დადგება). ამ პუნქტის მიხედვით, გარანტია უნდა გავრცელდეს ავტომობილის ძირითად აგრეგატებზე, ასევე ელექტრონულ მოწყობილობებზე და ელ. გაყვანილობაზე;

3.4. ხელშეკრულების 3.3.2 პუნქტით, რეგლამენტირებული სერვისის აბონიმენტი მოიცავს, როგორც მთელ საგარანტიო პერიოდში საჭირო დეფექტური ნაწილებისა თუ მასალების ღირებულებას, ასევე მათ შეცვლასთან დაკავშირებულ ყველა სახის ხარჯებს, გარდა სპეცავტომობილის ან მისი ცალკეული ნაწილის გარეგანი მექანიკური დაზიანებისა. გარეგან მექანიკურ დაზიანებად ავტომობილის ის დაზიანება ჩაითვლება, რომელიც დაკავშირებულია ავტომობილის არასწორი ექსპლუატაციით, ავტოსაგზაო შემთხვევითა და სხვა გარეგანი ზემოქმედებით მიყენებულ დაზიანებასთან;

3.5. მოსარჩელემ, 2015 წლის 21 ნოემბერს, FORD INTERCEPTOR 4X4 სატრანსპორტო საშუალება სახ. ნომრით ....., სხვადასხვა სავალი ნაწილის დაზიანებით, მოპასუხეს წარუდგინა;

3.6. მოპასუხემ, 2015 წლის 25 ნოემბრის N GRM22/11-1 წერილის თანახმად, უარი განაცხადა ავტომანქანის დეფექტის აღმოფხვრაზე. წერილის თანახმად, ავტომობილის დათვალიერებით აღმოჩნდა, რომ მანქანას სავარაუდოდ ქვემოდან განხორციელებული გარეგანი მოქმედების შედეგად (ჩარტყმის გამო) მიღებული აქვს დაზიანებები: კერძოდ, მაყუჩი მოწყვეტილია საკიდებიდან, დარტყმის ზემოქმედების შედეგად კატალიზატორმა დააზიანა წინა ხიდის კორპუსი, გაგრილების სისტემა, ხიდის და გადაცემათა კოლოფის საკიდები. მოპასუხის განმარტებით, გარანტია არ ვრცელდებოდა ავტომობილის ან მისი ცალკეული დეტალების იმ დაზიანებებზე, რომელიც გარეგანი მექანიკური ზემოქმედებით იქნებოდა გამოწვეული, რის გამოც, ზემოაღნიშნული დეფექტები საგარანტიო წესით არ იქნა აღმოფხვრილი;

3.7. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს (შემდეგში: ექსპერტიზის ბიურო) ექსპერტიზის დანიშვნის მოთხოვნით, მოსარჩელემ 2016 წლის 5 თებერვალს შემდეგი კითხვებით მიმართა: „დადგენილ იქნას სავალი ნაწილების დაზიანების მიზეზი, მიღებული დაზიანებით რა მანძილს გაივლის ან/და რამდენ ხანს იმუშავებდა ავტომანქანა და აღნიშნული დაზიანებები ავტომანქანით გადაადგილებისას წარმოშობდა თუ არა სწორი ექსპლუატაციისათვის შეუსაბამო ხმას ან/და შეგრძნებას. ასევე დადგინდეს შესაძლებელი იყო თუ არა არსებული დაზიანებების გათვალისწინებით ავტომანქანის გადაადგილების ან/და ადგილზე მუშაობის დროს მძღოლს გაეგო ან/და შეეგრძნო ავტომანქანის გაუმართაობა“;

3.8. ექსპერტიზის ბიუროს 16/06/2020 წლის N003184820 დასკვნის მიხედვით, „ავტომობილს დაზიანებული აქვს გამანაწილებელი კოლოფი, კერძოდ ამოტეხილია გარსაცმის უკანა კედელი, საიდანაც ნაწილობრივ ამოშვერილია შიგთავსი კბილანები, დაზიანებულია (ამოტეხილია) მისი გადაცემათა კოლოფზე ჩამაგრების ადგილები. გადაცემათა კოლოფის დაზიანება გამოწვეულია ექსპლუატაციის დროს საკისრის მწყობრიდან გამოსვლით“;

