საქმე №ას-411-2022 30 სექტემბერი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ.ა–ვი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.ნ–ვი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – ქონების ყადაღისგან გათავისუფლება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ნ.ა–ვმა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, ,,კასატორი“) სარჩელით მიმართა სასამართლოს ა.ნ–ვის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“) მიმართ და ქონების ყადაღისგან გათავისუფლება მოითხოვა.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს ქვემო ქართლის სააღსრულებო ბიუროდან 2017 წლის 29 აგვისტოს ნ.ა–ვს გაეგზავნა გადაწყვეტილების შესრულების შესახებ №17060802-010/002 წინადადება, რომლის თანახმად, ქვემო ქართლის სააღსრულებო ბიუროს წარმოებაშია რუსთავის საქალაქო სასამართლოს მიერ 2017 წლის 18 მაისს გაცემული №2-1224-15 აღსრულების ქვემდებარე აქტი (სააღსრულებო წარმოება №17060802), წარდგენილი კრედიტორ ა.ნ–ვის მიერ.

2016 წლის 6 იანვარს რუსთავის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა კრედიტორ ა.ნ–ვის სასარჩელო მოთხოვნა და სასამართლომ მოპასუხე ს.ა–ს 20000 აშშ დოლარის გადახდა ა.ნ–ვის სასარგებლოდ დააკისრა. აღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში. აღსრულების ქვემდებარე აქტის მიღებამდე, სასამართლომ უფლებამონაცვლედ ცნო მოვალე ს.ა–ის შვილი - ნ.ა–ვი, ვინაიდან მოპასუხე ს.ა–ი დავის პერიოდში, 2016 წლის 27 იანვარს გარდაიცვალა და მემკვიდრეობაც მიიღო ნ.ა–ვმა. აღნიშნულ საქმეზე ქვემო ქართლის სააღსრულებო ბიურომ დააყადაღა ქონება, რომელიც ნ.ა–ვს არ მიუღია მემკვიდრეობით.

მოსარჩელის განმარტებით, ქონება მთლიანად ოჯახის საკუთრებაა, შესაბამისად, გარდაცვლილი მამის ვალის გამო, დაუშვებელია უფლებამონაცვლისა და მისი ოჯახის წევრების პირად საკუთრებაში არსებული ქონების დაყადაღება და რეალიზაცია მამკვიდრებლის დავალიანების ამოღების მიზნით. მამკვიდრებელს გარდაცვალების მომენტში საკუთრებაში ერიცხებოდა გარდაბნის რაიონის სოფელ ..... მდებარე მიწის ნაკვეთის 1/6 წილი ს.კ. ..... და მიწის ნაკვეთის 1/6 წილი ს.კ. ..... ს.ა–ს სხვა არანაირი ქონება არ გააჩნდა. შესაბამისად, ნ.ა–ვმა მამისგან მიიღო მხოლოდ ზემოაღნიშნული ქონება – აქტივები და, შესაბამისად, პასუხიმგებელია მამკვიდრებლის ვალებზე აქტივების ფარგლებში წილის პროპორციულად, თუმცა, ქვემო ქართლის სააღრულებო ბიურომ სამკვიდრო მოწმობაში მითითებული ქონების გარდა, დააყადაღა ნ.ა–ვის ქონებაც. უფრო მეტიც, სააღსრულებო ბიურომ დააყადაღა ქონება, რომელიც საერთოდ არ იყო არც მამკვიდრებლის და არც მემკვიდრის საკუთრება, აღნიშნული ქონება მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდეც და მის შემდგომაც ეკუთვნით ს.ა–ის ოჯახის იმ წევრებს, რომლებსაც მემკვიდრეობაც კი არ მიუღიათ, კერძოდ, გარდაბნის რაიონის სოფელ ...... მდებარე მიწის ნაკვეთები (ს.კ. ...... და ს.კ. .....), აღნიშნული ქონებიდან ს.ა–ს ეკუთვნოდა მხოლოდ 1/6 წილი, ხოლო დანარჩენი სხვა პირებს. სააღსრულებო ბიურომ დააყადაღა ნ.ა–ვის ავტომანქანებიც, რომლებიც ამ უკანასკნელს ეკუთვნოდა მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდეც, კერძოდ: OPEL ASTRA, რომელიც ნ.ა–ვს რეგისტრირებული აქვს 09.09.2014 წლიდან, BMW X5 რეგისტრირებული 11.01.2014 წლიდან, FORD TRANSIT რეგისტრირებული 09.09.2014 წლიდან, ასევე ყადაღა დაედო ნ.ა–ვის ცეცხლსასროლ იარაღს TT-TT, მოსარჩელის საბანკო ანგარიშებსა და მიწას, მდებარე გარდაბნის რაიონში, სოფელ ....., ს.კ. ....., რომლის მესაკუთრეც 2014 წლის 21 ივლისიდან არის მხოლოდ ნ.ა–ვი.

2.2. სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, ნ.ა–ვმა მემკვიდრეობით მიიღო უძრავი ქონების 1/6 წილი, მაგრამ რეალურად მამკვიდრებელმა გარდაცვალებამდე აჩუქა ნ.ა–ვს ზემოაღნიშნული ერთ-ერთი უძრავი ქონების (მიწის ნაკვეთის ს.კ. ......) 1/6 წილი, ხოლო მეორე უძრავი ქონების (მიწის ნაკვეთის ს.კ. ......) 1/6 წილი კი გარდაცვალებამდე აჩუქა მეორე შვილს - ბ.ა–ს, შესაბამისად, სააღსრულებო ბიუროს არც აღნიშნული ქონება არ უნდა დაეყადაღებინა, ვინაიდან ნ.ა–ვი ჯერ კიდევ მამკვიდრებლის სიცოცხლეშივე იყო სადავო ქონების მესაკუთრე.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ქვემო ქართლის სააღსრულებო ბიუროს მიერ ყადაღა დაედო უძრავ ქონებას, რომელიც წარმოადგენს თანაზიარ თანასაკუთრებას, რომელშიც თითოეული თანამესაკუთრის რეალური წილი არ არის განსაზღვრული, შესაბამისად, როდესაც საკუთრებაში არ არის თანამესაკუთრეთა წილები რეალურად განსაზღვრული და უძრავი ქონება განუყოფადია ან მისი გაყოფით მცირდება ქონების ღირებულება, აღნიშნული ქონება სრულად ექვემდებარება რეალიზაციას, ხოლო ამონაგები თანხიდან კრედიტორი დაკმაყოფილდება იმ ნაწილით, რომელიც პროპორციულად ეკუთვნის მოვალეს, დარჩენილი თანხის ნაწილი კი გადაუნაწილდება თანამესაკუთრეებს თანაბრად, შესაბამისად, დაყადაღებას ექვემდებარება მთელი ქონება, რის გამოც სარჩელი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

4.1. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 19.11.2018წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და ყადაღისაგან გათავისუფლდა და მოვალის ქონების აღწერისა და დაყადაღების შესახებ აქტიდან ამოირიცხა N2-1224-15 სააღსრულებო ფურცლის აღსრულების მიზნით ქვემო ქართლის სააღსრულებო ბიუროს წარმოებაში არსებულ საქმეზე NA17060802 დაყადაღებული შემდეგი ნივთები: 1. ნ.ა–ვის კუთვნილი 1/6 წილი მიწის ნაკვეთი, მდებარე გარდაბნის რაიონის სოფელ ....., საკადასტრო კოდი: ...... 2. ნ.ა–ვის კუთვნილი 1/6 წილი მიწის ნაკვეთი, მდებარე გარდაბნის რაიონის სოფელ ...., საკადასტრო კოდი: ...... 3. ნ.ა–ვის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი, მდებარე გარდაბნის რაიონის სოფელ ....., საკადასტრო კოდი: ....... 4. ნ.ა–ვის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა OPEL ASTRA, სახელმწიფო ნომრით: ...... 5. ნ.ა–ვის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა BMW X5, სახელმწიფო ნომრით: ..... 6. ნ.ა–ვის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა FORD TRANSIT, სახელმწიფო ნომრით: ...... 7. ნ.ა–ვის საკუთრებაში არსებული ცეცხლსასროლი იარაღი TT-TT, ნომრით: ..... 8. ნ.ა–ვის კუთვნილი საბანკო ანგარიშები.

5. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მისი გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოტივით.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 21.12.2021წ. გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა და გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, რომლითაც ნ.ა–ვის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:

6.1. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 6 იანვრის გადაწყვეტილებით - ა.ნ–ვის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ს.ა–ს ა.ნ–ვის სასარგებლოდ დაეკისრა 20 000 აშშ დოლარის გადახდა (ტ. I .ს.ფ.81-86).

6.2. ს.ა–ი 2016 წლის 27 იანვარს გარდაიცვალა. (ტ.I.ს.ფ.77-79)

6.3. 2017 წლის 13 სექტემბერს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის მიხედვით ნ.ა–ვმა, როგორც ს.ა–ის პირველი რიგის მემკვიდრემ, (შვილმა) სამკვიდრო მიიღო სრულად მასში შემავალი აქტივებითა და პასივებით, მათ შორის - მემკვიდრეობით მიიღო შემდეგი უძრავი ნივთების 1/6 ნაწილი: 1. სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი 900 კვ.მ და მასზე მდებარე შენობა-ნაგებობები N1 საერთო ფართი 225.30 კვ.მ, N2 საერთო ფართი 59.52 კვ.მ, რომლის მისამართია: გარდაბანი, სართიჭალა, სოფელი ....., საკადასტრო კოდი: .....; 2. სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი 600 კვ.მ, რომლის მისამართია: გარდაბანი, ...., სოფელი ...., საკადასტრო კოდი: ...... (ტ.I. ს.ფ. 77-79).

6.4. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 4 აგვისტოს განჩინებით ს.ა–ის (პ/ნ ....) უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა ნ.ა–ვი (პ/ნ ....) (ტ.I. ს.ფ. 74-76).

6.5. 2017 წლის 18 მაისს რუსთავის საქალაქო სასამართლომ 2016 წლის 6 იანვრის გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით საქმეზე 2-1224-15 ა.ნ–ვის სასარგებლოდ სააღსრულებო ფურცელი გასცა. (ტ.I. ს.ფ. 109-110). ქვემო ქართლის სააღსრულებო ბიუროს წარმოებაში არსებულ სააღსრულებო საქმეზე A17060802, რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 6 იანვრის გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით დაყადაღებულ იქნა შემდეგი ნივთები: 1. ნ.ა–ვის კუთვნილი 1/6 წილი მიწის ნაკვეთი, მდებარე გარდაბნის რაიონის სოფელ ...., საკადასტრო კოდი: ...... 2. ნ.ა–ვის კუთვნილი 1/6 წილი მიწის ნაკვეთი, მდებარე გარდაბნის რაიონის სოფელ ....., საკადასტრო კოდი: ..... 3. ნ.ა–ვის კუთვნილი ჩუქებით მიღებული 1/6 წილი მიწის ნაკვეთი, მდებარე გარდაბნის რაიონის სოფელ ...., საკადასტრო კოდი: ...... 4. ნ.ა–ვის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი, მდებარე გარდაბნის რაიონის სოფელი ...., საკადასტრო კოდი: ...... 5. ნ.ა–ვის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა OPEL ASTRA, სახელმწიფო ნომრით:....., 6. ნ.ა–ვის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა BMW X5, სახელმწიფო ნომრით: ...., 7. ნ.ა–ვის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა FORD TRANSIT, სახელმწიფო ნომრით: ...., 8. ნ.ა–ვის საკუთრებაში არსებული ცეცხლსასროლი იარაღი TT-TT, ნომრით: ....0, 9. ნ.ა–ვის კუთვნილი საბანკო ანგარიშები.

6.6. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1319-ე, 1328-ე, 1484-ედა 1485-ე მუხლებზე, და განმარტა, რომ სამკვიდროსათვის ყოველგვარი შემატება სამკვიდროს გახსნის შემდეგ სამკვიდროს ღირებულებაში არ ჩაითვლება. ამასთან სამკვიდროს ღირებულებიდან არ გამოირიცხება ხარჯები, რომელთა გადახდაც სამკვიდროს გახსნის შემდეგ ევალებათ მემკვიდრეებს. მემკვიდრეები ვალდებული არიან დააკმაყოფილონ კრედიტორები თავიანთი წილის პროპორციულად, ამიტომ აუციელებელი ხდება თითოეული მემკვიდრის მიერ გადასახდელის გამოანგარიშება. თუ სამკვიდრო ერთმა მემკვიდრემ მიიღო ცხადია ის პასუხს აგებს მამკვიდრებლის ყველა ვალზე მიღებული სამკვიდროს ღირებულების ფარგლებში. (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მეხუთე, გამომცემლობა სამართალი, თბილისი 2000, გვ. 513-514) ამრიგად, ხსენებული ნორმებით დადგენილია ორმხრივი სამართლებრივი ბალანსი: კანონმდებელი იცავს კრედიტორის ინტერესებს, მოვალის გარდაცვალების შემთხვევაში, მისი უფლებამონაცვლისაგან მიიღოს შესრულება; უფლებამონაცვლე პასუხს აგებს მამკვიდრებლის ვალდებულებისათვის, ოღონდ მიღებული სამკვიდროს ღირებულების გათვალისწინებით, რაც გამორიცხავს მემკვიდრის ქონებრივი მდგომარეობის გაუარესებას, ასევე, ვალდებულების სრულად შეუსრულებლობას. სამემკვიდრეო სამართლის ნორმათა სისტემური ანალიზიდან გამომდინარე, შეიძლება ითქვას, რომ სამკვიდროს გახსნის მომენტიდან პირი, რომელიც კანონით დადგენილი ფორმით გამოხატავს სამკვიდროს მიღების ნებას, პირის გარდაცვალების მომენტიდან ითვლება სამკვიდროს მესაკუთრედ, რაც, ნიშნავს მამკვიდრებლის ჩანაცვლებას ვალდებულებებში (იხ. სკ-ის 1319-ე-1322; 1421-ე; 1433-ე მუხლები).

6.7. სასამართლომ მიუთითა, რომ ნ.ა–ვმა ს.ა–ის სამკვიდრო ქონება მიიღო, შესაბამისად მიიჩნევა, რომ გარდაცვალების მომენტიდან ნ.ა–ვმა ჩაანაცვლა მამკვიდრებელი ვალდებულებებში ამ უკანასკნელისგან მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ღირებულებით. სამკვიდროს მიღებით ნ.ა–ვს ქონებრივ უფლებებთან ერთად წარმოეშვა ვალდებულებები სამოქალაქო კოდექსის 1494-ე მუხლის თანახმად. ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ სამკვიდრო აქტივის მეტობა სამკიდრო პასივთან შედარებით საქმის განხილვის არც ერთ ეტაპზე სადავო არ გამხდარა. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კრედიტორების წინაშე მემკვიდრის პასუხისმგებლობის საკითხი უშუალოდ უკავშირდება და დამოკიდებულია მის მიერ მიღებული სამკვიდროს ღირებულებაზე, რომლითაც მემკვიდრის პირადი ქონების მოცულობა გაიზარდა და არა მემკვიდრეობით მიღებულ კონკრეტულ ნივთებზე. გათვალისწინებით იმისა, რომ ნ.ა–ვის მიერ ს.ა–ისგან მემკვიდრეობით მიღებული აქტივის ღირებულება პასივზე მეტია, მემკვიდრე მიღებული ქონების ღირებულებით გამდიდრდა, ამასთან, მიღებული სამკვიდროს ღირებულების ფარგლებში მასვე წარმოეშვა მამკვიდრებლის ვადამოსული ვალების შესრულების ვალდებულება, პალატამ მიიჩნია, რომ ნ.ა–ვს მემკვიდრეობით მიღებულ პასივზე პასუხისმგებლობა ეკისრება მთელი თავისი ქონებით მიღებული სამკვიდრო აქტივის ღირებულების ფარგლებში. ამ მიმართებით მოსარჩელეს არათუ არ დაუმტკიცებია ვალის სიდიდე აქტივთან შედარებით, აღნიშნულის შესახებ მას არც კი მიუთითებია. შესაბამისად, რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 6 იანვრის გადაწყვეტილებაზე ნ.ა–ვს, როგორც ს.ა–ის უფლებამონაცვლეს ა.ნ–ვის სასარგებლოდ პასუხისმგებლობა ეკისრება არა კონკრეტულად მემკვიდრეობით მიღებული ნივთებით, არამედ პირადად მთელი თავისი ქონებით, რომლის საერთო მოცულობა მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ღირებულებით გაიზარდა და რომელიც როგორც აღინიშნა მიღებულ სამკვიდრო პასივს აღემატება.

