საქმე № ას-1033-2021 23 მარტი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს „ბ.დ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.გ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის არსებითად შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2015 წლის 2 აპრილს შპს „ა.ბ“-მ (შემდგომში „შპს“ ან „პირველი მოპასუხე“) ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ვ.ვ–ძისგან (შემდგომში „გამყიდველი“ ან „უძრავი ქონების გამყიდველი“) შეიძინა ქ. თბილისში, ..... ქ. (ყოფ .....) N29-ში მდებარე უძრავი ქონება (ს/კ: N ......).

2. 2015 წლის 3 აგვისტოს, შპს-სა და მ.გ–ძეს (შემდგომში „მოსარჩელე“) შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისად, შპს-მ იკისრა თანხის გადახდის სანაცვლოდ მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე (ს/კ ........) მშენებარე კორპუსში 51.00 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის მოსარჩელისთვის საკუთრების უფლებით გადაცემა.

3. ხელშეკრულების თანახმად, საცხოვრებელი ფართის ღირებულება განისაზღვრა 22 950 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში (გადახდის დღისათვის არსებული ეროვნული კურსის მიხედვით). ამასთან, დადგინდა ნასყიდობის საფასურის პერიოდული გადახდის წესი. აღნიშნული ხელშეკრულების ფარგლებში მოსარჩელემ შპს-ს გადაუხადა 17 600 აშშ დოლარი.

4. მოსარჩელეს პირველი მოპასუხისგან საკუთრებაში საცხოვრებელი ფართი არ მიუღია.

5. 2016 წლის 15 თებერვალს შპს-სა და უძრავი ქონების გამყიდველს შორის შეწყდა 2015 წლის 2 აპრილს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება და უძრავი ქონება დაუბრუნდა გამყიდველს.

6. 2016 წლის 15 თებერვალს გამყიდველმა სადავო ქონება მიჰყიდა შპს „ბ.დ–ს“ (შემდგომში „მეორე მოპასუხე“, „მოპასუხე კომპანია“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“).

7. მოსარჩელის მოთხოვნა

6.1. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში პირველ და მეორე მოპასუხეების (შემდგომში ორივე ერთად ტექსტში მოხსენებული, როგორც „მოპასუხეები“) მიმართ და მოითხოვა მათთვის სოლიდარულად 17 600 აშშ დოლარის დაკისრება.

6.2. მოსარჩელის განცხადებით, იგი პირველი მოპასუხის მიმართ ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას ასრულებდა მანამ, სანამ შეიტყობდა სადავო უძრავი ქონების მეორე მოპასუხეზე გასხვისების შესახებ. 2015 წლის ნოემბრის ჩათვლით, მოსარჩელეს გადახდილი აქვს 17 600 აშშ დოლარი, რაც სოლიდარულად გადასახდელად უნდა დაკისრებოდა მოპასუხეებს.

7. მოპასუხეთა პოზიცია

7.1. პირველმა მოპასუხემ სარჩელზე წარადგინა შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი ნაწილობრივ ცნო და განმარტა, რომ მასსა და ქონების გამყიდველს შორის არსებული ხელშეკრულება მართალია შეწყდა, მაგრამ იმ პირობით, რომ შპს გააგრძელებდა საცხოვრებელი კორპუსის მშენებლობას, თუმცა ეს არ მომხდარა, რადგან ქონება გამყიდველმა გაასხვისა მეორე მოპასუხეზე, რომელმაც გააგრძელა მშენებლობა. ხოლო პირველ მოპასუხეს მოსარჩელისა და სხვა პირების მიერ ჩარიცხული თანხები გახარჯული აქვს მიზნობრივად, საცხოვრებელი კორპუსის მშენებლობლობისთვის.