3.9. შემსყიდველმა მიმწოდებელს ავტომანქანის შეკეთების თაობაზე მიმართვა და ექსპერტიზის დასკვნა 30.06.2020 წელს გაუგზავნა;

3.10. სამინისტროს მოპასუხის 09.07.2020 წლის წერილით უარი ეთქვა ავტომანქანის შეკეთებაზე ხანდაზმულობის ვადის გასვლაზე მითითებით;

3.11. გენერალურმა ინსპექციამ 2020 წლის 7 ოქტომბერს დაამტკიცა NMIA 6 20 02388477 დასკვნა შს სამინისტროზე რიცხული FORD POLICE INTERCEPTOR-ის მარკის ავტომანქანის სახ. N .... დაზიანებისა და სახელმწიფოს ხარჯზე დადგენილი წესით აღდგენის შესახებ. მოსარჩელეს საგარანტიო ვალდებულების შესრულების მიზნით დავის წარმოება დაევალა;

3.12. შპს „ა“-ის მიერ გაცემული ინვოისის თანახმად, აღნიშნულ სატრანსპორტო საშუალებაზე შესაცვლელი ნაწილებისა და შესასრულებელი სამუშაოს ჯამური თანხა 3 280 ლარს შეადგენს;

3.13. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 477-ე მუხლზე მიუთითა და განმარტა, რომ ხელშეკრულება მიიჩნევა მხარეთა ნების დეკლარაციად და ასახავს ხელშემკვრელი მხარეების მიერ წინასწარ შეთანხმებულ პირობებს. მხარეთა შეთანხმების შედეგად მიღებულ დოკუმენტში პირობების/დათქმების დაზუსტება შესაძლებელია ამავე მხარეების შეთანხმების გზით. ხელშეკრულების ავტონომიურობის პრინციპიდან გამომდინარე, კონტრაჰენტები ვალდებულნი არიან, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობები განუხრელად დაიცვან და მათ შორის დადებული ხელშეკრულების შესაბამისად იმოქმედონ (სუსგ. №ას-237-2019; 17.05.2019);

3.14. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს/აპელანტს სურს, კერძოდ, ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის გამო ზიანის ანაზღაურება, მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 494-ე (ნივთის ნაკლით ან ხელშეკრულებით განსაზღვრული სხვა პირობების დარღვევით მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება ზოგადი წესების მიხედვით) და 394-ე (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის) მუხლები;

3.15. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება იმგვარ ობიექტურ გარემოებათა არსებობა, რაც მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების საფუძველი გახდებოდა. ამასთან, წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია;

3.16. უპირველეს ყოვლისა, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა, სსიპ საქართველოს შსს მომსახურების სააგენტოს, ელექტრონული ტენდერის დოკუმენტაციის (სპეცავტომობილების შესყიდვის შესახებ) 3.3.3 პუნქტით განსაზღვრულ სატრანსპორტო საშუალების საგარანტიო პერიოდზე, რომლის მიხედვითაც, საგარანტიო პერიოდი უნდა შეადგენდეს არანაკლებ 200 000 კმ. გარბენს ან 3 წელს სატრანსპორტო საშუალების მიწოდების დღიდან (რომელიც უფრო ადრე დადგება). აღნიშნულ პუნქტში, აგრეთვე მითითებულია, რომ გარანტია უნდა ვრცელდებოდეს ავტომობილის ძირითად აგრეგატებზე, ასევე ელექტრონულ მოწყობილობებზე და ელ.გაყვანილობაზე. ხელშეკრულების 3.3.2 პუნქტით, რეგლამენტირებული სერვისის აბონიმენტი მოიცავს, როგორც მთელ საგარანტიო პერიოდში საჭირო დეფექტური ნაწილებისა თუ მასალების ღირებულებას, ასევე, მათ შეცვლასთან დაკავშირებულ ყველა სახის ხარჯებს, გარდა გამონაკლისი შემთხვევებისა, რომელშიც შედის სპეცავტომობილის ან მისი ცალკეული ნაწილის გარეგანი მექანიკური დაზიანება;

3.17. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სახეზე არ არის მოწინააღმდეგე მხარის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რომელიც ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებისთვის ერთ-ერთი უმთავრესი წინაპირობაა;

3.18. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელემ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-4 და 102-ე მუხლების დაცვით, ვერ უზრუნველყო სათანადო მტკიცებულებების წარდგენა და სახელშეკრულებო ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობის დადასტურება, რის გამოც ვერ დადგინდა მოპასუხის/მოწინააღმდეგე მხარის მიერ ვალდებულების დარღვევის შედეგად მოსარჩელისთვის ფინანსური დანაკლისის წარმოშობა, რაც მართებულად გახდა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი;

3.19. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია საქმეში მტკიცებულების სახით წარდგენილ ექსპერტიზის ბიუროს 16/06/2020 წლის N003184820 დასკვნას, რომლის მიხედვით, „ავტომობილს დაზიანებული აქვს გამანაწილებელი კოლოფი, კერძოდ ამოტეხილია გარსაცმის უკანა კედელი, საიდანაც ნაწილობრივ ამოშვერილია შიგთავსის კბილანები, დაზიანებულია (ამოტეხილია) მისი გადაცემათა კოლოფზე ჩამაგრების ადგილები. გადაცემათა კოლოფის დაზიანება გამოწვეულია ექსპლუატაციის დროს საკისრის მწყობრიდან გამოსვლით“;

3.20. ამასთან, მოდავე მხარეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 3.3.2 პუნქტით რეგლამენტირებული სერვისის აბონიმენტი მოიცავს, როგორც მთელ საგარანტიო პერიოდში საჭირო დეფექტური ნაწილებისა თუ მასალების ღირებულებას, ასევე, მათ შეცვლასთან დაკავშირებულ ყველა სახის ხარჯებს, გარდა სპეცავტომობილის ან მისი ცალკეული ნაწილის გარეგანი მექანიკური დაზიანებისა. გარეგან მექანიკურ დაზიანებად ჩაითვლება ავტომობილის ის დაზიანება, რომელიც დაკავშირებულია ავტომობილის არასწორი ექსპლუატაციით, ავტოსაგზაო შემთხვევითა და სხვა გარეგანი ზემოქმედებით მიყენებულ დაზიანებასთან;

3.21. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ აღნიშნული სახელშეკრულებო პირობის ანალიზი ცხადყოფს, რომ დაზიანება იმ შემთხვევაში ექვემდებარება გამყიდველის მიერ აღმოფხვრას ან/და შესაბამისი ღირებულების ანაზღაურებას, თუ ადგილი ექნებოდა ნაკლიანი ნივთის გადაცემას. ხელშეკრულების თანახმად, იმისათვის, რომ მოპასუხეს დაეკისროს ზიანის ანაზღაურება დაზიანება არ უნდა იყოს გამოწვეული ავტომობილის არასწორი ექსპლუატაციით, ავტოსაგზაო შემთხვევითა და სხვა გარეგანი ზემოქმედებით. წარმოდგენილ დასკვნაში, დასმული კითხვის საპასუხოდ, მხოლოდ „ექსპლუატაციის დროს საკისრის მწყობრიდან გამოსვლაა“ მითითებული. დასკვნა არ შეიცავს მითითებას, თუ რამ გამოიწვია „მწყობრიდან გამოსვლა“. აღნიშნული განპირობებული იყო ნივთის თავდაპირველი ნაკლით (მაგ. ქარხნული წუნი, ფარული დეფექტი, რომლის აღმოჩენაც არ იყო შესაძლებელი ხელშეკრულების დადების ეტაპზე), თუ არასწორი ექსპლუატაციით ან/და გარეგანი ზემოქმედებით;

3.22. ამდენად, ექსპერტიზის დასკვნით არ დგინდება, ნივთის (სავალი ნაწილის) იმგვარი ნაკლი, რომლის გამოსწორების ვალდებულებაც მოპასუხეს გააჩნდა. ამასთან, საყურადღებოა, ავტომანქანის გადაცემიდან მის დაზიანებამდე არსებულ დროის ხანგრძლივობა (ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო 2014 წლის 2 ივნისს; ავტომანქანა უშუალოდ მოსარჩელეს გადაეცა 2014 წლის 27 ნოემბერს, ხოლო სადავო შემთხვევა მოხდა 2015 წლის 21 ნოემბერს), შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს დასკვნას, რომ ფაქტების ურთიერთკავშირი, განვითარებული მოვლენების ლოგიკური ბმა და აღნიშნულის შეფასება წარმოდგენილ მტკიცებულებებთან ერთად, იძლევა დასკვნის შესაძლებლობას, რომ მოპასუხეს გადაეცა ნივთობრივად უნაკლო (არადეფექტური) ნივთი (ნაწილი);

3.23. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მიმწოდებელ კომპანიას არ დაურღვევია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და სახეზე არ არის მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. შესაბამისად, სასამართლომ მართებულად დაასკვნა, რომ პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის სავალდებულო ოთხივე ელემენტი (მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი, ბრალი), ე.ი. სსკ-ის 394-ე მუხლის შემადგენლობა, არ არის სახეზე, რაც გამორიცხავდა სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას;

3.24. სააპელაციო სასამართლომ ხანდაზმულობის საკითხზეც იმსჯელა და სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველ ნაწილზე დაყრდნობით სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის სამი წლიან ვადაზე მიუთითა. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლა დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან და არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია იმის თაობაზე, რომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლა ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ დასკვნის გაცემის დარიღიდან - 2020 წლის 16 ივნისიდან უნდა დაწყებულიყო;

3.25. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარდგენილ მოპასუხის 2015 წლის 25 ნოემბრის წერილზე, რომლიდანაც გაირკვა, რომ მოპასუხემ უარი განაცხადა საგარანტიო წესით დეფექტების აღმოფხვრაზე და მიუთითა, რომ „მანქანას სავარაუდოდ ქვემოდან განხორციელებული გარეგანი მოქმედების შედეგად (ჩარტყმის გამო) მიღებული აქვს დაზიანებები“. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს იმის თაობაზე, რომ 2015 წლის 21 ნოემბერს, მოსარჩელის მიერ დაზიანების აღმოფხვრის თაობაზე წერილით მიმართვა ცხადყოფდა, რომ მისთვის სწორედ ამ დროიდან იყო ცნობილი, როგორც ზიანის ფაქტი, ასევე, „ზიანის მიმყენებელი“, თუნდაც, სავარაუდო პირი. იმ შემთხვევაში კი, თუ მოსარჩელეს აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება სჭირდებოდა, ხანდაზმულობის ვადაში, დავის ინიცირების დროს შეეძლო ესარგებლა სსსკ-ის პროცესის მონაწილე პირთათვის მინიჭებული იმგვარი საპროცესო ინსტრუმენტებით, როგორიცაა მტკიცებულების მოპოვება და წარდგენა და ა.შ. ამდენად, საფუძველს მოკლებული იყო ხანდაზმულობის ვადის დაწყების დაკავშირება დასკვნის გაცემის თარიღთან და მის გაცემამდე დავის დაწყების შეუძლებლობასთან. მოსარჩელემ უფლების დარღვევის თაობაზე შეიტყო და „უნდა შეეტყო“ 2015 წლის 21 ნოემბერს და დასახელებული თარიღიდან სამწლიან ვადაში, კანონით დადგენილი წესით, უნდა დაეცვა თავისი უფლება, რაც მის მიერ არ განხორციელებულა.

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა შემსყიდველმა და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

4.1. კასატორის პრეტენზიით, სასამართლომ არასწორად დაიწყო ხანდაზმულობის ვადის ათვლა, რადგან მოსარჩელისათვის ზიანის დადგომის მომენტიდან უცნობი იყო ზიანის მიმყენებლი პირის ვინაობა. ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის ათვლა კი, ზოგადი წესისგან განსხვავებით, იმ მომენტიდან უნდა დაწყებულიყო, როდესაც ექსპერტიზის დასკვნით ცხადი გახდა ვალდებული სუბიექტის შესახებ;

4.2. კასატორის პრეტენზიით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ მიიჩნია მოპასუხის მიერ ხელშეკრულების დარღვევა დადგენილ გარემოებად და არასწორად განმარტა ხელშეკრულებისა და ექსპერტიზის დასკვნის ჩანაწერები, რამაც შემდგომ ზიანის ანაზღაურების საკითხი გამორიცხა.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 3 თებერვლის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის (შემსყიდველის) საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

7. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

8. საკასაციო სასამართლო, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმებისას, უპირველესად, მტკიცების ტვირთის განაწილების საკითხზე მიუთითებს. ვინაიდან სსსკ-ის მე-4 მუხლიდან გამომდინარე, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე, ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა.

9. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

10. მოსარჩელე მოპასუხის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობაზე მიუთითებდა, რაც შესყიდულ ნივთზე დეფექტის აღმოფხვრისა და ზიანის ანაზღაურების უარყოფაში გამოიხატებოდა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის გამო ზიანის ანაზღაურებისას სწორად იხელმძღვანელა სსკ-ის 494-ე და 394-ე მუხლებით.

11. სსკ-ის 394-ე მუხლიდან გამომდინარე, სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების წინაპირობებია: ვალდებულების ბრალეული დარღვევა, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი ვალდებულების დარღვევასა და შედეგს შორის. ზემოხსენებულიდან გამომდინარე, მტკიცების ტვირთის დაძლევის მიზნით, მოსარჩელე ვალდებული იყო ისეთ გარემოებებზე მიეთითებინა, რაც ნათელს გახდიდა მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების დარღვევის ფაქტს და ზემოხსენებულ წინაპირობათა არსებობის ფონზე - მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების მართლზომიერებას.

12. ზემოხსენებულ სახელშეკრულებო პირობათა და ექსპერტიზის დასკვნის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას, რომ დაზიანება იმ შემთხვევაში დაექვემდებარებოდა მოპასუხის მიერ აღმოფხვრას ან/და შესაბამისი ღირებულებით ანაზღაურებას, თუ ადგილი ექნებოდა ნაკლიანი ნივთის გადაცემას. ხელშეკრულების 3.3.2 პუნქტი გარკვევით უთითებს, რომ ზიანის ანაზღაურება გამოირიცხება, თუკი იგი გამოწვეულია ავტომობილის არასწორი ექსპლუატაციით, ავტოსაგზაო შემთხვევით და სხვა გარეგანი ზემოქმედებით. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე, ზიანის ანაზღაურების მიზნებისათვის, უნდა დადასტურებულიყო, რომ მას ნაკლიანი ნივთი გადაეცა, ხოლო ზიანი არ უკავშირდებოდა შემსყიდველის მხრიდან ექსპლუატაციის წესების დარღვევასა თუ სხვაგვარ გარეგან ზემოქმედებას. ამ მხრივ საყურადღებოა ექსპერტიზის დასკვნა, რომელმაც შეკითხვის საპასუხოდ, თუ რა იყო სავალი ნაწილის დაზიანების მიზეზი, ექსპლუატაციის დროს საკისრის მწყობრიდან გამოსვლაზე მიუთითა, თუმცა არ დაუდგენია, რამ გამოიწვია მწყობრიდან გამოსვლა, ან ეს ვისი ბრალეულობით შეიძლებოდა ყოფილიყო გამოწვეული. შესაბამისად, მაშინ როდესაც ექსპერტიზის დასკვნა არ ადგენს ნაკლიანი ნივთის გადაცემის გარემოებას და არ განმარტავს, თუ რამ განაპირობა ავტომანქანის „მწყობრიდან გამოსვლა“, ქარხნულმა წუნმა, თუ ექსპლუატაციის წესების დარღვევამ, ეს ნიშნავს, რომ მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა საკუთარი სარჩელის საფუძვლიანობის დამადასტურებელი გარემოებები, შესაბამისად, არ არსებობს მოპასუხისათვის ვალდებულების დაკისრების საფუძველი. მოსარჩელემ, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით ვერ დაადასტურა მოპასუხის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის ფაქტი, ექსპერტიზის დასკვნით ვერ გამოიკვეთა ხელშეკრულების პირობების დარღვევასა და დამდგარ შედეგს შორის კავშირი, რის გამოც საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების გადაწყვეტილებას და სსკ-ის 394-ე მუხლის შემადგენლობის არსებობას გამორიცხავს (იხ. ამ განჩინების 3.21-3.24 ქვეპუნქტები).

13. კასატორი პრეტენზიას სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებითაც აყენებს და განმარტავს, რომ სამწლიანი ვადის ათვლა იმ მომენტიდან უნდა დაწყებულიყო, როდესაც ექსპერტიზის დასკვნით მისთვის ცნობილი გახდა ვალდებული პირის შესახებ, რასაც საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს და სავსებით ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნებს (იხ. ამ განჩინების 3.25 ქვეპუნქტი).

14. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობა არ არის აბსტრაქტული სამართლებრივი კატეგორია. კანონმდებლობა ითვალისწინებს მისი დაწყებისა და დასრულების მომენტს. მოთხოვნის შემოწმებისას, აუცილებელია განისაზღვროს ხანდაზმულობის კონკრეტული ვადის გამოყენებისა და მისი ათვლის საკითხი. ერთმანეთისაგან განასხვავებენ ხანდაზმულობის ვადის ათვლის ობიექტურ და სუბიექტურ მომენტებს. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან ანუ იმ მომენტთან, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების საფუძველია უფლების დარღვევა, რომელიც შესაძლოა კანონიდან გამომდინარეობდეს ან ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვას (შეადრ: ნ.კვანტალიანი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 130-ე, ველი 2. თბილისი, 2017 წელი; ლადო ჭანტურია, საქართველოს სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2011 წელი, გვერდი 123).

15. სსკ-ის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება, გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე.

16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმეზე დადგენილია, მოპასუხე კომპანიამ 2015 წლის 21 ნოემბრის წერილით უარი განაცხადა დეფექტის აღმოფხვრაზე და საპასუხოდ მოსარჩელეს მიუთითა, რომ „მანქანას სავარაუდოდ ქვემოდან განხორციელებული გარეგანი მოქმედების შედეგად (ჩარტყმის გამო) მიღებული აქვს დაზიანებები“. აღნიშნული წერილის ანალიზით ცხადია, რომ კასატორისათვის სწორედ ამ მომენტიდან გახდა ცნობილი ზიანის ან ზიანის სავარაუდო მიმყენებლის შესახებ, ხოლო თუკი მას აღნიშნულის დასადასტურებლად ისეთი მტკიცებულება დასჭირდებოდა, როგორიც ექსპერტიზის დასკვნაა, მაშინ ვალდებული იყო, ხანდაზმულობის ვადის დაცვის მიზნით დროულად დაეწყო სამართალწარმოება და პროცესის მიმდინარეობის სტადიაზე ეზრუნა სასამართლოსთვის შესაბამისი მტკიცებულების წარდგენაზე. ნებისმიერ შემთხვევაში, 2015 წლის 21 ნოემბრის წერილის შემდეგ, სასამართლოსათვის 2021 წლის 8 აგვისტოს მიმართვა სახელშეკრულებო მოთხოვნიდან გამომდინარე, ხანდაზმულია და არ არის გაზიარებული კასატორის მტკიცება, რომ ექსპერტიზის დასკვნა მხარისაგან დამოუკიდებელი მიზეზებით დაგვიანებით მომზადდა. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ „საპროცესო ნორმები, როგორც ფორმალურ წესთა ერთობლიობა, იმ სავალდებულო მოთხოვნებს ადგენს, რომელთა შეცვლა არც სასამართლოს და არც მხარეთა მიხედულებაზე არაა დამოკიდებული“ (იხ. სუსგ-ები: N ას-851-817-2016, 04.11.2016წ; N ას-1615-2019, 14.01.2020წ; N ას-1170-2022, 29.11.2022წ; N ას-1095-2022, 24.02.2023წ.). შესაბამისად, ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა მოპასუხის მიერ წერილობით გაცხადებული უარის მომენტიდან სწორად იქნა ათვლილი, რაც უსაფუძვლოს ხდის ხანდაზმულობის ვადის დაწყებასთან დაკავშირებით კასატორის მსჯელობას.

17. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება კანონიერია და დასაბუთებულია, არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი როგორც დაუშვებელი, უნდა დარჩეს განუხილველი.

18. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სსიპ საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური