საქმე №ას-491-2020 23 სექტემბერი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - შპს ,,ს.გ.წ.კ–ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - გ.ი–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. გ.ი–მა (შემდგომ – მოსარჩელე, დასაქმებული, მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს ,,ს.გ.წ.კ–ის“ (შემდგომ – მოპასუხე, დამსაქმებელი ან კომპანია, კასატორი,) მიმართ და მოითხოვა სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა და 2018 წლის 28 დეკემბრიდან სამსახურში აღდგენამდე, ყოველთვიურად 1200 ლარის (საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით) იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, კომპანიაში მუშაობა 2011 წლის 10 აგვისტოს დაიწყო და 2016 წლის 28 დეკემბრამდე სხვადასხვა თანამდებობას იკავებდა. გათავისუფლებამდე მუშაობდა შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის დეპარტამენტის მონიტორიგნის სამსახურის სპეციალისტად.

3. კომპანიის 2016 წლის 22 დეკემბრის №212 ბრძანებით, დამტკიცდა ახალი დებულება, რომლითაც მონიტორინგის სამსახური, სადაც დასაქმებული იყო გაუქმდა. ახალი დებულების დამტკიცებით, შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის დეპარტამენტში გაერთიანდა: 1. შიდა აუდიტის სამსახური; 2. შრომის უსაფრთხოების სამსახური; 3. ინსპექტირების სამსახური; 4. წყლის ხარისხის სამსახური.

4. მოსარჩელის მტკიცებით, როგორც რეორგანიზაციამდე, ისე მის შემდეგ, ის ფუნქციები, რომელსაც ასრულებდა, კვლავ დარჩა შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის დეპარტამენტში და მის სტრუქტურულ ერთეულს - ინსპექტირების სამსახურს გადაეცა, რომლის შემადგენლობაც სამსახურის უფროსის, ორი მთავარი სპეციალისტისა და ოთხი სპეციალისტის სახით განისაზღვრა.

5. მოსარჩელის განმარტებით, უკანონოდ გათვისუფლდა, ვინაიდან იმ დასაქმებულებისგან განსხვავებით, რომლებმაც ინსპექტირების სამსახურში განაგრძეს მუშაობა, მას კომპანიაში მუშაობის 6-წლიანი სტაჟი აქვს, ამასთან, კომპანიის მიერ დაკისრებულ მოვალეობებს კეთილსინდისიერად, ჯეროვნად და მაღალკვალიფიციურად ასრულებდა. მუშაობის მთელი პერიოდის განმავლობაში არ ჩაუდენია არც ერთი დისციპლინური გადაცდომა. ამასთან, გაურკვეველია, რაში გამოიხატებოდა კომპანიის ეკონომიკური კრიზისი, როცა მან შემდგომში 30 თანამშრომელი სხვადასხვა დეპარტამენტში მიიღო.

მოპასუხის პოზიცია:

6. მოპასუხემ მის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოპასუხე კომპანიაში 2016 წლის 15 დეკემბერს, საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს წერილი შევიდა, რომლითაც კომპანიას ეცნობა, რომ ,,საქართველოს 2017 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ“ საქართველოს კანონის პროექტით სამინისტროს ასიგნებები შემცირებული ადმინისტრაციული ხარჯით დაიგეგმა, ხოლო იმის გათვალისწინებით, რომ კომპანიის ხარჯების მნიშვნელოვან ნაწილი სახელმწიფო ბიუჯეტიდან სუბსიდირდება, კომპანიას ადმინისტრაციული ხარჯების ოპტიმიზაცია დაევალა. ამის გათვალისწინებით, კომპანია გვერდს ვერ აუვლიდა ადმინისტრაციული ხარჯების, განსაკუთრებით კი, სახელფასო ფონდის შემცირებას, რამაც კომპანიაში ორგანიზაციული ცვლილებები გამოიწვია, შესაბამისად, კომპანიაში რეორგანიზაციის დაწყების საფუძველს წარმოადგენდა მისი მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობა, სტრუქტურული ცვლილებები, რასაც შედეგად სამუშაო ძალის შემცირება მოჰყვა.

7. მოპასუხის მითითებით, კომისიამ სამუშაო ძალის შემცირებისას შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის დეპარტამენტის უფროსთან ერთად იმსჯელა და უპირატესობა იმ თანამშრომლებს მიანიჭა, რომლებიც კვალიფიკაციის, პასუხისმგებლობისა და სხვა უნარ-ჩვევებით სხვა თანამშრომლებისგან გამოირჩეოდნენ.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილებით, დასაქმებულის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე კომპანიის დირექტორის 2016 წლის 28 დეკემბრის ბრძანება; მოპასუხეს კომპენსაციის - 12 000 ლარის ანაზღაურება (საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით) მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა.

9. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება, ორივე მხარემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, მოსარჩელემ გადაწყვეტილების გაუქმება კომპენსაციის დაკისრების ნაწილში მოითხოვა და, ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, მოპასუხისათვის კომპენსაციის სახით - 24000 ლარის დაკისრება, ხოლო მოპასუხემ - გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი - ნაწილობრივ; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილება კომპენსაციის ნაწილში გაუქმდა და დამსაქმებელს, დასაქმებულის სასარგებლოდ, კომპენსაციის - 14 400 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა (საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით); დანარჩენ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

11. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომლის თანახმად დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე დამსაქმებლის პოზიციას არ გააჩნია ლეგიტიმური საფუძველი და დასახული მიზნის არაპროპორციულია.

12. სააპელაციო სასამართლომ, აპელანტის მითითებასთან დაკავშირებით, რომლის თანახმად, კომპანიამ რეორგანიზაცია მოქმედი კანონმდებლობის სრული დაცვით, ფუნქციონირებისთვის ფინანსური აქტივების დაზოგვის/შეზღუდვის მიზნით ჩაატარა, განმარტა, რომ რეორგანიზაცია, თუნდაც მართლზომიერი, ყოველთვის არ ქმნის დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების ლეგიტიმურ საფუძველს. რეორგანიზაციის მოტივით პირის სამსახურიდან გათავისუფლება მართლზომიერია, თუ დადგინდება, რომ თავისი შინაარსით ობიექტური გარემოებითაა გამართლებული და დამსაქმებელს აყენებს თანამდებობიდან კონკრეტული დასაქმებულის გათავისუფლების აუცილებლობის წინაშე.

13. სასამართლოს განმარტებით, დამსაქმებელს არ მიუთითებია ისეთ გარემოებებზე და არ წარმოუდგენია ისეთი სახის მტკიცებულებები, რომლითაც უშუალო ხელმძღვანელის მიერ თითოეული თანამშრომლის ინდივიდუალურად შეფასება დადასტურდებოდა და ნათელი იქნებოდა სასამართლოსთვის მოსარჩელე სამსახურიდან კონკრეტულად რა ნიშნით გათავისუფლდა და რა დამსახურების გამო აირჩიეს სხვა დასაქმებულები. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 54-ე მუხლიდან გამომდინარე, სადავო ბრძანება მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი.

14. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა უკანონოდ გათავისუფლებული მუშაკის უფლებრივი რესტიტუციის თაობაზე სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკით და მიუთითა, რომ, ვინაიდან მოსარჩელის მიერ გათავისუფლებამდე დაკავებული თანამდებობა აღარ არსებობდა, მოსარჩელის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის დამაბრკოლებელი გარემოებები არსებობდა და კომპენსაცია დამსაქმებელს მართებულად დაეკისრა დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის სანაცვლოდ.

15. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზა დარღვეული უფლების აღდგენა კონკრეტული თანხით, 12 თვის ხელფასით - 14 400 ლარის დაკისრებით კანონიერი იყო.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

16. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე დამსაქმებელმა შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

17. კასატორი საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდგომ - სშკ) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტზე მითითებით განმარტავს, რომ შეუძლებელია, ვლინდებოდეს ეკონომიკური გარემოებები და ორგანიზაციული ცვლილებები და ეს აუცილებელს არ ხდიდეს სამუშაო ძალის შემცირებას.

18. კასატორის განმარტებით, კომპანიის სახელფასო ფონდის შემცირებამ კომპანიის სათავო ოფისსა და ტერიტორიულ ერთეულებში სამუშაო ძალის შემცირება გამოიწვია. ადმინისტრაციული ხარჯების ოპტიმიზაციის განხორციელების მიზნით, კომპანიის დირექტორის ბრძანებით შეიქმნა კომისია, რომელმაც 2016 წლის 16 დეკემბრის სხდომაზე ადმინისტრაციული ხარჯების ოპტიმიზაციის საკითხის განხილვისას გადაწყვეტილება მიიღო კომპანიის სათავო ოფისში სამუშაო ძალის 40-45 ერთეულით შემცირების შესახებ, რის შემდგომაც 2016 წლის 22 დეკემბრის სხდომაზე, კომისიამ კომპანიის სტრუქტურული ერთეულების ხელმძღვანელებთან კოორდინაციით, სათავო ოფისში თანამშრომელთა შერჩევა/გადარჩევის საკითხი განიხილა. ამავე ოქმში აღნიშნულია ის კრიტერიუმები და გარემოებები, რომლითაც კომპანიამ იხელმძღვანელა, კერძოდ, დამსაქმებელმა გაითვალისწინა კომპანიის თანამშრომელთა პირად საქმეში არსებული ინფორმაცია და კომპანიის სათავო ოფისის სტრუქტურული ერთეულების ხელმძღვანელების მიერ კომისიისათვის წარდგენილი მათთან დაქვემდებარებული თანამშრომლების შესახებ დასაბუთებული მოსაზრებები. შერჩევა/გადარჩევა რეორგანიზაციის დროს წარიმართა კომპანიის სტრუქტურული ერთეულების ხელმძღვანელებთან კოორდინაციით, თანამშრომელთა პიროვნული/სამსახურებრივი თვისებების, უნარების გათვალისწინებით და უპირატესობა მიანიჭა იმ თანამშრომლებს, რომლებიც მუშაობის გამოცდილების, კვალიფიკაციის, პასუხისმგებლობისა და სხვა უნარ-ჩვევებით გამოირჩეოდნენ სხვა თანამშრომლებისგან.

19. კასატორის მითითებით, კომპანია არ არის შეზღუდული რეორგანიზაციისას თანამშრომელთა შერჩევა/გადარჩევის ფორმის არჩევაში და კომპანიამ ამ საკითხში გადაწყვეტილება მიიღო მანამდე გამართული რეორგანიზაციებისას მიღებული გამოცდილებით. კომპანიამ არ მიიჩნია მართებულად თანამშრომელთა შერჩევა წერილობითი (ტესტირება/გამოცდა) ფორმით, ვინაიდან ამ გზით მხოლოდ თეორიული ცოდნა ვლინდება.

20. კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამსაქმებლისათვის კომპენსაციის ოდენობასაც და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს არათუ არ უნდა გაეზარდა კომპენსაცია, არამედ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ უნდა გაუქმებულიყო.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

21. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

22. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

23. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

24. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

25. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ბრძანების ბათილად ცნობისა და უფლებრივი რესტიტუციის შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტი (სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით) და 44-ე (შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით) მუხლი, ასევე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგ - სსკ) 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლები.

26. პალატა განმარტავს, რომ სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, პირველ რიგში, სასამართლო ამოწმებს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. ამ საკითხის გამორკვევა კი, შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (შდრ. სუსგ №ას-514-2019, 4 ოქტომბერი, 2019 წელი; №ას-1873-2018, 31 მაისი, 2019 წელი, №ას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი). მოცემულ შემთხვევაში, დამსაქმებლის ბრძანებით, მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა რეორგანიზაციის საფუძვლით. ამ საფუძვლით ხელშეკრულების შეწყვეტას საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი (ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას) ითვალისწინებს.

27. ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში საკასაციო პალატამ განმარტა: „ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები მხოლოდ იმ შემთხვევაში წარმოშობს მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძველს, თუ დადგინდება, რომ იგი თავისი შინაარსის გათვალისწინებით, ეკონომიკური სიდუხჭირის, შტატების ან/და ხელფასების შემცირების ან სხვა ობიექტური საჭიროების გამო, დამსაქმებელს აყენებს კონკრეტული თანამდებობიდან მუშაკის გათავისუფლების აუცილებლობის წინაშე. სხვა შემთხვევაში, ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებებიც, თავისთავად, არ არის მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში, ე.წ. „რეორგანიზაციის“ საფუძვლით პირის სამსახურიდან გაშვების დისკრიმინაციული მოტივები შეიძლება დაიფაროს და იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად. შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის, რეორგანიზაციის, საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისა და არჩევანის დროს დამსაქმებელი ვალდებულია, იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს“ (შდრ. სუსგ. №ას-130-2019, 12 აპრილი, 2019 წელი; №ას-224-224-2018, 18 მაისი, 2018 წელი).

28. დამსაქმებელმა რეორგანიზაციის საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს კუმულაციურად უნდა დაასაბუთოს და დაამტკიცოს შემდეგი წინაპირობები: საწარმოო აუცილებლობა, რომელიც შესაძლოა ლეგიტიმურ მიზანს წარმოადგენდეს რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებისათვის და შტატების რეალურად და კანონთან შესაბამისად შემცირების ფაქტი - კერძოდ, რეორგანიზაციის ფაქტობრივად განხორციელება კანონის შესაბამისად ისე, რომ პროცესში არ მოხდეს თვალთმაქცურად არასასურველი მუშაკების განთავისუფლება. დამსაქმებელმა უნდა წარმოაჩინოს თანმიმდევრული სურათი, რომელიც გონიერ დამკვირვებელს დაარწმუნებს მთელი ამ პროცესის სისწორესა და კანონიერებაში.

29. შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას, შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (იხ. სუსგ. №ას-391-2019 26 დეკემბერი, 2019 წელი). ამდენად, ფაქტების მითითების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება, ხოლო შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების კანონიერების დადგენა დამოკიდებულია მოპასუხის მტკიცების ტვირთის რეალიზებაზე, კერძოდ, მისი მხრიდან დამაჯერებელი საფუძვლებისა და მტკიცებულებების წარდგენაზე (იხ. სუსგ №ას-1483-2019, 19 დეკემბერი, 2019 წელი; №ას-223-223-2018, 20 აპრილი, 2018 წელი; №ას-103-2019, 31 ოქტომბერი, 2019 წელი).

30. საკასაციო პალატის მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა ვერ დაასაბუთა რეორგანიზაციის შედეგად მოსარჩელის განთავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობა, ვერ წარმოადგინა სათანადო არგუმენტები, რომლითაც ის ხელმძღვანელობდა ამ გადაწყვეტილების მიღებისას. საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება, რამდენად ობიექტურ და სამართლიან კრიტერიუმებს ემყარებოდა სამსახურიდან მოსარჩელის გათავისუფლების თაობაზე დამსაქმებლის გადაწყვეტილება.

31. პალატა განმარტავს, რომ მოპასუხე კომპანია წარმოადგენს სახელმწიფოს მიერ 100% წილობრივი მონაცემებით დაფუძნებულ საწარმოს, რომლის მართვა გადაცემული აქვს საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს, ამ უკანასკნელ სამინისტროსა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტორებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე. ამასთან, უდავოა, რომ საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტრომ კომპანიას დაავალა სათავო ოფისში, რეგიონალურ ფილიალებსა და სერვის ცენტრებში ადმინისტრაციული ხარჯების ოპტიმიზაციის საკითხის მომზადება და შესაბამისი წინადადებების სამინისტროსათვის წარდგენა. კომპანიის ადმინისტრაციული ხარჯების ოპტიმიზაციის განხორციელების მიზნით შექმნილმა კომისიამ, 2016 წლის 16 დეკემბერს, გადაწყვეტილება მიიღო კომპანიის სათავო ოფისში სამუშაო ძალის 40-50 ერთეული თანამშრომელთა შემცირების შესახებ. ამასთან, უდავოა, რომ დამსაქმებლის 2016 წლის 30 დეკემბრის №221 ბრძანებით, კომპანიის თანდართული დებულება დამტკიცდა და ძალადაკარგულად გამოცხადდა 2016 წლის 22 ივლისის №99 ბრძანება დებულების დამტკიცების შესახებ. ახალი დებულებით, კომპანიის სტრუქტურა შეიცვალა, კერძოდ, შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის დეპარტამენტში შევიდა შიდა აუდიტის, ინსპექტირებისა და შრომის უსაფრთხოების სამსახურები, ასევე, წყლის ხარისხის მართვის სამსახური. 2016 წლის 22 ივლისს დამტკიცებული სტრუქტურის მიხედვით კი, შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის დეპარტამენტში შედიოდა აუდიტის სამსახური, ინსპექტირების სამსახური და მონიტორინგის სამსახური, შესაბამისად, 2016 წლის 30 დეკემბრის ბრძანებით დამტკიცებული დებულების შესაბამისად, შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის დეპარტამენტის სტრუქტურა შეიცვალა იმგვარად, რომ მონიტორინგის სამსახური, სადაც მოსარჩელე იყო დასაქმებული გაუქმდა.

32. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე უდავოა, რომ კომპანიაში საჭირო გახდა ორგანიზაციული ცვლილებები, და დამტკიცდა ახალი საშტატო ნუსხა, რომლის მიხედვით, მონიტორინგის სამსახური გაუქმდა, თუმცა საშტატო განრიგში დარჩა ინსპექტირების სამსახური - უფროსის, მთავარი სპეციალისტის ორი საშტატო ერთეულისა და სპეციალისტის ოთხი საშტატო ერთეულით. ამასთან, მონიტორინგისა და ინსპექტირების სამსახურების ფუნქციები დაახლოებით მსგავსია, რასაც არც დამსაქმებელი უარყოფს. გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ მონიტორინგის სამსახურის რამდენიმე თანამშრომელი კვლავ განაგრძობს კომპანიაში მუშაობას და მათთან დამსაქმებელს შრომითი ხელშეკრულება არ შეუწყვეტია.

33. კასატორი ხაზს უსვამს, რომ კომისიამ კომპანიის სტრუქტურული ერთეულების ხელმძღვანელებთან კოორდინაციით, სათავო ოფისში თანამშრომელთა შერჩევა/გადარჩევის საკითხი განიხილა და თანამშრომელთა პიროვნული/სამსახურებრივი თვისებების, უნარების გათვალისწინებით უპირატესობა მიანიჭა იმ თანამშრომლებს, რომლებიც მუშაობის გამოცდილების, კვალიფიკაციის, პასუხისმგებლობისა და სხვა უნარ-ჩვევებით გამოირჩეოდნენ სხვა თანამშრომლებისგან.

34. საკასაციო პალატის მითითებით, ხელშეკრულების მოშლა დამსაქმებლის ცალმხრივი ნების გამოხატვაა, რომელსაც დასაქმებულთან არსებული შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტა მოსდევს. მოცემულ შემთხვევაში, სწორედ დამსაქმებელს უნდა ედასტურებინა, კონკრეტულად რა კრიტერიუმი ვერ დააკმაყოფილა დასაქმებულმა (შდრ. სუსგ. №ას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი). არც ქვემდგომი წესით საქმის განხილვისას და არც საკასაციო საჩივარში არ არის მითითებული მტკიცებულებებზე და არ არის მოყვანილი წონადი არგუმენტები, რომლებიც, დამსაქმებლის მიერ გამოვლენილი ცალმხრივი ნების კანონიერებას დაადასტურებდა და სასამართლოს მისცემდა შესაძლებლობას, შეეფასებინა რატომ იყო გამართლებული კონკრეტულად მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის მოშლა და დაცული იყო თუ არა ამ პროცესში დასაქმებულის ინტერესები. იმ პირობებში, როდესაც მონიტორინგის სამსახურში დასაქმებულ სხვა თანამშრომლებთან შრომითი ურთიერთობა არ შეწყვეტილა, გაურკვეველია რამდენად ობიექტურ და სამართლიან კრიტერიუმებს ემყარებოდა დამსაქმებლის გადაწყვეტილება მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისულფების შესახებ, მაშინ როდესაც, მოსარჩელე კომპანიაში დასაქმებული იყო 2011 წლიდან და მის მიმართ არ ყოფილა გამოყენებული არცერთი დისციპლინური პასუხისმგებლობის ღონისძიება. პალატა მიუთითებს, რომ საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება, რომელიც უშუალო ხელმძღვანელის მიერ თითოეული თანამშრომლის ინდივიდუალურად შეფასებას დადასტურდებოდა, ამასთან, კასატორს არ დაუსაბუთებია, ის გარემოება, რომ იმ პირებს, ვინც კომპანიაში მუშაობა განაგრძეს ის კომპეტენცია, კვალიფიკაცია და გამოცდილება აქვთ, რაც მოსარჩელეს არ გააჩნია. სადავო ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად მხოლოდ დამსაქმებლის ზეპირსიტყვიერი განმარტება კი, მტკიცებულებათა არასებობის პირობებში, ვერ იქნება გაზიარებული.

35. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დამსაქმებელმა ვერ დაასაბუთა რეორგანიზაციის საფუძვლით მოსარჩელის განთავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობა. აღნიშნული კი, გამორიცხავს რეორგანიზაციის მოტივით მოსარჩელის გათავისუფლების კანონიერების შესახებ მოპასუხის პოზიციის გაზიარების შესაძლებლობას. ამ პირობებში კი, თავად სადავო ნება ეწინააღმდეგება მის სამართლებრივ საფუძვლად მითითებულ კანონის მოთხოვნას და, სსკ-ის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია, შესაბამისად, აშკარაა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით განსაზღვრული უფლებრივი რესტიტუცია.

36. რაც შეეხება კომპენსაციის დაკისრებასა და მისი ოდენობის განსაზღვრას, პალატა განმარტავს, რომ არც აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით არ არის წარდგენილი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

37. პალატა მიუთითებს, რომ კომპენსაცია წარმოადგენს სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევ სამართლებრივ შედეგს (სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილი) იმ შემთხვევებისათვის, როდესაც არ კმაყოფილდება მოსარჩელის მოთხოვნა სამსახურში აღდგენისა ან მისი ტოლფასი თანამდებობით უზრუნველყოფის თაობაზე. სშკ არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების, დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, როდესაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე - იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, გასათვალისწინებელია უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური სტაბილურობა, გადახდისუნარიანობა და ა.შ. (შდრ. სუსგ. №ას-1904-2018 15 თებერვალი, 2019 წელი). კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს სამართლიანი ბალანსის აღდგენას გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში (შდრ. სუსგ №ას-1339-1259-2017, 30.07.2018წ.;).

38. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხეს დააკისრა კომპენსაცია 12 თვის მისაღები თანამდებობრივი სარგო, 14 400 ლარი (საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით). საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ ნაწილშიც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სრულად შეესაბამება დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას (სუსგ-ები №ას-353-338-2016, 15.06.2016წ; №ას-632-2019წ, 21.06.2019წ.; №ას-395-2019, 27.06.2019წ.), კომპენსაცია გონივრულია და შეძლებისდაგვარად უზრუნველყოფს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს (სუსგ №ას-787-736-2017, 10.11.2017წ.; №ას-632-2019, 21.06.2019წ.) და არ არსებობს როგორც მის დაკისრებაზე უარის თქმის, ასევე, მისი შემცირების სამართლებრივი საფუძველი.

39. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატა მიუთითებს, რომ კასატორს საკასაციო საჩივარში ისეთ გარემოებებზე არ მიუთითებია, რაც სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი გახდებოდა, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია და მისი გასაჩივრებაის სამართლებრივი საფუძველი არა არსებობს.

40. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

41. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

42. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

43. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგ: №ას-143-2019, 2019 წლის 5 ივლისის განჩინება; №ას-13-12-2017, 2017 წლის 15 მაისის განჩინება; №ას-1263-2018, 2018 წლის 14 დეკემბრის განჩინება).

44. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

45. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, კასატორს დაუბრუნდება 720 ლარის 70% – 504 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს ,,ს.გ.წ.კ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. შპს ,,ს.გ.წ.კ–ას“ (ს/კ ........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 720 ლარის (საგადახდო დავალება №2224841/გადახდის თარიღი 6.12.2020), 70% - 504 ლარი.

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე