საქმე №ას-423-2021 22 ნოემბერი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები - მ.ხ–ი, ნ.ხ–ი (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ.ხ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 22 ოქტომბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ჩუქებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, სამკვიდრო ქონების წილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ნ.ჯ–ი (ქორწინების შემდგომ მიიღო გვარი გ–ვი; შემდგომ - აწ გარდაცვლილი, პირველი მოპასუხის მეუღლე, მეორე მოპასუხის დედა) და დ. გ–ვი (შემდგომ - პირველი მოპასუხე, პირველი აპელანტი) 1957 წლის 11 სექტემბერს დაქორწინდნენ.

2. წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებულ მეუღლეებს ჰყავდათ ორი შვილი – რ. გ–ვი (შემდგომ - პირველი შვილი, მოსარჩელის მეუღლე ან მამკვიდრებელი) და მ.ხ–ი (ქორწინებამდელი გვარი გ–ვი; შემდგომ - მეორე შვილი, მეორე მოპასუხე, მეორე აპელანტი, პირველი კასატორი).

3. პირველი მოპასუხის მეუღლე 2010 წლის 4 მარტს გარდაიცვალა, ხოლო პირველი შვილი - 2019 წლის 25 თებერვალს, რომელიც მ.ხ–ძესთან (შემდგომ - მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე) რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა 2010 წლის 4 ივნისიდან. თანაცხოვრების პერიოდში შეეძინათ ერთი შვილი - 1996 წლის 11 იანვარს დაბადებული დ. გ–ვი.

4. მოსარჩელე სსგს ქუთაისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მონაცემებით, 2015 წლის 4 სექტემბერს რეგისტრირებულია მისამართზე: ქ. ქუთაისი, ......

5. 2012 წლის მონაცემებით, ქ. ქუთაისში, ....... მდებარე უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით საჯარო რეეტრში რეგისტრირებული იყო პირველი მოპასუხის საკუთრებად. უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტია ექსპლუატაციაში მიღების აქტი №164/93, დამოწმებული 1993 წლის 16 აგვისტოს.

6. პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის, 2012 წლის 1 აგვისტოს გაფორმდა ჩუქების ხელშკრულება, რომლითაც მეორე მოპასუხემ მამისგან საჩუქრად მიიღო წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტში მითითებული უძრავი ქონება.

7. მეორე მოპასუხესა და ნ.ხ–ს (შემდგომ - მეორე მოპასუხის შვილი, მესამე მოპასუხე, მესამე აპელანტი, მეორე კასატორი) შორის, 2014 წლის 30 ივლისს, გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც ამ უკანასკნელმა წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტში მითითებული უძრავი ქონება დედისგან შეიძინა. ნასყიდობის ღირებულებად განისაზღვრა 35 000 აშშ დოლარი.

8. პირველი მოპასუხე დაახლოებით 30 წელია წასულია საქართველოდან და ცხოვრობს ოსეთში. დედის გარდაცვალების შემდეგ, პირველმა შვილმა დედის სამკვიდრო ქონება ფაქტობრივი ფლობით მიიღო და მართავდა მას სამკვიდროს გახსნის დღიდან. მეორე შვილს არც ფაქტობრივი ფლობით და არც სანოტარო ბიუროში განცხადების შეტანით სამკვიდრო არ მიუღია.

9. პირველი შვილის გარდაცვალების შემდეგ, მისი სამკვიდრო ქონება ასევე ფაქტობრივი დაუფლებით სრულად მიიღო მისმა მეუღლემ - მოსარჩელემ. თავიანთი შვილი მამის გარდაცვალების პერიოდში იმყოფებოდა სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში, რის გამოც ის არც ფაქტობრივი ფლობით და არც ნოტარიუსისათვის მიმართვით მამის დანაშთ სამკვიდრო ქონებას არ დაუფლებია.

სარჩელის საფუძვლები:

10. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხეთა წინააღმდეგ და მოითხოვა 1/4 ნაწილში პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის 2012 წლის 1 აგვისტოს დადებული ჩუქების ხელშეკრულებისა და მეორე და მესამე მოპასუხეებს შორის, 2014 წლის 30 ივნისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ქ. ქუთაისში, .... (ს/კ ......) მდებარე უძრავი ქონების 1/4 ნაწილში მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა.

11. მოსარჩელის განმარტებით, სადავო საცხოვრებელი სახლი მისი მეუღლის მშობლების თანასაკუთრება იყო. მეუღლის დედის გარდაცვალების შემდგომ, დედის სამკვიდრო ქონება ფაქტობრივი ფლობით თავისმა მეუღლემ მიიღო, ხოლო ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდგომ კი მოსარჩელემ, რისი გათვალისწინებითაც, პირველ მოპასუხეს (მოსარჩელის მეუღლის მამას) მთლიანი უძრავი ქონების მეორე მოპასუხეზე გასხვისების უფლება არ ჰქონდა, რომელმაც შემდგომ, თავის მხრივ, სადავო უძრავი ქონება ფიქციურად საკუთარ ქალიშვილს მიჰყიდა.

მოპასუხეთა პოზიცია:

12. მეორე მოპასუხემ წარდგენილი წერილობითი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სადავო ქონება მისი მშობლების თანასაკუთრება არ ყოფილა, რადგან არ არსებობს საჯარო რეესტრის ამონაწერი, რომელიც აღნიშნულ ფაქტს დაადასტურებს. სადავო ქონება იყო პირველი მოპასუხის საკუთრება, როცა მან ქონება მის შვილს - მეორე მოპასუხეს საჩუქრად გადასცა.

13. მეორე მოპასუხის მითითებით, ჩუქების ხელშეკრულება მოპასუხეებს შორის 2012 წელს გაფორმდა, ხოლო ნასყიდობის ხელშეკრულება დედა - შვილს შორის ორი წლის შემდეგ - 2014 წლის 30 ივლისს და ფიქციური ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დადებულა.

14. პირველ და მესამე მოპასუხეებს სარჩელზე შესაგებელი არ წარმოუდგენიათ.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

15. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი 1/4 ნაწილში პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის, 2012 წლის 1 აგვისტოს სადავო უძრავ ქონებაზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულება და მეორე და მესამე მოპასუხეებს შორის, 2014 წლის 30 ივნისს იმავე უძრავ ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება (ასევე 1/4 ნაწილში). სადავო ქონების 1/4 ნაწილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობილ იქნა მოსარჩელე.

16. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება მოპასუხეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

17. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 22 ოქტომბრის განჩინებით, აპელანტთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

18. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 1151-ე, 1158-ე და 1159-ე მუხლებზე მითითებით განმარტა, რომ პირველი მოპასუხე და მისი მეუღლე ქორწინებაში 1957 წლიდან იმყოფებოდნენ. მხარეთა შორის საქორწინო ხელშეკრულების დადების ფაქტი დადასტურებული არ არის. ამასთან, სადავო უძრავი ქონება, შეძენილ იქნა მათი ქორწინების პერიოდში, შესაბამისად, ქონება სსკ-ის 1158-ე მუხლით დადგენილი წესის შესაბამისად წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას.

19. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, მართალია, უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ იქნა მხოლოდ პირველი მოპასუხის საკუთრებად (უფლების დამდგენი დოკუმენტის - 16.08.1993 წელს დამოწმებული ექსპლუატაციაში მიღების №164/93 აქტის საფუძველზე), მაგრამ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი უძრავი ქონების მხოლოდ ერთ-ერთი მეუღლის სახელზე რეგისტრაცია არ წარმოადგენს ამავე ქონების მიმართ მეორე მეუღლის თანასაკუთრების უფლების ანულირების საფუძველს და ის, ერთ-ერთი მეუღლის საკუთრებად რეგისტრაციის ფაქტის მიუხედავად, ორივე მეუღლის თანასაკუთრების ობიექტს წარმოადგენს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ სადავო უძრვი ქონება წარმოადგენდა წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული მეუღლეების თანასაკუთრებას. აწ გარდაცვლილის კუთვნილი წილი კი შეადგენდა საცხოვრებელი სახლის 1/2 ნაწილს.

20. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, პირველი მოპასუხის მეუღლე 2010 წლის 4 მარტს გარდაიცვალა, რომლის გარდაცვალებით სამკვიდრო გაიხსნა. სამკვიდრო მასა მოიცავდა ქ. ქუთაისში, ....... მდებარე უძრვი ქონების 1/2 ნაწილს, რომელსაც მისი გარდაცვლების დღიდან დაეუფლნენ პირველი შვილი - მოსარჩელის მეუღლე და პირველი მოპასუხე (აწ გარდაცვლილის მეუღლე), (სასამართლოს მითითებით, მართალია, პირველი მოპასუხის მიერ სამკვიდროს მიღების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის, მაგრამ მოსარჩელეს პირველი მოპასუხის მიერ სამკვიდროს მიღების ფაქტი სადავოდ არ გაუხდია, რაზეც მეტყველებს ის გარემოებაც, რომ მან პრეტენზია განაცხადა სამკვდრო მასის მხოლოდ 1/2 ნაწილზე, რაც მთლიანი საცხოვრებელი სახლის 1/4 ნაწილია). ამასთან, სასამართლომ აღნიშნა, რომ აწ გარდაცვლილის პირველი რიგის მემკვიდრე - მეორე მოპასუხე დედისეულ სამკვიდრო ქონებას არ დაუფლებია და არც სამკვდროს მიღების თაობაზე არ მიუმართავს ნოტარიუსისათვის. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ პირველმა შვილმა, რომელიც მოსარჩელის მეუღლეა, აწ გარდაცვლილის სამკვიდრო ქონების 1/2 ნაწილი მიიღო, რაც მთლიანი საცხოვრებელი სახლის 1/4 ნაწილს წარმოადგენს. ამასთან, დადგენილია, რომ პირველი შვილის გარდაცვალების დღიდან, 2019 წლის 25 თებერვლიდან, სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა და სარგებლობა გააგრძელა მისმა მეუღლემ - მოსარჩელემ, რითაც ამ უკანასკნელმა მიიღო მემკვიდრეობა სსკ-ის 1421-ე და 1424-ე მუხლებით დადგენილი წესის შესაბამისად. სსკ-ის 1433-ე მუხლით დადგენილი წესის მიხედვით კი, მიღებული სამკვიდრო წარმოადგენს სამკვიდროს მიმღები პირის საკუთრების ობიექტს, შესაბამისად, მემკვიდრეობით მიღებული უძრავი ქონების მესაკურედ აღიარების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნა დასაბუთებული და მართლზომიერია.

21. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, პირველმა მოპასუხემ უძრავი ქონება და მათ შორის აწ გარდაცვლილის კუთვნილი წილი აჩუქა მეორე შვილს - მეორე მოპასუხეს. ამ უკანასკნელმა კი, აღნიშნული უძრავი ქონება მიჰყიდა საკუთარ შვილს - მესამე მოპასუხეს, რომელმაც ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე დაირეგისტრირა საკუთრების უფლება სადავო უძრავ ნივთზე, მათ შორის, აწ გარდაცვლილის სამკვიდროს წილზეც, რომელიც ამ პერიოდში ფაქტობრივი ფლობით უკვე მიღებული ჰქონდა პირველ შვილს (მოსარჩელის მეუღლეს), ხოლო 2019 წელს, ასევე ფაქტობრივი ფლობით მიიღო ამ უკანასკნელის მეუღლემ - მოსარჩელემ.

22. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა, პირველი მოპასუხის მიერ მეორე მოპასუხისათვის უძრავი ქონების ჩუქების შესახებ ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და მეორე და მესამე მოპასუხეებს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე, უძრავი ქონების 1/4 ნაწილში ბათილია შემძენი პირების არაკეთილსინდისიერების გამო.

23. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ პირველმა მოპასუხემ სადავო უძრავ ქონებაზე შვილთან - მეორე მოპასუხესთან ჩუქების ხელშეკრულება 2012 წლის 12 აგვისტოს, ხოლო დედა-შვილმა მეორე მოპასუხემ და მესამე მოპასუხემ ამავე უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულება, 2014 წლის 6 აგვისტოს, იმ პერიოდში დადეს, როცა უძრავი ქონების 1/4 ნაწილი წარმოადგენდა პირველი შვილის (როგორც აწ გარდაცვლილის მემკვიდრის) საკუთრებას. ამასთან, მხარეებისათვის, რომლებიც პირველი შვილის უახლოესი ნათესავები იყვნენ (მამა, და და დისშვილი), იმთავითვე იყო ცნობილი ამავე უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით პირველი შვილის უფლებების შესახებ. ამდენად, მამა-შვილს შორის უძრავი ქონების თაობაზე დადებული უსასყიდლო გარიგების, ხოლო დედა-შვილს შორის სასყიდლიანი გარიგების არსებობის პირობებში, სასამართლოს მითითებით, მოპასუხე მხარეს უნდა ემტკიცებინა, რომ არსებობდა ქონების საკუთრებაში მიღების ნამდვილი ნება და რომ შემძენმა არ იცოდა და არც შეიძლებოდა სცოდნოდა აღნიშნული ქონების მიმართ პირველი შვილის კანონიერი ინტერესის არსებობა. აღნიშნულის საპირისპიროდ სააპელაციო სასამართლოს მითითებით დადგენილია, რომ პირველ და მესამე მოპასუხეებს მოსარჩელის მოთხოვნის საწინააღმდეგოდ შესაგებელიც არ წარუდგენიათ, ხოლო მეორე მოპასუხეს, გარდა სიტყვიერი განმარტებისა, რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურდება უძრავი ქონების შემძენი პირების კეთილსინდისიერების ფაქტს, სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია. პირიქით, ის გარემოება, რომ მოპასუხეები და პირველი შვილის უახლოესი ნათესავები - ერთი ოჯახის წევრები არიან, ობიექტურად ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მოპასუხეებმა იმთავითვე იცოდნენ უძრავი ქონების მიმართ მოსარჩელის მეუღლის უფლების შესახებ, რაც უპირობოდ გამორიცხავს შემძენ პირთა კეთილსინდისიერებას, რაც უძრავი ქონების 1/4 ნაწილში სადავო გარიგებების ბათილად ცნობის საფუძველია.

24. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილებით, სადავო გარიგებათა ნაწილობრივ ბათილად ცნობითა და სადავო უძრავი ქონების 1/4 ნაწილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილება მიიღო, რის გამოც არ არსებობს სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ფაქტობრივსამართლებრივი საფუძვლები.

კასატორთა მოთხოვნა და საფუძვლები:

25. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე, მოპასუხეებმა (მეორე და მესამე მოპასუხე) საკასაციო საჩივარი წარადგინეს და გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

26. კასატორთა მითითებით, პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის ჩუქების ხელშეკრულება 2012 წლის 1 აგვისტოს გაფორმდა, ხოლო მეორე და მესამე მოპასუხეებს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება - 2014 წლის 30 ივნისს. სარჩელი სასამართლოში წარდგენილია 2019 წელს, აღნიშნული ხელშეკრულებების გაფორმებიდან როგორც სამწლიანი ზოგადი ვადის, ასევე - უძრავ ქონებასთან მიმართებით 6-წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ. სასამართლომ კი არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ სასარჩელო მოთხოვნა, სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხანდაზმული იყო, რის გამოც სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო, შესაბამისად, ვლინდება სასამართლოს მიერ შესაბამისი კანონის გამოუყენებლობა და არასწორი გადაწყვეტილების მიღება.

27. კასატორთა განმარტებით, დედის გარდაცვალების შემდეგ სადავო ქონების 1/2 წილიდან მემკვიდრეობა უნდა მიეღოთ აწ გარდაცვლილის მეუღლესა და შვილებს. მეორე მოპასუხეს, როგორც კანონისმიერ მემკვიდრეს - შვილს, თავისი კუთვნილი სამკვიდრო წილი არ მიუღია, რამაც გაზარდა მოსარჩელის წილი სამკვიდრო ქონებაზე. მეორე მოპასუხის მიერ თავისი კუთვნილი წილის მიღების შემთხვევაში თითოეული მემკვიდრის წილი განისაზღვრებოდა მთლიანი ქონების 1/6 ნაწილით. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლომ აღნიშნული გარემოება უგულებელყო და მოსარჩელეს მიაკუთვნა იმაზე მეტი, ვიდრე მას კანონით ეკუთვნოდა.

28. კასატორთა მითითებით, 2012 წლის მონაცემებით სადავო ქონება საკუთრების უფლებით საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იყო პირველი მოპასუხის საკუთრებაში. აწ გარდაცვლილს სიცოცხლეში არ მიუმართავს საჯარო რეესტრისთვის, რომ აღნიშნულ უძრავ ქონებაზე თანასაკუთრება დაერეგისტრირებინა. ამდენად, არ შეიძლება აღნიშნულ სადავო უძრავ ქონებაზე აწ გარდაცვლილი მიჩნეულ იქნეს თანამესაკუთრედ, რაც თავისთავად გამორიცხავს მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.

29. კასატორთა მტკიცებით, არ არსებობდა ჩუქებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებების სადავო ქონების 1/4 ნაწილში ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძვლებიც, რამდენადაც დასაჩუქრებული პირველ შემთხვევაში და მყიდველი მეორე შემთხვევაში არიან კეთილსინდისიერი მხარეები, მათ მიერ გამოვლენილი ნება წარმოადგენდა სახელშეკრულებო თავისუფლების ფარგლებში გამოვლენილ ნებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

30. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

31. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

32. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

33. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

34. კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას იმის თაობაზე, რომ სადავო უძრავი ქონება წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული მეუღლეების თანასაკუთრებას წარმოადგენდა. საკასაციო საჩივარში პრეტენზიაა გამოთქმული ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებითაც, კერძოდ, კასატორის მითითებით, სარჩელი ხანდაზმული იყო, რის გამოც სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობები არ არსებობდა. ასევე, საკასაციო საჩივრის პრეტენზიის თანახმად, მეორე მოპასუხეს, როგორც კანონისმიერ მემკვიდრეს, თავისი კუთვნილი სამკვიდრო წილი არ მიუღია, შესაბამისად, მოსარჩელის წილი სამკვიდრო ქონებაზე გაიზარდა, რაც სასამართლომ არ გაითვალისწინა და მოსარჩელეს მიაკუთვნა იმაზე მეტი, ვიდრე მას კანონით ეკუთვნოდა.

35. საკასაციო პალატა უარყოფს საკასაციო საჩივარში გამოთქმულ პრეტენზიებს და, უპირველესად, იმ საკითხზე იმსჯელებს, სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენდა თუ არა წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული მეუღლეების თანასაკუთრებას და ქონების 1/2 ნაწილი შეადგენს თუ არა აწ გარდაცვლილის სამკვიდრო მასას.

36. საკასაციო პალატის მითითებით, ამ კონტექსტში სააპელაციო სასამართლომ სწორად მოიძია მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა სსკ-ის 1158-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას), თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ასეთ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლება წარმოიშობა მაშინაც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი. განსახილველი ნორმის აღწერილობითი ნაწილი იძლევა იმ წინაპირობების ჩამონათვალს, რომელთა დადასტურებაც ერთ-ერთი მეუღლისათვის ქონებაზე თანასაკუთრების წარმოშობის საფუძველია, კერძოდ, მოთხოვნის წარმატებას განაპირობებს, თუკი დადგინდება, რომ მეუღლეები იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში (იხ. სკ-ის 1106-ე, 1151-ე მუხლები) და ქონება შეძენილია სწორედ ამ მოვლენის შემდგომ, ამასთან, კანონი არსებით მნიშვნელობას არ ანიჭებს იმ ფაქტს ეს ქონება შეძენილია მხოლოდ ერთი მეუღლის თუ მათი ერთობლივი სახსრებით. იმ შემთხვევაში, თუკი დადასტურდება, რომ ქონება წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას, მაშინ თანასაკუთრებაში წილთა თანაბრობის პრინციპიდან გამომდინარე (იხ. სკ-ის 173.1 და 954-ე მუხლები), ერთ-ერთი მეუღლის გარდაცვალების შემთხვევაში, სამკვირო მხოლოდ ქონების 1/2 ნაწილზე გაიხსნება (სკ-ის 1339-ე მუხლის თანახმად, ცოცხლად დარჩენილი მეუღლის მემკვიდრეობის უფლება არ ეხება ქონების იმ ნაწილს, რომელიც მას მეუღლეთა თანასაკუთრებიდან ეკუთვნის).

37. ვინაიდან მეუღლეები რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1957 წლიდან და სადავო ქონებაზე პირველი მოპასუხის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძველს წარმოადგენს 1993 წლის 16 აგვისტოს დამოწმებული №164/93 შენობის ექსპლუატაციაში მიღების აქტი, აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ კანონიერად დაუდო საფუძვლად დასკვნას, რომ პირველი მოპასუხის მიერ უძრავი ქონების ქორწინების პერიოდში შეძენა, სადავო ნაწილზე აწ გარდაცვლილის, როგორც პირველი მოპასუხის მეუღლის, საკუთრების უფლების წარმოშობის ლეგიტიმური საფუძველია და მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას) წარმოადგენს, მიუხედვად იმისა, ორივე მათგანზეა თუ ერთ-ერთზე რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. ნიშანდობლივია, პირველი მოპასუხე შესაბამის სამართალწარმოების ეტაპზე აღნიშნულს არც შესდავებია და დასაბუთებული პრეტენზია არ წარუდგენია, რომ სადავო ქონება მის ინდივიდუალური საკუთრებას წარმოადგენდა.

38. საკასაციო პალატის მითითებით, ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, უდავოა, რომ უძრავი ნივთი მამკვიდრებლისა და მისი მეუღლის თანასაკუთრებას წარმოადგენდა, შესაბამისად, აწ გარდაცვლილის სამკვიდრო ქონება სადავო უძრავი ნივთის 1/2 ნაწილს შეადგენდა. ასევე უდავოა, რომ სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მისამე ორმა პირველი რიგის მემკვიდრემ, სახელდობრ, მამკვიდრებლის პირველმა შვილმა (მოსარჩელის მეუღლემ) და აწ გარდაცვლილის მეუღლემ - პირველმა მოპასუხემ (მის მიერ სამკვიდროს მიღების ფაქტი სადავო არ ყოფილა). ამდენად, სამკვიდროს გახსნის დღიდან, 2010 წლის 4 მარტიდან, უძრავი ქონების 1/4 ნაწილის მესაკუთრეს მოსარჩელის მეუღლე და 1/4 ნაწილის მესაკუთრეს - აწ გარდაცვლილის მეუღლე წარმოადგენდა. ვინაიდან სადავო არ არის, რომ პირველი შვილის გარდაცვალების დღიდან, 2019 წლის 25 თებერვლიდან, სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა და სარგებლობა გააგრძელა მისმა მეუღლემ - მოსარჩელემ, ამ უკანასკნელის მიერ მემკვიდრეობით მიღებული უძრავი ქონების მესაკურედ აღიარების შესახებ მოთხოვნა სსკ-ის 1421-ე, 1424-ე და 1433-ე მუხლების მიხედვით, დასაბუთებული და მართლზომიერია.

39. რაც შეეხება მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე კასატორის მითითებას, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მითითება სარჩელისაგან თავის დაცვის ერთ-ერთი ფორმას წარმოადგენს. ამგვარი მითითების მიმართ კი გარკვეული შეზღუდვები მოქმედებს. სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, თავისი ინიციატივით გამოიკვლიოს ხანდაზმულობის საკითხი. ამის შესახებ დაინტერესებულმა პირმა უნდა მიუთითოს. აღნიშნული შეზღუდვა გამომდინარეობს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპიდან: თუ ერთ მხარეს ენიჭება დარღვეული უფლების სასამართლო წესით დაცვის შესაძლებლობა, მეორე მხარე უფლებამოსილია, გამოიყენოს ნებისმიერი სამართლებრივი მექანიზმი მოწინააღმდეგე მხარის პოზიციის გასაქარწყლებლად, ხოლო სასამართლოს მხრიდან ხანდაზმულობის ვადაზე მითითებით ილახება მხარის უფლება. გარდა ამისა, ხანდაზმულობა განიხილება, როგორც საქმის ფაქტობრივი გარემოება. მხარე კი, საპროცესო კანონმდებლობით შეზღუდულია, მიუთითოს ახალი ფაქტებისა და მტკიცებულებების შესახებ ზემდგომ ინსტანციებში. ამდენად მიჩნეულია, რომ ხანდაზმულობის საკითხის დაყენება შესაძლებელია მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოში. მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ მითითება პირველად სააპელაციო ან საკასაციო ინსტანციაში ისევე დაუშვებელია, როგორც ახალ ფაქტებსა და გარემოებებზე მითითება (იხ. სუსგ საქმე №ას-308-2019, 21 ივნისი, 2022 წელი; №ას-1350-1275-2012, 25 მარტი, 2013 წელი). მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე მხარემ სარჩელის ხანდაზმულობაზე მხოლოდ საკასაციო საჩივარში მიუთითა, რისი გათვალისწინებითაც საკასაციო სასამართლო დასახელებულ გარემოებაზე, როგორც ახალ ფაქტობრივ გარემოებაზე, საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე ვერ იმსჯელებს.

40. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ მოპასუხეს შესაგებელში რომც მიეთითებინა სარჩელის ხანდაზმულობაზე, მისი პოზიცია მაინც არ იქნებოდა გასაზიარებელი. უპირველეს ყოვლისა, აღსანიშნავია, რომ მემკვიდრის მიერ სადავო უძრავი ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღება აყენებს მას განსაკუთრებულ სამართლებრივ რეჟიმში. ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლებით (კონკლუდენტური მოქმედებებით) მემკვიდრე ხდება სამკვიდრო ქონების მესაკუთრე. სამკვიდროს მიღების ფაქტის არსებობის შემთხვევაში მემკვიდრეს უფლება აქვს, დაიცვას მიღებული სამკვიდრო სხვა დანარჩენი მემკვიდრეებისაგან, მათ შორის - იმ მემკვიდრეებისგანაც, რომლებმაც საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში დაირეგისტრირეს. ხანდაზმულობის საგანი არის ფარდობითი და არა აბსოლუტური უფლება, შესაბამისად, აბსოლუტურ უფლებაზე ხანდაზმულობა არ ვრცელდება. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მეუღლის მამისა და შემდეგ უკვე ამ უკანასკნელის მეორე შვილის - მეორე მოპასუხის მიერ უკანონოდ განიკარგა სამკვიდრო ქონების ის ნაწილი, რომელიც მოსარჩელის მეუღლესა და შემდგომ მოსარჩელს ფაქტობრივი ფლობით ჰქონდა მიღებული და მათ (ჯერ მოსარჩელის მეუღლისა და შემდგომ უკვე მოსარჩელის) საკუთრებას წარმოადგენდა, შესაბამისად, ამ უკანასკნელის მოთხოვნაზე ხანდაზმულობა არ ვრცელდება (შდრ. საქმე №ას-351-2019, 2020 წლის 15 ოქტომბრის განჩინება).

41. კასატორის ერთ-ერთი საკასაციო პრეტენზიის თანახმად, მას როგორც აწ გარდაცვლილის კანონისმიერ მემკვიდრეს თავისი კუთვნილი სამკვიდრო წილი, არ მიუღია, რამაც გაზარდა მოსარჩელის წილი სამკვიდრო ქონებაზე. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლომ აღნიშნული გარემოება უგულებელყო და მოსარჩელეს მიაკუთვნა იმაზე მეტი, ვიდრე მას კანონით ეკუთვნოდა.

42. ზემოაღნიშნულ პრეტენზიასაც საკასაციო პალატა არ იზიარებს და მიუთითებს, რომ სამემკვიდრეოსამართლებრივი ურთიერთობების წარმოშობა და სამემკვიდრეო უფლებების განხორციელება უკავშირდება არა მარტო სამკვიდროს გახსნის მომენტს (სამკვიდრო იხსნება პირის გარდაცვალების ან სასამართლოს მიერ პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღეს სსკ-ის 1319-1320-ე მუხლები), არამედ მემკვიდრეთა მხრიდან გარკვეული იურიდიული მოქმედების შესრულებას. მართალია, კანონის თანახმად, სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრება ხდება მისი გახსნის მომენტიდან (სსკ-ის 1433-ე მუხლი), მაგრამ როდესაც სამკვიდროს მიმღებ მემკვიდრეთა რიცხვი ერთზე მეტია, მაშინ აუცილებელია, თითოეულმა მემკვიდრემ კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში (სსკ-ის 1424-ე მუხლი) შეასრულოს სამკვიდროს მიღებისათვის აუცილებელი მოქმედება. სამკვიდროს მიღების წესი დადგენილია სსკ-ის 1421-ე მუხლის მეორე ნაწილით, რომლის მიხედვითაც მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად მიიჩნევა, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო (შეად. სუსგ. საქმე №ას-670-637-2014, 04.05.2015წ; საქმე №ას-18-15-2015, 26.10. 2015წ; საქმე №ას-283-268-2017, 07.07.2017წ; საქმე №ას-263-263-2018, 15.05.2018წ.). მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ აწ გარდაცვლილის პირველი რიგის მემკვიდრე - მეორე მოპასუხე (პირველი კასატორი) დედისეულ სამკვიდრო ქონებას არ დაუფლებია და არც სამკვიდროს მიღების თაობაზე არ მიუმართავს ნოტარიუსისათვის, შესაბამისად, ვინაიდან არ არსებობს მის მიერ სამკვიდროს მიღების ნება და სამკვიდროს მიღების მიზნით განხორციელებული მოქმედებების არსებობის ფაქტი, მას პრეტენზია ვეღარ ექნება დანარჩენი მემკვიდრეების მიერ მიღებული სამკვიდროს წილობირივ გადანაწილებაზე.

43. რაც შეეხება კასატორთა წინამდებარე განჩინების 29-ე პუნქტში მითითებულ პრეტენზიას, საკასაციო პალატა დაუსაბუთებლობის მოტივით არ იზიარებს და მიუთითებს, რომ საკასაციო საჩივრის შესწავლით არ ირკვევა სააპელაციო სასამართლოს იმ მსჯელობის წინააღმდეგ დასაბუთებული პრეტენზიის არსებობის ფაქტი, რომელიც ასახულია წინამდებარე განჩინების 22-23-ე პუნქტებში, მით უფრო, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მემკვიდრეობითსამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე, მოპასუხე მხარისათვის ცნობილი იყო, რომ არსებობდა სხვა მემკვიდრეც (პირველი შვილი), რომლის უფლებაც ირღვეოდა სადავო გარიგებათა დადებით.

44. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება.

45. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

46. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

47. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

48. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგები: საქმე №ას-1493-2020, 2021 წლის 15 აპრილის განჩინება; საქმე №ას-203-193-2016, 2016 წლის 2 ივნისის განჩინება; საქმე №ას-1270-1192-2015, 2018 წლის 4 მაისის განჩინება; საქმე №ას-1198-2019, 2021 წლის 25 ივნისის განჩინება;).

49. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

50. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.ხ–ისა და ნ.ხ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. მ.ხ–ს (პ/ნ ......) და ნ.ხ–ს (პ/ნ ........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე ნ.ბ–ას მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 315 ლარის (საგადასახადო დავალება №0 / გადახდის თარიღი 12.04.2021), 70% - 220.5 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე