საქმე №ას-1273-2022 2 მარტი, 2023 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები (მოპასუხე) - ხ.ხ–ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ნ.ნ–ას უფლებამონაცვლე ქ.ნ–ია

მოპასუხე - ს.ხ–ის უფლებამონაცვლეები რ.ხ–ი, ე.ხ–ი, გ.ხ–ი

დავის საგანი - ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 აგვისტოს განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

აღწერილობითი ნაწილი:

ნ.ნ–ამ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - ხ.ხ–ის და ს.ხ–ის მიმართ და მოითხოვა ხ.ხ–ის მიერ მოსარჩელის ჯანმრთელობის ვნების შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება, ასევე, მოპასუხეებს შორის დადებული უძრავი ნივთების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 15 მაისის განჩინებით, ნ.ნ–ას გარდაცვალების გამო, მის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა ქ.ნ–ია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ხ.ხ–ს ზიანის ანაზღაურების სახით დაეკისრა 51900 ლარის და 9000 აშშ დოლარის გადახდა; ბათილად იქნა ცნობილი ს.ხ–სა და ხ.ხ–ს შორის 2015 წლის 30 მარტს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები უძრავ ნივთებზე. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 ივნისის განჩინებით ს.ხ–ის უფლებამონაცვლეებად ცნობილ იქნენ: რ.ხ–ი, ე.ხ–ი და გ.ხ–ი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 აგვისტოს განჩინებით ხ.ხ–ის და ს.ხ–ის უფლებამონაცვლეების - რ.ხ–ის, ე.ხ–ის, გ.ხ–ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება. აღნიშნული განჩინება ხ.ხ–მა საკასაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად დაეყრდნო მოსარჩელის განმარტებებს და არ გაითვალისწინა მოპასუხეების არგუმენტაცია. საკასაციო საჩივრის მიხედვით, სადავო გარიგებები ნამდვილი ნების საფუძველზე დაიდო. კერძოდ, ვინაიდან კასატორს ოჯახის წევრების მიმართ გააჩნდა ფულადი ვალდებულებები, მან აღნიშნული ვალდებულებები კრედიტორებს აუნაზღაურა უძრავი ქონების გადაცემის გზით. ამასთან, კასატორის მოსაზრებით, სათანადო და დამაჯერებელი მტკიცებულებებით არ დასტურდება სადავო გარიგებების მოჩვენებითობა. კასატორი აგრეთვე სადავოდ ხდიდა მისთვის დაკისრებული თანხის ოდენობას.

კასატორმა უზენაეს სასამართლოს მომართა 2022 წლის 26 ოქტომბრის განცხადებით, რომლითაც მან შეამცირა საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და სადავოდ ხდის მხოლოდ უძრავ ნივთებზე ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის საკითხს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო, საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს ნასყიდობის ხელშეკრულებათა კანონიერება.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლზე, რომლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). დასახელებული ნორმა ეხება შემთხვევებს, როდესაც „როგორც ნების გამომვლენი, ასევე, მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მოჩვენებითი ნების გამოვლენის შესახებ მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“. ამ შემთხვევაში, ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას იურიდიული შედეგი არ მოჰყვება. მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მოჩვენებითი გარიგების დადება უკავშირდება მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობას (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება, წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ). საერთო წესის მიხედვით, მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან, თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლება, ევალება მოსარჩელეს“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 6 ივლისის №ას-97-2021 განჩინება).

მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 2015 წლის 30 მარტს ს.ხ–სა და ხ.ხ–ს შორის ორ უძრავ ნივთზე გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულებები, რომელთა საფუძველზეც უძრავი ქონება აღირიცხა ს.ხ–ის სახელზე. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მიუთითებს, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებები მოსარჩელემ საკუთარ ბიძასთან გააფორმა, მოსალოდნელი სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან თავის არიდების მიზნით, რის გამოც ხელშეკრულებების ბათილად ცნობას და გასხვისებული ქონების ხ.ხ–ის სახელზე აღრიცხვას მოითხოვს.

ასევე დადგენილია, რომ 2015 წლის 18 მარტს ქ. თბილისში, ვაჟა-ფშაველას გამზირზე MAZDA მარკის ავტომობილს, რომელსაც მართავდა ხ.ხ–ი, შეეჯახა ო.თ–ას მართვაში მყოფი mersedes-ს მარკის ავტომობილი. ავტოსაგზაო შემთხვევა გამოწვეული იყო ხ.ხ–ის მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედებით, რომელმაც ვერ უზრუნველყო საგზაო მოძრაობის წესების დაცვა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 9 ნოემბრის განაჩენით ხ.ხ–ი ცნობილი იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 276-ე მუხლით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენაში. ვინაიდან ნ.ნ–ამ ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მიიღო ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება, იგი ცნობილ იქნა დაზარალებულად ხ.ხ–ის მიმართ მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმეში.

საკასაციო პალატა ითვალისწინებს ზემოთ მითითებულ ფაქტებს და მოპასუხის მხრიდან ზიანის ანაზღაურების დაკისრების გადაწყვეტილების გასაჩივრებაზე უარის თქმას და მიიჩნევს, რომ მოპასუხეს დელიქტურსამართლებრივი საფუძვლით წარმოეშვა მოსარჩელის სასარგებლოდ ფულადი ვალდებულება.

საკასაციო პალატა ხელმძღვანელობს მოცემულ საქმეზე დადგენილ ფაქტებით და ყურადღებას გაამახვილებს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების საკითხს. პალატა განმარტავს, რომ ზოგადი წესის მიხედვით გარიგების მხარეების არაკეთილსინდისიერების, და მაშასადამე გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევის დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, თუმცა იმ საგამონაკლისო შემთხვევაში, როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს შორის, ივარაუდება, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებების თაობაზე და, ასევე მათი ოჯახის წევრის მიერ ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების თაობაზე. ასეთ შემთხვევაში, სწორედ მოპასუხეებს ეკისრებათ გარიგების ნამდვილი ნების საფუძველზე დადების მტკიცების ტვირთი (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 1 ივლისის №ას-1347-1272-2012 განჩინება).

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხეებმა ვერ უზრუნველყვეს მათი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების, კერძოდ, სადავო გარიგებების ნამდვილობის სათანადო წესით დადასტურება, რაც მართებულად გახდა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის და, შესაბამისად, ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს კასატორის არგუმენტაციას სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან საქმის პროცესუალური დარღვევებით განხილვასთან დაკავშირებით, კერძოდ, კასატორი მიუთითებს, რომ ს.ხ–ის მემკვიდრეები სააპელაციო სასამართლომ უკანონოდ ცნო უფლებამონაცვლეებად; ასევე, დარღვეულია მათთვის საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი შეტყობინების წესი. საკასაციო პალატა მიუთითებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოში, 2022 წლის 15 ივნისს ჩატარებულ სხდომაზე, სადაც სააპელაციო პალატამ გამოიკვლია ს.ხ–ის სამკვიდროს მიღების შესახებ განცხადების წარდგენის მოწმობა (სანოტარო აქტი). მითითებულ დოკუმენტში დადასტურებულია, რომ მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეები არიან რ., ე. და გ.ხ–ები (მამკვიდრებლის შვილები). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მითითებულ დოკუმენტი ქმნიდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის გათვალისწინებულ წინაპირობებს, აღნიშნული კი, მართებულად გახდა საქმის განხილვაში ს.ხ–ის მემკვიდრეების უფლებამონაცვლეებად ჩართვის საფუძველი. რაც შეეხება რ.ხ–ის, ე.ხ–ის და გ.ხ–ისთვის სასამართლო შეტყობინების ჩაბარების საკითხს, პალატა მიუთითებს წინამდებარე საქმეში არსებულ შპს „ს.ფ–ის“ მიერ გაცემულ ცნობებს, რომელთა თანახმადაც, სამივე უფლებამონაცვლეს სასამართლოს შეტყობინებები გაეგზავნათ და ჩაჰბარდათ რუსეთის ფედერაციაში, სასამართლოსთვის ცნობილ მისამართებზე. მაშასადამე, მათ, გზავნილების დროულად ჩაუბარებლობის თაობაზე პრეტენზიის ქონის შემთხვევაში, ჰქონდათ შესაძლებლობა სადავოდ გაეხადათ აღნიშნული საკითხი საკასაციო სამართალწარმოების ფარგლებში, რაც არ განუხორციელებიათ. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ განუხილავს საქმე ისეთი პროცედურული დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრულ, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, ვინაიდან: საქმე არ მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ასევე, არ ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი; სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრული, საკასაციო საჩივრების განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილიდან გამომდინარე, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ხ.ხ–ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 აგვისტოს განჩინება;

3. ხ.ხ–ს (პ/ნ .......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე კ. მ–ძის (პ/ნ ....) მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის (საგადასახადო დავალება №0, გადახდის თარიღი 26.10.2022წ.) 70% - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. წულაძე

მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე

გ. მიქაუტაძე