7.2. მეორე მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ იგი წინამდებარე საქმეში არასათანადო მოპასუხეა, ვინაიდან მასსა და მოსარჩელეს შორის არანაირი სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ არსებობდა. მან სადავო ქონება შეიძინა გამყიდველისგან, რაშიც გადახდილი აქვს ნასყიდობის შესაბამისი საფასური. ამდენად, მეორე მოპასუხე ქონების კეთილსინდისიერი შემძენია და მოსარჩელის მიმართ არანაირი ვალდებულება არ ეკისრება.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს განჩინება სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ

8.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 14 სექტემბრის განჩინებით დაკმაყოფილდა მოსარჩელის შუამდგომლობა და მეორე მოპასუხეს აეკრძალა ქ. თბილისში, ..... ქ. (ყოფ .......) N29-ში მდებარე 35.19 კვ.მ მშენებარე ფართის (სართული 5. ბ. #12) (ს/კ: ......) გასხვისება და იპოთეკით დატვირთვა.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

9.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 18 ივნისის გადაწყვეტილებით წარდგენილი სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ დაეკისრა 17 600 აშშ დოლარის გადახდა.

10. მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის სააპელაციო საჩივრები

10.1. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა როგორც მოსარჩელემ, ასევე პირველმა მოპასუხემ.

10.2. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო პირველმა მოპასუხემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

11. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

11.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილებით პირველი მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. ხოლო მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა სრულად; მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 17 600 აშშ დოლარის გადახდა.

11.2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები.

11.3. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 198-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ მოთხოვნები და უფლებები ახალ პირზე გადადის ისეთსავე მდგომარეობაში, როგორშიც ისინი ძველი მფლობელის ხელში იყვნენ. აღნიშნული კი ცხადყოფს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის უფლება პირველი მოპასუხის მიერ ქონების გამყიდველისთვის უკან დაბრუნების დროს არა მხოლოდ არსებობდა, არამედ ახალ შემძენზე ისეთივე ფორმით გადავიდა, როგორიც ეს თავდაპირველ სამშენებლო კომპანიას გააჩნდა. იგივე სამართლებრივი ლოგიკა მოქმედებს 2016 წლის 15 თებერვალს ქონების გამყიდველის მიერ მოპასუხესთან დადებული გარიგების მიმართ, რა დროსაც მან ახალ სამშენებლო კომპანიას გადასცა უძრავი ქონება. სასამართლოს მოსაზრებით, მართალია, ქონების გამყიდველი განსახილველ საქმეში მხარე არ არის და სასამართლო მისი ვალდებულების მოცულობის და საფუძვლების თაობაზე ვერ იმსჯელებს, თუმცა ცხადია, რომ იგი სადავო სამართალურთიერთობაში გარკვეულწილად „გამტარი“ რგოლს ასრულებდა, რა დროსაც მოსარჩელის მოთხოვნები არ შეიძლება გაქარწყლებულად მივიჩნიოთ, აღნიშნულს თვალნათლივ, ასევე, ისიც ადასტურებს, რომ ამჟამად ის სამართლებრივი სიკეთე (უძრავი ქონება) რომელიც მოსარჩელეს თანხის გადახდის სანაცვლოდ უნდა მიეღო, ქონების ახალი შემძენის, მეორე მოპასუხის საკუთრებაშია.

11.4. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, პირველმა მოპასუხემ ისე გადააკისრა ქონების გამყიდველს მოსარჩელის წინაშე არსებული ვალდებულება, რომ მოსარჩელემ ამის შესახებ არაფერი იცოდა, ტრანზაქციას არ დათანხმებია და არც მოგვიანებით მოუწონებია, ამიტომ თავდაპირველი მოვალე (ანუ შპს) პასუხისმგებლობისგან ვერ გათავისუფლდებოდა. შესაბამისად, სახეზე იყო სამოქალაქო კოდექსის 203-ე და 204-ე მუხლებით განმტკიცებული ვალის გადაკისრების ყველა სამართლებრივი წინაპირობა.

11.5. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მეორე მოპასუხემ უძრავ ქონებაზე არსებული უფლებრივი ნაკლის შესახებ, სულ მცირე, მშენებლობის დაწყებიდან რვა თვის შემდეგ იცოდა, რის შესახებაც პრეტენზია არ განუცხადებია, არც მისი გამოსწორება უცდია და არც ხელშეკრულებიდან გასვლა მოუთხოვია, რაც ნიშნავს, რომ მან მიიღო და დაეთანხმა აღნიშნულ უფლებრივ ნაკლს, ამიტომ იგი სსკ 463-ე მუხლის შესაბამისად, შპს-სთან ერთად სოლიდარულ მოვალეს წარმოადგენდა. ის გარემოება, რომ ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებები არ იყო რეგისტრირებული საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში, მხარის ვალდებულებისგან გათავისუფლების სფუძველს არ ქმნიდა, ვინაიდან მოპასუხეს, როგორც მეწარმე სუბიექტს, გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში არა მხოლოდ საჯარო რეესტრის ამონაწერის, არამედ უძრავი ქონების შეძენამდე მისი უფლებრივი მდგომარეობის უფრო ფართოდ მოკვლევის ვალდებულება ჰქონდა.

12. მეორე მოპასუხის საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:

12.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მეორე მოპასუხემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სარჩელის იმ სახით დაკმაყოფილების მოთხოვნით, როგორც ეს პირველი ინსტანციის სასამართლომ გადაწყვიტა.

12.2. კასატორის განცხადებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 203-ე, 204-ე მუხლები და არასწორად დაასკვნა, რომ სახეზე იყო ვალის გადაკისრების ყველა სამართლებრივი წინაპირობა მაშინ, როდესაც, მსგავსი ხელშეკრულება მხარეთა შორის არ არსებობდა. სასამართლომ ისე მიიჩნია მოპასუხე კომპანია თანხის გადახდაზე უფლებამოსილ პირად, რომ არ მიუთითებია რაიმე მატერიალურ-სამართლებრივ ნორმაზე, რომელიც სარჩელის დაკმაყოფილებას დაედებოდა საფუძვლად. კასატორი სადავო უძრავი ქონების კეთილსინდისიერი შემძენია და ქონების შეძენისას მისთვის ცნობილი არ ყოფილა მესაკუთრის რაიმე უფლებრივი ნაკლის, საკუთრების უფლების შეზღუდვის ან/და რაიმე ვალდებულების არსებობის შესახებ. ამასთან, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას რაიმე საჩივარი ნასყიდობის საგანთან მიმართებით წარდგენილი არ ყოფილა, არც რეესტრში დარეგისტრირებულა რაიმე სანივთო უფლება. მოსარჩელემ და შპს-მ თავად გადაწყვიტეს სამართლებრივი ურთიერთობა მარტივი წერილობითი ხელშეკრულების ფორმით დაერეგულირებინათ, რის გამოც მოპასუხისთვის შეუძლებელი იყო აღმოეჩინა მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულება. საკასაციო სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს ის, რომ საჯარო რეესტრში აღრიცხული მონაცემების მიმართ დაინტერესებულ პირს აქვს უტყუარობის, ნამდვილობის, როგორც კანონიერად შექმნილი მონაცემების მოლოდინი, კანონიერი ნდობა და ასეთ პირობებში, ყოველგვარ საფუძველსაა მოკლებული შემძენს დააკისრო ვალდებულება, რომელიც უძრავ ნივთთან არ იყო დაკავშირებული და არ იყო რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. ამდენად, მოპასუხეს მოსარჩელესთან არანაირი სახელშეკრულებო ან კანონისმიერი სამართლებრივი ურთიერთობა არ აქვს.

13. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

13.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

13.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 16 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის გზით შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხის საკასაციო განაცხადი დასაბუთებულია და ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:

14. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

15. საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ კასატორმა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებებთან მიმართებით წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია.

16. კასატორის ძირითადი საკასაციო პრეტენზია ემყარება იმას, რომ სააპელაციო სასამართლომ იგი პირველ მოპასუხესთან ერთად არასწორად მიიჩნია სოლიდარულ მოვალედ, ასევე არასწორად დაასკვნა, რომ ადგილი ჰქონდა პირველი მოპასუხის მიერ მეორე მოპასუხისთვის ვალის გადაკისრებას.

17. თავდაპირველად, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ და მხარეთა მიერ შეუდავებელ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: თანხის გადახდის სანაცვლოდ საკუთრების უფლების გადაცემისა და ვალდებულების შესახებ 2015 წლის 3 აგვისტოს ხელშეკრულება გაფორმდა მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის; მოსარჩელეს 22 950 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, უნდა მიეღო საცხოვრებელი ფართი პირველი მოპასუხის მიერ აშენებულ ბინაში; ხელშეკრულებით განსაზღვრული თანხის ნაწილი, 17 600 აშშ დოლარი მოსარჩელეს გადახდილი აქვს, თუმცა მას საცხოვრებელი ფართი არ გადასცემია; მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში გარიგებით განსაზღვრულ ფართზე რაიმე უფლებრივი შეზღუდვა საჯარო რეესტრში არ დაფიქსირებულა, რეესტრში არც აღნიშნული ხელშეკრულება დაურეგისტრირებიათ მხარეებს. უდავოდ დადგენილია ისიც, რომ 2016 წლის 16 თებერვალს პირველმა მოპასუხემ შეძენილი ქონება დაუბრუნა გამყიდველს, რომელმაც იმავე დღეს ქონება გაასხვისა მეორე მოპასუხეზე (ახალ სამშენებლო კომპანიაზე), თუმცა აღნიშნულის შესახებ მოსარჩელისთვის ინფორმაცია არავის მიუწოდებია, არც რაიმე სახის ხელშეკრულება გაფორმებულა მოსარჩელესა და ახალ კომპანიას შორის; მას შემდეგ რაც მოსარჩლემ შეიტყო უძრავი ქონების მეორე მოპასუხის საკუთრებაში გადასვლის შესახებ, შეწყვიტა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, ორივე მოპასუხის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და გადახდილი თანხის, 17 600 აშშ დოლარის, მათთვის სოლიდარულად გადახდის დაკისრება მოითხოვა.

18. საკასაციო სასამართლო ასევე დადგენილად მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ წინამდებარე საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება, რომლითაც მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად გადასახდელად დაეკისრათ 17 600 აშშ დოლარი, პირველ მოპასუხეს არ გაუსაჩივრებია. ამდენად, წარდგენილი საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში, სასამართლო იმსჯელებს და შეაფასებს, მხოლოდ მეორე მოპასუხისთვის დაკისრებული ვალდებულების შესახებ, ანუ წარმოადგენდა თუ არა მეორე მოპასუხე (პირველ მოპასუხესთან ერთად) თანხის გადახდაზე უფლებამოსილ პირს - სოლიდარულ მოვალეს.

19. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სოლიდარული ვალდებულების არსებობა (კრედიტორთა ან მოვალეთა სიმრავლე) რამდენიმე წინაპირობას უკავშირდება: უპირველეს ყოვლისა, აუცილებელია, ვალდებულების ერთ-ერთ მხარეზე რამდენიმე პირის მონაწილეობა. ამასთან, იმის მიხედვით, თუ ვალდებულების რომელ მხარეზე მონაწილეობს სოლიდარულად რამდენიმე პირი, თითეულს ერთი და იმავე მოვალის მიმართ შეიძლება გააჩნდეს ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლება, ანდა თითოეულ მათგანს ერთი და იმავე კრედიტორის მიმართ დაეკისროს ვალდებულების შესრულების ვალდებულება. მოვალეთა სოლიდარულ მოვალეებად მიჩნევისათვის აუცილებელია, რომ ისინი კრედიტორის წინაშე ვალდებულების შესრულებაზე იყვნენ პასუხისმგებელი. აღნიშნული ურთიერთობიდან გამომდინარე, თითოეული სოლიდარული მოვალე კრედიტორის ერთი და იმავე შესრულების ინტერესის მთლიან დაკმაყოფილებაზე უნდა იყოს ვალდებული. მოვალეთა ეს ცალკეული ვალდებულებები, სწორედ ერთი საერთო მიზნით (კრედიტორის ერთი და იმავე შესრულების ინტერესის დაკმაყოფილებით) არიან დაკავშირებულნი და ერთ მთლიანობას ქმნიან (იხ. სუსგ საქმე Nას-467-2020 25.06.2021წ).

20. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სოლიდარული ვალდებულება პრაქტიკაში პირთა სიმრავლის ყველაზე გავრცელებული სახეა. სოლიდარულ მოვალეთა ცნებას კანონმდებელი სსკ-ის 463-ე მუხლში აყალიბებს. ნორმის დანაწესით, თუკი რამდენიმე მოვალემ ვალდებულება უნდა შეასრულოს ისე, რომ თითოეულმა მონაწილეობა უნდა მიიღოს მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში, ხოლო კრედიტორს ვალდებულების მხოლოდ ერთჯერადი შესრულების მოთხოვნის უფლება აქვს, მათ სოლიდარული მოვალეები ეწოდებათ.

21. მოვალეთა სოლიდარულ მოვალეებად მიჩნევისათვის აუცილებელია, რომ ისინი კრედიტორის წინაშე ვალდებულების შესრულებაზე იყვნენ პასუხისმგებელი. აღნიშნული ურთიერთობიდან გამომდინარე, თითოეული სოლიდარული მოვალე კრედიტორის ერთი და იმავე შესრულების ინტერესის მთლიან დაკმაყოფილებაზე უნდა იყოს ვალდებული, რაც იმაში გამოიხატება, რომ კრედიტორს საკუთარი შეხედულებისამებრ ნებისმიერი მოვალისაგან თანაბრად უნდა შეეძლოს ვალდებულების მთლიანი ანდა ნაწილობრივი შესრულების მოთხოვნა. (შდრ. Gebauer, in Sorgel, BGB Kommentar, Schuldrecht 3/3, 13. Aufl., 2010, §421, Rn.16). მოვალეთა ეს ცალკეული ვალდებულებები, სწორედ ერთი საერთო მიზნით (კრედიტორის ერთი და იმავე შესრულების ინტერესის დაკმაყოფილებით) არიან დაკავშირებულნი და ერთ მთლიანობას ქმნიან. ერთ-ერთი სოლიდარული მოვალის მიერ ვალდებულების მთლიანად შესრულება, ნიშნავს მთლიანი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის დასასრულსა და კრედიტორის ერთიანი ინტერესის დაკმაყოფილებას, რომელიც მას ვალდებულების შესრულების მიმართ გააჩნდა. სოლიდარული ვალდებულების შემთხვევაში თითოეულ სოლიდარულ მოვალეს ვალდებულების მთლიანი შესრულების ვალდებულება ეკისრება. მოვალეთა სოლიდარულ მოვალეებად მიჩნევისათვის მნიშვნელობა არ აქვს იმას, რომ მთლიანი ვალდებულების შესრულება, პრაქტიკულად, მხოლოდ ერთ-ერთ მათგანს შეუძლია. სსკ-ის 463-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, ბოლო კრიტერიუმი იმაში მდგომარეობს, რომ კრედიტორს ვალდებულების შესრულების მოთხოვნა მხოლოდ ერთხელ შეუძლია (იხ. სუსგ საქმე Nას-467-2020 25.06.2021წ).

22. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სოლიდარული ვალდებულების წარმოშობის ყველაზე გავრცელებული საფუძველია ხელშეკრულება. იმისათვის, რომ ხელშეკრულების საფუძველზე სოლიდარული ვალდებულება წარმოიშვას, აუცილებელია, რომ რამდენიმე პირმა სოლიდარულად იკისროს პასუხისმგებლობა კრედიტორის წინაშე. სოლიდარულმა მოვალეებმა კრედიტორთან ხელშეკრულება შესაძლოა ერთდროულად ან ცალ-ცალკე გააფორმონ. შესაძლებელია სოლიდარული ვალდებულების შეთანხმების შემდეგ, კრედიტორთან გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე ერთ-ერთი მოვალე შემდეგ შევიდეს ვალდებულებაში სოლიდარულ მოვალედ (შდრ. Gebauer, in Sorgel, BGB Kommentar, Schuldrecht 3/3, 13. Aufl., 2010, §421, Rn.6). მთავარია, კრედიტორთან გაფორმებული შეთანხმება ნათლად ადასტურებდეს თითოეული მოვალის სურვილს - სხვა მოვალეებთან ერთად სოლიდარულად აგონ კრედიტორის წინაშე პასუხი. (შდრ. Looschelders, in Staundinger, BGB Komm 2012, Buch II, §421, Rn.53). სოლიდარული ვალდებულების შესახებ შეთანხმებას იმ შემთხვევაშიც ექნება ადგილი, როდესაც ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ კრედიტორს საკუთარი სურვილისამებრ მთლიანად ანდა ნაწილობრივ შეუძლია ნებისმიერი მოვალისაგან მოითხოვოს ვალდებულების შესრულება, ხოლო ერთ-ერთი მოვალის მიერ ვალდებულების მთლიანად შესრულება, დანარჩენებსაც ათავისუფლებს შესრულების ტვირთისაგან. (შდრ. K.Schreiber, Die Gesamtschuil, Jura 1989, s.354.) (შდრ: სუსგ №ას- 599-2019, 04.12.2019; №ა1158-1104-2014, 06.05.2015 წ.).

23. ზემოაღნიშნული განმარტებებისა და საქმის მასალებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მხედველობაში მიღებით, საკასაციო სასამართლო ვერ გაზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას იმის შესახებ, რომ მეორე მოპასუხე პირველ მოპასუხესთან ერთად მოსარჩელის მიმართ სოლიდარულად ვალდებულ პირს წარმოადგენს.

24. როგორც უკვე აღინიშნა, დადგენილია, რომ მოსარჩელეს სახელშეკრულებო ურთიერთობაში პირველ მოპასუხესთან იმყოფებოდა და მას რაიმე სახის (სახელშეკრულებო) კავშირი მეორე მოპასუხესთან არასდროს ჰქონია. საქმის მასალებით არც ის გარემოება დასტურდება, რომ მეორე მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ რაიმე ვალდებულება ჰქონდა შესასრულებელი. ის გარემოება, რომ მეორე მოპასუხემ იმავე მიზნით (საცხოვრებელი კორპუსის მშენებლობისთვის) შეიძინა უძრავი ქონება, როგორც ეს პირველ მოპასუხეს ჰქონდა შეძენილი, ასევე ფაქტი იმის შესახებ, რომ ამჟამად აღარ არსებობს პირველი მოპასუხის საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე და აღნიშნული ქონება მეორე მოპასუხის ხელშია გადასული, ვერ გახდება სოლიდარულ მოვალედ კასატორის (პირველი მოპასუხის) მიჩნევისა და ამ საფუძვლით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების წინაპირობა.

25. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მართალია, მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში დაურეგისტრირებლობა მოსარჩელისთვის არ წარმოადგენს საკუთრების უფლების მოპოვების შემაფერხებელ გარემოებას, თუმცა მეორე მოპასუხის მიერ უძრავი ქონების შეძენის მიზნებისთვის, აღნიშნული ფაქტი ნამდვილად ქმნის შემძენის კეთილსინდისიერების პრეზუმფციას, ვინაიდან შემძენისთვის რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე მათი უზუსტობა არ დამტკიცდება.

26. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ, სადავო ქონების შეძენისას მას იცავდა რეესტრის ჩანაწერების მიმართ უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია (საჯარო რეესტრის უმთავრესი დანიშნულებაა სწორად ასახოს რეგისტრაციას დაქვემდებარებული ყოველგვარი უფლება, მათ შორის საკუთრების უფლება და მათი მდგომარეობა. საჯაროობის პრინციპი კი გულისმობს იმას, რომ რეგისტრაციის მომენტიდან იძენს ამგვარი უფლება იურიდიულ ძალას მესამე პირებისათვის. კანონმდებლობა უშვებს საჯარო რეესტრის სისწორის პრეზუმფციას, რაც ნიშნავს იმას, რომ მესამე პირებისათვის რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ამდენად, საჯარო რეესტრი, ერთი მხრივ, სამოქალაქო ბრუნვის გარანტის ფუნქციას ასრულებს, ხოლო, მეორე მხრივ, იგი სრულ კონსესუსშია სამოქალაქო ბრუნვაში დამკვიდრებულ ნდობისა და კეთილსინდისიერების პრინციპთან. კონფლიქტი წარმოიშობა მაშინ, როდესაც რეესტრში რეგისტრირებული უფლება არ შეესაბამება ამ უფლების ნამდვილ შინაარსს, ხოლო მესამე პირისათვის ეს ფაქტი უცნობია. მესამე პირთა დაცვის გარანტიები მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლში, რომლის თანახმადაც, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. მოცემული ნორმა კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს საჯარო რეესტრის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციას, როგორც მესამე პირთა დაცვის საშუალებას, ამასთან, უშვებს საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ უფლებაში ხარვეზის შესაძლებლობას, თუმცა, მიუხედავად ამისა, იცავს ისეთ შემძენს, რომელიც ამ ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერია. შემძენის ინტერესების დაცვის გარანტიებს შეიცავს ასევე სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლი, რომლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნული კონფლიქტი კანონმდებელმა სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლების მიხედვით, შემძენის სასარგებლოდ გადაწყვიტა, რაც ნიშნავს იმას, რომ მესაკუთრეს აქვს უფლება შესაბამისი საზღაური მოითხოვოს არამართლზომიერი გამსხვისებლის მიმართ, ხოლო კეთილსინდისიერ შემძენს უნარჩუნდება საკუთრების უფლება (იხ. სუსგ საქმე #ას-189-182-2013, 16 იანვარი, 2014 წელი). ასევე გასაზიარებელია საკასაციო საჩივრის ავტორის მსჯელობა იმის შესახებ, რომ შემძენს არ უნდა მოეთხოვოს იმაზე მეტის ცოდნა, რაც გონივრულ შესაძლებლობებს სცილდება. უფლების შემძენს ტვირთად აწევს არა ყოველგვარი უზუსტო მონაცემის ცოდნა, არამედ მხოლოდ ისეთის, რაც ეჭვის ქვეშ აყენებს უფლების შეძენის ნამდვილობას.

27. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მეორე მოპასუხემ სადავო ქონება შეიძინა უფლებრივად უნაკლო სტატუსით (იგი არ იყო დაყადაღებული ან დატვირთული რაიმე ვალდებულებით) (იხ. ტ. 1. ს.ფ 26), შესაბამისად, გაზიარებული ვერ იქნება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა შემძენის არაკეთილსინდისიერებასთან მიმართებით და ამ საფუძვლით მისი პირველ მოპასუხესთან ერთად თანხის გადახდაზე ვალდებულ პირად მიჩნევის შესახებ.

28. საკასაციო სასამართლო, ასევე, ვერ გაიზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას იმის შესახებ, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, სამოქალაქო კოდექსის 203-ე და 204-ე მუხლების შესაბამისად (ვალის გადაკისრება) არსებობდა მეორე მოპასუხისთვის თანხის გადახდის დაკისრების წინაპირობა, ვინაიდან, უძრავი ქონების შეძენის შემდეგ, მოთხოვნები და უფლებები მეორე მოპასუხეზე ისეთივე მდგომარეობაში გადავიდა, როგორც ეს პირველი მოპასუხის ხელში იყო.

29. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკის 203-ე მუხლი აწესრიგებს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ვალის გადაკისრება ვლინდება კრედიტორსა და მესამე პირს შორის დადებული გარიგების საფუძველზე, სადაც ცალსახაა მესამე პირის მიერ ვალდებულების საკუთარ თავზე აღების თაობაზე კრედიტორის ნება. აღნიშნული გარიგების სამართლებრივი შედეგია ის, რომ მესამე პირი იკავებს მოვალის ადგილს, ანუ აღნიშნული გარიგებით თავდაპირველი მოვალის მიმართ ვალდებულება წყდება და კრედიტორს თავდაპირველი მოვალის მიმართ მოთხოვნის უფლება აღარ გააჩნია. შესაბამისად, მესამე პირსა და კრედიტორს შორის ურთიერთობის ვალის გადაკისრებად კვალიფიკაციის მიზნებისათვის, აუცილებელია, ცალსახად და არაორაზროვნად დადგინდეს კრედიტორის ნება, რომ მესამე პირმა მოვალის ადგილი დაიკავოს (კერძო სამართლის აქტუალური საკითხები, ქეთევან მესხიშვილი, გვ. 26).

30. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით უდავოდ დადგენილია, რომ პირველი მოპასუხე, როგორც მოსარჩელის მიმართ ვალდებული პირი (მოვალე), რაიმე სახის ხელშეკრულებით სხვა მოვალეს არ ჩაუნაცვლებია. პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის არ გაფორმებულა მსგავსი სახის გარიგება, საიდანაც ცალსახად დადგინდებოდა მეორე მოპასუხის (როგორც მესამე პირის) მიერ ვალდებულების საკუთარ თავზე აღების შესახებ კრედიტორის ნება. მეტიც, 2015 წლის 2 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც პირველმა მოპასუხემ ფიზიკური პირისგან შეიძინა ქონება, 2016 წლის 15 თებერვალს შეწყდა და ქონება უკან დაუბრუნდა გამყიდველს, რომელმაც იმავე დღეს გაასხვისა იგი ახალ მესაკუთრეზე, ანუ მეორე მოპასუხეზე. აღნიშნული კი, ერთმნიშვნელოვნად გამორიცხავს ვალის გადაკისრების სამართლებრივი რეჟიმის ამ ურთიერთობაზე გავრცელებას.

31. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნაწილობრივ (მეორე მოპასუხისთვის თანხის დაკისრების ნაწილში) დაუსაბუთებელია, რის გამოც იგი უნდა გაუქმდეს. ამასთან, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების სსსკ-ის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.

32. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199¹-ე მუხლის თანახმად, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, სარჩელის განუხილველად დატოვების ან საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით (განჩინებით) აუქმებს ამ სარჩელთან დაკავშირებით გამოყენებულ უზრუნველყოფის ღონისძიებას, რაც საჩივრდება ამ გადაწყვეტილების (განჩინების) გასაჩივრებისათვის კანონით დადგენილი წესით.

33. განსახილველ შემთხვევაში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 14 სექტემბრის განჩინებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის შუამდგომლობა და მეორე მოპასუხეს აეკრძალა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (მდებარე, ქ. თბილისი, ...... ქ. #29, ფართი (მშენებარე), სართული 5, ბ. #12, 35 კვ.მ ფართი (ს/კ: ......) გასხვისება და იპოთეკით დატვირთვა.

34. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 191-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სარჩელის უზრუნველყოფის მიზანს სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულება წარმოადგენს. შესაბამისად, ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში სარჩელი მეორე მოპასუხის მიმართ არ დაკმაყოფილდა, აღარ არსებობს მის მიმართ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების წინაპირობა, რის გამოც საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 14 სექტემბრის განჩინება.

35. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამასთან, იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8 მუხლით, 53-ე, 408-ე, 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. შპს „ბ.დ–ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. ნაწილობრივ გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით:

2.1. მ.გ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შპს „ა.ბ“-ს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს 17 600 აშშ დოლარის გადახდა;

3. შპს „ა.ბ“-ს მ.გ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ, სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 1 347.9 ლარი;

4. შპს „ა.ბ“-ს მიერ სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი დარჩეს ბიუჯეტში;

5. მ.გ–ძეს სახელმწიფო ბიუჯეტის (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) სასარგებლოდ დაეკისროს სააპელაციო საჩივარზე გადასახდელი და გადავადებული ბაჟი - 704 აშშ დოლარი

6. მ.გ–ძეს შპს „ბ.დ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 2743 ლარი;

7. გაუქმდეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 14 სექტემბრის განჩინებით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც შპს „ბ.დ–ს“ (.....) აეკრძალა უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისი, ....... (ყოფილი .....) ქ. 29, სართული 5, ბინა 12, დართი 35.19 კვ.მ. ს/კ:...... გასხვისება და იპოთეკით დატვირთვა;

8. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე