საქმე №ას-81-2020 2 მარტი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - სსიპ „სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრი დ–ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს ,,თ’’ თ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 20 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება, ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის არსებითად შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2013 წლის 20 მაისს სს ,,თ’’ თ–სა (შემდეგში - მოსარჩელე, მესაკუთრე) და სსიპ „სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკურ ცენტრ დ–ას“ (შემდეგში - მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი, უზუფრუქტუარი) შორის გაფორმებული №16/სს-2013 უზუფრუქტის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ კუთვნილი ტერიტორია და შენობა-ნაგებობები უზუფრუქტის უფლებით მოპასუხეს გადასცა. ხელშეკრულების 1.3 პუნქტის თანახმად, უზუფრუქტის საზღაურის სანაცვლოდ, მესაკუთრეს უფლება ჰქონდა, საჭიროების შემთხვევაში, საკუთარი საწარმოო პროცედურების განხორციელების მიზნით, უზუფრუქტით გადაცემული ქონებით უსასყიდლოდ ესარგებლა. უზუფრუქტუარი ვალდებული იყო, მესაკუთრისთვის ამ ქონების გამოყენებით საკუთარი ამოცანების შესრულებაში ხელი შეეწყო.

2. უზუფრუქტის სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში, 2013 წლის 1-ელ ნოემბერს ხელშემკვრელმა მხარეებმა ურთიერთთანამშრომლობის მემორანდუმი გააფორმეს და შეთანხმდნენ, რომ მოსარჩელის წერილობითი მოთხოვნის საფუძველზე მოპასუხე მასთან დასაქმებული საკადრო რესურსით გაუწევდა დახმარებას. 2015 წლის 10 ნოემბერს განახლებული მემორანდუმის მიხედვით, მხარეების შეთანხმებით მოპასუხის მოთხოვნის (წერილობითი/ზეპირსიტყვიერი) საფუძველზე, მოსარჩელე მის ბალანსზე აღებული მასალების გადაცემასთან დაკავშირებით გაუწევდა დახმარებას. ყოველი გადაცემისას პირველადი მიღება-ჩაბარების აქტი, ხოლო ყოველი თვის ბოლოს ბუღალტრული შედარების საფუძველზე - მიღება-ჩაბარების აქტი თვის განმავლობაში მოხმარებული მასალების საბალანსო ღირებულებისა და მოგების გათვალისწინებით, უნდა გაფორმებულიყო (ტომი I, ს.ფ. 33-53).

3. უზუფრუქტის ხელშეკრულებისა და თანამშრომლობის მემორანდუმების საფუძველზე არსებული ურთიერთობის ფარგლებში, ნასყიდობის ხელშეკრულებების დადების გარეშე, 2013-2015 წლებში მოპასუხემ საკუთარი შეკვეთების დასამზადებლად, მოსარჩელის კუთვნილი მასალები გახარჯა.

4. 2015 წლის 19 ივნისის №268/801 წერილით მოსარჩელემ 2014 წელს გახარჯული მასალების დაბრუნების ან შესაბამისი ღირებულების ანაზღაურების მოთხოვნით მიმართა მოპასუხეს, რის საპასუხოდაც მოპასუხემ 2015 წლის 15 ივლისის №1200 წერილით გახარჯულ მასალებთან დაკავშირებით დამატებითი დოკუმენტაცია მოითხოვა (ტომი I, ს.ფ. 298-299). 2015 წლის 22 ივლისს მოსარჩელემ მოპასუხეს გახარჯული მასალების ნუსხა ფასების მითითებით მიაწოდა.

5. 2016 წლის 21 ნოემბრის №542/801 მიმართვით, მოსარჩელემ მოპასუხეს 2014 წელს თვითნებურად გახარჯული მასალების ღირებულების, 224 890.22 ლარის, ხოლო 2017 წლის 27 აპრილის №149/801 მიმართვით - 2013-2015 წლებში მოხმარებული მასალების ღირებულების - 319 992 ლარის ანაზღაურება მოსთხოვა. ეს მიმართვა მოპასუხეს 2017 წლის 28 აპრილს ჩაბარდა (ტომი I, ს.ფ. 302-305). მოპასუხეს 2013-2015 წლებში საკუთარი შეკვეთების დამზადებისთვის გახარჯული მასალების ღირებულება მოსარჩელისათვის არ აუნაზღაურებია.

6. მოსარჩელის მოთხოვნა:

6.1. ქონების მესაკუთრემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გახარჯული მასალების ღირებულების - 319 873.71 ლარისა და 2017 წლის 28 აპრილიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველთვიურად - 2 399.05 ლარის ზიანის (მიუღებელი შემოსავლის) მოპასუხისათვის დაკისრების მოთხოვნით.

6.2. მოსარჩელის მტკიცებით, 2013-2015 წლებში მოპასუხემ თვითნებურად განკარგა მისი 1 539 ერთეული მასალა, რითაც დაზოგა კუთვნილი თანხები თუ მასალა და უსაფუძვლოდ გამდიდრდა. მოსარჩელის მითითებით, მასალის გახარჯვის ფაქტი ასახულია მოპასუხის შესაბამისი სამსახურების/საწარმოების წარმომადგენლების მიერ ამ პერიოდში შედგენილ 46 აქტში და დამტკიცებულია მოპასუხის ხელმძღვანელის მიერ.

6.3. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხემ ვალდებულების შეუსრულებლობით მას ზიანი მიაყენა, ვინაიდან თანხის კომერციულ ბანკში დეპოზიტზე განთავსების შემთხვევაში იგი მიიღებდა წლიურ 9% სარგებელს, რაც იმას ნიშნავს, რომ მას ყოველთვიურად 2 399.05 ლარის მიღება შეეძლო.

7. მოპასუხის პოზიცია:

7.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო. მისი მტკიცებით, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ 46 მიღება-ჩაბარების აქტს არ ერთვოდა მასალების ღირებულების დამდგენი დოკუმენტი. შესაბამისად, მოსარჩელემ დოკუმენტაციის მოძიებისა და კვლევის გარეშე შეადგინა მასალების ღირებულების ნუსხა, რომელიც არ შეესაბამებოდა რეალობას. ამის დასტურად მოპასუხემ წარმოადგინა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 11 ივნისის დასკვნა, რომლის მიხედვით გახარჯული 1 410 მასალის საბაზრო ღირებულებამ 57 339.47 ლარი შეადგინა. ექსპერტიზამ ვერ შეაფასა 375 დასახელების მასალა, ვინაიდან მათი იდენტიფიცირება ან ფასების გარკვევა ვერ შეძლო. დასკვნის ამ პუნქტის საფუძველზე, მოპასუხის განმარტებით, მან დაიანგარიშა დაუდგენელი მასალების (სულ 156 ერთეულის) ღირებულება, რამაც 13 614.63 ლარი შეადგინა.

7.2. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელის დაანგარიშების ნაკლოვანებაზე მიუთითებდა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ რამდენიმე აქტში ასახული ცდომილებაც, კერძოდ, №8ა აქტში 53-ე პოზიციად მითითებული იყო, რომ მან მოიხმარა 750 კგ ელექტროდი, ნაცვლად რეალურად დახარჯული 0.75 გრამი ელექტროდისა, ხოლო №12 აქტში მე-10 პოზიციად მითითებული იყო, რომ 8.6 კგ-ს მაგივრად 86 კგ მასალა გახარჯა. შესაბამისად, სარჩელით მოთხოვნილ თანხასა და რეალურად გახარჯულს შორის თანხობრივი სხვაობის გათვალისწინებით სასარჩელო მოთხოვნა უნდა შემცირებულიყო 13 014.14 ლარით.

7.3. მოპასუხის მოსაზრებით, უსაფუძვლო იყო მიუღებელი შემოსავლის მისთვის დაკისრების მოთხოვნა, მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია მტკიცებულება, რომ იგი თანხებს დეპოზიტზე ათავსებდა და სარჩელი ემყარებოდა მხოლოდ მხარის თეორიულ ვარაუდს, თუ რა სარგებელი შეეძლო მოეტანა ამ თანხას ანაბარზე განათავსების შემთხვევაში.

8. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება:

8.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 306 859.6 ლარის ანაზღაურება, ხოლო 2017 წლის 24 აპრილიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე მიუღებელი შემოსავლის სახით ყოველთვიურად 2301.45 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა.

9. სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა:

9.1. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, გახარჯული მასალების ღირებულების მოთხოვნის ნაწილში სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება, ხოლო მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურების მისთვის დაკისრებაზე უარის თქმა მოითხოვა. სააპელაციო საჩივარი არსებითად ეფუძნება შესაგებელში მითითებულ გარემოებებსა და სამართლებრივ არგუმენტაციას (იხ. წინამდებარე განჩინების 7.1-7.3. პუნქტები).

10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და სამართლებრივი დასკვნები:

10.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 20 ნოემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

10.2. სსიპ ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტიზის კვლევის შედეგად პალატამ დაასკვნა, რომ იგი სანდო და განკუთვნად მტკიცებულებას არ წარმოადგენდა. პალატის შეფასებით, ექსპერტიზის დასკვნა თავადვე მიუთითებდა, რომ ბიუროს მისი შედგენის კომპეტენცია არ გააჩნდა, მსგავს საქონელზე 2013-2015 წლებში ბიუროში მოთხოვნა არ შესულა და არც გამოკვლეულა მათი საბაზრო ღირებულებების დადგენის მიზნით. შესაბამისად, 2013-2015 წლის მდგომარეობით ქონების საბაზრო ღირებულების დადგენა ვერ მოხერხდა. ამასთან, პალატის განმარტებით, იმ საქონლის საბაზრო ღირებულება, რომელზეც ექსპერტიზის დასკვნა საბოლოო ფასს ადგენდა, საორიენტაციო იყო. საბაზრო ფასის დადგენისას გამოყენებული მეთოდი არააპრობირებული და არასანდო იყო, ვინაიდან მხოლოდ ელექტრონულ ვებგვერდებზე განთავსებული ფასების შეჯერების გზით განისაზღვრა და რაიმე პროფესიული გამოთვლის სტანდარტს/კვლევის მეთოდს არ ეყრდნობოდა. რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ აუდიტორულ დასკვნებს (შპს „თ-კ. ჯ–ის“ 2018 წლის 22 აგვისტოსა და შპს „ბ.ა. და ა.ც–ის“ 2016 წლის 2 ნოემბრის აუდიტორული დასკვნა), პალატამ სხვა მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში ისინი დასაბუთებულად მიიჩნია. პალატის განსჯით, აუდიტორული დასკვნა, სწორედ მხარეთა შორის წლების განმავლობაში შედგენილ გახარჯვის აქტებს ემყარებოდა და მათში მითითებული მასალების ღირებულებებს აჯამებდა, შესაბამისად, სადავო გახარჯული მასალების საბაზრო ღირებულების დასადგენად სანდო მტკიცებულებას წარმოადგენდა.

10.3. სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაპყრო პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხული მოწმის ჩვენებას და განმარტა, რომ მოწმემ მოდავე პირებს შორის სამეწარმეო ურთიერთობის არსებობა, ფასებზე ზეპირსიტყვიერი შეთანხმება და გახარჯული მასალების საქართველოს ბაზარზე არ არსებობის ფაქტი დაადასტურა, ამდენად, გახარჯული მასალების ღირებულების დასადგენად ერთადერთ საშუალებას სწორედ მოდავე მხარეთა შორის გაფორმებული დოკუმენტაციიდან ინფორმაციის მიღება წარმოადგენდა, რა მიზნითაც განსაკუთრებული მნიშვნელობა 2016 წლის 2 ნოემბრის აუდიტორულ დასკვნას უნდა მინიჭებოდა.

10.4. პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ მოსარჩელის კუთვნილი გახარჯული მასალების ღირებულების აუნაზღაურებლობით, მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და, აქედან გამომდინარე, მიუღებელი შემოსავლის სახით აუნაზღაურებელი თანხის ყოველწლიური 9% სამართლიანად დაეკისრა.

11. საკასაციო მოთხოვნა და მისი საფუძვლები:

11.1. განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, გახარჯული მასალების ღირებულების მოთხოვნის ნაწილში სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება, ხოლო მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურების მისთვის დაკისრებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

11.2. საკასაციო პრეტენზია შემდეგ გარემოებებს ეფუძნება:

11.2.1. კასატორის მოსაზრებით, თვითნებურად გახარჯული მასალების რეალური ღირებულების მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრებოდა, შესაბამისად, სასამართლომ არასწორად დააკისრა მას ასანაზღაურებელი თანხის რაოდენობის მტკიცების ვალდებულება. ამის მიუხედავად, კასატორის მითითებით, მან საკუთარი ინიციატივით სასამართლოს მასალების ღირებულების დამდგენი ექსპერტიზის დასკვნა წარუდგინა. მოსარჩელის მიერ საქმეზე წარმოდგენილი აუდიტის დასკვნებთან დაკავშირებით, კასატორმა განმარტა, რომ მიღება-ჩაბარების აქტებში, რასაც შპს „ბ.ა. და ა.ც–ის“ დასკვნა ეყრდნობა, მითითებულია მასალების შეუსაბამოდ მაღალი ფასები, მოპასუხემ ამ მიღება-ჩაბარების აქტებზე ხელის მოწერით დაადასტურა მხოლოდ მასალების გახარჯვის ფაქტი და არა მათი ღირებულება. გარდა ამისა, კასატორის მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოში გამოკითხულმა მოწმემაც დაადასტურა, რომ მოპასუხე გახარჯული მასალების ღირებულებას იმ მიზეზით არ იხდიდა, რომ არ ეთანხმებოდა შესაბამის თანხად მასალების შეფასებას. კასატორმა მოსარჩელის მიერ გახარჯული მასალების ღირებულების სახით მოთხოვნილი თანხების არარელევანტურობის დასასაბუთებლად მოსარჩელის მიერ მისდამი მიწერილ 2016 და 2017 წლის წერილებში ასახულ თანხობრივ სხვაობაზეც გაამახვილა ყურადღება და აღნიშნა, რომ წერილები ერთმნიშვნელოვნად ადასტურებდა მასალის ღირებულების მოსარჩელის მიერ თვითნებურად, არაობიექტურად განსაზღვრის ფაქტს. რაც შეეხება შპს „თ-კ. ჯ–ის“ დასკვნას, მან ფაქტობრივად დაადასტურა მოპასუხის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მართებულობა, რამდენადაც დაუდგენელია 219 მასალის ღირებულება. შესაბასამისად, კასატორი დაუსაბუთებლად მიიჩნევს მის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის უარყოფის, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი აუდიტის დასკვნების გაზიარების შესახებ სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას.

11.2.2. კასატორის განმარტებით, მიუღებელი შემოსავლის საკითხის განხილვა-გადაწყვეტის დროს არსებითია, რამდენად მოსალოდნელი იყო შემოსავლის მიღება. კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია თანხების ანაბარზე განთავსების პრაქტიკის ამსახველი მტკიცებულება, შესაბამისად, მოპასუხისათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურების დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობდა. კასატორის მსჯელობით, სამოსამართლო პრაქტიკის მაგალითები, რომელიც მოსარჩელემ მოიხმო, ეხება სხვა ფაქტობრივ გარემოებებს, რომელთა განზოგადება ამ დავაზე დაუშვებელია.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი:

12.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 2 მარტის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო, ამავე პალატის 2020 წლის 15 ოქტომბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტების საფუძველზე დასაშვებად იქნა ცნობილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის გზით შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხის საკასაციო განაცხადი ნაწილობრივ დასაბუთებულია და უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:

13. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

14. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი სადავოდ ხდის როგორც გახარჯული მასალების ღირებულების ანგარიშში მისთვის დაკისრებული თანხის ოდენობას, ისე ზიანის (მიუღებელი შემოსავლის) დაკისრების კანონიერებას. ამ უკანასკნელთან მიმართებით, საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ კასატორმა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებთან მიმართებით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია წარმოადგინა.

15. პირველ რიგში საკასაციო სასამართლო მოპასუხისათვის მოსარჩელის გახარჯული მასალების ასანაზღაურებლად 319 873.71 ლარის დაკისრების მართლზომიერებას შეეხება, რასთან დაკავშირებითაც საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში იმსჯელებს. პალატა მიიჩნევს, რომ მითითებული თანხის მოპასუხისათვის დაკისრების სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობა სსკ-ის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილის (პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი), 408-ე მუხლის პირველი ნაწილისა (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე მუხლის (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება.) დანაწესიდან გამომდინარეობს.

16. სსკ-ის 982-ე მუხლით მოთხოვნა წარმოიშობა სხვის სამართლებრივ სივრცეში უნებართვო ჩარევითა და ამით ქონებრივი სარგებლის მიღებით. ჩარევა გამოიხატება სხვა პირის სამართლებრივი სიკეთის ეკონომიკურ გამოყენებაში, რომელიც მართლწესრიგის მიხედვით მხოლოდ მის მფლობელს ეკუთვნის. კონკრეტულ შემთხვევაში საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად განსაზღვრა მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებები (სამართლებრივი წინაპირობები). კერძოდ: მოპასუხის მიერ მოხმარებული მასალა ირიცხებოდა მოსარჩელის ბალანსზე; მოპასუხემ 2013-2015 წლებში, თვითნებურად, სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე განკარგა მოსარჩელის ქონება, მოპასუხეს მოსარჩელისათვის არ აუნაზღაურებია გახარჯული მასალის ღირებულება, რითაც მან დაზოგა საკუთარი ფულადი სახსრები(შდრ. საქმე Nას-197-186-2017, 30.05.2017 წელი).

17. მოპასუხეს მიმდინარე სამართალწარმოების ფარგლებში სადავოდ არ გაუხდია მოსარჩელის მასალათა გახარჯვის ფაქტი და საკასაციო პრეტენზიაც არსებითად სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე განკარგული მასალის რელევანტური ღირებულების არასწორად განსაზღვრას ეფუძნება. კასატორის მტკიცებით, სასამართლოს ასანაზღაურებელი თანხის დაკისრების განსაზღვრისას არ უნდა ეხელმძღვანელა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ აუდიტორულ დასკვნებში მითითებული ფასებით, ვინაიდან ის არ შეესაბამებოდა რეალურ მონაცემებს.

18. საკასაციო პალატის განმარტებით, საპროცესო სამართალწარმოების ფუნდამენტური - შეჯიბრებითობის პრინციპის მიხედვით, მხარეები თავად განსაზღვრავენ თუ რომელი რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნას და რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ მხარემ რომელიც ისწრაფვის მისთვის ხელსაყრელი პროცესუალური შედეგის მისაღწევად, აპრიორი სწორად უნდა განსაზღვროს მისი მტკიცების ტვირთის წარმატებულად რეალიზებისთვის აუცილებელი სამართლებრივი სტრატეგია და სასამართლოს წარუდგინოს მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების ამსახველი სარწმუნო და უტყუარი მტკიცებულებები. ამავდროულად აღსანიშნავია, რომ სსსკ-ის 105-ე მუხლი (სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. 2. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ) განსაზღვრავს მტკიცებულებათა შეფასების პროცესუალურ სტანდარტს, რა დროსაც სასამართლო ეყრდნობა შინაგან რწმენას. საგულისხმოა, რომ სასამართლოს შინაგანი რწმენა, რაც შემდგომ აისახება გადაწყვეტილების სამართლებრივ დასკვნებში მტკიცებულებათა სრულ, ყოველმხრივ და ობიექტურ გამოკვლევას ეფუძნება.

18.1. საკასაციო პალატის შეფასებით, სწორედ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ურთიერთშეპირისპირება და შეფასება ქმნის დასაბუთებული დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას, რომ მოპასუხისათვის დასაკისრებელი თანხის ოდენობა 319.873.71 ლარს შეადგენს. მტკიცებულებათა შესწავლის საფუძველზე, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას საქმეზე წარმოდგენილ მტკიცებულებებთან მიმართებით. საკასაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული შეფასების შედეგების გასაქარწყლებლად მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა არ იძლევა ინფორმაციას 2013-2015 წლებში (მასალების გახარჯვის დროისათვის) მასალის ღირებულებასთან დაკავშირებით, ხოლო მთელ რიგ შემთხვევებში, დასკვნის მიხედვით მასალათა იდენტიფიცირება ან ვერ მოხერხდა ან მათი სპეციფიკური თვისებებიდან გამომდინარე შესასყიდი ფასი ვერ დადგინდა. ამრიგად, მითითებული დასკვნა არ მოიცავს სრულყოფილ და ყოვლისმომცველ ინფორმაციას გახარჯული მასალების ღირებულების დასადგენად, რის გამოც ცხადია სასამართლო ხელყოფის კონდიქციის ფარგლებში მოპასუხისათვის დასაკისრებელი თანხის განსაზღვრისას ამ დასკვნით ვერ იხელმძღვანელებს. დაუსაბუთებელია კასატორის აპელირება, მოსარჩელე კომპანიის 2016-2017 წლის წერილებზეც, რამდენადაც ამ წერილებს დავის გადაწყვეტის მიზნებისათვის რაიმე სახის სამართლებრივი წონა არ გააჩნია. მასალების ღირებულების განსაზღვირსას სასამართლოს ამ დოკუმენტებით არ უხელმძღვანელია და ცალკე აღებული ის ფაქტი, რომ 2016 წლის წერილით 2014 წელს გახარჯული მასალის ღირებულებად მითითებული იყო 224 890,22 ლარი, ხოლო 2017 წლის წერილით 2013-2015 წლებში გახარჯული მასალების ღირებულებად 319 992 ლარი, მოსარჩელის მიერ მოპასუხისაგან მოთხოვნილი თანხის შეუსაბამობას მასალების შესყიდვის ღირებულებასთან არ ადასტურებს. ეს წერილები ასახავს მხოლოდ მოსარჩელის მიერ მოპასუხისგან მასალების ღირებულების სახით კონკრეტული თანხის მოთხოვნის ფაქტს, რომლის საფუვლიანობაც ცხადია უნდა დასტურდებოდეს რელევანტური მტკიცებულებებით. გახარჯული მასალების ღირებულების მტკიცების კონტექსტში მოსარჩელემ აუდიტორულ დასკვნები წარმოადგინა, რომელიც მხარეთა შორის ამ ურთიერთობის წარმოშობამდე დადებულ მასალის ნასყიდობის ხელშეკრულებებში მითითებულ ფასებსა და მხარეთა შორის წლების განმავლობაში შედგენილ გახარჯვის აქტებს ემყარება. საკასაციო პალატის განსჯით, გამომდინარე იქედან, რომ მხარეთა შორის საქმიანი ურთიერთობის ხანგრძლივი პრაქტიკა არსებობდა, მათ შორის გაფორმებული საქონლის ნასყიდობის ხელშეკრულებები, შესაბამის პროდუქტთან მიმართებით ფასის გამოსარკვევად განსაკუთრებით მნიშვნელოვან წყაროს წარმოადგენს. შპს „თ.-კ. ჯ–ის“ მიერ შედგენილი დასკვნის შინაარსი ცხადყოფს, რომ 2014 წლის 07 თებერვლის №01 ნასყიდობის ხელშეკრულების სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 11 ივნისის №003971918 დასკვნასთან შედარებისას დადებითი სხვაობა 296 პოზიციაში გამოვლინდა; 2016 წლის 11 ივლისის №029 ნასყიდობის ხელშეკრულების სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 11 ივნისის №003971918 დასკვნასთან შედარებისას კი, დადებითი სხვაობა 609 პოზიციაში გამოვლინდა; ცხადია ცდომილების ეს ხარისხი საკასაციო პალატას მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის არარელევანტურობაში არწმუნებს.

18.2. მასალების ღირებულების დასადგენად განხილულის გარდა, სხვა მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში, საკასაციო პალატა საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების ურთიერთშეპირისპირებისა და გაანალიზების საფუძველზე მიიჩნევს, რომ, სადავო მასალის ღირებულება მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე უნდა განისაზღვროს, რამდენადაც მოსარჩელემ სასამართლოს წინაშე სარწმუნო მტკიცებულებებისა წარმოდგენითა და წონადი სამართლებრივი არგუმენტაციით შეძლო მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების - ხელყოფის კონდიქციის ფარგლებში ასანაზღაურებელი თანხის რაოდენობის დადასტურება, რისი გაქარწყლებაც საპროცესო კანონმდებლობის მოთხოვნათა გათვალისწინებით მოპასუხეს ევალებოდა. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას მისთვის დასაკისრებელი თანხის ოდენობის მტკიცების ტვირთის სასამართლოს მიერ არასწორად განაწილებასთან დაკავშირებით. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოპასუხემ მოცემული დავის ფარგლებში ვერ შეძლო მისი წილი მტკიცების ტვირთის წარმატებით დაძლევა სამართლებრივად ვარგის იმ მტკიცებულებებზე მითითებით, რომელიც სასამართლოს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებში მასალების ღირებულად მითითებული თანხების არარელევანტურობაში დაარწმუნებდა.

19. ამდენად, სახეზეა მოპასუხის გამდიდრება მოსარჩელის ხარჯზე და ის ვალდებულია ამ უკანასკნელს სსკ-ის 982.1 მუხლის საფუძველზე აუნაზღაუროს დახარჯული მასალის ღირებულება - 319 873.71 ლარი. სსკ-ის 982-ე მუხლის მიზანთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა, რომ „განსახილველი ნორმით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია, რომ ხსენებული ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. აქედან გამომდინარე, ზემოხსენებულ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება, მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება, ანუ საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურებასთან, არამედ გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევასთან“ (შდრ. სუსგ № ას-472-448-2013, 05.12.2013).

20. რაც შეეხება მიუღებელ შემოსავალს, ამ სახის ზიანის მოპასუხისათვის დაკისრებაზე უარის თქმის საფუძველს სსკის 411-ე მუხლის წინაპირობების არარსებობა ქმნის. სსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ზემოაღნიშნული ნორმის თანახმად, სრული ანაზღაურება ეხება არა საერთოდ ზიანს, რომელიც შეიძლება ვინმემ განიცადოს, არამედ იმ ზიანს, რომელიც სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საერთო საფუძვლებიდან გამომდინარე ანაზღაურებადია. ანაზღაურებას ექვემდებარება ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. როდესაც ხელშეკრულების მხარე კისრულობს ვალდებულებას, მას მხედველობაში აქვს მხოლოდ იმ რისკის აღება, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შესრულებასთან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მისგან შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგად აღიქმება. ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუღებელი შემოსავალი, ანუ ანაცდური მოგება (lucrum cessans). მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ (pure economic loss), რომელიც ხელშეკრულების მხარემ განიცადა და რომელსაც ადგილი არ ექნებოდა, ხელშეკრულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო. იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირ კავშირში იგულისხმება მოვლენების, მოქმედებისა და დამდგარი შედეგის ის ლოგიკური ბმა, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს“ (შდრ. სუსგ №ას-459-438-2015, 07.10.15). აღსანიშნავია, რომ სსკ-ის 411-ე მუხლი როგორც სამოქალაქო კოდექსის ვალდებულებითი სამართლის ზოგადი ნაწილის ნორმა, თანაბრად გამოიყენება როგორც სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევით, აგრეთვე კანონისმიერი ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას (იხ. გიორგი რუსიაშვილი/გიორგი ბათლიძე, სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის კომენტარი, წიგნის სამი, გვ. 724) მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას ამოსავალი პრინციპი იმაში მდგომარეობს, რომ ზიანის ანაზღაურება განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება (იხ., სუსგ-ის 2011წლის 24 ოქტომბრის განჩინება საქმეზე Nას-307-291-2011)

20.1. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას იურიდიულად არ ამართლებს სარჩელში მითითებული ფაქტები (მოსარჩელის მოსაზრებით, მიუღებელ შემოსავალს წარმოადგენს საქართველოში ლიცენზირებულ ბანკებში ეროვნული ვალუტით გათვალისწინებული დეპოზიტების წლიური საპროცენტო განაკვეთი, რასაც იგი მიიღებდა მიყენებული ზიანის ოდენობის ექვივალენტი ბრუნვაუნარიანი ობიექტის – ფულის ანაბარზე განთავსების შედეგად), ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მიზნებისათვის სავალდებულოა, მოსარჩელე მიუთითებდეს, რომ თანხის დეპოზიტზე განთავსება მის ჩვეულებრივ საქმიანობას წარმოადგენს და ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, ამგვარი ქმედების ნეგატიური შედეგები სავარაუდოა მეორე მხარისათვის. ამ ფაქტების მითითების გარეშე მიუღებელი შემოსავლის მხოლოდ თანხის დაყოვნების მოტივით მოვალისათვის დაკისრება დაარღვევს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის პრინციპს. საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის პრეტენზიას და თავადაც აღნიშნავს, რომ კონკრეტული შემთხვევა მოსარჩელის მიერ მოხმობილი უზენაესი სასამართლოს განჩინებებში განხილული საკითხისგან განსხვავდება, რადგან მოცემული დავა ჩვეულებრივი ეკონომიკური საქმიანობის ფარგლებში მოვალის მიერ ფულადი ვალდებულების არადროული შესრულების გამო გასესხებული თანხის მოცდენით (სარგებლის მიუღებლობა) კრედიტორის მიერ განცდილ ზიანს არ ეხება, მოსარჩელემ ამ ნაწილში ვერ შეძლო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება, თანხის დეპოზიტზე განთავსების მტკიცებულების წარმოდგენით დაედასტურებინა შემოსავლის დაკარგვის რეალურობა, მოსარჩელის სამეწარმეო საქმიანობის სპეციფიკა და მიმართულება კი, ცალკე აღებული არ ქმნის სარჩელით მოთხოვნილი მიუღებელი შემოსავლის მიღების საფუძვლიან ვარაუდს. (ამ საკითხზე იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებები: საქმე №ას-964-2018, 1.04.2020, №ას-1178-1098-2017, 26.03.2019, №ას-771-720-2017, 3.11.2017, №ას-459-438-2015, 7.07.2015).

21. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი არ არსებობს, რადგან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

22. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. ამდენად, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხის ნაწილი - 2 600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8 მუხლით, 53-ე, 408-ე, 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა

1. სსიპ „სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრი დ–ას“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. ნაწილობრივ გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 20 ნოემბრის განჩინება და ახალი გადაწყვეტილებით:

2.1. სს „თ“ თ–ს უარი ეთქვას 2017 წლის 28 აპრილიდან სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ზიანის ანაზღაურებაზე - მიუღებელი შემოსავლის სახით ყოველთვიურად 2 301.45 ლარის მოპასუხისთვის დაკისრებაზე;

3. სსიპ „სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრი დ–ას“ (....), სს „თ“ თ–ის (....) სასარგებლოდ დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხის ნაწილი - 2 600 ლარი.

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე