22 ნოემბერი 2022 წელი
საქმე №ას-686-2022 ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ამირან ძაბუნიძე
თეა ძიმისტარაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი _ ს.ს.ი.პ. ს.ი. და ტ.ს–ო
მოწინააღმდეგე მხარე _ დ.ჩ–ი
გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 თებერვლის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი _ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის და პირგასამტეხლოს დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სასარჩელო მოთხოვნა:
1. დ.ჩ–მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ს.ს.ი.პ. ს.ი. და ტ.ს–ოს მიმართ, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის, 33 750 ლარის ოდენობით კომპენსაციისა და პირგასამტეხლოს _ ყოველი თვის გადასახდელ თანხაზე თითოეული ვადაგადაცილებული დღისათვის 0.07%-ის დაკისრების მოთხოვნებით.
სარჩელის საფუძვლები:
2.1. დ.ჩ–სა და ს.ს.ი.პ. ს.ი. და ტ.ს–ოს შორის 2017 წლის 1 აგვისტოს დაიდო ხელშეკრულება, რომლითაც დ.ჩ–ი დაინიშნა „საქართველოს ეროვნული ინოვაციური ეკოსისტემის“ პროექტის კოორდინატორად 1 წლის ვადით, რაც შემდგომ გაგრძელდა დამატებით 1 წლით.
2.2. დ.ჩ–ი სუბორდინაციულ ურთიერთობაში იყო მოპასუხესთან, მას ჰქონდა ვალდებულება, გამოცხადებულიყო სამსახურში კონკრეტულ მისამართზე: ......, სააგენტო უზრუნველყოფდა მას სამუშაო ფართით, საოფისე ავეჯით, კომპიუტერული აღჭურვილობით და ყველანაირი ლოჯისტიკური თუ ადმინისტრაციული რესურსით, რაც აუცილებელი იყო მის მიერ სამუშაოს შესასრულებლად. იგი სარგებლობდა შესვენების უფლებით სამუშაო დღის განმავლობაში, ისვენებდა არასამუშაო და უქმე დღეებზე, სარგებლობდა ანაზღაურებადი შვებულებით.
2.3. 2019 წლის 14 იანვარის წერილით მოსარჩელეს ეცნობა, რომ ამავე წლის 01 თებერვლიდან სააგენტოს მასთან წყვეტდა ხელშეკრულებას, რის საფუძვლადაც მითითებული იყო პროექტში დაგეგმილი ცვლილებები და გარემოება, თითქოს მოსარჩელის მომსახურება მოპასუხეს აღარ სჭირდებოდა. ამასთან, სააგენტომ გათავისუფლების საფუძვლად მიუთითა ხელშეკრულების ნორმა, რომლის მიხედვით, მას ნებისმიერ დროს შეუძლია ცალმხრივად შეწყვიტოს მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა.
2.4. მოსარჩელემ მიმართა სააგენტოს და მოითხოვა შრომის კოდექსის შესაბამისად დადგენილი წესით, ხელშეკრულების შეწყვეტის დასაბუთება. მოპასუხის მოსაზრებით, მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება არის მომსახურების და არა შრომითი, ამდენად, უარი განაცხადა მის დასაბუთებაზე. ამასთან, სააგენტო უარს აცხადებდა გაეცა როგორც ხელშეკრულების, ასევე, მისი გაგრძელების თაობაზე შეთანხმების ასლი. დ.ჩ–ს ხელშეკრულების უსაფუძვლო შეწყვეტით მიადგა ზიანი 6 თვის მისაღები ანაზღაურების სახით და დამატებით, ანგარიშსწორების დაყოვნებით, თანხის 0.07% ყოველდღიურად.
მოპასუხის პოზიცია:
3.1. მოპასუხემ შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა, რომ საქართველოსა და რეკონსტრუქციისა და განვითარების საერთაშორისო ბანკს (მსოფლიო ბანკი) შორის 2016 წლის 28 მარტის საერთაშორისო სასესხო ხელშერკულების საფუძველზე დადებული 2017 წლის 1 აგვისტოს საკონსულტაციო მომსახურების შესყიდვის ხელშეკრულებით დ.ჩ–მა მსოფლიო ბანკის პროექტისთვის „ეროვნული ინოვაციების ეკოსისტემა“ დაიწყო საკონსულტაციო მომსახურების გაწევა. მოპასუხის მითითებით, აღნიშნული ხელშეკრულება და მისგან გამომდინარე სამართალურთიერთობა წარმოადგენს მომსახურების სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულებას, რაც გამორიცხავდა მოსარჩელის დანიშვნას რაიმე პოზიციაზე.
3.2. 2018 წლის 1 აგვისტოს დ.ჩ–სა და სააგენტოს შორის გაფორმდა შეთანხმება 2017 წლის 1 აგვისტოს ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე. ეროვნული ინოვაციების ეკოსისტემის პროექტის განხორციელების მიზნებისათვის საკონსულტაციო მომსახურების საჭიროების გამო, მხარეთა შორის შეთანხმდა ზემოაღნიშნული საკონსულტაციო მომსახურების ხელშეკრულების ვადის გაგრძელება 2019 წლის 1 აგვისტომდე.
3.3. მოპასუხის განმარტებით, პროექტში მიმდინარე ცვლილებების საჭიროების შესახებ მოსარჩელე ინფორმირებული იყო 2018 წლის შემოდგომიდან, რაც განპირობებული იყო 2018 წლის სექტემბრის თვეში განხორციელებული მსოფლიო ბანკის მორიგი მისიის შედეგებით, რომლის მიხედვით, პროექტის განხორციელება შეფასდა არადამაკმაყოფილებლად. ზოგადად, ყველა მისიის შემდეგ მსოფლიო ბანკი აქვეყნებს ანგარიშს, სადაც ასახულია შეფასება. 2018 წლის სექტემბრის მისიის შედეგები ასევე აისახა მსოფლიო ბანკის ანგარიშში, რომელიც მოსარჩელეს, მის მიერ გაწეული საკონსულტაციო მომსახურების პროცესში, შეუძლებელი იყო რომ არ სცოდნოდა.
3.4. 2019 წლის 12 თებერვალს დ.ჩ–ის წარმომადგენლებმა მიმართეს სააგენტოს განცხადებით, რომლითაც შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მეოთხე პუნქტის საფუძველზე, მოითხოვეს დ.ჩ–თან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის სამართლებრივი დასაბუთება. 2019 წლის 15 თებერვლის №02-96 წერილით სააგენტომ მოსარჩელეს აცნობა, რომ მათ მიერ მითითებული სამართლებრივი საფუძველი არ ვრცელდებოდა სააგენტოსა და დ.ჩ–ს შორის არსებულ სამართალურთიერთობაზე. ამასთან, მოსარჩელეს განემარტა, რომ საკონსულტაციო მომსახურების შესყიდვის ხელშეკრულება შეწყდა მხარეთა მიერ თავად ამავე ხელშეკრულებით შეთანხმებული წესით და საფუძვლით (საკონსულტაციო მომსახურების შესყიდვის ხელშეკრულების მე-13 მუხლის "დ" პუნქტი).
3.5. მოსარჩელის წარმომადგენლებმა 2019 წლის 7 მარტის №02-149 წერილით მიმართეს სააგენტოს, რომლის საგანი იყო დ.ჩ–ის შრომითი ხელშეკრულების ასლის გადაცემა, რაზეც სააგენტომ 2019 წლის 12 მარტის წერილით აცნობა, რომ დ.ჩ–თან შრომითი ხელშეკრულება დადებული არ ჰქონია.
3.6. სააგენტოს 2019 წლის 15 მარტს (პარასკევ დღეს) ჩაბარდა განმეორებითი შეტყობინება, რომლითაც მოსარჩელის წარმომადგენლებმა მოითხოვეს დ.ჩ–თან არსებული ხელშეკრულება და ვადის გაგრძელების შესახებ შეთანხმება. 16-17 მარტის არასამუშაო დღეების გათვალისწინებით, სანამ სააგენტომ მოასწრო ხელშეკრულების და შეთანხმების ასლების გაგზავნა, 2019 წლის 20 მარტს სააგენტოს ჩაბარდა სარჩელი. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი საკონსულტაციო ხელშეკრულება და ვადის გაგრძელების შესახებ შეთანხმება, სანოტარო წესით დამოწმებული თარგმანებით, დაერთო წინამდებარე შესაგებელს.
3.7. საკონსულტაციო მომსახურების შესყიდვის ხელშეკრულების დანართი №1-ის მე-5 მუხლით სააგენტოს მიერ ნაკისრი ვალდებულებების საპასუხოდ, რომელზე აპელირებითაც მოსარჩელე სადავო ურთიერთობას მიიჩნევდა შრომითად, მოპასუხემ მიუთითა შემდეგზე: 1. კონსულტანტს არ ეკრძალება გამოიყენოს პირადი კომპიუტერი, ამის გარდა, სააგენტოს აქვს უამრავი პრეცედენტი, როდესაც კონსულტანტი მომსახურებას ეწევა სხვა ადგილიდან. შესაბამისად, საოფისე სივრცე და ავეჯის გამოყოფის ვალდებულება არ არის ავტომატურად მოქმედი ვალდებულება, შესაბამისად, მომსახურების გაწევა სააგენტოს შენობიდან და სააგენტოს კომპიუტერის გამოყენება არ ადასტურებს სუბორდინაციას; 2. სააგენტოს მიერ მოსარჩელისათვის ყველა საჭირო მონაცემის, ინფორმაციისა და შიდა დოკუმენტაციის გადაცემა, რომელიც დაკავშირებულია პროექტის მენეჯმენტთან წარმოადგენს საკონსულტაციო მომსახურების გაწევისთვის აუცილებელ მონაცემებს და აღნიშნული ასპექტი არ ადასტურებს შრომითი ურთიერთობების არსებობას; 3. რაც შეეხება ლოჯისტიკურ და ადმინისტრაციულ მხარდაჭერას ტრენინგებისა და შესაძლებლობების გაძლიერების მიზნით დაგეგმილი აქტივობებისთვის, მასში საუბარია კონსულტანტების მიერ სააგენტოს თანამშრომლებისათვის ტრენინგების ჩატარების და მათი შესაძლებლობების გაზრდის მიზნებისათვის ლოჯისტიკური და ადმინისტრაცული მხარდაჭერის აღმოჩენაზე და არა პირიქით _ მოსარჩელისათვის (კონსულტანტისათვის) ტრენინგებით უზრუნველყოფაზე, ვინაიდან საკონსულტაციო მომსახურება, სხვა დანარჩენთან ერთად, ასევე მოიცავდა მომსახურების გამწევის ვალდებულებას, სააგენტოს შესაბამისი თანამშრომლებისათვის გადაეცა პროექტის მენეჯმენტისთვის საჭირო ცოდნა, რათა ამ გზით სააგენტოს არსებულ თანამშრომლებს შეეძინათ საჭირო უნარები პროექტის მართვისათვის; 4. მხარეთა ხელშეკრულების მე-3 მუხლი უთითებს მომსახურების ანაზღაურებაზე და არა შრომის ყოველთვიურ ანაზღაურებაზე. მე-3 მუხლს ჰქვია “ანაზღაურება” და შინაარსობრივად მასში საუბარია “კონსულტანტის მიერ გაწეული სერვისის ანაზღაურებაზე”. მოსარჩელე არ იღებდა შრომის ყოველთვიურ ანაზღაურებას, ის იღებდა საკონსულტაციო მომსახურების ანაზღაურებას, რომელიც შეთანხმებული იყო მთლიანი მაქსიმალური ოდენობით, საიდანაც ყოველთვიურად გაწეული მომსახურების ფაქტობრივად დადასტურების შემდეგ ფორმდებოდა მიღება-ჩაბარების აქტი და ამის საფუძველზე იღებდა ანაზღაურებას, რაც თვეში შესყიდვის მთლიანი ოდენობის გათვალისწინებით გამოდიოდა 5500 ლარი, ხოლო 2018 წლის 1 აგვისტოს ვადის გაგრძელების შესახებ შეთანხმებით - 5 625 ლარი გადასახადების ჩათვლით.
3.8. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საკონსულტაციო მომსახურების შესყიდვის თარგმანში სადავო სამართალურთიერთობისათვის მნიშვნელოვანი ასპექტები არასწორად არის თარგმნილი, კერძოდ, მე-3 მუხლის სახელწოდებაა „გადახდები“ (და არა თარგმანში მითითებული "ანაზღაურება") ხოლო ამავე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის სახელწოდებაა „ანაზღაურება“ (და არა შრომის ანაზღაურება, როგორც ეს მითითებულია თარგმანში). შინაარსობროვად ამ მუხლში საუბარია „ა“ პუნქტში მომსახურების ღირებულების ჯამურ მაქსიმალურ ოდენობაზე (რაც შესყიდვის ხელშეკრულების არსებით პირობას წარმოადგენს), ხოლო „გ" პუნქტში საუბარია პროექტის ფარგლებში ოფიციალური მგზავრობის (და არა "სამსახურებრივი მგზავრობის") ხარჯებთან. ეს უკანასკნელი ასევე წარმოადგენს მნიშვნელოვან ასპექტს, რადგანაც მოსარჩელის ოფიციალურ ვიზიტებში მონაწილეობის ხარჯები ანაზღაურდებოდა მხარეთა მიერ შეთანხმებული წესით საკონსულტაციო მომსახურების ხელშეკრულების მე-3 დანართის შესაბამისად, ეროვნული ინოვაციების ეკოსისტემის პროექტისათვის გამოყოფილი კრედიტის თანხიდან. აღნიშნული დანართით მხარეებმა სახელშეკრულებო ბოჭვის ფარგლებში თავად შეათანხმეს ქვეყნის შიგნით და ქვეყნის გარეთ ოფიციალურ ვიზიტებთან დაკავშირებული ლიმიტების გავრცელება, მაშინ, როდესაც საჯარო სამართლის იურიდიული პირის დასაქმებულების მივლინების ანაზღაურებაზე ყოველგვარი სახელშეკრულებო შეთანხმების გარეშე, ავტომატურად ვრცელდება საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2005 წლის 5 აპრილის №220 ბრძანებით დადგენილი წესი და ლიმიტები. სადავო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სამართალურთიერთობის აღნიშნული ასპექტი მიუთითებს, რომ მას არავითარი კავშირი არ აქვს შრომითსამართლებრივ ურთიერთობასთან.
3.9. მოსარჩელის მიერ საკონსულტაციო მომსახურების გაწევისას შვებულებისა და უქმე დღეების გამოყენება მხარეთა მიერ შეთანხმებული იყო 2018 წლის 31 იანვრის №1 შეთანხმებით საკონსულტაციო მომსახურების შესყიდვის ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე, რაც ადასტურებს, რომ შვებულებითა (ფასიანი თუ ავადმყოფობის გამო) და უქმე დღეებით მოსარჩელე სარგებლობდა არა იმიტომ, რომ აღნიშნული სამართალურთიერთობაზე ვრცელდებოდა შრომის კოდექსი, არამედ იმიტომ, რომ სახელშეკრულებო ბოჭვის ფარგლებში, მხარეების მიერ იყო შეთანხმებული. შვებულებაზე შეთანხმების არ არსებობის შემთხვევაში, მოსარჩელე ავტომატურად ვერ ისარგებლებდა შვებულებით შრომის კოდექსზე მითითებით.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 02 მარტის გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, კერძოდ:
4.1. ბათილად იქნა ცნობილი ს.ს.ი.პ. ს.ი. და ტ.ს–ოს 2019 წლის 14 იანვრის გადაწყვეტილება მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ;
4.2. ს.ს.ი.პ. ს.ი. და ტ.ს–ოს დ.ჩ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა 33 750 ლარის (დარიცხული) ანაზღაურება;
4.3. დ.ჩ–ის სარჩელი პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.
5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 2020 წლის 29 სექტემბრის საოქმო განჩინება საქმის განსჯადობით თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში გადაგზავნაზე უარის თქმის შესახებ, სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა ს.ს.ი.პ. ს.ი. და ტ.ს–ომ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებისა და საოქმო განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად განსჯადი სასამართლოსთვის დაბრუნება.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:
6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 თებერვლის განჩინებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
7. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია დავისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
7.1. საქართველოსა და რეკონსტრუქციისა და განვითარების საერთაშორისო ბანკს (მსოფლიო ბანკი) შორის დადებული 28.03.2016წ. საერთაშორისო სასესხო ხელშეკრულების საფუძველზე, 2017 წლის 1 აგვისტოს, დ.ჩ–სა და ს.ს.ი.პ. ს.ი. და ტ.ს–ოს შორის გაფორმდა კონსულტაციის მომსახურების თაობაზე ხელშეკრულება.
7.2. ხელშეკრულებაში 2018 წლის 31 იანვარს შეტანილი იქნა ცვლილებები, რომლის თანახმად, მომსახურების განხორციელების განმავლობაში საჭირო გახდა ხელშეკრულებაში შეტანილი ყოფილიყო დ.ჩ–ის ანაზღაურებადი შვებულება და ავადობასთან დაკავშირებული შვებულება. ცვლილების მიხედვით, კონსულტანტს ეკუთვნის მაქსიმუმ 24 სამუშაო დღიანი შვებულება, რომლის გამოყენება შეეძლო ერთიანად ან ნაწილ-ნაწილ, შვებულების დღეების გამოყენება შესაძლებელი იყო კლიენტის მიერ დანიშნულ კოორდინატორთან წინასწარი წერილობითი შეთანხმების საფუძველზე. ამავე ცვლილების საფუძველზე, კონსულტანტი უფლებამოსილია ხელშეკრულების მოქმედების ყოველი 12 თვის განმავლობაში მინიმუმ 15 სამუშაო დღის მანძილზე გამოიყენოს ავადობასთან დაკავშირებული შვებულება, ამასთან, განისაზღვრა მისი ვალდებულება, წარადგინოს საავადმყოფო საბუთი. კონსულტანტს ეკუთვნის დასვენება ოფიციალურ დღესასწაულებზე და შაბათ-კვირას. დასვენება/ავადობის შვებულების დღეები სათანადოდ უნდა აღინიშნოს კონსულტანტის სამუშაო აღრიცხვის ჟურნალში.
7.3. 2019 წლის 14 იანვრის №05/18 წერილით მოპასუხემ დ.ჩ–ს აცნობა 2019 წლის 1 თებერვლიდან, მასთან 2017 წლის 1 აგვისტოს დადებული №GE-GITA-18061- CS-INDV ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე, ხელშეკრულების მე-13 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. ამავე წერილში განიმარტა, რომ მიღებული იყო გადაწყვეტილება გამოცდილი მენეჯერის დანიშვნის თაობაზე და პროექტის კორდინატორის მომსახურება აღარ იყო საჭირო.
7.4. 2019 წლის 12 თებერვალს დ.ჩ–მა მიმართა სააგენტოს ოფიციალური წერილით და მოითხოვა შრომის კოდექსის 37.1 პუნქტის შესაბამისად მისი გათავისუფლების საფუძვლის მითითება და დასაბუთება.
7.5. აღნიშნული წერილის პასუხად, მოპასუხის 15.02.2019 წლის №02/96 წერილით, მოსარჩელეს უარი თქვა გათავისუფლების დასაბუთებაზე, იმ საფუძვლით, რომ მხარეთა შორის დადებული იყო მომსახურების ხელშეკრულება და შესაბამისად, მასზე არ ვრცელდებოდა შრომის კოდექსით დადგენილი ნორმები.
7.6. 2019 წლის 7 მარტის წერილით მოსარჩელემ მოპასუხეს მიმართა და მოითხოვა მისთვის შრომის ხელშეკრულების გაგრძელების შესახებ მხარეთა 2018 წლის 1 აგვისტოს შეთანხმების გადაცემა.
7.7. 2019 წლის 12 მარტის წერილით სააგენტომ უარი თქვა ხელშეკრულების გაცემაზე, იმაზე მითითებით, რომ შრომითი ურთიერთობა მხარეებს შორის არ არსებობდა, ხოლო წერილის საგანი იყო შრომითი ურთიერთობის დამადასტურებელი დოკუმენტის გაცემა.
8. დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს სააპელაციო სასამართლომ მისცა შემდეგი სამართლებრივი შეფასება:
8.1. მხარეთა შორის არსებული სადავო საკონსულტაციო მომსახურების ხელშეკრულება და მისგან გამომდინარე სამართალურთიერთობა წარმოადგენს არა ნარდობის/მომსახურების, არამედ შრომის ხელშეკრულებას. მხარეთა შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობის შინაარსის შესაფასებლად გადამწყვეტია არა ხელშეკრულების სახელწოდება, არამედ ის დებულებები, რომელთა მიხედვით მხარეთა მიერ გამოვლენილი და შეთანხმებული ნება უნდა შემოწმდეს.
8.2. ორივე ტიპის სახელშეკრულებო ურთიერთობაში ერთი მხარე ასრულებს სამუშაოს მეორე მხარის სასარგებლოდ, ხოლო ეს უკანასკნელი იხდის შესაბამის საფასურს. შრომითი ურთიერთობა და სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობა ეფუძნება კერძო სამართალში აღიარებულ მხარეთა თანასწორობის საბაზისო პრინციპს, თუმცა ასეთი პრინციპი გარკვეულწილად მოდიფიცირდება შრომით ურთიერთობაში. მიუხედავად იმისა, რომ შრომის კანონმდებლობა მიმართულია მოახდინოს დაქირავებულის უფლებების ნიველირება დამქირავებლთან ღირსეული და სამართლიანი ურთიერთობის წარმართვის საკანონმდებლო ბოჭვით, შრომით ურთიერთობაში დაქირავებული ექცევა დამქირავებლის ნების ზეგავლენის ქვეშ, დაქირავებული დამოკიდებული ხდება დამქირავებლის მითითებებზე და მის მიერ განსაზღვრულ ორგანიზაციულ პირობებზე. ნარდობის სახელშეკრულებო ურთიერთობაში კი, მენარდისა და დამკვეთის ურთიერთობა ჰორიზონტალურია, დამკვეთის ჩარევა მენარდის მუშაობის მიმდინარე პროცესში და ასეთი პროცესის ყოველდღიური თუ გარკვეული დროით ზედამხედველობა არაორგანულია. მენარდე დამოუკიდებელია ნარდობის ურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულებაში. ამასთან, მენარდე ფლობს განსაზღვრული სამუშაოს შესრულების განსაკუთრებულ უნარს და მისი ინტერესების ძირითად მიზანს ასეთი განსაკუთრებული უნარის რეალიზაციის პროცესი არ წარმოადგენს. ნარდობის საგანია პირველ რიგში, შრომის განივთებული შედეგი და არა უპირობოდ შრომითი პროცესი. შრომითი ხელშეკრულება კი არ არის მიმართული ერთ კონკრეტულ შედეგზე, როგორც ეს ნარდობის ხელშეკრულებაშია.
8.3. ხელშეკრულების თანახმად, სააგენტოს ვალდებულებას წარმოადგენს კონსულტატის მიერ სამუშაოს შესრულების მიზნებით საოფისე ფართით, ინვენტარით უზრუნველყოფა, ყველა საჭირო ლიჯისტიკური და ადმინისტრაციული მხარდაჭერა (ხელშეკრულების „ა“ დანართის მე-5 პუნქტი), მივლინების ხარჯების საერთო წესის შესაბამისად ანაზღაურება („ც“ დანართი), რაც დამახასიათებელია შრომითი ხელშეკრულებისათვის. დ.ჩ–ს, თანამშრომელთა მსგავსად, წვდომა ჰქონდა სამსახურებრივ მეილზე და დოკუმენტბრუნვის სპეციალურ ე.წ. „დეს“-ის პროგრამაზე. იგი ანგარიშვალდებული იყო სააგენტოს ხელმძღვანელობის მიმართ. გააჩნდა ოფისში სამუშაოს შესრულების ვალდებულება, რაზედაც ტურნიკეტის შესვლის და გასვლის ამონაწერიც მიუთითებს, ამასთან, მოსარჩელის სამუშაო გრაფიკის აღრიცხვის წარმოებას ასევე ადასტურებს კონტრაქტის ცვლილებაში გაკეთებული აღნიშვნა (ს.ფ. 128). ხელშეკრულების მე-10 მუხლი მიუთითებს, ასევე მოსარჩელის მიერ სამუშაოს პირადად შესრულების ვალდებულებაზე. ძირითად ხელშეკრულებაში 31.01.2018წ. შეტანილი ცვლილებებით მხარეებმა პირდაპირ გაითვალისწინეს შრომისა და დასვენების, ანაზღაურებადი შვებულების საკითხები, რაც სწორედაც შრომითი ხელშეკრულებისათვის მახასიათებელ არსებით პირობებს განეკუთვნება (ხელშეკრულების მომენტში არსებული რედაქციით სშკ-ის 6.9 მუხლი), ამავე შეთანხმებით განისაზღვრა შვებულებით სარგებლობის წესი, მისი დღეების შეთანხმების აუცილებლობა სააგენტოს უფლებამოსილ პირთან, დადგენილ იქნა დროებითი შრომისუუნარობის საკითხები და დაწესდა მოსარჩელის ვალდებულება საავადმყოფო ფურცლის წარდგენაზე, რაც გამორიცხავს ნარდობის ხელშეკრულებისათვის მახასიათებელ სუბიექტების თანასწორობასა და მენარდის მიერ სამუშაოს შესრულების გრაფიკის განსაზღვრის დამოუკიდებლობას. ხელშეკრულების „გ“ დანართით დადგინდა თვიური განაკვეთი, თავდაპირველად ფიქსირებული თანხით 5500 (ს.ფ. 35), ხოლო შემდგომში, 2018 წლის 1 აგვისტოდან 2019 წლის 31 ივლისის ჩათვლით - 5625 ლარის ოდენობით (ს.ფ. 133). სწორედ აღნიშნული წესით იღებდა მოსარჩელე შრომის ანაზღაურებას.
8.4. მოპასუხემ მის წინააღმდეგ შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე ბრძანების ბათილად ცნობის, კომპენსაციისა და პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნით აღძრული სარჩელი ვერ გააქარწყლა და ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა ვერ დაამტკიცა თუნდაც ისეთი სახის მტკიცებულების წარდგენის გზით, რაც მისი მტკიცების ტვირთის შესაბამისი იქნებოდა და ხელსაყრელი. მოპასუხეს შესაბამის საპროცესო ეტაპზე არ წარუდგენია სასამართლოსათვის მტკიცებულება, რომ სხვა შემთხვევაში, როდესაც მოსარჩელემ, როგორც მენარდემ, მომსახურება გაუწია შემკვეთს, მხარეთა შორის შედგა მენარდის მიერ შესრულებული სამუშაოს მიღება-ჩაბარების აქტი ან მენარდემ შეადგინა მის მიერ შესრულებული სამუშაოების აქტი, მაგრამ შემკვეთმა უარი განაცხადა სამუშაოს მიღებაზე. რაც შეეხება დამსაქმებელი კომპანიის მიერ დასაქმებული პირისათვის მითითებების მიცემას და შრომის ორგანიზაციის მოწესრიგების სხვა პირობებს, ფაქტობრივად თუ რა სახით განახორციელებდა ამას დამსაქმებელი, რა მითითებას აძლევდა, როგორ ზედამხედველობდა შესასრულებელ თუ შესრულებულ სამუშაოს, მოცემულ შემთხვევაში სამართლებრივად არ არის მნიშვნელოვანი, რადგან ეს გარემოებები არ განეკუთვნება მოსარჩელის (დასაქმებულის) მტკიცების ტვირთს, ხოლო მოპასუხეს ამ მიმართულებით შედავება არ განუხორციელებია და არ წარუდგენია მტკიცებულება სასამართლოსათვის, რომ მოსარჩელეს რაიმე ვალდებულება აქვს დარღვეული რომელიმე კონკრეტული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. მხოლოდ ზეპირერსიტყვიერი მითითებები კვალიფიციურ შედავებად ვერ იქნება განხილული.
8.5. ხელშეკრულების ცვლილების (31.01.2018წ.) მე-2 პუნქტის შენიშვნის ბოლო აბზაცში (ტომი I, ს.ფ. 127-128), მითითებულია, რომ კონსულტანტზე ვრცელდება საქართველოს ინოვაციისა და ტექნოლოგიების სააგენტოს ქცევის კოდექსი, სსსკ-ს 102-ე მუხლის შესაბამისად, აპელანტი მხარის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენდა იმ ფაქტის მტკიცება, რომ ქცევის კოდექსი სააგენტოს არ გააჩნია. აღნიშნული მტკიცების არარსებობის პირობებში, ქცევის კოდექსის შესრულების სავალდებულოობა სააპელაციო პალატამ მიიჩნია ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დ.ჩ–ის მოპასუხეზე დაქვემდებარების ერთ-ერთ ნიშნად, ზემოაღნიშნულ კრიტერიუმებთან ერთად.
8.6. საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტი (მხარეთა შორის შრომითი ურთიიერთობის დროს მოქმედი რედაქცია) განსაზღვრავს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლების ამომწურავ ჩამონათვალს. ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, დაუშვებელია შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა სხვა საფუძვლით, გარდა პირველი ნაწილით გათვალისწინებულისა. ამავე კოდექსის მე-6 მუხლის 10-ე პუნქტით ბათილია ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულების ან ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული დოკუმენტის ის პირობა, რომელიც ეწინააღმდეგება ამ კანონს ან იმავე დასაქმებულთან დადებულ კოლექტიურ ხელშეკრულებას, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულება აუმჯობესებს დასაქმებულის მდგომარეობას. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხემ ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლად მიუთითა ხელშეკრულების მე-13 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტზე, რომლის მიხედვითაც თუ კლიენტი, საკუთარი შეხედულებისამებრ ან სხვა ნებისმიერი მიზეზით, თავად გადაწყვეტს, შეუძლია შეწყვიტოს წინამდებარე ხელშეკრულება. მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის შრომის კოდექსთან შეუსაბამობის გათვალისწინებით, მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნება სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია არამართლზომიერად, რაც საფუძვლად დაედო მის ბათილ გარიგებად ცნობას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლზე დაყრდნობით.
8.7. სასამართლოს გადაწყვეტილებით დასაქმებულის გათავისუფლების უკანონოდ (არამართლზომიერად) ცნობის შემთხვევაში, თუკი ვერ ხდება მისი პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენა - დაკავებულ ან მის ტოლფას პოზიციაზე, კომპენსაცია გაიცემა სამუშაოზე აღდგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში, რომელიც, ცალკეულ შემთხვევებში, შესაძლოა გაცილებით მეტიც იყოს, ვიდრე სამუშაოზე აღდგენის შემთხვევაში დამსაქმებლისათვის დაკისრებული იძულებითი განაცდური, რადგან ასეთ ვითარებაში ყოფილი დასაქმებულის ნაწილობრივი უფლებრივი რესტიტუცია ხდება, ამასთან, არა მხოლოდ კონკრეტული დამსაქმებლისათვის, არამედ ზოგადად შრომით ბაზარზე ერთგვარი „სანქციის“ სახესაც უნდა ატარებდეს დამსაქმებლისათვის დაკისრებული კომპენსაცია იმ კონტექსტში, რომ მომავალში არიდებულ იქნეს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერად შეწყვეტის შემთხვევები.
8.8. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 409-ე მუხლის მიხედვით, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია, ან ამისთვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ მოსარჩელის 1 თვის ანაზღაურება შეადგენდა 5626 ლარს. ვინაიდან მისი აღდგენა განთავისუფლებამდე დაკავებულ თანამდებობაზე შეუძლებელია, მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზად და მისი დარღვეული უფლების რესტიტუციად ჩაითვალა კომპენსაციის გადახდა 33750 ლარის ოდენობით (დარიცხული).
8.9. სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა აპელანტის საჩივარი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2020 წლის 29 სექტემბრის საოქმო განჩინებაზე, რომლითაც მოპასუხეს უარი ექვა საქმის ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიისთვის გადაცემის შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საფუძველი არ გააჩნდა აპელანტის პრეტენზიას მასზედ, რომ სადავო ხელშეკრულება დადებული იყო მისივე საჯაროსამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით და წარმოადგენდა საჯარო ფუნქციის განხორციელების მექანიზმს. სასამართლოს სპეციალიზაცია და დავის ამა თუ იმ სამართალწარმოების წესით განხილვა არ წარმოადგენს სასამართლოს კომპეტენციის ელემენტს. სასამართლო კომპეტენციის სისრულიდან გამომდინარე, საქმის განმხილველ სასამართლოს შეუძლია გაერკვეს საქმის განხილვისას წამოჭრილ ყველა საკითხში, სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით დავის განმხილველი ორგანო უფლებამოსილია დავის გადაწყვეტისას გამოიყენოს არამხოლოდ კერძო-სამართლებრივი, არამედ საჯარო-სამართლებრივი კანონმდებლობის ნორმები, მით უფრო იმ შემთხვევაში, როდესაც დავა კომპლექსური ხასიათისაა და კერძო- სამართლებრივ საკითხებთან ერთად შეიცავს საჯარო-სამართლებრივი რეგულაციის ელემენტებს. მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების შინაარსი და მის საფუძველზე განსაზღვრული მხარის უფლება-მოვალეობები არ ქმნის მის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობად მიჩნევის საფუძველს, მოცემული საქმე არ განეკუთვნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით განსაზღვრულ სასამართლოს განსჯად ადმინისტრაციულ საქმეს, შესაბამისად, წარმოდგენილი სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განსჯად საქმეს წარმოადგენდა.
9. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ს.ს.ი.პ. ს.ი. და ტ.ს–ომ, მოითხოვა წინამდებარე საქმეზე როგორც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების, ისე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის განუხილველად დატოვება, შემდეგი საფუძვლებით:
9.1. სააპელაციო სასამართლოში საქმე განიხილა არაკანონიერმა შემადგენლობამ, ვინაიდან წინამდებარე დავის საგანი სწორედ იმაში მდგომარეობდა, მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა წარმოადგენდა მომსახურების თუ შრომის ხელშეკრულებას, შესაბამისად, იგი უნდა განხილულიყო არა ერთპიროვნულად, არამედ კოლეგიურად.
9.2. წინამდებარე დავა არ ექვემდებარებოდა სამოქალაქო სამართალწარმოების გზით განხილვას, ვინაიდან მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება ადმინისტრაციული ბუნებისაა _ 1. წარმოადგენს სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულებას, დადებულია მსოფლიო ბანკის შესყიდვების პროცედურით; 2. მისი დადება წარმოადგენდა საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულების ძალაში შესვლის წინაპირობას (საქართველოსა და მსოფლიო ბანკს შორის ეროვნული ინოვაციების ეკოსისტემის შესახებ 2016 წელს დადებული საერთაშორისო სასესხო ხელშეკრულების მე-5 მუხლი); 3. სადავო ხელშეკრულების შინაარსი საჯაროსამართლებრივი ხასიათისაა, რადგან სახელშეკრულებო ვალდებულებები, რომელთა შესრულებაც დაეკისრა დ.ჩ–ს, არის კასატორის, როგორც საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ძირითადი მიზანი და ფუნქცია, გამომდინარე კანონიდან და მსოფლიო ბანკთან საქართველოს მიერ დადებული საერთაშორისო ხელშეკრულებიდან, რომლის შესრულების მიმართაც არსებობს განსაკუთრებული საჯარო ინტერესი, რადგან მოსარჩელის მიერ ამ ვალდებულებების ჯეროვანი შესრულება უტოლდება სახელმწიფოს მიერ საერთაშორისო ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას.
9.3. სადავო ხელშეკრულების შრომით ურთიერთობად კვალიფიკაციამ გააჩინა შესაძლებლობა, რომ ნებისმიერი სახელმწიფო შესყიდვა, რომელიც გულისხმობს ფიზიკური პირისგან მომსახურების შესყიდვას, დაკვალიფიცირდეს შრომით ურთიერთობად. სასამართლომ ერთმანეთისგან განარჩია არა შრომისა და მომსახურების, არამედ შრომისა და ნარდობის ხელშეკრულებები და სწორედ ამ უკანასკნელთა შორის განმასხვავებელ ნიშანზე მითითებით დაადასტურა შრომითი ურთიერთობის არსებობა, მაშინ, როდესაც მხედველობაში რომ ყოფილიყო მიღებული ის გარემოება, რომ მომსახურების გაწევისათვის, მსგავსად შრომითი ურთიერთობისა, მნიშვნელობა არ გააჩნია მატერიალიზებულ შედეგს, განივთებული რეზულტატის არსებობა-არარსებობა არ შეიძლება იყოს ურთიერთობის შრომით ხელშეკრულებად კვალიფიკაციის სასარგებლო არგუმენტი.
9.4. მოსარჩელეზე არ ვრცელდებოდა ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში მოპასუხისადმი დაქვემდებარება. შემკვეთისგან მითითებების მიღება დამახასიათებელია არამარტო შრომით ურთიერთობაში, არამედ მომსახურების ხელშეკრულებისთვისაც. მოსარჩელეზე არ ვრცელდებოდა დადგენილ დროს სააგენტოში გამოცხადების დაფიქსირების ვალდებულება, რასაც მოწმობს დაშვების სისტემიდან ამონაწერი _ 2018 წლის აგვისტოდან 2019 წლის იანვრამდე საერთოდ არ ფიქსირდებოდა მისი გამოცხადება შენობაში, შესაბამისად, დაუდასტურებელია ფაქტობივი გარემოება მასზედ, რომ მოსარჩელე სამუშაო დღეებში იმყოფებოდა სააგენტოში. თუკი დ.ჩ–ი განხილული იქნებოდა ორგანიზაციის თანამშრომლად, მის მიერ გამოცხადების სისტემატური დაუფიქსირებლობა განაპირობებდა დისციპლინურ პასუხისმგებლობას, რაც არ მომხდარა, ვინაიდან მასზე არ ვრცელდებოდა დისციპლინური პასუხისმგებლობის წესი ან წახალისების მექანიზმები.
9.5. დასაქმებულზე არ ვრცელდებოდა საჯარო სამსახურში შრომის ორგანიზების სპეციფიკა, მას არ მოეთხოვებოდა ნარკოლოგიური ცნობა, მის მიმართ არ გამოიცემოდა ბრძანებები შვებულებასა და მივლინებაზე, არ სარგებლობდა კორპორატიული ტელეფონით, მასზე არ ვრცელდებოდა საჯარო სამსახურში შრომის ანაზღაურების ლიმიტები, ვინაიდან ხელფასს იღებდა მსოფლიო ბანკისგან მოზიდული კრედიტიდან. ანაზღაურება წინასწარ იყო განსაზღვრული მომსახურების სრული ღირებულებით, საიდანაც მხარე იღებდა ხელშეკრულების მოქმედების პროპორციულ ყოველთვიურ წილს და არა ხელფასს, ვინაიდან ანაზღაურების საფუძველი იყო გაწეული მომსახურება და ამის თაობაზე წარდგენილი ანგარიში, რომლის საფუძველზეც მხარეებს შორის იდებოდა მიღება-ჩაბარების აქტები და ხდებოდა ანაზღაურება.
9.6. პირველი ინსტანციის სასამართლომ შრომითი ურთიერთობის სასარგებლოდ გადაწყვეტილება დაამყარა იმაზე, რომ მოწინააღმდეგე მხარისთვის ერთადერთი შემოსავლის წყარო იყო ხელშეკრულებით მიღებული ანაზღაურება, თუმცა საქმეში ერთზე მეტი საბანკო ანგარიშის მონაცემები წარმოდგენილი არ ყოფილა, შესაბამისად, არ არსებობდა საკმარისი მტკიცებულება ხსენებული დასკვნისათვის. ამავდროულად, არასწორია შრომითი ურთიერთობის არსებობის დასაბუთება ქცევის კოდექსისადმი მოსარჩელის დაქვემდებარების მოტივით, ვინაიდან ამგვარი კოდექსი სააგენტოს არასდროს ჰქონია.
9.7. მოსარჩელის მიერ მივლინებად მოხსენიებული „საველე სამუშაოები“ რეალურად წარმოდგენდა რეგიონებში ინოვაციური ინფრასტრუქტურის შექმნის მიზნით გასვლით სამუშაოებს, ხოლო ლიმიტებზე შეთანხმება წარმოადგენდა არა მივლინების ხარჯების ანაზღაურებას, არამედ ქალაქგარეთ მომსახურების უზრუნველყოფისას ხარჯების გონივრულობასა და ორმხრივ მისაღებობაზე წინასწარ დათქმულ პირობას. აღნიშნული რომ ყოფილიყო მივლინება შრომითსამართლებრივი გაგებით, მისი ანაზღაურება მოხდებოდა კანონმდებლობით დადგენილი ლიმიტების შესაბამისად და არა მხარეთა სპეციალური სახელშეკრულებო შეთანხმებით.
9.8. რაც შეეხება შვებულებაზე შეთანხმებას, იგი საჭირო გახდა მომსახურების გამწევი ფიზიკური პირის ფაქტორით _ პირადი თუ ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო მოსარჩელე შეიძლებოდა აღმოჩენილიყო მომსახურების შეუსრულებლობის მდგომარეობაში. შვებულებად სახელდებული უფლება ამგვარი გარემოების არსებობისას წარმოადგენდა სახელშეკრულებო პასუხისმგებლობისგან კონსულტანტის გათავისუფლების საფუძველს და არა კლასიკურ შვებულებას, ვინაიდან მის მიმართ არ გამოიცემოდა შვებულების ბრძანება, არამედ მოსარჩელის მიერ კონკრეტულ პერიოდში ვალდებულების შესრულების შეუძლებლობა სააგენტოს მხრიდან ცნობად მიიღებოდა და სამართლებრივი რეაგირება არ მოჰყვებოდა.
9.9. მხარეთა ხელშეკრულების მე-10 მუხლი ითვლისწინებს კლიენტის თანხმობით კონულტანტის მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოების ქვეკონტრაქტორებისთვის გადაცემას, რაც შრომით ურთიერთობაში გამორიცხულია დამსაქმებლის თანხმობის არსებობის დროსაც კი. ამასთან, ხელშეკრულების მე-5 მუხლი, რომელიც ადგენს კონსულტანტის ეთიკურ სტანდარტს, ითვალისწინებს კლიენტის უფლებას კონსულტანტის მიერ დაქირავებული პირების შეცვლაზე, ე.ი. მოწინააღმდეგე მხარეს შეეძლო თავად დაექირავებინა თანამშრომლები სადავო ხელშეკრულების შესასრულებლად, რაც ასევე დაუშვებელია შრომითი ურთიერთობისათვის. ამრიგად, არ არსებობს სადავო ურთიერთობის შრომით ხელშეკრულებად მიჩნევის საფუძველი.
10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:
11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
13. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
14.1. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, ექვემდებარება თუ არა საქმე სასამართლოს უწყებრივად და აქვს თუ არა მას მოცემულ კონკრეტულ საქმეზე საერთაშორისო კომპეტენცია. პირველი ინსტანციის სასამართლოს ტერიტორიულ და საგნობრივ განსჯადობას საკასაციო სასამართლო შეამოწმებს მხოლოდ მოპასუხის მოთხოვნით. ასეთი მოთხოვნა დასაშვებია, თუ იგი საქმის სააპელაციო სასამართლოში განხილვისას იყო წამოყენებული მოპასუხის მიერ, ან თუ არსებობს საპატიო მიზეზი, რის გამოც ასეთი მოთხოვნა ვერ იქნა წამოყენებული სააპელაციო სასამართლოში.
14.2. საგულისხმოა, რომ მოპასუხე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით საქმის განხილვას შესაგებლის ეტაპიდან ხდიდა სადავოდ იმაზე მითითებით, რომ საქმე ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსჯად დავას წარმოადგენდა. ამდენად, საკასაციო სასამართლო ვალლდებულია, უწინარესად შეამოწმოს საკასაციო პრეტენზიის ის ნაწილი, რომელიც მიემართება სამოქალაქო საქმის განმხილველ სასამართლოთა საგნობრივ არაგანსჯადობას. საგულისხმოა, რომ კასატორს წინამდებარე დავა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიაჩნია სწორედ იმ დასაბუთებით, რომ მხარეებს შორის დადებულია არა სამოქალაქო, არამედ ადმინისტრაციული ხელშეკრულება.
14.3. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მესამე ნაწილის ნაწილის თანახმად, სასამართლოთა შორის განსჯადობის შესახებ დავას წყვეტს საკასაციო სასამართლო დასაბუთებული განჩინებით. ამრიგად, კონკრეტული დავის ადმინისტრაციული თუ სამოქალაქო სამართალწარმოებისადმი კუთვნილების დასადგენად სახელმძღვანელოა სწორედ ის პრაქტიკა, რომელიც განსჯადობასთან დაკავშირებულ დავებზე ჩამოაყალიბა საკასაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ.
14.4. აღნიშნული პრაქტიკის თანახმად, დავის ადმინისტრაციულად მიჩნევისათვის საკმარის წინაპირობას არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ ურთიერთობის ერთ მხარეს მონაწილეობს ადმინისტრაციული ორგანო, არამედ სადავო სამართალურთიერთობის იმანენტური ბუნების გამო, გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს სამართალურთიერთობის ხასიათს - განსჯადობის საკითხის გადაწყვეტისას უნდა დადგინდეს იმ სამართლებრივი ურთიერთობის ბუნება, რომლიდანაც წარმოშობილია მოთხოვნა.
14.5. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.3 მუხლის მიხედვით, საგნობრივი განსჯადობის საკითხის გარკვევისთვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს სადავო სამართალურთიერთობის შინაარსს, დავის უშუალო მატერიალურ-სამართლებრივ საფუძველს. საერთო სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარეობს. ამდენად, უკეთუ ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმა მოცულია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით ან სხვა საჯარო სამართლის წყაროთი, დავა ადმინისტრაციულ კატეგორიას განეკუთვნება. დებულება იმის შესახებ, რომ საერთო სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან გამომდინარე სამართლებრივ ურთიერთობასთან დაკავშირებული დავა, ასახავს განსჯადობის გარეგან ნიშანს. სამართალურთიერთობის კუთვნილების გარეგანი ნიშანი ეხება სადავო სამართალურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმების ადგილს კანონმდებლობაში (იხ. სუსგ. №ბს-893-885(გ-16) 21.09.2017წ).
14.6. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი შესაგებელში მიუთითებდა, რომ ვინაიდან პროექტის კოორდინატორის საკონსულტაციო მომსახურების შესყიდვა წარმოადგენდა მსოფლიო ბანკთან სასესხო ხელშეკრულების ძალაში შესვლის წინაპირობას, კერძოდ, სასესხო ხელშეკრულების მე-5 მუხლის მიხედვით, აღნიშნული მომსახურების გამწევი პირების შერჩევა უნდა მომხდარიყო ბანკისთვის დამაკმაყოფილებელი ფორმითა და შინაარსით. სწორედ აღნიშნულ ფორმას, სახესა და შინაარსს წარმოადგენს სასესხო ხელშეკრულების მე-2 განრიგის მე-3 ნაწილის „გ“ ქვეთავით გათვალისწინებული პროცედურა - საკონსულტაციო მომსახურების გაწევა.
14.7. აღნიშნულის მიუხედავად, პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოსა და რეკონსტრუქციისა და განვითარების საერთაშორისო ბანკს შორის დადებული სასესხო ხელშეკრულება და მისი დანართი (იხ. ტ.1, ს.ფ. 109-124), მართალია, ითვალისწინებს კოორდინატორის შერჩევის ზოგად კრიტერიუმებს _ შერჩევას ხარისხისა და ფასის გათვალისწინებით, მაგრამ არ შეიცავს მითითებას კონსულტანტთან დასადები ხელშეკრულების არცერთ პირობაზე, არამედ ხელშეკრულების მე-5 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტში საუბარია მხოლოდ იმაზე, რომ მათ შორის, პროექტის კოორდინატორი სააგენტომ უნდა შეარჩიოს ბანკისთვის დამაკმაყოფილებელი ფორმითა და შინაარსით. ამრიგად, უსაფუძვლოა მოსაზრება მასზედ, რომ კასატორსა და მოსარჩელეს შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობა რეგულირებულია საერთაშორისო ხელშეკრულების შინაარსით, თავის მხრივ, არც სააგენტოსა და ფიზიკურ პირს შორის დადებული „ხელშეკრულება კონსულტანტის მომსახურების შესახებ“ (იხ. ტ.1, ს.ფ. 23-35) არ შეიძლება განხილულ იქნეს მსოფლიო ბანკთან დადებული ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილად, ვინაიდან ხსენებული სასესხო ხელშეკრულება პარლამენტის მიერ რატიფიცირებულია ამავე პროექტის კონსულტანტთან დასადები ხელშეკრულების პირობების გაუთვალისწინებლად.
14.8. ამრიგად, არსებობს სააგენტოსა და ფიზიკურ პირს შორის არსებული ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერების შეფასების აუცილებლობა, რომლის მატერიალურ-სამართლებრივ მოწესრიგებას არ შეიცავს თავად ის საერთაშორისო ხელშეკრულება (ნორმატიული აქტების იერარქიაში შრომის კოდექსსა და სამოქალაქო კოდექსზე მაღლა მდგომი აქტი), რომლის საფუძველზედაც დადებულია სადავო გარიგება, შესაბამისად, დავის გადასაწყვეტად გამოსაყენებელია საქართველოს შიდა კანონმდებლობა.
14.9. შიდა კანონმდებლობის ფარგლებში კი განსჯადობის საკითხი უნდა გადაწყდეს იმის შესაბამისად, დავაზე ვრცელდება კერძო სამართლის თუ ადმინისტრაციული (საჯარო) სამართლის მატერიალური ნორმები. სამუშოს შესრულების/მომსახურების გაწევის ტიპის სახელშეკრულებო ურთიერთობებისათვის სპეციალურ რეგულირებებს ადმინისტრაციული სამართალი არ გვთავაზობს, ამდენად, აღნიშნული დავა ექვემდებარება კერძო სამართლის ნორმებით გადაწყვეტას. საგულისხმოა, რომ თავად მოპასუხეც, შესაგებლის ეტაპზევე ავითარებდა პოზიციას მასზედ, რომ თუ დავის გადასაწყვეტად საქართველოსა და მსოფლიო ბანკს შორის არსებული საერთაშორისო ხელშეკრულება ჩაითვლებოდა არასათანადოდ, დავაზე უნდა გავრცელებულიყო მომსახურების (ნარდობის) ხელშეკრულების მიმართ მოქმედი წესები. ამრიგად, ერთმნიშვნელოვანია, რომ ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმები მოთავსებულია კერძო სამართალში, შესაბამისად, მისი გადაწყვეტა სამოქალაქო სამართალწარმოების გზით უნდა მოხდეს.
15.1. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მართლწესრიგი არ კრძალავს სხვა პირთა ინტელექტუალური თუ ფიზიკური შრომის გამოყენებას მეორე პირის მიერ დასახული მიზნების მიღწევისათვის, მთავარია, რომ ურთიერთობა ემყარებოდეს ნებაყოფლობითობისა და მეტ-ნაკლებად უფლებრივი თანასწორობის საწყისებს. რა შინაარსს მისცემენ მხარეები საკუთარ სახელშეკრულებო ბოჭვას, მხარეთა თავისუფალი არჩევანის საგანია, ინტელექტუალური და ფიზიკური შრომის ვალდებულება სასყიდლის სანაცვლოდ შეიძლება დაფუძნდეს როგორც ნარდობის (მომსახურების) ხელშეკრულების, ისე შრომითი ურთიერთობის ფორმით, მათ შორის ზღვარს კი ავლებს თავად იმ უფლება-მოვალეობათა იურიდიული ბუნება, რომელთა ფარგლებშიც მხარეებმა გამოხატეს თვითბოჭვისა და ურთიერთბოჭვის ნება.
15.2. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური.
15.3. საქართველოს შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ. სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით ამავე კოდექსის მე-6 მუხლის მეცხრე პუნქტის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობებია: ა) მუშაობის დაწყების თარიღი და შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა; ბ) სამუშაო დრო და დასვენების დრო; გ) სამუშაო ადგილი; დ) თანამდებობა და შესასრულებელი სამუშაოს სახე; ე) შრომის ანაზღაურების ოდენობა და გადახდის წესი; ვ) ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების წესი; ზ) ანაზღაურებადი და ანაზღაურების გარეშე შვებულებების ხანგრძლივობა და შვებულების მიცემის წესი.
15.4. შრომის ხელშეკრულების და მომსახურების (ნარდობის) ხელშეკრულების საგანია სამუშაოს შესრულება, თუმცა სამუშაოს შესრულების პროცესი და შედეგი ამ ურთიერთობის გამიჯვნის ერთ-ერთი კრიტერიუმია (იხ. სტურუა ნ., სადისერტაციო ნაშრომი „შრომითი ურთიერთობის რეგულირების სტანდარტები საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით - შედარებით სამართლებრივი ანალიზი დასავლურ სტანდარტებთან“, თბილისი, 2018, გვ.56-57). მართალია, ნარდობისგან განსხვავებით, მომსახურების შედეგი განსხეულებული სახით, შესაძლოა, არც არსებობდეს, მაგრამ მისი შედეგი იდენტიფირებადია (მაგ: სამედიცინო პროცედურები, პროგრამული უზრუნველყოფა, კოსმეტიკურ-ჰიგიენური მანიპულაციები და ა.შ.), შრომითი ურთიერთობა კი შედეგზე კონცენტრირებული საქმიანობა არ არის, მისი ნაყოფიერება ფასდება სამუშაოს შესრულების მიმდინარეობით და არა დამდგარი შედეგით.
15.5. მოცემულ შემთხვევაში, აღსანიშნავია, რომ დასაქმებულს თავისი მოვალეობა პროექტის კოორდინირებასთან დაკავშირებით უნდა განეხორციელებინა არა ერთჯერადად/რამდენიმეჯერადად, არამედ ხელშეკრულებით შეთანხებული ერთწლიანი პერიოდის განმავლობაში (რომლის ვადაც, ჯამში, ორჯერ გაგრძელდა), რისთვისაც მას ყოველთვიურად უნდა მიეღო ანაზაღურება. ამასთან, ანაზღაურების მიღება არ იყო დამოკიდებული მისი ფუნქციის და მოვალეობის შესრულებიდან გამომდინარე უშუალო შედეგის დადგომაზე (მაგ: მსოფლიო ბანკის მიერ განხორციელებული შეფასების შედეგებზე), სახელდობრ, მოსარჩელეს ანაზღაურება უნდა მიეღო მონიტორინგის შედეგების მიუხედავად. ის გარემოება, რომ ხელფასის ანაზღაურებას წინ უძღვოდა მიღება-ჩაბარების შედგენა, ვერ აქცევს ანაზღაურების ეტაპს სამუშაოს შედეგებზე დამოკიდებულად, ვინაიდან, ხელშეკრულებით არ გაწერილა შედგენილი მიღება-ჩაბარების აქტის ხელმოწერაზე უარის თქმის ან/და შედეგებზე მითითებით გასაცემელი თანხის ოდენობის კორექტირების (შემცირების) საფუძვლები და საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მიღება-ჩაბარების აქტი არ შეიცავს კონკრეტიზებულ ჩამონათვალს, თუ რა მომსახურება დაექვემდებარა მიღება-ჩაბარებას მხარეთა მიერ. ერთია, რომ მხარეთა შორის გაფორმებულ ხელშეკრულების არსიდან გამომდინარე, ანაზღაურების რგოლში დამატებით დოკუმენტის (მიღება-ჩაბარების აქტის) გაფორმების ვალდებულების ელემენტის შეტანა, არსებულ სამართალურთიერთობას ვერ აქცევს ნარდობის (მომსახურების) ხელშეკრულებად, მეორეა, რომ არც ნარდობის ხელშეკრულების მარეგულირებელი ნორმები ადგენს იმპერატიულად მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენის გზით ვალდებულების შესრულებულად მიჩნევის შესაძლებლობას, რაც საკასაციო სასამართლომ არერთ გადაწყვეტილებაში მიუთითა (სუსგ ას-752-2022 05.10.2022; №ას-1377-1297-2017, 17.10.2018; №ას-203-203-2018 27.02.2019; №ას-746-714-2016, 08.05.2017, №ას-323-307-2011, 01.12.2011).
15.6. ხელშეკრულების დანართი „ა“-ს მე-5 პუნქტის თანახმად, დამკვეთმა ივალდებულა: საოფისე ფართით, საოფისე ავეჯით და კომპიუტერული ტექნიკით კოორდინატორის უზრუნველყოფა; დაშვება ყველა არსებულ მონაცემთან, ინფორმაციასთან და შიდა დოკუმენტაციასთან, რაც საჭიროა პროექტის მართვისთვის; მატერიალურ-ტექნიკური და ადმინისტრაციული დახმარება ტრენინგებთან და შესაძლებლობების გაძლიერებასთან დაკავშირებული საქმიანობებისთვის. ხსენებული ნორმით იკვეთება შემდეგი: კოორდინატორის საქმიანობის შესრულების ადგილად მხარეებმა დათქვეს დამკვეთის მითითებული ადგილი, მისივე მატერიალური, ტექნიკური, ადმინისტრაციული რესურსებით. ხსენებული კომპონენტი არსებითი პირობაა შრომითი ხელშეკრულებისა. სააგენტოს მიერ შექმნილი ელ.ფოსტით და დოკუმენტბრუნვის სისტემით მოსარჩელის სარგებლობა სწორედ იმას მოწმობს, რომ მოპასუხის თანხმობით, დ.ჩ–ი საკუთარ თავს როგორც სააგენტოს სხვა თანამშრომლებთან, ისე მესამე პირებთან ურთიერთობაში, აიდენტიფიცირებდა მოპასუხის ორგანიზაციულ დაქვემდებარებაში მყოფ პირად, რასაც მოპასუხე სადავდო არ ხდიდა.
15.7. პალატა მოიხმობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებას, რომლითაც მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის სამუშაო ადგილის განსაზღვრა და სამუშაოს შესასრულებლად საჭირო პირობების შექმნა, აგრეთვე მოსარჩელის შრომის ბაზის (სამუშაო მაგიდა, კომპიუტერი) მოპასუხისადმი კუთვნილება განხილულ იქნა შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის დადგენის წინაპირობად, ვინაიდან მოსარჩელე ქონებრივად და ორგანიზაციულად დამოკიდებული იყო მოპასუხეზე და ექვემდებარებოდა მას (იხ. სუსგ. №ას-172-167-2016. 21.04.2016წ).
15.8. სწორედ ორგანიზაციულ დაქვემდებარედ აღიქმება სახელშეკრულებო დათქმა მასზედ, რომ კონსულტანტზე ვრცელდება საქართველოს ინოვაციისა და ტექნოლოგიების სააგენტოს ქცევის კოდექსი. ხსენებული პირობის სახელშეკრულებო შეთანხმებაში შეტანით დამსაქმებელმა ერთი მხრივ, აღიარა ასეთი წესების არსებობა, ხოლო მეორე მხრივ, მოსარჩელე მოაქცია საკუთარი შიდაორგანაციული წესების მორჩილების ქვეშ. დავის წარმოშობამდე მოპასუხისგან დოკუმენტურად აღიარებული შინაგანაწესის არარსებობის ფაქტს მარტოოდენ მოპასუხის ახსნა-განმარტებით სასამართლო დადგენილად ვერ მიიჩნევს, ვინაიდან საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება მასზედ, რომ სააგენტოს არ აქვს და არასდროს ჰქონია მხარეების მიერ ხელშეკრულების დანართში „ქცევის კოდექსად“ სახელდებული დოკუმენტი.
15.9. ის გარემოება, რომ სამუშაოს შესრულების ადგილს მოპასუხისათვის მნიშვნელობა ჰქონდა და მის მიერვე იყო განსაზღვრული, განაპირობებს იმასაც, რომ ხელშეკრულებაში „საველე სამუშაოებად“ მოხსენიებული ე.წ. „გასვლითი სამუშაოები“ სასამართლომ მივლინებად მიიჩნიოს, ვინაიდან მივლინება სამართლებრივი მნიშვნელობის ტერმინია და გულისხმობს დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულის სამუშაო ადგილის დროებით შეცვლას, სამუშაოს ინტერესებიდან გამომდინარე (იხ. სადავო პერიოდში მოქმედი შრომის კოდექსის მე-12 მუხლის 1-ლი პუნქტი). მივლინების ინსტიტუტი მახასიათებელია მხოლოდ შრომითი კანონმდებლობისათვის (როგორც საჯარო, ისე კერძო სამსახურში) და მისი ხელშეკრულებაში ჩართვა დამატებითი ინდიკატორია საიმისოდ, რომ მხარეთა ურთიერთობა განიხილებოდეს შრომით ხელშეკრულებად. მივლინების ანაზღაურება მინისტრის ბრძანებისგან განსხვავებული პირობებითა და ტარიფებით კი მეტყველებს მხოლოდ იმაზე, რომ მისი ანაზღაურების წყარო სახელმწიფო/მუნიციპალური ბიუჯეტი არ იყო, ხოლო მოზიდული სესხის განკარგვისას სააგენტო პროექტში ჩართულ პირთა ანაზღაურების (მათ შორის, მივლინების) საკითხებში სარგებლობდა გარკვეული თავისუფლებით.
15.10. ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მიმართ სააგენტოს მხრიდან ურთიერთობის საწყის ეტაპზე მოთხოვნილი არ ყოფილა ნარკოლოგიური შემოწმება (რაც დამახასათებელია საჯარო სამსახურში შრომითი ხელშეკრულებით პირის დასაქმებისას) და მის მიმართ სამუშაო საათების რღვევის მიუხედავად, არ გამოყენებულა დისციპლინური პასუხისმგებლობა, მიუთითებს არა ამ ხელშეკრულების იურიდიული ბუნების რომელიმე მახასიათებელზე, არამედ მასზედ, რომ დასაქმებულის მიმართ დამსაქმებელი იყენებდა გარკვეულწილად „საშეღავათო“ მიდგომას და ეფექტურად არ განკარგავდა საკუთარ უფლებამოსილებებს.
15.11. საგულისხმოა, ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანაზე 2018 წლის 31 იანვარს გამოვლენილი ნებით მხარეთა სახელშეკრულებო ურთიერთობაში გაჩნდა შეთანხმება 24 სამუშაო დღიანი ფასიანი შვებულების შესახებ ხელშეკრულების ყოველ 12 თვიან პერიოდში, რომლის დღეების ერთიანად ან ნაწილ-ნაწილ გამოყენების უფლება კონსულტანტს მიეცა კლიენტის (ე.ი. მოპასუხის) მიერ დანიშნულ ხელშეკრულების კოორდინატორთან (ე.ი. უშუალო ხელმძღვანელი) წინასწარი შეთანხმების საფუძველზე.
15.12. ვინაიდან ნარდობის (მომსახურების) ხელშეკრულების პირობებში ყურადღება ექცევა შრომის რეზულტატს, მის შესრულებაზე ყოველდღიური ზედამხედველობა შემკვეთისგან დამახასიათებელი არ არის, არამედ ახორციელებს პერიოდულ ინსპექტირებას, რათა შეაფასოს, რამდენად შესრულებადია შეთანხმებული სამუშაო ხელშეკრულებით დათქმულ ვადაში. მომსახურების ხელშეკრულების სპეციფიკა ისედაც გულისხმობს იმას, რომ მომსახურების გამწევი თავად არეგულირებს მომსახურების გაწევის დროს და არ იბოჭება კონკრეტულ დღეებში აქტივობების შესრულების ვალდებულებით, შესაბამისად, ამ ურთიერთობისთვის სრულებით არაორგანულია შვებულების უფლების დაწესება. შვებულების უფლების აღიარება მხარეთა მიერ სწორედ იმას ნიშნავს, რომ მოსარჩელის სამუშაო დრო ექვემდებარებოდა ნორმირებას და ზედამხედველობას სააგენტოს მხრიდან, ამდენად, ხსენებული კრიტერიუმიც მეტყველებს სადავო ურთიერთობის შრომით ხელშეკრულებად კვალიფიკაციის სასარგებლოდ. ის გარემოება, რომ შვებულებაში გასვლა არ ფორმდებოდა ბრძანებით, სამართლებრივ მნიშვნელობას ვერ შეუცვლის თავად შვებულების არსს, ვინაიდან არც „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონი და არც შრომის კოდექსი შვებულების ბრძანების ფორმით მიცემის სავალდებულოობაზე არ მიუთითებს, არამედ მისი მიცემა დასაქმებულისათვის შეიძლება რეგულირდებოდეს სხვა შიდაორგანიზაციული პრაქტიკით, მაგალითად, დასაქმებულის წერილობით მოთხოვნაზე უფლებამოსილი პირის დუმილით, რასაც მხარეები შესაძლოა ანიჭებდნენ კონკლუდენტურად გამოვლენილი საპასუხო ნების (თანხმობის) მნიშვნელობას.
15.13. რაც შეეხება ხელშეკრულების მე-10 პუნქტს, საქმის მასალებით დადგენილი არ არის, რომ დ.ჩ–ს, ხელშეკრულების წელიწადნახევრიანი მოქმედების ფარგლებში რომელიმე ეტაპზე მაინც უსარგებლია სამუშაოს შესრულებაში მესამე პირთა ჩართვის უფლებით. ამგვარი პირობის დათქმა, იმ ვითარებაში, როდესაც სახელშეკრულებო თანხა მთლიანად მოიცავს უშუალოდ მოსარჩელის მიერ წლის ჭრილში მისაღებ ანაზღაურებას და მესამე პირთა შრომის ასანაზღაურებელ ბიუჯეტზე რაიმე შეთანხმება მიღწეული არ არის, ხსენებულ პირობას სასამართლო განიხილავს იმგვარ დათქმად, რომლითაც დამსაქმებელი სახელშეკრულებო ეტაპიდანვე ცდილობდა შრომითი ურთიერთობის ნარდობის ხელშეკრულებასთან აღრევამდე მიმსგავსებას, სადავო ხელშეკრულებაზე შრომის კოდექსის მოქმედების გამოსარიცხად.
15.14. ამრიგად, სრულებით მართებულია გასაჩივრებული განჩინების დასკვნა მასზედ, რომ დამსაქმებელს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი პუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლების გვერდის ავლით, მარტოოდენ საკუთარ სუბიექტურ გადაწყვეტილებაზე მითითებით, არ გააჩნდა შრომითი ხელშეკრულების დასრულების უფლება, რაც მიღებულ გადაწყვეტილებას აქცევს მართლსაწინააღმდეგო და შესაბამის, ბათილ ნების გამოვლენად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად.
15.15. სადავო ბრძანების ბათილად ცნობა დღის წესრიგში აყენებს დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საკითხს მისი თანამდებობაზე აღდგენის, ტოლფასი თანამდებობის მიკუთვნების, განაცდურის ანაზღაურების ან კომპენსაციის გზით. მოსარჩელემ სარჩელის აღძვრისას მოითხოვა რესტიტუცია კომპენსაციის გადახდევინების გზით.
15.16. სასამართლო პრაქტიკა ერთმანეთისაგან მიჯნავს განსაზღვრული და განუსაზღვრელი ვადით დასაქმებული პირებისათვის კომპენსაციის მიკუთვნებას, რაც იმას ნიშნავს, რომ განსაზღვრული ვადით დასაქმებული პირის შემთხვევაში თუკი ბათილად იქნება ცნობილი დამსაქმებლის ბრძანება პირის სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე, ამასთან, შეუძლებელია დასაქმებულის აღდგენა პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაოზე, მაშინ კომპენსაცია განისაზღვრება ხელშეკრულების დარჩენილი პერიოდის მიხედვით (მრავალთა შორის, იხ. სუსგ №ას-931-2022, 06.10.2022წ; №ას-979-2021, 28.04.2022წ). ამრიგად, მართებულია კომპენსაციის მიკუთვნება ხელშეკრულების ვადია მოწურვამდე დარჩენილი 6 თვის სახელფასო ანაზღაურების გაანგარიშებით, რაც ყოველთვიური ხელფასის _ 5625 ლარის გათვალისწინებით, შეადგენს 33750 ლარს.
16. რაც შეეხება კასატორის იმ არგუმენტს, რომ სააპელაციო პალატის მიერ საქმე განხილულია არაკანონიერი შემადგენლობით, კერძოდ, ერთპიროვნულად, ნაცვლად კოლეგიური შემადგენლობისა, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 25-ე მუხლის მესამე ნაწილით დაშვებულია შრომითსამართლებრივი დავის განხილვა სააპელაციო სასამართლოში მოსმართლის მიერ ერთპიროვნულად. ხსენებული ნორმის მიზნებისათვის, საკმარისია, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადასტურებული იყოს ხსენებული დავის შრომითი კანონმდებლობისადმი კუთვნილება, ხოლო თუ ერთპიროვნულად საქმის განმხილველი მოსართლე საქმის განხილვისას დაადგენს, რომ დავა შრომითი კატეგორიის არ არის, მას გააჩნია საპროცესო ბერკეტი საიმისოდ, რომ საქმე განსახილველად გადაეცეს კოლეგიურ შემადგენლობას. ამრიგად, ის გარემოება, რომ საქმის განხილვის დაწყებამდე დავის კატეგორიის განსაზღვრისას სააპელაციო პალატა დაეყრდნო გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას, პროცედურულ დარღვევად არ უნდა იქნეს აღქმული.
17. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
18. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამრიგად, ს.ს.ი.პ. ინოვაციებისა და ტექნოლოგიების სააგენტოს უნდა დაუბრუნდეს 2022 წლის 14 აპრილს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1687.50 ლარის 70%, რაც შეადგენს 1181.25 ლარს.
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ს.ს.ი.პ. საქართველოს ინოვაციების და ტექნოლოგიების სააგენტოს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.
2. ს.ს.ი.პ. საქართველოს ინოვაციების და ტექნოლოგიების სააგენტოს (ს/კ ......) დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 1687.50 ლარის (საგადახდო მოთხოვნა № 26861, გადახდის თარიღი: 14.04.2022წ) 70% – 1181.25 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150).
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი
ამირან ძაბუნიძე
თეა ძიმისტარაშვილი
