საქმე №ას-1055-2020 29 სექტემბერი, 2022 წელი,
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),
თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),
რევაზ ნადარაია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – ი.ყ–ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – მ.წ–ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 29.06.2020 წლის განჩინება
საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ხელშეშლის აღკვეთა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 09.01.2019 წლის გადაწყვეტილებით მ.წ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“) სარჩელი ი.ყ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“ ან „კასატორი“) მიმართ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს დაევალა მოსარჩელის საკუთრებაში საკადასტრო კოდით №...... რეგისტრირებულ უძრავ ნივთში, მდებარე მისამართზე: თბილისი, ........, მოპასუხის მიერ უკანონოდ მიშენებული კედლის დემონტაჟი და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა (მოთხოვნა ეხება ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 16.07.2018 წლის №004897518 დასკვნის №5 დანართზე წითლად აღნიშნული კედლის დემონტაჟს).
2. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:
3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 29.06.2020 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. განჩინება ეფუძნება შემდეგს:
3.1. თბილისში, ... მდებარე 251.80 კვ.მ ავტოსადგომი, ს/კ: №......., საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია მოსარჩელის სახელზე. უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველია 02.09.2009წ. ნასყიდობის ხელშეკრულება. ამავე მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება, ს/კ: №......., 130 კვ.მ რეგისტრირებულია მოპასუხის საკუთრებად. უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტია 17.08.2011წ. ნასყიდობის ხელშეკრულება.
3.2. ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 16.07.2018წ. დასკვნის თანახმად, თბილისში, ....... მდებარე №...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული 130 კვ.მ №1 ბინასა და №........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული 251.0 კვ.მ ავტოსადგომს შორის ურთიერთგადაფარვაზე საინჟინრო-ტექნიკურმა ექსპერტიზამ ვერ იმსჯელა, ვინაიდან ექსპერტიზაზე კვლევისათვის წარდგენილი დოკუმენტაციიდან №...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული №1 ბინის ადგილმდებარეობა ვერ დადგინდა.
3.3. ექსპერტიზამ დაასკვნა, რომ თბილისში, ........ მდებარე №......კოდით რეგისტრირებული ავტოსადგომის ფაქტობრივი საერთო ფართი (ადგილზე აზომვით მიღებული მონაცემების მიხედვით) შეადგენდა 230.2 კვ.მ-ს, რაც 21,6 კვ.მ-ით განსხვავდებოდა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული ავტოსადგომის 251.8 კვ.მ ფართისგან. განსხვავება ფაქტობრივ მდგომარეობასა და 2008 წლის 6 მაისის შპს „M“-ის მიერ მომზადებულ ტექნიკურ პასპორტში არსებულ 251.8 კვ.მ-ს შორის ფიქსირდებოდა ა-ც და 3-4 ღერძებს შორის არსებულ მონაკვეთში, კერძოდ, აღნიშნულ ნაწილში შეცვლილი იყო კედლის კონფიგურაცია და ადგილმდებარეობა, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ ფაქტობრივი მდგომარეობა მივიდოდა პირვანდელ მდგომარეობამდე (ტექნიკურ პასპორტში არსებულ 251.8 კვ.მ ფართის მდგომარეობამდე), საჭირო იქნებოდა დანართ №5-ზე წითელი ფერით ნაჩვენები ფაქტობრივად არსებული კედლის კონფიგურაციისა და ადგილმდებარეობის ცვლილება ისე, როგორც დანართ №5-ზე მწვანე ფერის კედლის ადგილმდებარეობა და კონფიგურაციაა დაფიქსირებული.
3.4. მოსარჩელე უთითებს, რომ მის მიერ №...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ავტოსადგომის შეძენისას სადავო კედელი არ არსებობდა და იგი ააშენა მოპასუხემ, დაახლოებით 2015 წელს, მას შემდეგ, რაც შეიძინა №........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ბინა.
3.5. პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას მოპასუხემ სასამართლოში შესაგებელი წარადგინა დაგვიანებით. ამასთან, იგი შემოიფარგლა ზოგადი ხასიათის შედავებით, კერძოდ, აღნიშნა, რომ სარჩელს არ ეთანხმებოდა. პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 201-ე მუხლის პირველი და მეოთხე ნაწილებით, 2321 მუხლით და განმარტა, რომ შესაგებლის არასაპატიო მიზეზით წარუდგენლობის ან დაგვიანებით წარდგენის შემთხვევაში, მოპასუხისგან სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისადმი შედავება აღარ მიიღება, ანუ ამ დროს სარჩელში მითითებული ფაქტები დამტკიცებულად ითვლება და მოპასუხეს მხოლოდ სამართლებრივი მოსაზრებების წარდგენა შეუძლია. შესაბამისად, თუ სარჩელში მითითებული ფაქტები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას, სასამართლომ სარჩელი უნდა დააკმაყოფილოს. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ უდავოდ დადგენილი გარემოება, რომ მოსარჩელის მიერ ავტოსადგომის შეძენის მომენტში სადავო კედელი არ არსებობდა და იგი ააშენა მოპასუხემ დაახლოებით 2015 წელს, მას შემდეგ, რაც შეიძინა ბინა №1.
3.6. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 170-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 172-ე მუხლის მეორე ნაწილით და მიუთითა, ნეგატორული სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის აუცილებელი გარემოებებია, რომ მოსარჩელე სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრეა და იგი, მოპასუხის მხრიდან ხელშეშლის გამო, ვერ სარგებლობს უძრავი ნივთით. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოპასუხემ მოსარჩელის ფართში უნებართვოდ ააშენა კედელი, რის გამოც მოსარჩელეს ხელი ეშლება კუთვნილი 21.6 კვ.მ ფართით სარგებლობაში. ამდენად, არსებობს ნეგატორული სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობა.
3.7. სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით მოპასუხის პრეტენზიის შესახებ, პალატამ განმარტა, რომ ხანდაზმულობა ფაქტია და არა სამართლებრივი შეფასება, რომელზეც მოპასუხემ უნდა მიუთითოს შესაგებელში, რაც სასამართლოს შესაძლებლობას მისცემს, იმსჯელოს მოთხოვნის განხორციელებადობაზე (იხ. სუსგ-ები: №ას-579-554-2016, 28.12.2016წ; №ას-1063-1023-2016, 17.02.2017წ; №ას-1209-1169-2016, 12.07.2017წ.). მოცემულ შემთხვევაში, ხანდაზმულობის თაობაზე მოპასუხეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში შედავება არ წარუდგენია. ამასთან, მას ფაქტებზე მითითების უფლება შეზღუდული ჰქონდა იმის გამო, რომ შესაგებელი სასამართლოში წარადგინა დაგვიანებით. შესაბამისად, სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხი სააპელაციო სასამართლოს კვლევის საგანი ვერ გახდება. მიუხედავად ამისა, პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ ერთგვაროვან პრაქტიკაზე, რომლის თანახმად, სსკ-ის 170-ე და 172-ე მუხლებით დაცულ საკუთრების უფლებაზე არ ვრცელდება ხანდაზმულობის ვადა. მესაკუთრის უფლება, მოითხოვოს ხელშეშლის აღკვეთა, არ შეიძლება იყოს ხანდაზმული, ვინაიდან მესაკუთრის აღნიშნული თავისუფლების ხანდაზმულობის შემზღუდავი დანაწესისადმი დაქვემდებარება ეწინააღმდეგება საკუთრების უფლების აბსოლუტურ ბუნებას, საქართველოს კონსტიტუციასა და სსკ-ის აღნიშნულ ნორმებს (სუსგ №ას-368-352-2016, 21.10.2016წ; №ას-307-289-2014, 09.01.2015წ.).
საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:
4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
6. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:
7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა სსსკ-ის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების კანონიერებას სწორედ საკასაციო საჩივარში გამოთქმული პრეტენზიების შესაბამისად შეამოწმებს.
8. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანია, კასატორის პრეტენზია, რომელიც ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევას შეეხება.
9. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს მხარეთა თანასწორობისა (სსსკ-ის მე-5 მუხლი) და შეჯიბრებითობის (სსსკ-ის მე-4 მუხლი) ფუნდამენტურ პრინციპებზე დაყრდნობით. მხარეთა თანასწორობა და შეჯიბრებითობა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპებია, რაც, პირველ რიგში, გულისხმობს მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის თანაბარი პროცესუალური შესაძლებლობების მინიჭებას. შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 01.12.2017 წლის №2/6/746 გადაწყვეტილება საქმეზე „შპს „ჯორჯიან მანგანეზი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-23, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 30.09.2016 წლის № 1/8/594 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ხათუნა შუბითიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-28).
10. მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორი. მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის პრინციპით არის განმსჭვალული საპროცესო კანონმდებლობის თითქმის ყოველი ნორმა, დაწყებული საქმის მომზადების სტადიით და დამთავრებული გადაწყვეტილების გამოტანითა და მისი გასაჩივრებით (სუსგ №ას-313-2021, 30.06.2021წ.). შეჯიბრებითობის პრინციპი წარმოადგენს რა სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტის ქვაკუთხედს, მისი არა მხოლოდ მხარეთა, არამედ სასამართლოს მხრიდან განუხრელი დაცვა პირდაპირ და უშუალო ინდიკატორად გვევლინება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლებისა. სწორედ შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე ხდება მხარეთა შედავების საფუძვლიანობის კვლევა და მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების სადავო და უდავო ფაქტებად კვალიფიცირება (სუსგ №ას-1100-1057-2016, 09.06.2017წ; № ას-1340-1260-2017, 07.03.2018წ.). ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, კონვენციის მე-6 მუხლის კონტექსტში საქმის შემოწმებისას, განსაკუთრებულ ყურადღებას, როგორც წესი, სწორედ მხარეთა თანაბარი მოპყრობის პრინციპის დაცვას უთმობს (მესხიშვილი ქეთევან, კერძო სამართლის აქტუალური საკითხები, თეორია და სასამართლო პრაქტიკა, ტომი I, თბილისი, 2020, გვ.220).
11. განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს მოსარჩელის კუთვნილ უძრავ ნივთში მოპასუხის მიერ უკანონოდ აშენებული კედლის დემონტაჟი და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ სადავო კედლის მოპასუხის მიერ აშენების ფაქტი მიიჩნია უდავოდ დადგენილად, რაც გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომაც. აღნიშნულს არ ეთანხმება კასატორი და მიიჩნევს, რომ ეს გარემოება დადგენილია შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევით, ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლოში 09.01.2019 წელს გამართულ სხდომაზე სასამართლომ მოპასუხეს არ მისცა შესაძლებლობა, შესდავებოდა სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებებს.
12. საქმის მასალებით ირკვევა, რომ სააპელაციო პალატამ ზემოაღნიშნული ფაქტი უდავოდ დადგენილად მიიჩნია მოპასუხის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში შესაგებლის დაგვიანებით წარდგენაზე მითითებით. გარდა ამისა, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ შესაგებელი შემოფარგლული იყო ზოგადი ხასიათის შედავებით (იხ. ტ.2, ს.ფ. 109-110).
13. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება, მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში. მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი, ასევე, დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპის ერთგვარი გამოხატულებაა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია, ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავასა და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზეა დამოკიდებული, რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან (სუსგ №ას-108-2021, 22.04.2021წ; №ას-301-301-2018, 14.12.2021წ.). შესაგებლის შინაარსიდან უნდა მიხვდეს მოსამართლე, რომელია უდავო და რომელია სადავო მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები. შესაგებლის ინსტიტუტი, სარჩელის ინსტიტუტთან ერთად ერთგვარი გზამკვლევია მტკიცების სტადიისა, რომელზე გადასვლაც არ ხდება, ვიდრე არ ამოიწურება მხარეთა პოზიციების (სარჩელი; შესაგებელი; მოპასუხის მხრიდან არსებითი შედავების შემთხვევაში მოსარჩელის პასუხი და ა.შ.) ურთიერთგაცვლა და უდავო გარემოებების იდენტიფიცირება (სუსგ №ას-108-2021, 22.04.2021წ.).
14. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია, მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. ამდენად, საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, ზემოაღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას, ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად მიიჩნევა. მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენით გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმე №ას-664-635-2016, 02.03.2017 წელი) (სუსგ №ას-132-2019, 30.06.2021წ.).
15. კანონმდებელი სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში შესაგებლის წარუდგენლობის შედეგს უკავშირებს არა სამართალწარმოების გაგრძელებას, არამედ ზეპირი მოსმენის გარეშე დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანას. ამ თვალსაზრისით სასამართლო პრაქტიკასა თუ დოქტრინაში შესაგებლის წარუდგენლობა სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობას უთანაბრდება (ივარაუდება, რომ მხარემ დაკარგა იურიდიული ინტერესი დავის მიმართ), ანუ სამართლებრივი შედეგი იგივეა, რაც მოპასუხის სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობისას - მოსამართლე სარჩელში მითითებულ, დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვან ფაქტებს შეუდავებლად (დამტკიცებულად) მიიჩნევს, ამასთან, თუ სარჩელში მითითებული ფაქტები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას, სარჩელი დაკმაყოფილდება, წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსამართლე ნიშნავს სხდომას, ხოლო სხდომის ჩატარების შემთხვევაში, მოპასუხე ვერ განახორციელებს ფაქტობრივ შედავებას, მათ შორის - მტკიცებულებათა წარდგენას (სსსკ-ის 2321 მუხლი), შესაბამისად, მოპასუხეს მხოლოდ სამართლებრივი შედავების უფლება რჩება (შდრ. სუსგ №ას-108-2021, 22.04.2021წ.).
16. საქმის მასალებით ირკვევა, რომ, სასამართლოს არაერთი მცდელობის მიუხედავად, რადგან მოპასუხეს სარჩელი და თანდართული დოკუმენტები ვერ ჩაჰბარდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 18.10.2018 წლის განჩინებით დადგინდა, რომ მას აღნიშნული დოკუმენტების შინაარსი ეცნობებოდა საჯარო პუბლიკაციის გზით (იხ. ტ.1, ს.ფ.105-109). საჯარო პუბლიკაცია გავრცელდა 29.10.2018 წელს (ტ.1, ს.ფ.115). თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 25.12.2018 წლის განჩინებით საქმეზე დაინიშნა მოსამზადებელი სხდომა 09.01.2019 წელს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 123-124).
17. მოპასუხეს სასამართლომ გაუგზავნა უწყება ფოსტის მეშვეობით (ტ.1. ს.ფ.126), რომელიც 29.12.2018 წელს ჩაჰბარდა ადრესატს მისამართზე: თბილისი, ......., სადაც, მოსარჩელის მითითებით, უკანონოდ არის აშენებული კედელი (იხ. ტ.1, ს.ფ.127). ამის შემდეგ, 03.01.2019 წელს მოპასუხე პირადად გამოცხადდა სასამართლოში და მოითხოვა სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების გადაცემა, რომელიც მას გადაეცა იმავე დღეს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 128-129). 08.01.2019 წელს მოპასუხემ სასამართლოში წარადგინა შესაგებელი თანდართულ დოკუმენტებთან ერთად და მიუთითა, რომ უძრავი ქონება 17.08.2011 წელს შეიძინა იმ მდგომარეობაში, როგორშიც იგი ამჟამად იმყოფება (იხ. ტ.1, ს.ფ. 130-148).
18. პალატა ყურადღებას მიაპყრობს იმ გარემოებას, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა ისე მიიჩნიეს მოპასუხის მიერ 08.01.2019 წელს სასამართლოში შეტანილი შესაგებელი ვადის დარღვევით წარდგენილად (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 09.01.2019 წლის სხდომის ოქმი, 11:20:47-11:21:06, 11:24:47-11:25:11, ტ.1, ს.ფ. 149-156; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 29.06.2020 წლის განჩინება, ტ.2, ს.ფ. 109-110), რომ არ შეაფასეს 03.01.2019 წელს, პირველი ინსტანციის სასამართლოში 09.01.2019 წელს დანიშნული პირველი მოსამზადებელი სხდომის ჩატარებამდე, სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების მოპასუხის მიერ სასამართლოში გამოცხადების გზით ჩაბარების ფაქტი.
19. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლით, ეროვნულმა ხელისუფლებამ თითოეულ საქმეზე უნდა უზრუნველყოს, რომ, კონვენციის მნიშვნელობის ფარგლებში, „სამართლიანი სასამართლოს“ მოთხოვნები იყოს დაცული (Dombo Beheer B.V. v. the Netherlands, 27.10.1993, § 33). ამასთან, სასამართლოს ხელმისაწვდომობის უფლება უნდა იყოს „პრაქტიკული და ეფექტიანი“ (Bellet v. France, 04.12.1995წ., §38). კონვენცია მიზნად ისახავს იმ უფლებათა უზრუნველყოფას, რომლებიც არ არის თეორიული ან ილუზორული, არამედ არის პრაქტიკული და ეფექტიანი. აღნიშნული განსაკუთრებით ვრცელდება მე-6 მუხლში წარმოდგენილ გარანტიებზე, დემოკრატიულ საზოგადოებაში სამართლიანი სასამართლოს უფლებისა და ამ მუხლის ყველა გარანტიის განსაკუთრებული ადგილის გამო (იხ. Stanev v. Bulgaria [დიდი პალატა], 17.01.2012წ. №36760/06, §231) (სუსგ №ას-1469-1389-2017, 21.06.2018წ.).
20. საქმეზე „გახარია საქართველოს წინააღმდეგ“, რომელიც დაუსწრებელი გადაწყვეტილების კანონიერებას შეეხებოდა, ევროსასამართლომ განმარტა, რომ კონვენციის მე-6 მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით, უპირველესად, უნდა დადგენილიყო, სახელმწიფომ გამოიჩინა თუ არა საკმარისი გულისხმიერება ყველა შესაბამისი ნაბიჯის გადასადგმელად, რათა ეცნობებინა მომჩივნისათვის სამართალწარმოების დაწყების შესახებ და ამ კუთხით, უარი თქვა თუ არა განმცხადებელმა მის უფლებაზე – წარდგენილიყო პროცესზე და დაეცვა საკუთარი თავი (საქმე „გახარია საქართველოს წინააღმდეგ“ (GAKHARIA v. GEORGIA), №30459/13, 17.01.2017წ., სუსგ №ას-1154-2021, 23.02.2022წ., პუნ.28).
21. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განმარტა, რომ მხარეთა თანასწორობის პრინციპი, რომელიც სამართლიანი სასამართლოს ფართო კონცეფციის ერთ-ერთი ელემენტია, მოითხოვს, თითოეული მხარისგან ჰქონდეს გონივრული შესაძლებლობა, წარმოადგინოს საკუთარი საქმე ისეთ პირობებში, რომელიც არ ჩააყენებს მას მნიშვნელოვნად არახელსაყრელ მდგომარეობაში მის მოწინააღმდეგე მხარესთან მიმართებით (იხ: „ნიდეროსტ-ჰუბერი შვეიცარიის წინააღმდეგ“ (Nideröst-Huber v. Switzerland), 18/02/1997, §23, გადაწყვეტილებათა და განჩინებათა კრებული 1997-I; „კრესი საფრანგეთის წინააღმდეგ“ (Kress v. France) [დიდი პალატა], no. 39594/98, § 72, ECHR 2001-VI; „ეივონი საფრანგეთის წინააღმდეგ“(Yvon v. France), no. 44962/98, § 31, ECHR 2003- V; და „გორაიზი და სხვები ესპანეთის წინააღმდეგ“(Gorraiz Lizarraga and Others v. Spain), no. 62543/00, § 56, ECHR 2004-III). სასამართლო ხაზს უსვამს ეროვნული ორგანოების ვალდებულებას - უზრუნველყოს „სამართლიანი განხილვის“ მოთხოვნები თითოეულ საქმეზე (იხ: Dombo Beheer B.V. ნიდერლანდების წინააღმდეგ (Dombo Beheer B.V. v. the Netherlands), 27/10/1993, §33, Series A no. 274). სამართლიანი სამართალწარმოება მოითხოვს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოების ყველა მხარე ინფორმირებული იყოს და შესაძლებლობა ჰქონდეს, გამოთქვას მოსაზრება წარდგენილ დასკვნებსა და მტკიცებულებებზე, რათა გავლენა მოახდინოს სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე (იხ: „ლობო მაჩადო პორტუგალიის წინააღმდეგ“ (Lobo Machado v. Portugal), 20/02/1996, §31, ანგარიშები 1996-I). უპირველეს ყოვლისა, აღნიშნული საკითხი გულისხმობს იმას, რომ პირი ინფორმირებული უნდა იყოს მის წინააღმდეგ მიმდინარე სამართალწარმოების შესახებ (იხ: „დილიპაკი და კარაკაია თურქეთის წინააღმდეგ“ (Dilipak and Karakaya v. Turkey), №7942/05 და 24838/05, §77, 04/03/2014). თუ სასამართლო დოკუმენტები მათ შორის სასამართლო სხდომის უწყებები არ ჩაჰბარდა მხარეს პირადად, მაშინ განმცხადებელს შეიძლება ხელი შეეშალოს საკუთარი თავის დაცვის განხორციელებაში სამართალწარმოების პროცესში (იხ: „ოზგურ-კარადუმანი გერმანიის წინააღმდეგ“ (განჩინება) (Ozgur-Karaduman v. Germany (dec.), no. 4769/02, 26/06/2007; „ვებერი გერმანიის წინააღმდეგ“ (განჩინება) (Weber v. Germany (dec.), no. 30203/03, 02/10/2007; და „ზადოვნიკი სლოვენიის წინააღმდეგ“ (Zavodnik v. Slovenia), no. 53723/13, § 70, 21/05/2015) (საქმე „გახარია საქართველოს წინააღმდეგ“ (GAKHARIA v. GEORGIA), №30459/13, 17.01.2017წ., §32, §33).
22. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვიდრე საქმის არსებითად განხილვა დაიწყება სასამართლოში, მოსამართლემ უნდა უზრუნველყოს საქმის მომზადება, რომელიც მათ შორის მხარეთა წერილობითი პოზიციების გაცვლას მოიცავს. სწორედ ამ მიზანს ემსახურება, ერთი მხრივ, სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოპასუხისათვის, ხოლო, მეორე მხრივ, შესაგებლისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოსარჩელისთვის ჩაბარება. სასამართლომ მკაცრად უნდა გააკონტროლოს ამ კონტექსტით მხარეთა საპროცესო უფლებების დაცვა (წერილობითი დოკუმენტაციის სრულყოფილად მიღება და პასუხის გასაცემად გონივრული ვადის დადგენა), წინააღმდეგ შემთხვევაში, ადგილი ექნება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევას. მოპასუხეს მისთვის გზავნილის (სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლები) ჩაბარების შემდეგ წარმოეშობა შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება (სუსგ №ას-108-2021, 22.04.2021წ.).
23. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებზე დაყრდნობით, ზემოაღნიშნული პრინციპების გათვალისწინებით, უპირველეს ყოვლისა, უნდა გაარკვიოს, იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხისთვის სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ჩაბარება ვერ ხერხდებოდა, ხოლო მას შემდეგ, რაც ამ უკანასკნელს ჩაჰბარდა სასამართლოს მოსამზადებელი სხდომის დანიშვნის შესახებ უწყება, იგი გამოცხადდა სასამართლოში, ჩაიბარა ზემოაღნიშნული დოკუმენტები და რამდენიმე დღეში სასამართლოში წარადგინა შესაგებელი, რომელი თარიღიდან უნდა იქნეს ათვლილი შესაგებლის წარდგენის ვადა. ზემოაღნიშნული საკითხის შეფასების შემდეგ, სსსკ-ის მე-60 და 61-ე მუხლების საფუძველზე, სასამართლომ უნდა დაადგინოს მოპასუხის მიერ 08.01.2019 წელს საქალაქო სასამართლოში შესაგებლის შეტანისას, იყო თუ არა დაცული შესაგებლის წარდგენისთვის სასამართლოს მიერ დადგენილი ვადა და რამდენად არსებობდა შესაგებლის წარუდგენლობის მოტივით სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების უდავოდ დადგენილად მიჩნევის წინაპირობა. იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ შესაგებელი ვადის დარღვევით არ არის წარდგენილი, გამოკვლეულ უნდა იქნეს, რამდენად აკმაყოფილებს იგი სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილით განსაზღვრულ მოთხოვნებს და შედავებულია თუ არა საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები.
24. სსსკ-ის 59-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილის მიხედვით, საპროცესო მოქმედება სრულდება კანონით დადგენილ ან სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში, ხოლო სსსკ-ის მე-60 მუხლის მე-2 ნაწილისა და 61-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, წლებით, თვეებით ან დღეებით გამოსათვლელი საპროცესო ვადის დენა იწყება იმ კალენდარული თარიღის ან იმ მოვლენის დადგომის მომდევნო დღიდან, რომლითაც განსაზღვრულია მისი დასაწყისი. საპროცესო მოქმედება, რომლის შესასრულებლადაც დადგენილია ვადა, შეიძლება შესრულდეს ვადის უკანასკნელი დღის ოცდაოთხ საათამდე.
25. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორის მიერ წარმოდგენილია ნაწილობრივ დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო საჩივარი. სსსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. მოცემული ნორმების ანალიზისა და წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, შეამოწმოს გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება, ვიდრე საქმეზე არ დადგინდება დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება. ამდენად, საკასაციო პალატა ნაწილობრივ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, აუქმებს გასაჩივრებულ განჩინებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს იმავე სასამართლოს, რომელმაც უნდა შეაფასოს საქმის მასალები, სრულყოფილად დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და შემდგომ გადაწყვიტოს უფლების საკითხი.
26. სსსკ-ის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ვინაიდან მოცემული საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა ქვემდგომ სასამართლოს, პროცესის ხარჯების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ი.ყ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 29.06.2020 წლის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე
მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე
რევაზ ნადარაია