აღნიშნულის მსჯელობის გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარი საფუძვლიანია, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლის განსხვავებული აზრი:

7. საქმის მასალებშია მოსამართლე თ. სოხაშვილ-ნიკოლაიშვილის განსხვავებული აზრი (იხ. ტ.II, ს.ფ. 155-157).

საკასაციო საჩივარი აგებულია შემდეგ მოსაზრებებსა და სავარაუდო დარღვევებზე:

8. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

8.1. კასატორის მითითებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ არის იურიდიულად საკმარისად დასაბუთებული და იმდენად არასრულია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება. კასატორის მტკიცებით, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, თუმცა არასწორად განმარტა იგი. სასამართლომ სამართლებრივი დასაბუთების გარეშე განმარტა სადავო საკითხი, კერძოდ, ს.ა–ის ვალების გადახდის ვალდებულება უნდა იკისროს მისმა მემკვიდრემ ნ.ა–ვმა მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე მის პირად საკუთრებაში არსებული უძრავ-მოძრავი ქონებით, რაც კანონის მოთხოვნათა არსებითი დარღვევაა.

8.2. კასატორის მტკიცებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა სსსკ-ს 1484-ე მუხლი, ამასთან, გადაწყვეტილება არღვევს არამარტო სამოქალაქო კოდექსის მოთხოვნებს, არამედ საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული მესაკუთრის უფლებებსაც და მიუთითებს მოსამართლის განსხვავებულ აზრზე.

8.3. კასატორი ასევე შუამდგომლობს, საკასაჩიო საჩივარი ცნობილ იქნეს დასაშვებად და სასამართლომ საქმე განიხილოს ზეპირი მოსემენით.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 16 მაისის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

10. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

12. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

13. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

14. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს და მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნა მართებულად არ დაკმაყოფილდა, სახელდობრ:

14.1. მოცემულ შემთხვევაში, ქონების ყადაღისგან გათავისუფლების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობა სსკ-ის 1484-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან (მემკვიდრეები ვალდებულნი არიან მთლიანად დააკმაყოფილონ მამკვიდრებლის კრედიტორთა ინტერესები, მაგრამ მიღებული აქტივის ფარგლებში თითოეულის წილის პროპორციულად) და 1494-ე მუხლიდან (კრედიტორთა მოთხოვნები მემკვიდრეებმა უნდა დააკმაყოფილონ ერთჯერადი გადახდის გზით, თუ მათ შორის შეთანხმებით სხვა რამ არ არის დადგენილი) შინაარსიდან გამომდინარეობს.

14.2. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეზე დადგენილია ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც მითითებულია წინამდებარე განჩინების პირველ, მე-7 პუნქტში და მიუთითებს სსკ-ის 1328-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა გარდაცვალების მომენტისათვის. ამავე კანონის 1484-ე მუხლის თანახმად, მემკვიდრეები ვალდებული არიან, მთლიანად დააკმაყოფილონ მამკვიდრებლის კრედიტორთა ინტერესები, მაგრამ მიღებული აქტივის ფარგლებში თითოეულის წილის პროპორციულად; 1485-ე მუხლი მემკვიდრეს აკისრებს მტკიცების ტვირთს იმასთან დაკავშირებით, რომ დაამტკიცოს სამკვიდრო ქონების ნაკლებობა მამკვიდრებლის ვალებთან მიმართებით, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა სამკვიდრო ნოტარიუსის მიერ იყო აღწერილი. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ თითოეული მემკვიდრე პასუხისმგებელია მამკვიდრებლის ვალებისათვის მიღებული წილის პროპორციულად, მიუხედავად იმისა, კანონით მემკვიდრეა თუ ანდერძით. სამკვიდროს ღირებულება, რომლის ფარგლებშიც კრედიტორები უნდა დაკმაყოფილდნენ, განისაზღვრება სამკვიდროს გახსნის მომენტისათვის (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 29 ოქრტომბრის საქმე №ას-683-649-2015წ.).

14.3. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ, სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. ნ.ა–ვმა ს.ა–ის სამკვიდრო ქონება მიიღო, შესაბამისად, მიიჩნევა, რომ გარდაცვალების მომენტიდან ნ.ა–ვმა ჩაანაცვლა მამკვიდრებელი ვალდებულებებში ამ უკანასკნელისგან მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ღირებულებით. ამრიგად, სამკვიდროს მიღებით ნ.ა–ვს ქონებრივ უფლებებთან ერთად წარმოეშვა ვალდებულებები [სსკ-ს 1494-ე მუხლი].

14.4. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების წინააღმდეგ, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორს დასაბუთებული საკასაციო შედავება არ წარმოუდგენია. კასატორს არ წარუდგენია საკუთარი მოთხოვნის შესატყვისი მტკიცებულებები, რაც მოსარჩელის მოთხოვნას საფუძვლიანს გახდიდა. ამასთან, სამკვიდრო აქტივის მეტობა სამკვიდრო პასივთან შედარებით საქმის განხილვის არც ერთ ეტაპზე სადავო არ გამხდარა.

15. ამდენად, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს შემაჯამებელი დასკვნა, რომ ნ.ა–ვის მიერ ს.ა–ისგან მემკვიდრეობით მიღებული აქტივის ღირებულება პასივზე მეტია, მემკვიდრე მიღებული ქონების ღირებულებით გამდიდრდა, ამასთან, მიღებული სამკვიდროს ღირებულების ფარგლებში მასვე წარმოეშვა მამკვიდრებლის ვადამოსული ვალების შესრულების ვალდებულება, შესაბამისად, კასატორს მემკვიდრეობით მიღებულ პასივზე პასუხისმგებლობა ეკისრება მთელი თავისი ქონებით მიღებული სამკვიდრო აქტივის ღირებულების ფარგლებში.

16. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად ლახავს მოპასუხის კონსტიტუციით გარანტირებულ საკუთრების უფლებას და მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლზე, რომლის პირველი პუნქტით საკუთრების უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. ამასთან, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, „საკუთრების უფლება მისი მაღალი კონსტიტუციური მნიშვნელობის მიუხედავად, არ არის აბსოლუტური ხასიათის. საქართველოს კონსტიტუცია არ ადგენს იმგვარ საკუთრებით წესრიგს, რომელშიც მესაკუთრის კერძო ინტერესი საჯარო ინტერესებთან მიმართებით აბსოლუტური უპირატესობით სარგებლობს... ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სამოქალაქოსამართლებრივი წესრიგის შექმნისას აუცილებელია, მიღწეულ იქნეს სწორი ბალანსი საკუთრების უფლებასა და სხვა უფლებებს/საჯარო ინტერესებს შორის. აუცილებელია, მესაკუთრემ გაითავისოს, რომ არა მხოლოდ მას აქვს ინტერესები, არამედ იმყოფება სხვა ინტერესთა გარემოცვაში, რომელთაგანაც ის იზოლირებული არ არის და სადაც აუცილებელია ინტერესთა გონივრული ბალანსის დაცვა... შესაბამისად, საკუთრების უფლების რეგულირებისას აუცილებელია, მოხდეს, ერთი მხრივ, ძირითადი უფლებიდან მომდინარე, ხოლო, მეორე მხრივ, საპირისპიროდ არსებულ საჯარო ინტერესთა სამართლიანი დაბალანსება“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2020 წლის 29 დეკემბრის №2/3/1337 გადაწყვეტილება საქმეზე „ხათუნა წოწორია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-10). ამასთანავე, საკუთრების უფლების შეზღუდვისას, გასათვალისწინებელია, რომ „სამართალში და განსაკუთრებით სამოქალაქო სამართალში ყოველთვის აუცილებელია სამართალსა და ზნეობას შორის ფუნდამენტური ურთიერთობის გათვალისწინება. აუცილებელია იმ მსგავსებისა და განსხვავების გათვალისწინება, რომელიც არსებობს სამართლებრივ შეფასებასა და ზნეობრივ შეფასებას, სამართლებრივ ღირებულებასა და ზნეობრივ ღირებულებას შორის. ზნეობრივად სავალდებულო მოქმედების შესრულება არ შეიძლება განვიხილოთ თავისუფლების შეზღუდვად“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2003 წლის 1 აპრილის №2/155 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე აკაკი საღირაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“) იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 ივლისის №ას-289-2022 გადაწყვეტილება).

17. რაც შეეხება კასატორის შუამდგომლობას საქმის ზეპირ განხილვასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 16 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, მიღებულ იქნა წარმოებაში და დადგინდა დასაშვებობის შემოწმება ზეპირი მოსმენის გარეშე, რის თაობაზეც ეცნობათ მხარეებს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსის 391-ე მუხლით დადგენილ მოთხოვნათა შესაბამისად საკასაციო საჩივრის დასაშვებობას ამოწმებს სასამართლოს კოლეგიური შემადგენლობა. კოლეგია უფლებამოსილია, აღნიშნული საკითხი ზეპირი განხილვის გარეშე გადაწყვიტოს. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შემთხვევაში კი, სასამართლო მსჯელობს საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის მიზანშეწონილობაზე.

18. პალატა მიუთითებს ერთ-ერთ პრეცედენტულ გადაწყვეტილებაზე, რომელშიც ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განიხილა განმცხადებლის პრეტენზია ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმითა (საკუთრების უფლება) და კონვენციის მეექვსე მუხლით მინიჭებულ (სამართლიანი სასამართლოს უფლება) უფლებათა დარღვევასთან დაკავშირებით (იხ. Fredin v Sweden, 18.02.1991წ., /განაცხადის №12033/86). განმცხადებლის პრეტენზია იმ არგუმენტს ეფუძნებოდა, რომ მას შეეზღუდა საქმის განხილვაში მონაწილეობის საპროცესოსამართლებრივი შესაძლებლობა, ხოლო სამოქალაქო უფლებათა სრულყოფილად რეალიზებისათვის, ყველასთვის ხელმისაწვდომი უნდა ყოფილიყო ზეპირი მოხსენებით წარდგომისა და, შესაბამისად, საქმის მხარეთა დასწრებით განხილვა. აღნიშნულ საქმეზე ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დადგინა, რომ, ვინაიდან მატერიალური თვალსაზრისით, განმცხადებლის მოთხოვნა შეეხებოდა საკუთრების უფლებას, რომელიც სამართლებრივი ბუნებით „სამოქალაქო“ ხასიათის იყო, ამიტომ კონვენციის მეექვსე მუხლით მინიჭებული უფლების დარღვევის საკითხიც სამოქალაქო ჭრილში უნდა განხილულიყო. ეს ყოველივე კი, ნათელს ჰფენდა იმას, რომ „წრფელი და ღრმააზროვანი“ კამათი (შეჯიბრი) მხარეთა შორის და საქმის განმხილველი სასამართლოს წინაშე, გადამწყვეტი იყო თითოეულის უფლებათა დასადგენად. თუმცა, საკვანძო საკითხის არსი, მოცემული დავის სწორად გადაწყვეტისათვის, სასამართლოს მოსაზრებით, სწორედ ისაა, რომ „წრფელ და ღრმააზროვან“ ზეპირ განხილვაზე სავალდებულო მოთხოვნა არ ვრცელდებოდა ზემდგომ და საბოლოო ინსტანციის სასამართლოზე (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 19 ნოემბრის განჩინება საქმე №ას-504-2020წ.).

19. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგ: საქმე Nას 204-197-2013, 01.07.2013წ, საქმე Nას-262-253-2012, 25.06.2012წ, საქმე Nას-305-293-2012, 7.05.2012წ. საქმე Nას-1522-1529-2011, 29.12.2011წ.).

20. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

22. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.ა–ვის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ნ.ა–ვს (პ/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი 300773150, გადამხდელი ე.მ–ძე, პ/ნ ......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 150.00 ლარის (საგადასახადო დავალება N0, გადახდის თარიღი 02.05.2022წ), 70% –105 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

თეა ძიმისტარაშვილი