საქმე №ას-1498-2022 24 მარტი, 2023 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები – ა.ჩ–ა (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.გ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – პატივისა და ღირსების შემლახავი ინფორმაციის უარყოფა, მორალური ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის უარყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით ა.ჩ–ას (შემდეგში: მოსარჩელე, ექიმი ან კასატორი) სარჩელი ნ. გ–ის (შემდეგში: მოპასუხე, გარდაცვლილი პაციენტის შვილი ან აპელანტი) წინააღმდეგ დაკმაყოფილდა, კერძოდ:

1.1. მოპასუხის მიერ 2021 წლის 30 ნოემბერს სოციალური ქსელის Facebook-ის (ფეისბუქის) მეშვეობით N.G–i G–a სახელით საკუთარ ფეისბუქ გვერდზე გავრცელებული ინფორმაცია, გამოხატული შემდეგი სიტყვებით - „მამაჩემის მკვლელი ექიმი #ა.ჩ–ა უნდა დაისაჯოს, პასუხისგებაში საკადრისად მიეცეს! მკვლელმა ხელი, რომ არ გამიშალოს სიტყვებით: თურმე ხდება ხოლმეო; იმის ფონზე 7 დღის განმავლობაში ნაბიჯ-ნაბიჯ რომ ამძიმებდა და დღითი-დღე კლავდა!‘’ - მიჩნეული იქნა ცილისწამებად;

1.2. მოპასუხის მიერ მიერ 2021 წლის 8 დეკემბერს სოციალური ქსელის Facebook-ის (ფეისბუქის) მეშვეობით N.G–i G. სახელით საკუთარ ფეისბუქ გვერდზე გავრცელებული ინფორმაცია, გამოხატული შემდეგი სიტყვებით -,,კარგად "უმუშავია" ფული ჩაუყრია ჩ–ას 2 წელში მის მიერ გახვრეტილ შარდის ბუშტსა და პროსტატაზე, რომ დაიწერა მისი ბრალი არა არის თურმე და თავისით გახვრეტილა ოპერაციაზე.... 2 თვის თავზე ექიმის მიერ მოკლულ კაცზე მეუბნება, 2 თვის წინ, რომ დაზიანება მიიღო იმის ბრალია და არა მკვლელი ჩ–სიო, რომელმაც გაუხვრიტა შარდის ბუშტი ოპერაციაზე....წ–ძის ექიმმა #ა–მ დააზიანა ოპერაციაზე განმეორებით... თუ ორგანიზმი სუსტი და მოუშუშებელი იყო რატომ კიდებდა ხელს საოპერაციოდ და რატომ შემოიკლა კაცი მაშინ?...#ჩ. ტყუილა ნუ გაიხარებ მკვლელო.. ‘’ - მიჩნეული იქნა ცილისწამებად;

1.3. მოპასუხის მიერ 2021 წლის 15 დეკემბერს სოციალური ქსელის Facebook-ის (ფეისბუქის) მეშვეობით სპეციალურ სამედიცინო ჯგუფში რომლის სახელია M. R./მ.რ–ი, N. G–i G.სახელით გავრცელებული ინფორმაცია, გამოხატული შემდეგი სიტყვებით - ,,ექიმმა #ა–მ ურეთრას გაფართოების ლაპარასკოპიულ გეგმიურ ოპერაციაზე დააზიანა პაციენტი.... მე-4 დღეს სისხლის კოლტებიან შარდის ბუშტზე (გახვრეტილ შარდის ბუშტზე), რაც ეხოსკოპიით არის ნანახი ექიმი #ა. ნიშნავს ხმარებიდან ამოღებული სატუმბი სამედიცინო ეუაკუატორით გამორეცხვებს.... #ა–მ პაციენტი მოკვდა მისი ა.ჩ–ას ოპერაციის და დანიშნული გამორეცხვების შემდგომ, რამაც სრულად ჩახია შარდის ბუშტი,... ექიმი #ა. მისი ოპერაციის შემდგომ პაციენტის გარდაცვალება და მის გახვრეტილ შარდის ბუშტს აბრალებს 2 თვის წინანდელ შედეგებს))...ისევე როგორც მე მივიღე შოკი გაყალბებული უროლოგიური დასკვნით რომ კაცი მოკლა ოპერაციის მერე და თურმე თავისით გაეხვრიტა შარდის ბუშტი პროსტატა და ექიმი #ა.ჩ–ა სწორი იყო და სწორი გაიდლაინებით ხელმძღვანელობდა. ალბათ ადამიანების გადარჩენა სიმცდარესთან ასოცირდება. არ დასრულდება ეს მოჯადოებული კაცის მკვლელობითი წრე მანამ სანამ დაუსჯელობის სინდრომია ქვეყანაში! ყველამ რომ იცოდეს რასთან გვაქვს საქმე რა კატეგორიებთან!‘’ - მიჩნეული იქნა ცილისწამებად;

1.4. მოპასუხეს დაევალა სოციალური ქსელის Facebook-ის (ფეისბუქის) მეშვეობით გამოაქვეყნოს მოცემულ საქმეზე სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ ცნობა, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლისთანავე, შემდეგი სახით - სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ:

ა) მოპასუხის მიერ საკუთარ ფეისბუქგვერდზე N. G–i G.სახელით 2021 წლის 30 ნოემბერს გავრცელებული ინფორმაცია, გამოხატული შემდეგი სიტყვებით - „მამაჩემის მკვლელი ექიმი #ა. უნდა დაისაჯოს, პასუხისგებაში საკადრისად მიეცეს! მკვლელმა ხელი რომ არ გამიშალოს სიტყვებით: თურმე ხდება ხოლმეო; იმის ფონზე 7 დღის განმავლობაში ნაბიჯ-ნაბიჯ რომ ამძიმებდა და დღითი-დღე კლავდა!“ - არის ცილისმწამებლური და არ შეესაბამება სინამდვილეს;

ბ) მოპასუხის მიერ საკუთარ ფეისბუქგვერდზე N. G–i G.სახელით - 2021 წლის 08 დეკემბერს საკუთარ ფეისბუქგვერდზე გავრცელებული ინფორმაცია, გამოხატული შემდეგი სიტყვებით: -„კარგად "უმუშავია" ფული ჩაუყრია ჩ–ს 2 წელში მის მიერ გახვრეტილ შარდის ბუშტსა და პროსტატაზე რომ დაიწერა მისი ბრალი არა არის თურმე და თავისით გახვრეტილა ოპერაციაზე 2 თვის თავზე ექიმის მიერ მოკლულ კაცზე მეუბნება 2 თვის წინ რომ დაზიანება მიიღო იმის ბრალია და არა მკვლელი ჩ–სიო, რომელმაც გაუხვრიტა შარდის ბუშტი ოპერაციაზე....წ–ძის ექიმმა #ა–მ დააზიანა ოპერაციაზე განმეორებით... თუ ორგანიზმი სუსტი და მოუშუშებელი იყო რატომ კიდებდა ხელს საოპერაციოდ და რატომ შემოიკლა კაცი მაშინ?...#ჩ. ტყუილა ნუ გაიხარებ მკვლელო..“ - არის ცილისმწამებლური და არ შეესაბამება სინამდვილეს;

გ) სოციალური ქსელის Facebook-ის („ფეისბუქის“) მეშვეობით სპეციალურ სამედიცინო ჯგუფში, რომლის სახელია M.R/მ.რ., N.G–li G.-ს სახელით და მის პირად გვერდზე N.G–li G., მოპასუხის მიერ 2021 წლის 15 დეკემბერს გავრცელებული ინფორმაცია, გამოხატული შემდეგი სიტყვებით -„ექიმმა #ა–მ ურეთრას გაფართოების ლაპარასკოპიულ გეგმიურ ოპერაციაზე დააზიანა პაციენტი.... მე -4 დღეს სისხლის კოლტებიან შარდის ბუშტზე (გახვრეტილ შარდის ბუშტზე) რაც ეხოსკოპიით არის ნანახი ექიმი #ა.ჩ–ა ნიშნავს ხმარებიდან ამოღებული სატუმბი სამედიცინო ეუაკუატორით გამორეცხვებს.... #ა.ჩ–ამ პაციენტი მოკვდა მისი ა.ჩ–ას ოპერაციის და დანიშნული გამორეცხვების შემდგომ, რამაც სრულად ჩახია შარდის ბუშტი,... ექიმი #ა.ჩ–ა მისი ოპერაციის შემდგომ პაციენტის გარდაცვალება და მის გახვრეტილ შარდის ბუშტს აბრალებს 2 თვის წინანდელ შედეგებს))...ისევე როგორც მე მივიღე შოკი გაყალბებული უროლოგიური დასკვნით რომ კაცი მოკლა ოპერაციის მერე და თურმე თავისით გაეხვრიტა შარდის ბუშტი პროსტატა და ექიმი #ა.ჩ–ა სწორი იყო და სწორი გაიდლაინებით ხელმძღვანელობდა. ალბათ ადამიანების გადარჩენა სიმცდარესთან ასოცირდება. არ დასრულდება ეს მოჯადოებული კაცის მკვლელობითი წრე მანამ სანამ დაუსჯელობის სინდრომია ქვეყანაში! ყველამ რომ იცოდეს რასთან გვაქვს საქმე რა კატეგორიებთან!.“ – არის ცილისმწამებლური და არ შეესაბამება სინამდვილეს;

1.5. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის 1 (ერთი) ლარის ანაზღაურება.

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება შემდეგ ფაქტობრივ-სამართლებრივ მოტივაციას შეიცავს:

2.1. მოსარჩელე არის ექიმი (უროლოგი), წლებია მუშაობს პროფესიით და 2014 წლიდან უკავია სამეცნიერო დარგში დირექტორის პოზიცია შპს „ლ. მ–ძის ს.უ.ე.ც–ში“;

2.2. მოპასუხე არის პაციენტ ს.ს–ის შვილი;

2.3. მითითებული პაციენტი სხვადასხვა წლებში სხვადასხვა დაწესებულებებში იტარებდა გამოკვლევებს, ვინაიდან უჩიოდა თირკმლის მუშაობას. 2013 წლიდან 2018 წლამდე მას ნეფროლოგის ან უროლოგის კონსულტაცია არ ჩატარებია;

2.4. პაციენტმა 2018 წლის 6 ივნისს მიმართა შპს „ა.წ. ს.უ.ე.ც–ს“ (დღეისათვის შპს „ლ. მ.ს.უ.ე.ც–ი“), დიაგნოზით შარდის ბუშტის ყელის კონტრაქტურა, შარდის შეკავება და მიმართვის დროს ედგა ცისტოსტომა;

2.5. პაციენტს კლინიკაში 2018 წლის 7 ივნისს ჩაუტარდა ოპერაცია - შარდის ბუშტის ყელის ინციზიო, ხოლო 2018 წლის 8 ივნისს - ენდოსკოპია, კოლტების ევაკუაცია, ელექტროკოაგულაცია;

2.6. პაციენტი 2018 წლის 13 ივნისს კვლავ გადაიყვანეს საოპერაციოდ ჰემატურიის და ტამპონადის გამო, ჩაუტარდა ენდოსკოპიური ოპერაცია, კოლტების ევაკუაცია, ელექტროკოაგულაცია, ინახა შარდის ბუშტის მარჯვენა გვერდით კედელზე თაღთან ახლოს დეფექტი, რაც ადრე არ ფიქსირდებოდა, დადასტურდა პარავეზიკულურად 50 მლ-მდე არაჰომოგენური სითხის კოლექცია, შედგა კონსილიუმი, რომლის გადაწყვეტილებით მიზანშეწონილად ჩაითვალა იმ დღეს მკურნალობის კონსერვატიულად გაგრძელება;

2.7. პაციენტს 2018 წლის 14 ივნისს ჩაუტარდა საკონტროლო ექოსკოპია, ქირურგის კონსულტაცია, ცისტოგრაფია, კვლავ მოწვეულ იქნა კონსილიუმი და გადაწყდა სასწრაფო წესით ქირურგიული რევიზია, შარდის ბუშტის დეფექტის გაკერვა, რეტროპერიტონეუმის დრენირება, სანაცია;

2.8. პრენარკოზის დროს დაფიქსირდა ასისტოლია, დაწყებული იქნა რეანიმაციული ღონისძიებები, თუმცა ჩატარებული რეანიმაციულ ღონისძიებების მიუხედავად დაფიქსირდა პაციენტის ბიოლოგიური სიკვდილი;

2.9. აღნიშნულ კლინიკაში პაციენტის სრულ დიაგნოზს წარმოადგენდა: თირკმლის ქრონიკული უკმარისობა V სტადია, გიდ, გადატანილი მიოკარდიუმის ინფარქტი, დიალიზზე დამოკიდებულება, შარდის ბუშტის ყელის ობტურცია, მაკროჰემატურია, შარდის ბუშტის ტამპონადა, შარდის ბუშტის პერფორაცია, გულის გაჩერება დაუზუსტებელი;

2.10. შპს „ალ. წ–ძის ს.უ.ე.ც–ში“ (დღეისათვის შპს „ლ. მ.ს.უ.ე.ც–ი“) მიმართვამდე პაციენტი მკურნალობას გადიოდა სხვადასხვა დაწესებულებებში, კერძოდ: 2018 წლის მარტი-აპრილის თვეში მკურნალობდა სს „კ. ე. ს. ე. და კ.ქ. ე. ც–ში, სრული დიაგნოზით: თირკმლის ქრონიკული დაავადება V სტადია (ტერმინალური), ექსტრაკორპორული დიალიზი, შარდის ბუშტის დაზიანება, ჰემატურია, გიდ, გულის უკმარისობა II, გადატანილი მიოკარდიუმის ინფარქტი, არტერიული ჰიპერტენზია II, ანემია დაუზუსტებელი, თირკმლის დიალიზზე დამოკიდებულება. გარდა ამისა, პაციენტი მკურნალობდა შპს „მ.კ.მ.გ.დ.ც–ში“ და კლინიკა „ნ–შიც“;

2.11. შპს „ალ. წ.ს.უ.ე.ც–ში“ (დღეისათვის შპს „ლ. მ.ს.უ.ე.ც–ი“) მკურნალობისას პაციენტის მკურნალი ექიმი იყო მოსარჩელე;

2.12. პაციენტის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით, სამედიცინო დაწესებულებაში სიცოცხლის გაუფრთხილებლობით მოსპობის ფაქტზე დაიწყო გამოძიება და გამოძიების ფარგლებში დაიდო რამდენიმე დასკვნა: სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 18.09.2018 წლის სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნა და ამავე უწყების 04.11.2021 წლის კოლეგიური დასკვნა;

2.13. სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიება დასრულებული არ არის, დანიშნულია განმეორებითი კომისიური სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზა, თუმცა დასკვნა დავის გადაწყვეტის დროისთვის მიღებული არ არის;

2.14. გარდაცვლილი პაციენტის შვილმა (მოპასუხემ) 2021 წლის 30 ნოემბერს სოციალური ქსელის Facebook-ის (ფეისბუქის) მეშვეობით N. G–i G.სახელით საკუთარ ფეისბუქ გვერდზე გაავრცელა ინფორმაცია, გამოხატული შემდეგი სიტყვებით - ,,მამაჩემის მკვლელი ექიმი #ა. უნდა დაისაჯოს, პასუხისგებაში საკადრისად მიეცეს! მკვლელმა ხელი, რომ არ გამიშალოს სიტყვებით: თურმე ხდება ხოლმეო; იმის ფონზე 7 დღის განმავლობაში ნაბიჯ-ნაბიჯ, რომ ამძიმებდა და დღითიდღე კლავდა!“ - სასამართლოს მიერ მიჩნეული იქნა ცილისწამებად;

2.15. მოპასუხემ 2021 წლის 08 დეკემბერს სოციალური ქსელის Facebook-ის (ფეისბუქის) მეშვეობით N. G–i G.სახელით საკუთარ ფეისბუქ გვერდზე გაავრცელა ინფორმაცია, გამოხატული შემდეგი სიტყვებით - ,,კარგად "უმუშავია" ფული ჩაუყრია ჩ–ს 2 წელში მის მიერ გახვრეტილ შარდის ბუშტსა და პროსტატაზე, რომ დაიწერა მისი ბრალი არ არის თურმე და თავისით გახვრეტილა ოპერაციაზე.... 2 თვის თავზე ექიმის მიერ მოკლულ კაცზე მეუბნება, 2 თვის წინ, რომ დაზიანება მიიღო იმის ბრალია და არა მკვლელი ჩ–სიო, რომელმაც გაუხვრიტა შარდის ბუშტი ოპერაციაზე....წ–ძის ექიმმა #ა–მ დააზიანა ოპერაციაზე განმეორებით... თუ ორგანიზმი სუსტი და მოუშუშებელი იყო რატომ კიდებდა ხელს საოპერაციოდ და რატომ შემოიკლა კაცი მაშინ?...#ჩ. ტყუილა ნუ გაიხარებ მკვლელო.. “ - სასამართლო მიერ მიჩნეული იქნა ცილისწამებად;

2.16. ასევე, 2021 წლის 15 დეკემბერს, მოპასუხემ სოციალური ქსელის Facebook-ის (ფეისბუქის) მეშვეობით სპეციალურ სამედიცინო ჯგუფში რომლის სახელია M.R/მ.რ., N.G–li G.-ს სახელით გაავრცელა ინფორმაცია, გამოხატული შემდეგი სიტყვებით -„ექიმმა #ა–მ ურეთრას გაფართოების ლაპარასკოპიულ გეგმიურ ოპერაციაზე დააზიანა პაციენტი.... მე -4 დღეს სისხლის კოლტებიან შარდის ბუშტზე (გახვრეტილ შარდის ბუშტზე) რაც ეხოსკოპიით არის ნანახი ექიმი #ა.ჩ–ა ნიშნავს ხმარებიდან ამოღებული სატუმბი სამედიცინო ეუაკუატორით გამორეცხვებს.... #ა.ჩ–ამ პაციენტი მოკვდა მისი ა.ჩ–ას ოპერაციის და დანიშნული გამორეცხვების შემდგომ, რამაც სრულად ჩახია შარდის ბუშტი,... ექიმი #ა.ჩ–ა მისი ოპერაციის შემდგომ პაციენტის გარდაცვალება და მის გახვრეტილ შარდის ბუშტს აბრალებს 2 თვის წინანდელ შედეგებს...ისევე როგორც მე მივიღე შოკი გაყალბებული უროლოგიური დასკვნით რომ კაცი მოკლა ოპერაციის მერე და თურმე თავისით გაეხვრიტა შარდის ბუშტი პროსტატა და ექიმი #ა.ჩ–ა სწორი იყო და სწორი გაიდლაინებით ხელმძღვანელობდა. ალბათ ადამიანების გადარჩენა სიმცდარესთან ასოცირდება. არ დასრულდება ეს მოჯადოებული კაცის მკვლელობითი წრე მანამ სანამ დაუსჯელობის სინდრომია ქვეყანაში! ყველამ რომ იცოდეს რასთან გვაქვს საქმე რა კატეგორიებთან!.“

3. პირველი ინსტანციის სასამართლომ განსახილველ საქმეზე შემდეგი სადავო ფაქტობრივი გარემოებები დაადგინა:

3.1. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხის (გარდაცვლილი პაციენტის შვილის) მხრიდან სოციალური ქსელის Facebook-ის (ფეისბუქის) მეშვეობით N. G–i G.სახელით საკუთარ ფეისბუქ გვერდზე, ასევე სპეციალურ სამედიცინო ჯგუფში რომლის სახელია M.R/მ.რ., გავრცელებული ინფორმაცია ემყარება მცდარ ფაქტებს, ამასთან მოპასუხის მხრიდან მათი გავრცელება მიზნად ისახავდა მოსარჩელის (ექიმის) დისკრედიტაციას;

3.2. სასამართლომ აღნიშნა, ევროსასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში, მათ შორის საქმეზე Lingens vs. Austria განმარტა: ფაქტების არსებობა შეიძლება დამტკიცებულ იქნეს, მაშინ როდესაც შეფასებითი მსჯელობის ნამდვილობა არ ექვემდებარება მტკიცებას... რაც შეეხება შეფასებით მსჯელობას, ამ მოთხოვნის შესრულება შეუძლებელია და იგი თავისთავად ხელყოფს შეხედულებების თავისუფლებას, რაც წარმოადგენს კონვენციის მე-10 მუხლით გათვალისწინებული უფლების ფუნდამენტურ ნაწილს;

3.3. მოპასუხემ სოციალური ქსელის საშუალებით სხვადასხვა დროს, როგორც საკუთარ ფეისბუქ გვერდზე, ასევე სპეციალურ სამედიცინო ჯგუფში გაავრცელა ინფორმაცია, რომელთა შინაარსი ეხება პაციენტ ს.ს–ის მიმართ განხორციელებულ სამედიცინო მანიპულაციებს. ამდენად, მოპასუხის მიერ გავრცელებული ინფორმაცია ექვემდებარებოდა გადამოწმებას. მოპასუხე თავად განმარტავს, რომ ამ შინაარსის პოსტების შედგენისას იგი სამედიცინო დასკვნებს ეყრდნობოდა. ამდენად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ ამ სახის ინფორმაციის გავრცელება გადამოწმებას ექვემდებარებოდა და უნდა განხილულიყო, როგორც კონკრეტული ფაქტის გავრცელება. ამასთან, უნდა დადგინდეს, მოპასუხემ გაავრცელა თუ არა არსებითად მცდარი ფაქტი;

3.4. უდავოა, რომ პაციენტ ს.ს–ის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით აღძრულია სისხლის სამართლის საქმე, მიმდინარეობს გამოძიება, რაც ჯერ არ დასრულებულა. გამოძიების პარალელურად მოპასუხის მხრიდან სოციალური ქსელის საშუალებით ვრცელდება ინფორმაცია, შემდეგი სიტყვებით: „მამაჩემის მკვლელი ექიმი #ა.ჩ–ა უნდა დაისაჯოს, პასუხისგებაში საკადრისად მიეცეს....“; აგრეთვე - „კარგად უმუშავია, ფული ჩაუყრია ჩ–ს 2 წელში მის მიერ გახვრეტილ შარდის ბუშტსა და პროსტატაზე, რომ დაიწერა მისი ბრალი არ არის თურმე და თავისით გახვრეტილა ოპერაციაზე... 2 თვის თავზე ექიმის მიერ მოკლულ კაცზე მეუბნება 2 თვის წინ რომ დაზიანება მიიღო იმის ბრალია და არა მკვლელი ჩ–სიო, რომელმა გაუხვრიტა შარდის ბუშტი ოპერაციაზე..“, აგრეთვე - „ექიმმა #ა–მ ურერთრას ლაპარასკოპიულ გეგმიურ ოპერაციაზე დააზიანა პაციენტი... მე-4 დღეს სისხლის კოლტებიან შარდის ბუშტზე, რაც ეხოსკოპიით არის ნანახი ექიმი #ა. ნიშნავს ხმარებიდან ამოღებული სატუმბი სამედიცინო ეუაკუატორით გამორეცხვებს... პაციენტი მოკვდა მისი ა.ჩ–ას ოპერაციის და დანიშნული გამორეცხვების შემდგომ, რამაც სრულად ჩახია შარდის ბუშტი...“;

3.5. სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში ჩატარდა კომისიური სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზა და 04.11.2021 წელს გაიცა სამედიცინო დასკვნა. დასკვნის ფარგლებში შესწავლილი იქნა პაციენტის სამედიცინო ისტორიები, გაცემული სხვადასხვა სამედიცინო დაწესებულებების მიერ და კვლევისას გამოყენებული იქნა ასევე იმავე საექსპერტო დაწესებულების მიერ 18.09.2018 წელს გაცემული დასკვნა. კომისიურ დასკვნაში პირდაპირ აღინიშნა, რომ პაციენტ ს.ს–ის სიკვდილი არ არის ექიმების დაუდევრობის და არასწორი მკურნალობის ბრალი, რეანიმაციული ღონისძიებები შესაბამისი პროტოკოლით მიმდინარეობდა, თუმცა პაციენტის გადარჩენა ვერ მოხერხდა;

3.6. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ სოციალური ქსელის საშუალებით სადავო ინფორმაციები კომისიური დასკვნის მომზადების შემდეგ გაავრცელა;

3.7. სასამართლომ დამატებით განმარტა, რომ უდავო გარემოებას წარმოადგენს, რომ მოსარჩელე არის კერძო პირი და მისი საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლით გარანტირებული უფლების დაცულობის სტანდარტი უფრო მაღალია საჯარო პირებთან შედარებით, რომელთაც სიტყვის თავისუფლების მიმართ თმენის განსაკუთრებული ვალდებულება ეკისრებათ. ამასთან, მოსარჩელის პატივი და საქმიანი რეპუტაცია საზოგადოებაში განვითარებულია მისი სოციალური მდგომარეობით, ის საქმიანობს სამედიცინო სფეროში და საპასუხისმგებლო საქმიანობას ეწევა, მათ შორის სამეცნიერო მიმართულებით;

3.8. სასამართლომ დასაბუთებლად მიიჩნია მოსარჩელის შედავება მოპასუხის მიერ გამოთქმულ ინფორმაციასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავდა არსებითად არასწორ ფაქტებს, რომელიც მისთვის ცნობილი იყო წინასწარ. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ინფორმაციის გავრცელებისას მოპასუხე იშველიებს სამედიცინო დასკვნებს, თუმცა მის მიერ გავრცელებული ინფორმაცია და დასკვნაში მოყვანილი ფაქტები განსხვავდება და აღნიშნულის გათვალისწინებით მის მიერ გაჟღერებული ინფორმაცია უნდა შეფასდეს განზრახ არასწორი ფაქტის გავრცელებად, რომელიც მიზნად ისახავდა მოსარჩელის დისკრედიტაციას.

4. გადაწყვეტილების სამართლებრივი მოტივაციისას პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნა, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ არაერთ საქმეში დაადგინა, რომ გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვასთან მიმართებით ეროვნულ ხელისუფლებას აქვს ფართო დისკრეცია და, რომ უპირველესად ქვეყნის მოსამართლის გადასაწყვეტია, რა შეიძლება ჩაითვალოს აუცილებლად „ჯანმრთელობისა ან მორალის დაცვის, სხვათა უფლებების ან ღირსების დასაცავად“. შეფასების თავისუფლების სიფართოვე არაერთ ფაქტორზეა დამოკიდებული. მორალის საკითხებში ეროვნული ხელისუფლება აღჭურვილია შეფასების ფართო თავისუფლებით, რამდენადაც არ არსებობს ერთიანი ევროპული კონცეფცია მორალის შესახებ. შესაბამისად, სახელმწიფო ხელისუფლება უკეთეს მდგომარეობაშია, ვიდრე საერთაშორისო მოსამართლე, მორალის მოთხოვნების ზუსტი შეფასებისას, ისევე, როგორც იმ ზომების აუცილებლობის შეფასებისას, რაც შეიძლება მათ დაუპირისპირდეს (იხ. ზემოთდასახელებული Handyside, § 48 და ოუფენ დორი და დაბლინ ველ ვუმენი ირლანდიის წინააღმდეგ (Open Door and Dublin Well Woman v. Ireland), 29 ოქტომბერი 1992, § 68, სერია A N 246-A).

5. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილში რეგლამენტირებულია პირადი არაქონებრივი უფლებების დაცვის სამართლებრივი მექანიზმი. ნორმის დანაწესით, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. ამ უფლებების რეალიზაცია, სამოქალაქო კოდექსის ზოგად ნორმებთან ერთად, შესაძლებელია სპეციალური კანონით - „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“, რომელმაც, სხვა საკითხებთან ერთად დაადგინა, როგორც დაცვის მექანიზმები, ასევე, სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძვლები;

6. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა კონვენციის მე-10 მუხლის მიხედვით, ყველას აქვს უფლება გამოხატვის თავისუფლებაზე. ეს უფლება მოიცავს პირის თავისუფლებას, ჰქონდეს შეხედულებები, მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია და მოსაზრებები საჯარო ხელისუფლების ჩარევის გარეშე და საზღვრების მიუხედავად. სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა საერთაშორისო პაქტის მე-19 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, თითოეულ ადამიანს აქვს უფლება გამოხატვის თავისუფლებაზე; ეს უფლება მოიცავს თავისუფლებას, მიუხედავად საზღვრებისა, მოიძიოს, მიიღოს და გაავრცელოს ყველა სახის ინფორმაცია და მოსაზრებები ზეპირად, წერილობით ან პრესის მეშვეობით, ხელოვნების სახით ან ნებისმიერი სხვა საშუალებით საკუთარი არჩევანისამებრ. საერთაშორისო პაქტის 19.3. მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებებით სარგებლობა განსაკუთრებულ ვალდებულებებსა და განსაკუთრებულ პასუხისმგებლობას გულისხმობს. შესაბამისად, იგი შეიძლება დაექვემდებაროს გარკვეულ შეზღუდვებს, რომლებიც გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია: ა. სხვა პირთა უფლებებისა და რეპუტაციის პატივისცემისათვის...საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ადამიანის ღირსება ხელშეუვალია და მას იცავს სახელმწიფო, ხოლო მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო. ამრიგად, როგორც საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმებით, ისე ეროვნული კანონმდებლობით, აღიარებულია სიტყვისა და აზრის ნებისმიერი საშუალებით გამოხატვის თავისუფლება. განსხვავებით აზრის ქონის უფლებისაგან, რომლის შეზღუდვაც როგორც დაუშვებელი, ისე ობიექტურად შეუძლებელიც არის, არასწორი ფაქტების გავრცელება არ წარმოადგენს აბსოლუტურ უფლებას და ამ უფლების შეზღუდვა დასაშვებია კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, მათ შორის, სხვათა უფლებებისა და ღირსების დაცვის უზრუნველყოფის აუცილებლობის პირობებში. დაცულ უფლებაში ჩარევა გათვალისწინებულია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონით, რომელიც ცილისწამების შემთხვევაში სხვათა რეპუტაციის ან უფლებათა დაცვას ადგენს.

7. ზემოხსენებული სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი განსაზღვრავს ცილისწამების დეფინიციას, რომლის მიხედვითაც, ცილისწამება ეს არის არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისთვის სახელის გამტეხი განცხადება. ამდენად, იმისათვის, რომ სასამართლოს გზით განხორციელდეს პირის საქმიანი რეპუტაციის, პატივისა და ღირსების დაცვა, აუცილებელია ერთდროულად არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: 1. არსებითად მცდარი ფაქტის (ფაქტების) გავრცელება; 2. გავრცელებული ცნობების სინამდვილესთან შეუსაბამობა და 3. განცხადების გავრცელების შედეგად პირისათვის ზიანის მიყენება. ამავე კანონის მე-13 მუხლის თანახმად, პირს ეკისრება სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა კერძო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა. კანონის პირველი მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, განცხადება არის ინფორმაცია,რომელიც განმცხადებელმა საჯაროდ გაავრცელა ან მესამე პირს გააცნო. აზრი კი, ამავე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით, არის შეფასებითი მსჯელობა, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს;

8. სპეციალური კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით. ამავე კანონის პირველი მუხლის „ფ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, აბსოლუტური პრივილეგია განმარტებულია, როგორც კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან პირის სრული და უპირობო განთავისუფლება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკით, „აზრში“ იგულისხმება ნებისმიერი შეფასებითი გამონათქვამი, რომელიც შედგება განსჯის, დამოკიდებულებისა და შეფასების ელემენტებისაგან, რომლის სისწორე თუ მცდარობა მთლიანად პირად წარმოდგენებზეა დამოკიდებული. აზრის საწინააღმდეგოდ, „ფაქტში“ იგულისხმება ნამდვილი, რეალური ან არსებული გარემოებები და საგნები, რომლებიც ექვემდებარება მტკიცებულებებით დადასტურებას. გასათვალისწინებელია, რომ აზრები ფაქტებთან გარკვეული დამოკიდებულებით გამოითქმება, ანუ აზრი, როგორც წესი, ეყრდნობა ფაქტებს. ასეთ შემთხვევაში, აზრის დაყოფა შეხედულებად და ფაქტის გადმოცემად დაუშვებელია, რადგანაც მთლიანად გამონათქვამი აზრის თავისუფლების სფეროში ექცევა. ამავდროულად, აზრის თავისუფლებით აშკარად ცრუ ფაქტების ძირითადი უფლებით უზრუნველყოფილი დაცვა გამორიცხულია. კონსტიტუციით დაცული სფეროს ფარგლებში არ ხვდება ისეთი ფაქტები, რომელთა მცდარობის შესახებ კარგად იცის თავად გამომთქმელმა სუბიექტმა (შეგნებული სიცრუე) ან, რომელთა მცდარობა ცხადია მათი გამოთქმის მომენტში (სუსგ-ები N ას-1477-1489- 2011; N ას-790-739-2017);

9. გარდა ამისა, გავრცელებული ცნობების ცილისწამებად კვალიფიკაციისათვის მეორე მნიშვნელოვან გარემოებას წარმოადგენს, რომ სადავო განცხადებაში მოყვანილი ფაქტი უნდა იყოს არსებითად მცდარი, არასწორი. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონი ადგენს მტკიცების ტვირთის განსხვავებულ სტანდარტს, კერძოდ, მე-7 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა ემყარებოდეს უტყუარ მტკიცებულებებს, ხოლო მე-6 პუნქტი ადგენს, რომ სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს. ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, საერთაშორისო პაქტის მე-19 მუხლის მე-3 პუნქტი ითვალისწინებს გამოხატვისა და თავისუფლების შეზღუდვას სხვათა უფლებების დასაცავად. ამასთანავე, ევროპული კონვენციის მსგავსად, იგი მიუთითებს „სხვათა რეპუტაციაზე“, რასაც აშკარად იცავს პაქტის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტი. სახელმწიფოები ვალდებულნი არიან, უზრუნველყონ საკანონმდებლო დაცვა არასწორი მტკიცებებით პატივისა და რეპუტაციის განზრახ ხელყოფის წინააღმდეგ. ცილისწამება, რომელიც ეფუძნება სწორ ფაქტებს ან არ ხორციელდება განზრახ, არ ხვდება მე-17 მუხლის დაცვის სფეროში (გამოხატვის თავისუფლება, ევროპის საბჭო, 2005, 34);

10. განსახილველ დავაში პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხის მხრიდან მოხდა კონკრეტული ფაქტების შემცველი ინფორმაციის გაჟღერება. ამასთან, გავრცელებული ინფორმაცია შეიცავდა არსებითად არასწორ ფაქტებს. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, ცილისწამება მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადება არის თუ არა ზიანის მიმყენებელი, შეფასებითი კატეგორიაა და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზითა და ურთიერთშეჯერებით უნდა დადგინდეს. ამასთან, ზიანი ასეთ შემთხვევაში, არაქონებრივი სახით - პირის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვით არის გამოვლენილი. არაქონებრივი ურთიერთობები, თავისთავად მოკლებულია ეკონომიკურ შინაარსს და მას არ გააჩნია ღირებულება, შესაბამისად, ამ ზიანის დამტკიცებისათვის კანონით დაცული უფლების დარღვევაც საკმარისია (იხ. სუსგ N ას-1477-1489-2011წ; 03.04.2012 წ.). ვინც არ უნდა ახორციელებდეს გამოხატვის თავისუფლებას, იგი თავის თავზე იღებს „მოვალეობებსა და პასუხისმგებლობას, რომელთა ფარგლები დამოკიდებულია ვითარებასა და გამოყენებულ ტექნიკურ საშუალებებზე. სასამართლო ვერ შეძლებს უგულებელჰყოს ამ პირის „მოვალეობები და პასუხისმგებლობა“, როდესაც იგი იკვლევს საკითხს, ემსახურება თუ არა „შეზღუდვები“ და „სანქციები“ „მორალის დაცვას“, რომელიც მას „დემოკრატიულ საზოგადოებაში“ „აუცილებელს ხდის. რაც შეეხება კერძოსამართლებრივ ურთიერთობაში კერძოსამართლებრივი სუბიექტების მიმართ საქმიანი რეპუტაციის დაცვას, სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნული პირის პროფესიული თუ სხვა საქმიანი თვისებების საზოგადოების მხრიდან შეფასებას მოიაზრებს და დაცვითი სტანდარტის მნიშვნელობას ითვალისწინებს. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა: „საქმიანი რეპუტაციის ქვეშ იგულისხმება საზოგადოების მიერ პირის პროფესიული თუ სხვა საქმიანი თვისებების შეფასება. პროფესია არის ხელობა, საქმიანობა, სპეციალობა, რომელსაც გარკვეული მომზადება სჭირდება და რომლითაც ადამიანი თავს ირჩენს, ხოლო საქმიანი თვისებები, რომელთაც საქმიანი რეპუტაცია გულისხმობს, გააჩნიათ მათ, ვინც მონაწილეობს ეკონომიკურ (კომერციულ) საქმიანობაში. აქედან გამომდინარე, საქმიანი რეპუტაციის შელახვა, რასაც სსკ-ის მე-18 მუხლი ითვალისწინებს, მიმართული უნდა იყოს პირის მიერ განხორციელებული (ან განსახორციელებელი) საქმიანი ოპერაციებისათვის. ასეთი ხელყოფით პირს შეიძლება მიადგეს მატერიალური ზიანიც, ე.ი ხელიდან გაუშვას მოგება, დაეკარგოს კლიენტი და სხვა“ (იხ. სუსგ N 3/4376-01, 18 ივლისი, 2001 წელი).

11. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველი ნაწილი განსაზღვრავს რომ, ყოველ ადამიანს აქვს სიტყვის, აზრის, სინდისის, აღმსარებლობისა და რწმენის თავისუფლება. ასევე, 24-ე მუხლის პირველი ნაწილით ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავისუფლად მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია, გამოთქვას და გაავრცელოს თავისი აზრი ზეპირად, წერილობით ან სხვაგვარი საშუალებით. საქმეზე დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხე თავისი განცხადებებით გასცდა კონსტიტუციით მისთვის მინიჭებულ უფლებებს და ცილისმწამებლური ფაქტების გავრცელებით შელახა მოსარჩელის საქმიანი რეპუტაცია და მსგავსი ინფორმაციის გავრცელება მოსარჩელისთვის ზიანის მიმყენებელია.

12. სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ საქართველოს კანონის მე-17 მუხლის თანახმად, ცილისწამებასთან დაკავშირებით მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ. ასევე მნიშვნელოვანია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის რეგულირების სფერო პირადი არაქონებრივი უფლებების დაცვის თვალსაზრისით იმდენად, რამდენადაც იგი ღირსების უფლების სამოქალაქო-სამართლებრივი დაცვის გარანტიებს ადგენს. აღნიშნული კოდექსის მე-18 მუხლი ღირსების სამოქალაქო კუთხით დაცვას უზრუნველყოფს. იგი პირს შესაძლებლობას აძლევს, სასამართლოს საშუალებით მოითხოვოს მისი პატივის, ღირსების, პირადი ცხოვრების საიდუმლოების, პირადი ხელშეუხებლობის ან საქმიანი რეპუტაციის ხელმყოფელი ცნობების უარყოფა. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ არაქონებრივი უფლებების შელახვად, ამ უფლებათა სამოქალაქო-სამართლებრივი დაცვის სტანდარტის მიხედვით, ჩაითვლება ისეთი განცხადების ან ფაქტის გავრცელება, რომელიც არღვევს სსკ-ის მე-18 მუხლით განსაზღვრულ რომელიმე უფლებას. აღსანიშნავია, რომ მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილი მიუთითებს კანონით დადგენილი წესით პირის მიერ არაქონებრივი უფლებების სასამართლოს მეშვეობით დაცვაზე. მე-18 მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით კი, თუ პირის არაქონებრივი უფლებების შემლახველი ცნობები გავრცელებულია მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, მაშინ მათი უარყოფაც უნდა მოხდეს ამავე საშუალებებით. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელი სრულად უნდა დაკმაყოფილდეს.

13. მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი

13. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მისი გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილების მიღების გზით, სარჩელის უარყოფა მოითხოვა შემდეგ არგუმენტებზე დაყრდნობით:

13.1. აპელანტმა მიუთითა, რომ სამედიცინო ჯგუფი M.R/მ.რ. ძველი გვერდი აღარ არსებობს, შექმნილია ახალი გვერდი. 2021 წლის 15 დეკემბრის სოციალურ ქსელში დაწერილი პოსტი, რომელიც მიჩნეული იქნა ცილისწამებად, არ იძებნებოდა მედ რუმში, ვინაიდან აღნიშნული ჯგუფი აღარ არსებობს. ახალ გვერდზე აპელანტის აქტივობა საერთოდ არ ფიქსირდება. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია არარსებული ჯგუფის არარსებული პოსტის მიჩნევა ცილისწამებად;

13.2. აპელანტმა აღნიშნა, რომ მძიმე ემოციური შეფასება ფეისბუქ პოსტებში გამოწვეულია პაციენტის გარდაცვალების ფაქტიდან, რაზეც მიმდინარეობს სისხლის სამართლის გამოძიება. პოსტი რედაქტირებულია და აღარ არსებობს მძიმე ტერმინები. ამასთან, მოსარჩელე ექიმი არ არის იდენტიფიცირებული. პოსტი იყო აპელანტის აზრი, შეფასება და არა ფაქტი. შესაბამისად, სასამართლოს გადაწყვეტილება არის დაუსაბუთებელი.

14. სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილება და დასკვნები

14.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა:

14.1.1. გაუქმდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება;

14.1.2. მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

14.2. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოკვლეული და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.1-2.16 ქვეპუნქტები), სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში შეაფასა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი მოტივაცია და მისი გაუქმება შემდეგ დასაბუთებას დააფუძნა:

14.2.1. მთავარი კონცეპტუალური მიდგომა, რომელიც ევროპის სასამართლომ შეიმუშავა, მდგომარეობს იმაში, რომ გამოხატვის თავისუფლება სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია დემოკრატიულ საზოგადოებაში, და ის წარმოადგენს დემოკრატიის საყრდენს, მისი პროგრესისა და თითოეული ადამიანის განვითარების წინაპირობას. აღნიშნული ფუძემდებლური დეფინიცია სასამართლომ ყველაზე უფრო სრულყოფილად გადმოსცა საქმეში -HANDYSIDE VS THE UNITED KINGDOM; მასში სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა გამოხატვის თავისუფლების ორმაგი დატვირთვა და მისი დაცვის მაღალი სტანდარტის დამკვიდრების აუცილებლობა (აღნიშნული განჩინება ევროპის სასამართლოს ყველაზე უფრო ციტირებად განჩინებას წარმოადგენს). ევროპული სასამართლოს ყოფილმა პრეზიდენტმა - ლუციუს ვილდჰაბერმა მას „ზარის რეკვასავით ხშირად განმეორებადი დეკლარაცია“ უწოდა (იხ. „გამოხატვის თავისუფლება“; ევა გოცირიძე; თბილისი 2008წ.);

14.2.2. სწორედ ჰენდისაიდის საქმეში გამოიყენა ევროპის სასამართლომ ცნობილი ფრაზა - “offend, shock or disturb”; აღნიშნულით სასამართლომ განმარტა, რომ დაცულია არა მხოლოდ ისეთი გამოხატვა, ანუ ისეთი ინფორმაციებისა და იდეების გავრცელება, რომლებსაც კეთილგანწყობით ხვდებიან, არამედ ისეთიც, რომელიც ყველაზე შეურაცხმყოფელი, გამაოგნებელი და შემაშფოთებელია, ვინაიდან, „ასეთია პლურალიზმის, შემწყნარებლობისა და ტოლერანტობის მოთხოვნა, ურომლისოდაც არ არსებობს დემოკრატიული საზოგადოება“. თუმცა, ამავე დროს, გამოხატვის თავისუფლებასა და სხვა ღირებულებათა შორის სამართლიანი ბალანსის მიღწევის მიზნით, კონვენციამ და შესაბამისად, ევროპის სასამართლომაც დასაშვებად მიიჩნია გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა, ანუ ამ უფლების განხორციელებაში „ჩარევა“ სწორედ მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. შესაბამისად, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული ფორმულა - offend, shock, disturb, გაგებული უნდა იქნას არა ისე, რომ შეურაცხმყოფელი, გამაოგნებელი და შემაშფოთებელი ინფორმაცია თუ იდეა ყოველთვის და აბსოლუტურად დაცულია, არამედ ისე, რომ ასეთი ინფორმაციაც და იდეაც, გარკვეული წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში შეიძლება იყოს დაცული;

14.2.3. იმისათვის, რომ შეზღუდვა, ჩარევა გამართლებულად იქნას მიჩნეული, აუცილებელია რომ ასეთი შეზღუდვა იყოს გათვალისწინებული - ნათლად ჩამოყალიბებული და განჭვრეტადი კანონით. ანუ, გამოხატვის თავისუფლებით მოსარგებლე სუბიექტის მაღალი დაცვისათვის, აუცილებელია გარკვეული შემუშავებული რეგულაციები სახელმწიფოს მიერ, რომელიც პირს ნათლად დაანახებს რა წესითაა გათვალისწინებული ამა თუ იმ ხელშემკვრელ სახელმწიფოში მისი თავისუფლების შეზღუდვა. საქმეში - SILVER AND OTHERS VS THE UNITED KINGDOM, ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ადამიანის უფლებაში ჩარევა, ვერ ჩაითვლებოდა გამართლებულად, თუ ის კანონზე ნაკლები იურიდიული ძალის მქონე ნორმის საფუძველზე განხორციელდა. ნათელი და განჭვრეტადი კანონის თაობაზე რეგულაციას ასევე შეიცავს „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „პ“ ქვეპუნქტი. ამ მხრივ ასევე მნიშვნელოვანი საქმეებია CASE OF MALONE VS THE UNITED KONGDOM და CASE OF WINGROWE VS THE UNITED KONGDOM და სხვა;

14.2.4. ასევე, იმისათვის, რომ შეზღუდვა გამართლებულად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია რომ ეს „კანონით“ გათვალისწინებული შეზღუდვა ემსახურებოდეს იმ ლეგიტიმურ მიზნებს, რომლებიც ჩამოთვლილია მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტში; ესენია: სახელმწიფო უშიშროება, დანაშაულის თავიდან აცილება, სასამართლოს ავტორიტეტი, სხვათა რეპუტაცია, სხვა უფლებები და ა.შ. თუ გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევა განხორციელდა შესაბამისი კანონის გარეშე, ასევე ეს ჩარევა არ ემსახურება ზემოაღნიშნული ლეგიტიმური მიზნებიდან ერთ-ერთს, სასამართლო თავისთავად ადგენს კონვენციის მე-10 მუხლის დარღვევას (ისე რომ აღარც გადადის ჩარევის აუცილებლობისა და თანაზომიერების შეფასებაზე). რაც მთავარია, ამ ორი ასე ვთქვათ - წინარე ეტაპების გადალახვის შემთხვევაში (სასამართლოს პრაქტიკა მოწმობს, რომ უმრავლესობა საქმეებისა გადალახავს ხოლმე ამ ორ მოცემულობას), ევროპული სასამართლო უკვე მსჯელობს თუ რამდენად აუცილებელი იყო ჩარევა დემოკრატიულ საზოგადოებაში (necessary in the democratic society). აღნიშნული, ასევე გულისხმობს საამისოდ „მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას“ (pressing social needs), რომლის აღიარებისთვისაც, თავის მხრივ, საჭიროა „შესაბამისი და საკმარისი“ (relevant and sufficiant) საფუძვლის არსებობა.

14.2.5.სასამართლო განმარტავს, რომ ევროპის სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში, სწორედ ამა თუ იმ ჩარევის შეუსაბამობა ზემოაღნიშნულ - „აუცილებლობასთან“ იქცევა ხოლმე კონვენციის მე-10 მუხლის დარღვევის განმაპირობებელ ძირითად ასპექტად. მოპასუხე სახელმწიფოები - ხელშემკვრელი მხარეები, სწორედ მათ მიერ გამოხატვის თავისუფლებაში განხორციელებული ჩარევის დემოკრატიული საზოგადოებისათვის აუცილებლობას ვერ ასაბუთებენ იმ შემთხვევებიდან უმრავლესობაში, რომლებშიც სტრასბურგი ადგენს მე-10 მუხლის დარღვევას. სწორედ ამიტომ, შემთხვევათა უმრავლესობაში, ევროპის სასამართლოს მიერ არ არის ხოლმე შეწყნარებული სახელმწიფოთა მითითებანი შეზღუდვის აუცილებლობასთან (დემოკრატიულ საზოგადოებაში) მიმართებით. თავის მხრივ, შეფასება - „აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში“, მოიცავს ორ კომპონენტს: უფლებაში ჩარევის „აუცილებლობისა“ და ჩარევის „თანაზომიერების“ შეფასებას.

14.2.6. სასამართლო, ზემოაღნიშნული ფორმულიდან - „აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში“, ყურადღებას გაამახვილებს სწორედ პირველ კომპონენტზე: უფლებაში ჩარევის „აუცილებლობა“. როგორც ზემოთ აღინიშნა, ეს კრიტერიუმი გულისხმობს საამისოდ „მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას“ (pressing social needs), რომლის აღიარებისთვისაც, თავის მხრივ საჭიროა „შესაბამისი და საკმარისი“ (relevant and sufficiant) საფუძვლის არსებობა. სწორედ დასახელებული კრიტერიუმის სათანადოდ შეფასება წყვეტს ხოლმე ევროპის სასამართლოში, გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის მართებულობის საკითხს და ასევე ეს ცნება იქნება განმაპირობებელი წინამდებარე სასარჩელო მოთხოვნის თაობაზე მსჯელობისას;

14.2.7. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ თავისთავად გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევად უნდა განიხილებოდეს სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის ამა თუ იმ გაჟღერებული ინფორმაციის უარყოფის დავალება, როგორც ამას მოსარჩელე მოითხოვს. აღნიშნული მიდგომის საფუძვლიანობას ადასტურებს თუნდაც ევროპის სასამართლოს მიერ გაკეთებული განმარტება საქმეში - STEEL AND MORRIS VS THE UNITED KINGDOM, რომლის თანახმადაც, გაერთიანებულ სამეფოში გამართული „დიფამაციური პროცესი და მისი შედეგები“ (იგულისხმება სასამართლო სამართალწარმოება და ამის შედეგად განმცხადებელთა გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა სასამართლოს მიერ), წარმოადგენდა მოსარჩელეთა გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევას, რისთვისაც სახელმწიფო პასუხისმგებელი იყო. შესაბამისად, ნათელია, რომ სანამ სასამართლო ასეთი ფორმით „ჩაერევა“ და „შეზღუდავს“ გამოხატვის თავისუფლებას, მან უნდა შეაფასოს და გაიაროს ის ტესტი, რომლითაც აფასებს ევროპის სასამართლო სწორედ ჩარევისა და შეზღუდვის აუცილებლობას;

14.2.8. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა აზრისა და ფაქტის დეფინიციებზე. აზრი, რომელიც არის შეფასებითი კატეგორია და ნაკლებად ექვემდებარება მტკიცებას, შედარებით უფრო დაცულია. თუმცა არც ეს დაცვაა აბსოლუტური: ევროპის სასამართლო განმარტავს, რომ რაც უფრო უხეში და სერიოზული ბრალდების შემცველია აზრი, და ამავე დროს რაც უფრო დაუცველი პირის მიმართ არის ის გამოთქმული, მით მეტია ალბათობა ასეთი გამოხატვის შეზღუდვისა. მეორე მხრივ, შედარებით ნაკლებად შეიძლება იყოს დაცული ფაქტების გავრცელება. თუმცა აბსოლუტური და ერთობლივი მიდგომა არც აქ არსებობს. სსკ-ის მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, თუ პირის პატივის, ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის ან პირადი ცხოვრების საიდუმლოების შემლახველი ცნობები გავრცელებულია მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, მაშინ მათი უარყოფაც უნდა მოხდეს ამავე საშუალებებით. თუ ამგვარ მონაცემებს შეიცავს ორგანიზაციის მიერ გაცემული საბუთი, მაშინ ეს საბუთი უნდა შეიცვალოს და ამის შესახებ ეცნობოს დაინტერესებულ პირებს. ხოლო მე-6 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება, მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა. ხოლო, თუ დარღვევა გამოწვეულია ბრალეული მოქმედებით, პირს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის (ზარალის) ანაზღაურებაც. ზიანის ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს იმ მოგების სახით, რომელიც წარმოექმნა ხელმყოფს. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს, მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც. მორალური ზიანის ანაზღაურება შეიძლება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად;

14.2.9. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „ე“ პუნქტის თანახმად, ცილისწამება არის არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება. ამავე კანონის მე-13 მუხლის თანახმად, პირს ეკისრება სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა კერძო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა. მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ცილისწამებასთან დაკავშირებით მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ. ხოლო ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, თუ მოპასუხე კანონით დადგენილ ვადაში განახორციელებს შესწორებას ან უარყოფას, მაგრამ შესწორების ან უარყოფის გამოქვეყნება არ არის საკმარისი ცილისწამებით მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ჯეროვანი ანაზღაურებისათვის, მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს მოსარჩელისათვის მიყენებული ქონებრივი ან/და არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურება. დასახელებული ნორმები ითვალისწინებენ ამა თუ იმ სუბიექტის გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვას სასამართლო სამართალწარმოების გზით. შესაბამისად, კონვენციის მე-10 მუხლის (რომელიც გათვალისწინებულია მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტით) პირველი ელემენტი - „ჩარევა გათვალისწინებულია კანონით“, მოცემულ შემთხვევაში გამოვლენილია და ეს სადავო არ არის. ამასთან, ჩარევა ემსახურება ლეგიტიმურ მიზანს, ვინაიდან ემსახურება სხვისი უფლებების დაცვას. განსახილველი სარჩელის უარყოფითად გადაწყვეტის უმთავრეს წინაპირობას, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით სწორედ „ჩარევის აუცილებლობის“ არარსებობა წარმოადგენს. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონი ერთმანეთისგან მიჯნავს „აზრისა“ და „ფაქტის“ სფეროს. აღნიშნული კანონის პირველი მუხლის „ბ“ პუნქტის თანახმად, აზრი არის შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს. შესაბამისად, უნდა გაირკვეს სადავო პოსტის შინაარსის სიმართლესთან შეუსაბამობა.

14.3. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე მისი პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვად მიიჩნევს შემდეგ გამონათქვამებს:

1) ,,მამაჩემის მკვლელი ექიმი #ა. უნდა დაისაჯოს, პასუხისგებაში საკადრისად მიეცეს! მკვლელმა ხელი, რომ არ გამიშალოს სიტყვებით: თურმე ხდება ხოლმეო; იმის ფონზე 7 დღის განმავლობაში ნაბიჯ-ნაბიჯ, რომ ამძიმებდა და დღითიდღე კლავდა!“;

2) ,,კარგად "უმუშავია" ფული ჩაუყრია ჩ–ს 2 წელში მის მიერ გახვრეტილ შარდის ბუშტსა და პროსტატაზე, რომ დაიწერა მისი ბრალი არ არის თურმე და თავისით გახვრეტილა ოპერაციაზე.... 2 თვის თავზე ექიმის მიერ მოკლულ კაცზე მეუბნება, 2 თვის წინ, რომ დაზიანება მიიღო იმის ბრალია და არა მკვლელი ჩ–სიო, რომელმაც გაუხვრიტა შარდის ბუშტი ოპერაციაზე....წ–ძის ექიმმა #ა.ჩ–ამ დააზიანა ოპერაციაზე განმეორებით... თუ ორგანიზმი სუსტი და მოუშუშებელი იყო რატომ კიდებდა ხელს საოპერაციოდ და რატომ შემოიკლა კაცი მაშინ?...#ჩ. ტყუილა ნუ გაიხარებ მკვლელო...“;

3) ,,ექიმმა #ა–მ ურეთრას გაფართოების ლაპარასკოპიულ გეგმიურ ოპერაციაზე დააზიანა პაციენტი.... მე-4 დღეს სისხლის კოლტებიან შარდის ბუშტზე (გახვრეტილ შარდის ბუშტზე), რაც ეხოსკოპიით არის ნანახი ექიმი #ა.ჩ–ა ნიშნავს ხმარებიდან ამოღებული სატუმბი სამედიცინო ეუაკუატორით გამორეცხვებს.... #ა.ჩ–ამ პაციენტი მოკვდა მისი ა.ჩ–ას ოპერაციის და დანიშნული გამორეცხვების შემდგომ, რამაც სრულად ჩახია შარდის ბუშტი,... ექიმი #ა.ჩ–ა მისი ოპერაციის შემდგომ პაციენტის გარდაცვალება და მის გახვრეტილ შარდის ბუშტს აბრალებს 2 თვის წინანდელ შედეგებს))... ისევე როგორც მე მივიღე შოკი გაყალბებული უროლოგიური დასკვნით რომ კაცი მოკლა ოპერაციის მერე და თურმე თავისით გაეხვრიტა შარდის ბუშტი პროსტატა და ექიმი #ა.ჩ–ა სწორი იყო და სწორი გაიდლაინებით ხელმძღვანელობდა. ალბათ ადამიანების გადარჩენა სიმცდარესთან ასოცირდება. არ დასრულდება ეს მოჯადოებული კაცის მკვლელობითი წრე მანამ სანამ დაუსჯელობის სინდრომია ქვეყანაში! ყველამ რომ იცოდეს რასთან გვაქვს საქმე რა კატეგორიებთან!“

14.4. თავის მხრივ, მოპასუხემ (აპელანტი) მიუთითა, რომ სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებული „პოსტი“ აღარ არსებობს ამ სახით, ასევე მისი გამონათქვამები იყო მოსაზრება და არა ფაქტების გავრცელება.

14.5.სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ხშირად აზრისა და ფაქტის გამიჯვნა რთულია, თუმცა როგორც სპეციალური კანონის, ისე ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლოს (შემდეგში ევროსასამართლო) პრეცედენტული გადაწყვეტილებებისა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ანალიზით მათი განსხვავება შესაძლებელია. უპირველესად, აღსანიშნავია, რომ სპეციალური კანონით მოცემულია როგორც აზრის (შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებულად ან უარყოფად ფაქტს), ისე ცილისწამების (არსებითად მცდარი ფაქტების შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება) დეფინიცია, რომელთა ანალიზი ცხადყოფს, რომ ფაქტისა და მოსაზრების გამიჯვნა აუცილებელი პირობაა ცილისწამების განსაზღვრისთვის. მითითებული ნორმის მიხედვით, „აზრი“ ფართოდ უნდა განიმარტოს. იგი გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია;

14.6. ევროსასამართლომ ერთმანეთისგან განასხვავა ინფორმაცია (ფაქტები) და შეხედულებები (შეფასებითი მსჯელობა) და არაერთ საქმეში განმარტა, რომ ფაქტების არსებობა შეიძლება დამტკიცებულ იქნეს, მაშინ, როდესაც შეფასებითი მსჯელობის ნამდვილობა არ ექვემდებარება მტკიცებას... რაც შეეხება შეფასებით მსჯელობას, ამ მოთხოვნის შესრულება შეუძლებელია და იგი თავისთავად ხელყოფს შეხედულებების თავისუფლებას, რაც წარმოადგენს კონვენციის მე-10 მუხლით გათვალისწინებული უფლების ფუნდამენტურ ნაწილს (Lingens v. Austria; Jerusalem v. Austria; Dichand and Others v. Austria). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (სუსგ N ას-1477-1489- 2011, 3.04.2012);

14.7. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნას და შესაგებელს. ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება მხარეთა ახსნა-განმარტებებით, მოწმეთა ჩვენებებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მითითებულ ნორმათა შესაბამისად, ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ვალდებულება აკისრიათ მხარებს, რომლებიც თავის სამართლებრივ მოთხოვნას აფუძნებენ აღნიშნულ გარემოებებს და შესაბამისად, ისინი მიეთითება მათ მიერ. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ადგენს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტს. მხარეს, რომელიც თავის მოთხოვნას თუ შესაგებელს აფუძნებს კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, ეკისრება მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი. სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი, აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი ნაწილდება იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომლის მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია;

14.8. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო სამართალში მოქმედებს პრინციპი „affirmanti, non negati, incumbit probatio”- „მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს”. ამ დებულებიდან გამომდინარე, უნდა განისაზღვროს, ვინ რა უნდა ამტკიცოს. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს. ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ. მოცემულ შემთხვევაში სადავო გარემოებაა დადგინდეს, შეელახა თუ არა მოსარჩელეს მოპასუხის მიერ გავრცელებული პოსტით პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია. ასევე, რეალურად ქონდა თუ არა ადგილი იმ გარემოებებს, რაც განმარტებულია სადავო განცხადებებით, ან იყო თუ არა საამისოდ საკმარისი ფაქტობრივი საფუძვლები. პირს ეკისრება სამოქალაქო პასუხისმგებლობა კერძო პირის ცილისწამებისთვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს მიადგა ზიანი.

14.9. მოპასუხის მიერ გავრცელებული სადავო გამონათქვამების სწორი კვალიფიკაციისთვის უნდა შემოწმდეს მათი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივ კომპონენტებს მოიცავს, რა მიზნით იქნა გასაჯაროვებული. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ აპელანტის (მოპასუხის) მიერ გავრცელებული „პოსტი“ არის მისი აზრი, შეფასება და არა არსებითად მცდარი ფაქტების გავრცელება. მოპასუხის მიერ სოციალურ ქსელში „პოსტების“ გამოქვეყნება უკავშირდება მის პირად დამოკიდებულებას კონკრეტული ადრესატის (მოსარჩელის) მიმართ, ვინაიდან დადგენილია, რომ იგი არის პაციენტის შვილი, რომელიც გარდაიცვალა სამედიცინო მანიპულაციის დროს. შესაბამისად, მოპასუხე გამოთქვამს თავის სუბიექტურ მოსაზრებას/შეფასებას ფაქტთან დაკავშირებით და მისი მიზანი არ არის მოსარჩელის დისკრედიტაცია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლოა და მისი დაკმაყოფილების ფაქტობრივსამართლებრივი საფუძვლები არ არსებობს.

15. მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი

15.1. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა შემდეგ ძირითად არგუმენტებზე დაყრდნობით:

15.1.1. მოპასუხის მამის, როგორც პაციენტის, საქმეზე ჩატარდა სხვადასხვა შინაარსის სპეციალური ექსპერტიზა, რომელთა დასკვნების მიხედვითაც დასტურდება და ამ საქმეზე სადავო არაა, რომ ექიმს (მოსარჩელეს) პროფესიული ვალდებულებები ჯეროვნად აქვს შესრულებული და რაიმე სახის სამედიცინო შეცდომა ან/და გადაცდომა არ ჩაუდენია. მიუხედავად ამისა, გარდაცვლილი პაციენტის შვილი (მოპასუხე) 2018 წლიდან ავრცელებდა და დღესაც ავრცელებს ცილისმწამებლურ ინფორმაციას, რომ თითქოსდა მოსარჩელე, როგორც ექიმი, „მკვლელია“. თავიდან მოსარჩელე არ აქცევდა მოპასუხის ამგვარ ქმედებებს ყურადღებას, ითვალისწინებდა, რომ არსებობს პერიოდები, როდესაც დგება თმენის ვალდებულება. პაციენტის გარდაცვალება სამედიცინო დაწესებულების ყველა ექიმისათვის ფსიქოლოგიური სტრესია და შესაბამისად ექიმიც ითვალისწინებს ჭირისუფალთა მდგომარეობას. მოპასუხე მთელი ან დროის განმავლობაში, 2018 წლიდან დღემდე აგრძელებს ამჟამად უკვე საკუთარ სოციალურ ქსელში „Facebook”-ზე ცილისმწამებლური ინფორმაციის (განცხადებების) გავრცელებას, რის გამოც მოსარჩელეს მიადგა ზიანი და დღესაც ადგება. გაცხადებული ფაქტების მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი. დიფამაციასა და სტიგმატიზებასთან დაკავშირებით კასატორის წარმომადგენელმა მიუთითა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე (Genner v. Austria, No 55495/08; 12/01/2006; par.39). საქმეზე Medzlis Islamaske Zajedince Brcko and others v Bosnia and Herzegovina (No 172224/117) ხაზგასმულია სახელის გამტეხი ინფორმაციის გავრცელებისა და მოცულობის მნიშვნელობაზე საქმიანი რეპუტაციის შელახვის დადგენის მიზნით;

15.1.2. მოპასუხის მიერ სამედიცინო ჯგუფსა და პირად გვერდზე, სოციალურ ქსელში გავრცელებული ინფორმაცია მიჩნეულ უნდა იქნას ცილისწამებად, მოსარჩელისათვის ზიანის მიმყენებელ და სახელის გამტეხ ქმედებად;

15.1.3. მოსარჩელე არის კერძო პირი და საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლით მისი უფლების დაცულობის სტანდარტი უფრო მაღალია საჯარო პირებთან მიმართებით, რომელთაც სიტყვის თავისუფლების მიმართ თმენის განსაკუთრებული ვალდებულება ეკისრებათ. ამასთან, მოსარჩელის, როგორც მოქმედი ექიმის, პატივი და საქმიანი რეპუტაცია საზოგადოებაში განვითარებულია მისი სოციალური მდგომარეობით, ის მოღვაწეობს სამედიცინო სფეროში და ეწევა საპასუხისმგებლო საქმიანობას, მათ შორის- სამეცნიეროს, გამოქვეყნებული აქვს პუბლიკაციები, მონაწილეობს საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციებსა და პროექტებში და ა.შ. მოსარჩელე არის ევროპის უროლოგთა საბჭოს (European Board of Urology) მოქმედი მდივანი;

15.1.4. მოპასუხემ გაავრცელა არა საკუთარი მოსაზრებები, არამედ- ყალბი ფაქტები და ცრუ ინფორმაციის შემცველი განცხადებები მოსარჩელის შესახებ, რითაც განუზომლად დიდი ზიანი მიაყენა მის პატივს, ღირსებასა და საქმიან რეპუტაციას. კასატორის წარმომადგენელმა მიუთითა საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკაზე, რომლის საფუძველზეც განმარტებულია, რომ საქმიანი რეპუტაციის ქვეშ იგულისხმება „საზოგადოების მიერ პირის პროფესიული თუ სხვა საქმიანი თვისებების შეფასება. პროფესია არის ხელობა, საქმიანობა, სპეციალობა, რომელსაც გარკვეული მომზადება სჭირდება და რომლითაც ადამიანი თავს ირჩენს, ხოლო საქმიანი თვისებები, რომელთაც საქმიანი რეპუტაცია გულისხმობს, გააჩნიათ მათ, ვინც მონაწილეობს ეკონომიკურ (კომერციულ) საქმიანობაში. აქედან გამომდინარე, საქმიანი რეპუტაციის შელახვა, რასაც სსკ-ის მე-18 მუხლი ითვალისწინებს, მიმართული უნდა იყოს პირის მიერ განხორციელებული (ან განსახორციელებელი) საქმიანი ოპერაციებისათვის. ასეთი ხელყოფით პირს შეიძლება მიადგეს მატერიალური ზიანიც, ე.ი ხელიდან გაუშვას მოგება, დაეკარგოს კლიენტი და სხვა“ (იხ. სუსგ-ები: N3/კ376-01, 18.07.2001 წ; N ას- 1084-1034-2014, 11.05.2015 წ.);

15.1.5. კასატორის წარმომადგენელი ყურადღებას ამახვილებს ინფორმაციის გავრცელების მასშტაბზე, რომელიც მნიშვნელოვანია და ამ მიმართებით უთითებს საქმეზე Del v. Estonia (No 64569/09. Grand Chamber Judgment; 16.06.2015; par.133), სადაც დიდმა პალატამ განმარტა: „უფრო მეტიც, სასამართლომ ადრე განმარტა, რომ მისი მისაწვდომობისა და დიდი მოცულობის ინფორმაციის შენახვისა და კომუნიკაციის მეშვეობით ინტერნეტი ასრულებს დიდ როლს საზოგადოების მიერ ახალი ამბების მისაღებად და, ზოგადად, ინფორმაციის გავრცელების ხელის შესასწყობად“. მოსარჩელეს ჰყავს ოჯახი, კოლეგები, მეგობრები, ახლობელი ადამიანები, რის გამოც განუზომელია მისთვის მიყენებული მორალური ზიანი. სადავო ცილისმწამებლური ინფორმაციების გავრცელებით მოპასუხე ცდილობს მოსარჩელე წარმოაჩინოს, როგორც არაკვალიფიციური ექიმი, რომელმაც „მოკლა“ მისი პაციენტი... ეს კი ცრუ ინფორმაციის შემცველი განცხადებაა, რაც მოსარჩელის დისკრედიტაციისკენ არის მიმართული;

15.1.6. კასატორის წარმომადგენელი უთითებს მოპასუხის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელზე და ამტკიცებს, რომ მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია სარჩელში დაფიქსირებული არც ერთი ფაქტობრივი გარემოება. ამდენად, მოპასუხემ, შეიძლება ითქვას, აღიარა ყველა ის გარემოება, რასაც ეფუძნებოდა მის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი, თავის მხრივ, ეს პროცესუალური წინაპირობა ქმნის გასაჩივრებული დაუსაბუთებელი და უკანონო გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს (ვრცლად იხ. საკასაციო საჩივარი - ტ.2, ს.ფ. 206-241).

16 საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

16.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 6 დეკემბრის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული;

16.2. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 27 იანვრის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი არსებითად განხილვის მიზნით სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე „არაქონებრივ-სამართლებრივ დავებში საკასაციო საჩივარი დასაშვებია სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებულ დავებზე“ და ამავე განჩინებით განისაზღვრა საქმის არსებითი განხილვის თარიღი -2023 წლის 24 მარტი, ზეპირი მოსმენის გარეშე და განმხილველი მოსამართლეების კოლეგიური შემადგენლობა, რაც ეცნობათ მხარეებს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების შემოწმებისა და მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო განაცხადი დაუსაბუთებულია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:

17. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო სასამართლოს შეფასებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული საკასაციო შედავება არ აქვს წარმოდგენილი.

18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81). საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს, რაც საკასაციო პრეტენზიის არსებითად განხილვის ეტაპზე, საკასაციო საჩივრის უარყოფისა და გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების საფუძველია.

19. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და სწორედ ამ ფარგლებში არსებითად განიხილავს და ამოწმებს საკასაციო პრეტენზიის დასაბუთებულობას (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), ამასთან, მიაჩნია, რომ არ ვლინდება სააპელაციო სასამართლოსათვის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი (სსსკ-ის 412-ე მუხლი).

20. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი და, აქედან გამომდინარე, მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი სავსებით მართებულად არის განსაზღვრული, რაც სსკ-ის მე-18, 413-ე მუხლებით და სპეციალური კანონის მოწესრიგების საფუძველზე სწორად შეაფასა სააპელაციო სასამართლომ, რასაც საკასაციო სასამართლო ეთანხმება. სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). მოსარჩელის სტადიის შემდეგ, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოპასუხის სტადია, რაც მოსაჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების პასუხად შესაგებელში შედავებული გარემოებების კვალიფიციურობაზეა დამოკიდებული. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 2 მარტის დიდი პალატის გადაწყვეტილებაში (საქმეზე N ას-664-635-2016; პუნქტი 201) მითითებულია: „2007 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებების მიხედვით, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007წ.-ის კანონი N5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობა მხარისათვის უარყოფით საპროცესოსამართლებრივ შედეგებს იწვევს. კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ითვლება შეუდავებლად და, შესაბამისად, დამტკიცებულად. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული შესაგებლის წარუდგენლობის ფაქტი თავისთავად განსაზღვრავს მტკიცების საგანს, რადგანაც მოსარჩელე თავისუფლდება სარჩელში მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან. აღნიშნული გარემოება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობაცაა. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება“.

21. საკასაციო სასამართლო კასატორის პრეტენზიის პასუხად (იხ. წინამდებარე განჩინების 15.1.6 ქვქპუნეტი), განმარტავს, არ არის გასაზიარებელი მტკიცება, რომ მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია მის წინააღმდეგ 2022 წლის 27 იანვარს აღძრულ სარჩელში მითითებული გარემოებები და, ფაქტობრივად მათზე დათანხმებით, აღიარა ყველა გარემოება. მოპასუხის მიერ 2022 წლის 14 თებერვალს წარდგენილი შესაგებელი (იხ. ტ.1, ს.ფ. 109-117) არათუ ადასტურებს, არამედ უარყოფს სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს, მეტიც, შესაგებლის წარდგენის შემდეგ მოპასუხეს დამატებით ვრცელი წერილობითი განცხადება, თანდართული დოკუმენტაციით, აქვს შეტანილი პირველი ინსტანციის სასამართლოში 2022 წლის 14 მარტს (იხ. ტ.1, ს.ფ.144-213; რეგისტრაციის N 5578149; 70 ფურცლად), რომელშიც მსჯელობა და მტკიცება განვითარებულია იმ მიმართულებით, რომ სახელმწიფო ცნობს სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებას; პირი აზრის გამოხატვისა და გავრცელების დროს დაცულია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონით; საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლი ამავე გარანტიას ადგენს; ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის 1950 წლის კონვენციის მე-10 მუხლით ყველას აქვს გამოხატვის თავისუფლება; საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 153-ე მუხლი განსაზღვრავს სიტყვის თავისუფლების ხელყოფის სამართლებრივ შედეგებს; მოპასუხე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომამდე (პირველი სხდომა შედგა 2022 წლის 17 მარტს - იხ. მოსამზადებელი სხდომის ოქმი, ტ.1, ს.ფ.214-236), წერილობით განმარტავს, რომ სარჩელით სადავოდ ქცეული შეფასებები მისი პირადი მოსაზრება და შეხედულებაა, რაც დაცულია საქართველოს კანონმდებლობით და არ წარმოადგენს ცილისწამებას, ასევე გამონათქვამები „კარგად უმუშავია, ფული ჩაუყრია, უფრო მაგარი აღმოჩნდა და ა.შ.“ მხარის შეფასებითი ვარაუდია (იხ. ტ.1, ს.ფ.155).

22. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება (იხ. წინამდებარე განჩინების 14.7 ქვეპუნქტი).

23. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა ურთიერთშეჯერებისა და გაანალიზების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის მართებული გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

24. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ აღძრული სასარჩელო მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, გარდა მხარის მიერ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში მიცემული განმარტებისა, არ არის გამყარებული სამართლებრივად ვარგისი, სარწმუნო და დამაჯერებელი მტკიცებულებებით, რომელთა შესწავლისა და შეჯერების საფუძველზე სასამართლო მივიდოდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია. მოსარჩელის მიმართ მოპასუხემ საკუთარი სოციალური ქსელის ,,Facebook”-ის მეშვეობით, მათ შორის ერთ-ერთ სამედიცინო ჯგუფში, რომლის სახელია M.R/მ.რ. გაავრცელა შემდეგი შინაარსის ინფორმაციები, ე.წ. „პოსტები“:

24.1. 2021 წლის 30 ნოემბერს სოციალური ქსელის Facebook-ის (ფეისბუქის) მეშვეობით N.G–li G. სახელით საკუთარ ფეისბუქ გვერდზე გავრცელებული ინფორმაცია, გამოხატულია შემდეგი სიტყვებით - „მამაჩემის მკვლელი ექიმი #ა. უნდა დაისაჯოს, პასუხისგებაში საკადრისად მიეცეს! მკვლელმა ხელი, რომ არ გამიშალოს სიტყვებით: თურმე ხდება ხოლმეო; იმის ფონზე 7 დღის განმავლობაში ნაბიჯ-ნაბიჯ რომ ამძიმებდა და დღითი-დღე კლავდა!‘’;

24.2. 2021 წლის 8 დეკემბერს სოციალური ქსელის Facebook-ის (ფეისბუქის) მეშვეობით N. G–i G. სახელით საკუთარ ფეისბუქ გვერდზე გავრცელებული ინფორმაცია, გამოხატულია შემდეგი სიტყვებით -,,კარგად "უმუშავია" ფული ჩაუყრია ჩ–ს 2 წელში მის მიერ გახვრეტილ შარდის ბუშტსა და პროსტატაზე, რომ დაიწერა მისი ბრალი არ არის თურმე და თავისით გახვრეტილა ოპერაციაზე.... 2 თვის თავზე ექიმის მიერ მოკლულ კაცზე მეუბნება, 2 თვის წინ, რომ დაზიანება მიიღო იმის ბრალია და არა მკვლელი ჩ–სიო, რომელმაც გაუხვრიტა შარდის ბუშტი ოპერაციაზე....წ–ძის ექიმმა #ა–მ დააზიანა ოპერაციაზე განმეორებით... თუ ორგანიზმი სუსტი და მოუშუშებელი იყო რატომ კიდებდა ხელს საოპერაციოდ და რატომ შემოიკლა კაცი მაშინ?...#ჩ. ტყუილა ნუ გაიხარებ მკვლელო.. ‘;

24.3. 2021 წლის 15 დეკემბერს სოციალური ქსელის Facebook-ის (ფეისბუქის) მეშვეობით სპეციალურ სამედიცინო ჯგუფში რომლის სახელია M.R/მ.რ., N. G–i G.სახელით გავრცელებულია ინფორმაცია, გამოხატული შემდეგი სიტყვებით - ,,ექიმმა #ა–მ ურეთრას გაფართოების ლაპარასკოპიულ გეგმიურ ოპერაციაზე დააზიანა პაციენტი.... მე-4 დღეს სისხლის კოლტებიან შარდის ბუშტზე (გახვრეტილ შარდის ბუშტზე), რაც ეხოსკოპიით არის ნანახი ექიმი #ა. ნიშნავს ხმარებიდან ამოღებული სატუმბი სამედიცინო ეუაკუატორით გამორეცხვებს.... #ა–მ პაციენტი მოკვდა მისი ა.ჩ–ას ოპერაციის და დანიშნული გამორეცხვების შემდგომ, რამაც სრულად ჩახია შარდის ბუშტი,... ექიმი #ა. მისი ოპერაციის შემდგომ პაციენტის გარდაცვალება და მის გახვრეტილ შარდის ბუშტს აბრალებს 2 თვის წინანდელ შედეგებს))...ისევე როგორც მე მივიღე შოკი გაყალბებული უროლოგიური დასკვნით რომ კაცი მოკლა ოპერაციის მერე და თურმე თავისით გაეხვრიტა შარდის ბუშტი პროსტატა და ექიმი #ა.ჩ–ა სწორი იყო და სწორი გაიდლაინებით ხელმძღვანელობდა. ალბათ ადამიანების გადარჩენა სიმცდარესთან ასოცირდება. არ დასრულდება ეს მოჯადოებული კაცის მკვლელობითი წრე მანამ სანამ დაუსჯელობის სინდრომია ქვეყანაში! ყველამ რომ იცოდეს რასთან გვაქვს საქმე რა კატეგორიებთან!‘’.

25. კასატორი (მოსარჩელე) საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების გზით მოითხოვს, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას, კერძოდ, წინამდებარე განჩინების 24.1-24.3 ქვეპუნქტებში მითითებული განცხადებების ცილისწამებად მიჩნევას და, აქედან გამომდინარე, მოპასუხის დავალდებულებას, სოციალური ქსელის Facebook-ის (ფეისბუქის) მეშვეობით გამოაქვეყნოს მოცემულ საქმეზე სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ ცნობა, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლისთანავე, იმის შესახებ, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგინდა 24.1-24.3 ქვეპუნქტებში მითითებული თითოეული განცხადება არის ცილისმწამებლური და არ შეესაბამება სინამდვილეს; სარჩელით ასევე მოთხოვნილია, მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხისათვის მორალური ზიანის საკომპენსაციოდ სიმბოლურად 1 ლარის დაკისრება.

26. სსკ-ის მე-18 მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით: „პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან“, მესამე ნაწილით “თუ პირის პატივის, ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის ან პირადი ცხოვრების საიდუმლოების შემლახველი ცნობები გავრცელებულია მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, მაშინ მათი უარყოფაც უნდა მოხდეს ამავე საშუალებებით. თუ ამგვარ მონაცემებს შეიცავს ორგანიზაციის მიერ გაცემული საბუთი, მაშინ ეს საბუთი უნდა შეიცვალოს და ამის შესახებ ეცნობოს დაინტერესებულ პირებს”, ხოლო 413-ე მუხლის პირველი ნაწილი თანახმად კი “არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით”. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „ გამოხატვის თავისუფლების კონტექსტში, „საჯაროდ გავრცელება“ არ გულისხმობს ინფორმაციის მხოლოდ პრესასა თუ ტელევიზიაში გახმაურებას, მით უმეტეს იმ პირობებში, როდესაც სოციალური მედია, ბლოგინგი და მიკრობლოგინგი სულ უფრო დიდ როლს ასრულებს თანამედროვე საზოგადოების ცხოვრებაში. ნებისმიერი საშუალება, რომელიც ინფორმაციის პირთა განუსაზღვრელი წრისადმი მიწოდებისათვის გამოდგება, საჯაროდ გავრცელების წყაროდ უნდა შეფასდეს. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სოციალური ქსელის არსსა და დანიშნულებაზე. სოციალური ქსელი არის პლატფორმა, გამიზნული ონლაინ სოციალური კავშირის შესაქმნელად იმ ადამიანებისაგან, რომლებსაც აქვთ საერთო ინტერესები, საქმიანობის სფერო, ჰობი ან რეალური, ცხოვრებისეული კავშირი (ოჯახური, ნათესაური, სამსახურებრივი და ა.შ). თითოეული სოციალური ქსელი შედგება მომხმარებლის წარმომადგენლობისაგან (ე.წ „პროფაილი“), მისი კავშირებისა და დამატებითი სერვისებისაგან. ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი და პოპულარული სოციალური ქსელი არის „ფეისბუქი“, რომელიც მსოფლიო მასშტაბით მილიონობით მომხმარებელს აერთიანებს. „ფეისბუქზე“ კონკრეტული მომხმარებლის მიერ გავრცელებული ინფორმაცია ხელმისაწვდომი ხდება მასთან დამეგობრებული პირებისათვის ან ყველა მომხმარებლისათვის, ავტორის არჩევანის შესაბამისად. ინფორმაციასთან დაშვებულ ნებისმიერ მომხმარებელს შეუძლია ამ ინფორმაციის გაზიარება თავისი კონტაქტებისათვის თუ პირთა განუსაზღვრელი წრისათვის, ასევე ციტირება პირად საუბარში, პრესასა თუ ინტერნეტგამოცემებში. სოციალური ქსელის სწორედ ამ თვისებების გათვალისწინებით, კონკრეტული მომხმარებლის მიერ ე.წ სტატუსის თუ კომენტარის გამოქვეყნება ინფორმაციის საჯაროდ გავრცელებად უნდა შეფასდეს“ (იხ. სუსგ N ას-1559-1462-2012, 09.01.2014წ.).

27. არაქონებრივი უფლებების დაცვა კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში აბსოლუტური ხასიათის მატარებელია და კონსტიტუციით არის უზრუნველყოფილი, ამასთან, არაქონებრივი უფლებების დაცვა შესაძლებელია როგორც სამართლებრივი, ისე - მორალური ნორმების დარღვევისას. სსკ-ის მე-18 მუხლის მიზანია სწორედ გამოხატვის თავისუფლების ფარგლებში დარღვეული პირადი არაქონებრივი უფლებების დაცვა, რა დროსაც სასარჩელო მოთხოვნის აღმძვრელი შეიძლება იყოს მხოლოდ ის პირი, რომლის შესახებაც გავრცელდა ინფორმაცია და არა ის პირი, რომელიც ვარაუდობს, რომ მის მიმართ გავრცელდა ინფორმაცია ან გავრცელებულ ინფორმაციაში სწორედ ის იგულისხმებოდა (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ჭანტურია (რედ.), 2017, მუხლი 18, ველი 1, 7, 35). შესაბამისად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა შემოწმდეს, თუ ვინ აღძრა სარჩელი, ვის მიმართ და რა ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე.

28. მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.1-2.16 ქვეპუნქტები) სამართლებრივი შეფასებისას სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხის მიერ გავრცელებული „პოსტი“ არის მისი აზრი, შეფასება და არა არსებითად მცდარი ფაქტების გავრცელება. მოპასუხის მიერ სოციალურ ქსელში „პოსტების“ გამოქვეყნება უკავშირდება მის პირად დამოკიდებულებას კონკრეტული ადრესატის (მოსარჩელის, კასატორის) მიმართ, ვინაიდან დადგენილია, რომ იგი არის პაციენტის შვილი, რომელიც გარდაიცვალა სამედიცინო მანიპულაციის დროს. შესაბამისად, მოპასუხემ გამოთქვა თავისი სუბიექტური მოსაზრება/შეფასება ფაქტთან დაკავშირებით და მისი მიზანი არ ყოფილა მოსარჩელე ექიმის დისკრედიტაცია.

29. სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას სავსებით იზიარებს საკასაციო სასამართლო და კასატორის პრეტენზიების პასუხად, უპირველეს ყოვლისა, იმას განმარტავს, რომ წინამდებარე საქმეზე დავის საგანია პირის გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის აუცილებლობისა და საჭიროების განსაზღვრა იმ ლეგიტიმური ინსტრუმენტებით, რასაც კანონმდებლობა განსაზღვრავს, ასევე, საუკეთესო საერთაშორისო თუ ადგილობრივი სასამართლო პრაქტიკა განმარტავს. განსახილველი საქმის ფარგლებში არ ფასდება მოსარჩელე ექიმის პროფესიული საქმიანობა, მისი კვალიფიციურობა და გულისხმიერება. დავის საგანია პაციენტის გარდაცვალების შემდეგ მისი შვილის (მოპასუხის) მიერ საჯაროდ გამოქვეყნებული ინფორმაცია, მისი შინაარსისა და კონტექსტის მიხედვით წარმოადგენს პირის სუბიექტურ შეფასებას, შეხედულებას თუ გავრცელებული ინფორმაცია არსებითად მცდარი ფაქტების შემცველია და ამ ფაქტების გადამოწმების შესაძლებლობა არსებობს.

30. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კასატორის მოსაზრებითა და აღქმით, მის მიმართ მოპასუხის მიერ გავრცელებული ინფორმაცია, ცხადია, არა მხოლოდ უსიამოვნო, არამედ შესაძლოა მტკივნეულად აღქმადიც იყოს ადრესატისათვის, თუმცა, სამართლებრივად არ ადგენს ისეთ შემთხვევას, რაც განაპიროებებს სსკ-ის მე-18 მუხლისა და 413-ე მუხლების საფუძველზე სარჩელის დაკმაყოფილებას და, მორალური ზიანის სახით, მოპასუხისათვის ფულადი თანხის დაკისრებას. სსკ-ის მე-18 მუხლი იცავს პიროვნების პატივს, ღირსებას, საქმიან რეპუტაციას. პატივი პიროვნების ობიექტური საზოგადეობრივი შეფასებაა, რომელიც განსაზღვრავს საზოგადოების დამოკიდებულებას პიროვნების მიმართ, ღირსება ამ პიროვნების მიერ საკუთარი საზოგადოებრივი მნიშვნელობის შეფასებაა, ხოლო საქმიანი რეპუტაციის ქვეშ იგულისხმება საზოგადოების მიერ პირის პროფესიული თუ სხვა საქმიანი თვისებების შეფასება (იხ. სუსგ N ას-448-775-05. 01.12.2005წ.).

31. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის საფუძველზე განმარტებულია, რომ სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, როგორც წესი, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ფაქტის გადამოწმება და დადგენა, რეალურად არსებობდა თუ არა ის, შესაძლებელია. უმეტეს შემთხვევაში აზრები და ფაქტები ერთმანეთთან მჭიდროდაა დაკავშირებული და მათი გამიჯვნა არცთუ ის ადვილია. რეალურად გამოხატვის (გამოთქმის) ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება ე.წ. „სუფთა სახით“. უმთავრესად, სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის, როგორც შეფასებითი, ასევე - ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან, როგორც ფაქტის გადმოცემის, სამართლებრივი კვალიფიკაციის დროს, შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალიბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში (სუსგ-ები: №ას-1278-1298-2011, 20.02.2012წ; №ას-790-739-2017, 17.01.2018წ; №ას-928-868-2017, 17.01.2018წ; №ას-989-2019, 28.06.2022წ.). სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (სუსგ-ები: №ას-1477-1489-2011, 03.04.2012წ; №ას-569-540-2014, 11.03.2016წ; №ას-1366-2019, 06.04.2020წ; №ას-989-2019, 28.06.2022წ.);

32. აზრის თავისუფლების დაცვის სტანდარტის ხაზგასასმელად აღსანიშნავია, რომ თავის გადაწყვეტილებებში საქმეებზე „ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ“ (Lingens v. Austria (საჩივარი №9815/82), 08.07.1986წ., §46) და „ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ“ (Oberschlick v. Austria (საჩივარი №11662/85), 23.05.1991წ., §63) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ზღვარი გაავლო ფაქტის შემცველ განცხადებასა და შეფასებით მსჯელობას შორის და აღნიშნა, რომ ფაქტის არსებობა შეიძლება დემონსტრირდეს, მაშინ, როცა შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე შეუძლებელია მტკიცების საგანი იყოს, ამიტომ შეფასების სიმართლის დამტკიცება არ შეიძლება ვინმეს დაევალოს, ეს შეეწინააღმდეგებოდა თავად გამოხატვის თავისუფლების არსს (De Haes and Gijsels v. Belgium, (საჩივარი №19983/92), 24.02.1997წ., §42; შდრ. სუსგ-ებს: №ას-938-2020, 18.03.2021წ; №ას-989-2019, 28.06.2022წ.). ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „ფაქტის მტკიცებას ახასიათებს - მტკიცებულებით დადასტურებადი - ობიექტური კავშირი გამოთქმულსა და სინამდვილეს შორის, მაშინ, როდესაც, აზრის/მოსაზრების მაკვალიფიცირებელია პოზიციის ან რწმენის ელემენტი. ბერლინის უმაღლესმა სამხარეო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე მოსარჩელის პიროვნების დამამცირებელი სუბიექტური ელემენტით დატვირთული კომენტარები მიიჩნია შეფასებად და განმარტა, რომ კომენტარების ფორმით გამოხატული ზიზღი და უპატივცემულობა, ვერც ერთად აღებული და ვერც ფაქტის შემცველი ე.წ. ფაქტობრივი ელემენტის მეშვეობით, ვერ შეფასდება ჭეშმარიტობის ან მცდარობის კრიტერიუმით (შდრ. ბერლინის უმაღლესი სამხარეო სასამართლოს 11.03.2020წ. გადაწყვეტილება სოციალურ ქსელში დიფამაციის თემაზე, №10 W 13/20, §22, იხ. ჟურნალში შედარებითი სამართლის ქართულ-გერმანული ჟურნალი, 11/2021, სახელმწიფოსა და სამართლის ინსტიტუტის გამომცემლობა, გვ. 155, თამარ ერგემლიძის თარგმანი)“- იხ. სუსგ N ას-989-2019, 28.06.2022წ.

33. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის თანახმად, „პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა კერძო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა“. კასატორის არგუმენტი, რომ ის კერძო პირია და შესაბამისად, საჯარო პირებთან მიმართებით, თმენის ნაკლები ვალდებულება აქვს, ნაწილობრივ დასაბუთებულია, რადგან „მისაღები კრიტიკის საზღვრები უფრო ფართოა პოლიტიკოსებთან მიმართებაში, ვიდრე კერძო პირთან მიმართებაში“ (იხ. გორელიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2007 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილება, N1279/04, პარ. 35). თუმცა, მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს განეკუთვნება იმის დადასტურება, რომ გავრცელებული ინფორმაცია ფაქტებს წარმოადგენს და არა პირის მოსაზრებას, მის სუბიექტურ ვარაუდს, შეხედულებას. ზემოხსენებული სპეციალური კანონის მე-7 მუხლის თანახმად: „ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა ემყარებოდეს უტყუარ მტკიცებულებებს“ (1); „ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების შეზღუდვისას ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს ამ უფლებების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ“ (2); „აზრის ან ფაქტის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს განცხადებაში მოყვანილი ცნობებისათვის აზრის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ“ (5); „სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს. ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ“ (6). საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას და განმარტავს, რომ კასატორმა ვერ დაძლია მისი კუთვნილი მტკიცების ტვირთი, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი გახდებოდა.

34. გამოხატვის თავისუფლება სამართლებრივი სახელმწიფოს საფუძველია, რადგან მის გარეშე შეუძლებელია ადამიანის თვითრეალიზაცია - გამოხატვის თავისუფლება თითოეული ადამიანის განვითარების და მთლიანად საზოგადოების პროგრესის აუცილებელი საფუძველია, სწორედ ის ქმნის საზოგადოებაში დემოკრატიული ღირებულებების გაზიარების პერსპექტივას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/6/561,568 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე იური ვაზაგაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-39). გამოხატვის თავისუფლების უფლება დემოკრატიული საზოგადოების ფუნდამენტურ და ფუნქციურ ელემენტს წარმოადგენს, ის საზოგადოების განვითარების, ადამიანის უფლებების უზრუნველყოფისათვის აუცილებელ საფუძველს ქმნის. [...] ამ უფლებით თანაბარი და სრულფასოვანი სარგებლობის შესაძლებლობა საზოგადოების ღიაობის და დემოკრატიულობის ხარისხს განსაზღვრავს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2011 წლის 18 აპრილის №2/482,483,487,502 გადაწყვეტილება საქმეზე „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „მოძრაობა ერთიანი საქართველოსთვის“, მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „საქართველოს კონსერვატიული პარტია“, საქართველოს მოქალაქეები – ზვიად ძიძიგური და კახა კუკავა, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია, მოქალაქეები დაჩი ცაგურია და ჯაბა ჯიშკარიანი, საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-25). იმავდროულად, თავისუფალი სიტყვა იმით ფასობს, ანუ სწორედ იმაში გამოიხატება სიტყვის თავისუფლება, რომ ის მოიცავს არა მხოლოდ ისეთ მოსაზრებებს თუ გამონათქვამებს, რომლებიც ყველასათვის მისაღებია, დადებითად აღიქმება, მთლიანად საზოგადოების ან თუნდაც მისი დიდი ნაწილის, უმრავლესობის აზრს და გემოვნებას ეხმიანება, არ ითვლება საჩოთიროდ, არამედ მოიცავს ისეთ იდეებს, აზრებს თუ გამონათქვამებსაც, რომლებიც მიუღებელია ხელისუფლებისთვის, საზოგადოების ნაწილისთვის თუ ცალკეული ადამიანებისთვის, შოკის მომგვრელია, რომელმაც შეიძლება აღაშფოთოს საზოგადოება, ადამიანები, წყენაც კი მიაყენოს მათ, გამოიწვიოს საზოგადოებაში ვნებათაღელვა, ასევე იგი მოიცავს კრიტიკას და სარკაზმსაც. ასეთია ტოლერანტობის, პლურალიზმის, შემწყნარებლობის მოთხოვნები, რომლებიც დემოკრატიის საზრდოობისთვის შეუცვლელი წყაროა (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/6/561,568 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე იური ვაზაგაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-40).

35. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, სიტყვის თავისუფლება მოიცავს არა მხოლოდ სასურველ, უწყინარ ან ნეიტრალურ „ინფორმაციებსა“ და „იდეებს“, არამედ ისეთებსაც, რომლებიც შეურაცხმყოფელი, შოკის მომგვრელი ან შემაშფოთებელია. ასეთია პლურალიზმის, ტოლერანტობისა და გონიერების მოთხოვნები, ურომლისოდაც „დემოკრატიული საზოგადოება“ ვერ იარსებებს (Nilsen and Johnsen v. Norway (საჩივარი №23118/93), 25.11.1999წ., §43; Matalas v. Greece (საჩივარი №1864/18), 25.03.2021წ., §38). აზრის გამოხატვის თავისუფლებაში მოიაზრება ისეთი განცხადებისა და გამოთქმის უფლებაც, რომელიც შეურაცხმყოფელი, აღმაშფოთებელი და შემაწუხებელია (Castells v. Spain (საჩივარი №11798/85), 23.04.1992წ., §42). შეურაცხყოფის საქმეების განხილვის დროს სასამართლოს წინაშეა მთავარი კითხვა: იყო თუ არა აღნიშნული განცხადება „გადაჭარბებული“? ევროსასამართლოს განმარტებით, განცხადების შეფასებისას მნიშვნელოვანი ელემენტია, რამდენად შეიცავს იგი შეურაცხმყოფელ ტერმინებს, ასევე, მათი შინაარსი და გავლენა საზოგადოებაზე (Chauvy and others v. France (საჩივარი №64915/01), 29.06.2004წ.). ამდენად, შესაფასებელია გამოხატვის ფორმა და ღირებულება, მისი საზოგადოებრივი მნიშვნელობა (შდრ. სუსგ-ებს: №ას-569-540-2014, 11.03.2016წ; № ას-989-2019,28.06.2022წ.).

36. საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის 1-ელი პუნქტის მიხედვით, აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, ამ უფლების შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის ინტერპრეტირება უნდა მოხდეს საქართველოს კონსტიტუციის, საქართველოს მიერ ნაკისრი საერთაშორისო სამართლებრივი ვალდებულებების, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად (მუხლი 2); გავრცელებული ინფორმაციის ცილისწამებად მიჩნევისა და შედეგად სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების სპეციალურ წესს სწორედ დასახელებული კანონი არეგულირებს. ინფორმაციის გავრცელების შედეგად სხვა პირის უფლებების შელახვისთვის პირისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების საკითხის შეფასებისას, პირველ ყოვლისა, უნდა მოხდეს აზრისა და ფაქტების გამიჯვნა. „სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდებიან და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის, როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს, შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალიბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში“ (იხ. სუსგ N ას-1278-1298-2011). ამასთანავე, საგულისხმოა, რომ გამოხატვის თავისუფლებით დაცულია არა მარტო ის „ინფორმაცია“ თუ „იდეები“, რომლებიც ხელსაყრელად მიიღება ან მიიჩნევა როგორც არაშეურაცხმყოფელი ან უმნიშვნელო, არამედ აგრეთვე ისეთის მიმართ, რომელიც შეურაცხმყოფელია, შოკირებადია და შემაწუხებელი. ასეთია მოთხოვნები პლურალიზმის, ტოლერანტობის და ფართო აზროვნებისა, რომლის გარეშე არ არსებობს დემოკრატიული საზოგადოება (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 1976 წლის 7 დეკემბრის №5493/72 გადაწყვეტილება საქმეზე „ჰენდისაიდი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, § 49)-იხ. სუსგ N ას-797-2022, 25.11.2022წ.

37. საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ კასატორმა ვერ წარადგინა დასაბუთებული პრეტენზია, რაც მისი საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების გზით სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებას განაპირობებდა. შესაბამისად, უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის უარყოფის შესახებ.

38. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სსსკ-ის 407-ე მუხლის საფუძველზე მოპასუხეს, საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი მტკიცებულებები სრულად უნდა დაუბრუნდეს (2022 წლის 26 დეკემბერს წარმოდგენილ საკასაციო შესაგებელზე დართული მასალები).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა.ჩ–ას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილება;

3. ნ.გ–ს სრულად დაუბრუნდეს, საქართველოს უზენაეს სასამართლოში, 2022 წლის 26 დეკემბერს წარმოდგენილ საკასაციო შესაგებელზე დართული მასალები (119 ფურცელი);

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

მ. ერემაძე