საქმე Nას-42-2021

14 ივლისი 2022 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

თეა ძიმისტარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ვ.მ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – კ.მ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1.სასარჩელო მოთხოვნა

მოპასუხე, ვ.მ–ძეს დაეკისროს ზიანის ანაზღაურება 4930 ლარის ოდენობით მოსარჩელე, კ.მ–ის სასარგებლოდ.

2. სარჩელის საფუძვლები

2.1 2019 წლის 20 ნოემბერს, მოსარჩელე მისი კუთვნილი ავტომანქანით მოძრაობდა ახალციხე-ადიგენის დამაკავშირებელ გზაზე, რა დროსაც საავტომობილო გზის სავალ ნაწილზე, მოულოდნელად გადმოვიდა მოპასუხის კუთვნილი სამი ძროხა. მიუხედავად მცდელობისა, მოსარჩელემ ვერ შეძლო ავტომანქანის გაჩერება და შეეჯახა ორ მსხვილფეხა პირუტყვს, ხოლო მესამე კი მის ავტომანქანას შეეჯახა მარცხენა წინა მხრიდან, წინა და უკანა კარზე.

2.2 ავტოსატრანსპორტო შემთხვევის ადგილზე შსს ახალციხის რაიონული სამმართველოს, ვალეს პოლიციის განყოფილების თანამშრომლებმა შეისწავლეს საქმის გარემოებები, შეადგინეს საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის სქემა და სატრანსპორტო შემთხვევაში სამართალდამრღვევად ცნეს მოპასუხე, ვ.მ–ძე. ავტოსატრანსპორტო შემთხვევის დროს დაზიანდა მოსარჩელის კუთვნილი ავტომანქანა, რომლის შეკეთებას აუდიტორული დასკვნის თანახმად, ესაჭიროება თანხა, 4930 ლარის ოდენობით.

3. მოპასუხის პოზიცია

მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელე მოძრაობდა დიდი სიჩქარით, არც კი უცდია მანქანის გაჩერება, მან დაუხოცა პირუტყვი, რის გამოც მიადგა ზიანი. მოპასუხემ, ასევე აღნიშნა, რომ მას მიმართული აქვს პროკურატურისთვის საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 188-ე მუხლით გამოძიების დაწყების მიზნით. მოპასუხეს მიაჩნია, რომ არ არსებობს ზიანის ანაზღაურების დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი :

4.1 ადიგენის მაგისტრატი სასამართლოს 2020 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილებით, კობა მერაბიშვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხე მხარეს, ვ.მ–ძეს მოსარჩელის, კ.მ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა 4930 ლარის გადახდა;

4.2 ადიგენის მაგისტრატი სასამართლოს, 2020 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ და მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება.

5.1 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ოქტომბრის განჩინებით, ვ.მ–ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელი დარჩა ადიგენის მაგისტრატი სასამართლოს 2020 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება.

5.2 პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2019 წლის 20 ნოემბერს, მოსარჩელე კ.მ–ი მისი კუთვნილი ავტომანქანით მოძრაობდა ახალციხე-ადიგენის დამაკავშირებელ გზაზე, ე.წ. ფარეხის მიმდებარე ტერიტორიაზე, რა დროსაც საავტომობილო გზის მარცხენა მხრიდან შეეჯახა სავალ ნაწილზე ამოსულ ორ მსხვილფეხა პირუტყვს, ხოლო მესამე მის ავტომანქანას შეეჯახა მარცხენა მხრიდან, წინა და უკანა კარზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით, 2019 წლის 21 ნოემბერს შედგა №ბა000114575 ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი შსს ახალციხის რაიონული სამმართველოს ვალეს პოლიციის განყოფილების მიერ. ოქმის თანახმად, სამართალდამრღვევად ცნობილი იქნა მოპასუხე ვ.მ–ძე.

5.3 საქმის მასალებში წარმოდგენილი ადგილის დათვალიერების ოქმის თანახმად, შემთხვევის ადგილი არ მდებარეობს საგზაო ნიშნის „ფრთხილად ცხოველები“ მოქმედების ზონაში. რაიმე პრეტენზია ოქმის შედგენისას მხარეთა მიერ გამოთქმული არ ყოფილა. ამასთან დადგენილია, რომ 2019 წლის 21 ნოემბერს შედგენილი №ბა 000114575 ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი მოპასუხის მიერ არ გასაჩივრებულა (იხ. ტ.1, ს.ფ. 20-22;). სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილი ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები, მოპასუხის მიერ არც წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრით გამხდარა სადავო (იხ. სააპელაციო საჩივარი ტ.2).

5.4 მოსარჩელე განსახილველი სარჩელით, ზიანის ანაზღაურების სახით მოითხოვს მოპასუხისათვის 4930 ლარის დაკისრებას. კერძოდ, მიყენებული ზიანის ოდენობის დადასტურების მიზნით, მოსარჩელის მიერ საქმის მასალებში წარმოდგენილია 2019 წლის 02 დეკემბრის სერტიფიცირებული შემფასებლის ლ.ბ–ძის ანგარიში N18/11-19, რომლის თანახმად, კ.მ–ის პირად საკუთრებაში არსებული ა/მანქანა MERCEDES-BENZ E3..-ის (სატრანსპორტო საშუალების ს/ნ .....; გამოშვებული 2001წ; ძარის ტიპი - სედანი; ლურჯი 8/8 ფერის; დიზელის ძრავით სარეგისტრაციო ნომერი SZ190SS) აღსადგენად საჭირო მატერიალური დანახარჯების და სარემონტო სამუშაოების საბაზრო ღირებულება 2019 წლის 02 დეკემბრის მდგომარეობით შეადგენს - 4930 ლარს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 38-45).

5.5 მოპასუხის შედავება, როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში ასევე, წარმოდგენილ სააპელაციო საჩივარში, ძირითადად ემყარება იმ გარემოებებს, რომ მოსარჩელე შემთხვევის დროს მოძრაობდა მაღალი სიჩქარით და შეჯახების შედეგად დაიხოცა მისი კუთვნილი პირუტყვი, რითაც მიადგა ზიანი.

5.6 პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის აპელირება, რომ აუდიტორული დასკვნა არაპროფესიონალურ დონეზეა შედგენილი და განმარტა, რომ სამოქალაქო პროცესი აგებულია შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეებს უფლებებთან ერთად ეკისრებათ ფაქტების მითითებისა და შესაბამისი მტკიცებულებების წარდგენის ვალდებულება, რომელთა შეუსრულებლობა მხარეებისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის დანაწესზე, რომლის მიხედვითაც, მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. პალატამ აღნიშნა, რომ მოპასუხის მიერ ზემოაღნიშნული გარემოების საწინააღმდეგო მტკიცებულების წარმოდგენა სწორედ მოპასუხეს ევალებოდა, თუმცა ასეთი მტკიცებულებები მის მიერ წარმოდგენილი არ ყოფილა. შესაბამისად, სასამართლომ გაიზიარა შემფასებლის ანგარიში, რომლითაც ზიანის ოდენობა განისაზღვრა 4930 ლარით.

5.7 პალატამ მიიჩნია, რომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების პირობებში, მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო მოეთხოვა მოპასუხისგან მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, რამდენადაც სახეზეა ზიანის ანაზღაურების შესახებ სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის მოპასუხისთვის დაკისრების კანონით გათვალისწინებული აუცილებელი წინაპირობები.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები

6.1 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ვ.მ–ძემ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6.2 კასატორის მტკიცებით, სასამართლომ დაუსაბუთებლად გაიზიარა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნა, სადაც ასახულია დაზიანებული ავტომანქანის აღდგენის ღირებულება, თუმცა არ არის დადგენილი დაზიანებები, რომელიც აღწერა და შეაფასა აუდიტმა, იყო თუ არა კონკრეტული ავტოსაგზაო შემთხვევისას მიღებული.

6.3 კასატორმა ასევე აღნიშნა, რომ იყო პენსიონერი და შესაბამისად არ ჰქონდა საშუალება თავად დაენიშნა ექსპერტიზა იმის დასადგენად, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მძღოლმა, კ.მ–მა, დაარღვია თუ არა საგზაო მოძრაობის წესები.

7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის, 08 აპრილის განჩინებით, ვ.მ–ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის თანახმად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

8. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგ გარემოებათა გამო:

9. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

10. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარები არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

11. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

12. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

13. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

14. საკასაციო პალატა კასატორს განუმარტავს, რომ იგი საქმეს იხილავს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონის 404-ე მუხლის შესაბამისად და და იგი უფლებამოსილი არ არის გასცდეს კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში დაფიქსირებულ პრეტენზიებს.

15. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ, სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რომლის ფარგლებში მხარეები თავად განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით დადასტურდება ეს ფაქტები. ამასთან, სამოქალაქო პროცესი დისპოზიციურია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსარჩელე თავად წყვეტს, აღძრას თუ არა სარჩელი, ვის წინააღმდეგ აღძრას, რა მოითხოვოს, რის საფუძველზე და რითი ადასტუროს თავისი მოთხოვნა. სამოქალაქო სამართალწარმოება არ ემსახურება ობიექტური ჭეშმარიტების დადგენას, იგი დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის საფუძველზე ხორციელდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ სარჩელის დაკმაყოფილება დამოკიდებულია იმაზე, სარჩელი წარდგენილია თუ არა მოთხოვნაზე პასუხისმგებელი პირის წინააღმდეგ და მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები წარმოდგენილია თუ არა მხარის მიერ. შესაბამისად, მოთხოვნის დაკმაყოფილებას ან დაკმაყოფილებაზე უარს დიდწილად განაპირობებს სამართალწარმოების მოწინააღმდეგე მხარის სათანადოდ შერჩევა და მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების ჯეროვნად დადასტურება.

16. სასამართლო ასევე განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტურის განაწილების სტანდარტი. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი განაწილებულ უნდა იქნეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცება, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია. მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ხოლო ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. მოხმობილი ნორმების ანალიზით დასტურდება, რომ სადავოდ მიჩნეული უფლების კანონიერება უნდა დამტკიცდეს. დარღვეული უფლების დაცვა მხარეს კონკრეტულ ფაქტებზე დაყრდნობით შეუძლია და ამ ფაქტების მითითება მხარის პრეროგატივაა. საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტები, რომელიც სადავოა, დამტკიცებას საჭიროებს, ხოლო ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ფაქტების მიმთითებელ მხარეებს ეკისრებათ. გამონაკლისს წარმოადგენს მატერიალური სამართლით გათვალისწინებული შემთხვევა, როდესაც ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ამა თუ იმ ნორმით განსხვავებულადაა მოწესრიგებული. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის სწორად გადანაწილებას არა მარტო საპროცესო სამართლებრივი, არამედ არსებითი მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობაც გააჩნია, ვინაიდან მხარის მიერ ამ მოვალეობის შეუსრულებლობას ან არაჯეროვნად განხორციელებას, შედეგად მოჰყვება ამავე მხარისათვის უარყოფითი, არახელსაყრელი შედეგი.

17. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს მითითებულ სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებებზე და მიაჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) სამართლებრივ მოწესრიგებას საჭიროებს დელიქტური ვალდებულებებით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან - სსკ-ის 992-ე მუხლი, 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 412-ე მუხლი.

18.საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს ეს ზიანი.

19.ზიანი სამოქალაქო სამართალში შეიძლება წარმოიშვას ერთი მხრივ, ერთ-ერთი მხარის ვალდებულებების შეუსრულებლობით ან არაჯეროვანი შესრულებით, მეორე მხრივ კი, იმ შემთხვევაში, როდესაც მხარეები ზიანის მიყენებამდე არ იმყოფებოდნენ ვალდებულებით ურიერთობაში. ზიანის წარმოქმნისას, სუბიექტის სხვადასხვა სამართლებრივი მდგომარეობისა და მისი ანაზღაურების ვალდებულების წარმოქმნის სხვადასხვა სამართლებრივი საფუძვლების შესაბამისად, სამოქალაქო კანონმდებლობა და სასამართლო პრაქტიკა განასხვავებს სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო ზიანს; სახელშეკრულებო ზიანი შეიძლება მიყენებული იქნეს ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ვალდებულების, კანონის ან ადმინისტრაციული აქტის შეუსრულებლობით. იმის გათვალისწინებით, რომ ზიანის მიყენებამდე მხარეები უკვე იმყოფებოდნენ განსაზღვრულ სამოქალაქო-სამართლებრივ ურთიერთობაში; არასახელშეკრულებოდ ითვლება ზიანი, რომელიც მიყენებულია ისეთი დარღვევის შედეგად, როდესაც მხარეები არ იმყოფებოდნენ ვალდებულებით ურთიერთობაში. არასახელშეკრულებო ზიანი წარმოიქმნება უშუალოდ სამართალდარღვევიდან (დელიქტი). დელიქტი წარმოადგენს კანონისმიერი ვალდებულებითი-სამართლებრივი ურთიერთობის წყაროს, რაც გულისხმობს ერთი პირის (კრედიტორი) უფლებამოსილებას მეორე პირისგან (მოვალისგან) მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება.

20. ამასთან, პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები, კერძოდ, თუ სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით და ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი. ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა, ასევე წარმოადგენს სავალდებულო პირობას დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომისათვის. ამასთან, ზიანი უნდა იყოს პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი ზიანის მიმყენებლის მოქმედებისა (უმოქმედობისა). სწორედ ამ პირობების ერთობლიობა წარმოადგენს იურიდიულ შემადგენლობას, ზიანის ასანაზღაურებლად.

21. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება იმით გამოიხატა, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მოძრავი ქონება (ავტომანქანა) დაზიანდა მოპასუხის კუთვნილი მსხვილფეხა პირუტყვის შეჯახებით, რომელთა გადაადგილება საგზაო მოძრაობის შესახებ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა დარღვევით განხორციელდა. აღნიშნულის თაობაზე შედგენილია ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი (ასკ-ის 127.3), რომელიც მოპასუხის მიერ სადავოდ არ გამხდარა. პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ დამდგარ ზიანში ბრალის არ არსებობის მტკიცების ტვირთი და საპირისპირო გარემოების დამტკიცების ტვირთი, ცალსახად ეკისრებოდა მოპასუხე მხარეს, რომელმაც ვერ უზრუნველყო დამდგარ ზიანში მისი მხრიდან ბრალეულობის არარსებობის დადასტურება.

22. კონკრეტულ შემთხვევაში, როგორც საქმის ვითარებიდან ირკვევა, მოპასუხე სადავოდ არ ხდის მის ბრალეულობას მოსარჩელისათვის დელიქტური ზიანის მიყენებაში, თუმცა, კასატორის მოსაზრებით, მატერიალური ზიანი მხოლოდ მისი ბრალით არ არის გამოწვეული და ზიანის მიმართ მოსარჩელის ბრალეულობაზეც აპელირებს(შერეული ბრალი). ამდენად, დავის არსიდან გამომდინარე, მოპასუხის დელიქტური ვალდებულება ზიანის ანაზღაურებაზე სადავო არაა. მხარეთა შორის სადავოა მხოლოდ დელიქტური ვალდებულების ფარგლები.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მთელ რიგ შემთხვევებში კონკრეტული ზიანის დადგომაში არა მხოლოდ დამზიანებელს, არამედ ასევე დაზარალებულსაც შეაქვს თავისი „წვლილი“. სსკ-ის 415-ე მუხლი აწესრიგებს იმ წინაპირობებს, რომელთა არსებობის შემთხვევაშიც უნდა მოხდეს დაზარალებულის ამ „წვლილის“ გათვალისწინება, და მისგან გამომდინარე სამართლებრივ შედეგებს (გ.რუსიაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019, მუხლი 405, ველი 1). შერეული ბრალის არსებობისას სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის განსაზღვრა გულისხმობს არა ზიანის ანაზღაურებას დაზარალებულის მიერ, არამედ ზიანის მიმყენებლის პასუხისმგებლობის შემცირებას და ზიანის შესაბამისი ნაწილის დაზარალებულზე (კრედიტორი) დაკისრებას. ამ ვითარებაში არსებული ზიანი მოვალისა და დაზარალებულის ერთობლივი მოქმედების განუყოფელი შედეგია. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება მხარეთა ბრალეულობის ხარისხით – უფრო მეტად თუ რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული (სსკ-ის 415-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევის ანალოგიურ დებულებებს ითვალისწინებს გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის 254-ე პარაგრაფი – ,,თანაბრალეულობა” (იხ: Münch Komm BGB/Oetker §254. Bd 2a. Rn. 10. Palandt/Heinrichs, §254. Rn.15. Staudinger/Schiemann. §254. Rn.67. Bamberger/Roth., Grüneberg §254. Bd. 1. Rn.11. 19.) (სუსგ Nას-992-2020, 29.09.2021წ. ას-575-2021 5 მაისი.2022წ).

შესაბამისად, საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანს წარმოადგენს, საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებებითა და გამორკვეული გარემოებებით რამდენად დასტურდება ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად გამოწვეული ზიანის მიმართ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლით გათვალისწინებული შერეული (კრედიტორისა და მოვალის თანმხვედრი) ბრალის არსებობა. მითითებული მუხლის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში – თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი. ამდენად, დასახელებული მუხლი ზიანის მიყენებისას ითვალისწინებს არა რომელიმე მხარის ბრალის გამორიცხვას, არამედ შერეული ბრალის არსებობას, რა შემთხვევაშიც დაზარალებული ინარჩუნებს ზიანის ანაზღაურების უფლებას, თუმცა, იმ ფარგლებში, რაც ზიანის მიმყენებლის ბრალს შეესაბამება. ამდენად, მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობა იცნობს ისეთ შემთხვევას, როდესაც მხარისათვის მიყენებული ზიანი შეიძლება გამოწვეული იყო ორივე მხარის მიზეზით და არსებობდეს მხარეთა ე.წ. „შერეული ბრალი“. ასეთ დროს, სასამართლო ვალდებულია, დაადგინოს, რომელ მხარეს რა მოცულობით ეკისრებათ მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებლობა და მისი ანაზღაურების ოდენობაც აღნიშნული მოცულობის პროპორციულად განსაზღვროს.

23. საქმის მასალები ცხადყოფს, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს მოსარჩელის ავტომანქანით გადაადგილების სიჩქარის თაობაზე, ინფორმაციას იძლევა მხოლოდ მოპასუხე, რომელიც სამართალწარმოების რეჟიმში წარმოადგენს დავის სამართლებრივი შედეგის - ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებისგან გათავისუფლების მოსურნე პირს, რომლის ახსნა-განმარტებასაც, შესაბამისი მტკიცებულებებით უტყუარად დადასტურების გარეშე, სასამართლო ვერ გაითვალისწინებს და სასამართლო დავის გადაწყვეტისას მოპასუხის მარტოოდენ ზეპირსიტყვიერ აპელირებას შერეულ ბრალზე ვერ დაეყრდნობა. აქედან გამომდინარე, პალატის განსჯით, საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებების გათვალისწინებით, მოპასუხემ ვერ დაადასტურა ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს, რომ მოსარჩელეს შეეძლო, თავიდან აეცილებინა ზიანი.

24. საკასაციო პალატა დავის გადაწყვეტის მიზნებისათვის არარელევანტურად აფასებს კასატორის აპელირებას - მისი შემთხვევის ანალოგიურად, სამართალწარმოების ფარგლებში მოსარჩელის ავტომანქანით გადაადგილების სიჩქარის დაუდგენლობის თაობაზე. დადგენილია, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს მოძრაობის წესები დაარღვია მხოლოდ მოპასუხემ, მოსარჩელეს არც მანევრირების წესის დარღვევისა და არც სიჩქარის გადაჭარბების გამო არ დაკისრებია ადმინისტრაციული სახდელი, ამასთან, საქმის მასალებში არ მოიპოვება მოსარჩელის გადაადგილების სიჩქარის ამსახველი დოკუმენტი, თუმცა პალატა მიიჩნევს, რომ ასეთი დოკუმენტის არარსებობა გავლენას ვერ მოახდენს დავის სამართლებრივ ბედზე, ვინაიდან ჯერ ერთი, უცილობლად დადგენილია, რომ სამართალდამრღვევ პირად ცნობილია მოპასუხე, ამასთან შემთხვევის ადგილი არ მდებარეობს საგზაო ნიშნის „ფრთხილად ცხოველები“-ს მოქმედების ზონაში, რაც ქმნის საფუძვლიან ვარაუდს, რომ მოსარჩელე შემთხვევის დროს, დასაშვები სიჩქარით გადაადგილდებოდა.

25. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408.1 მუხლის საფუძველზე, პალატა განმარტავს, რომ ზიანის მიმყენებელი ვალდებულია, სრულად აანაზღაუროს ზიანი, თუმცა ზიანის ანაზღაურების კომპენსაციის ფუნქციიდან გამომდინარე, მისი ოდენობა დაზარალებულისათვის რეალურად მიყენებული ზიანით უნდა შემოიფარგლოს და არ უნდა გამოიწვიოს ამ უკანასკნელის გამდიდრება.

26. რაც შეეხება, კასატორის პრეტენზიას იმ გარემოებასთან დაკავშირებით, რომ სასამართლომ არ ჩაატარა ავტოტექნიკური ექსპერტიზა და ასევე, კასატორის პრეტენზიას საქმეში მტკიცებულების სახით წარმოდგენილ სერტიფიცირებული შემფასებლის ლ.ბ–ძის ანგარიშზე, როგორც არაკვალიფიციურ დოკუმენტზე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ აღნიშნული მტკიცებულების საპირწონედ, მოპასუხეს ევალებოდა ამ ფაქტის დამდგენი, საწინააღმდეგო, უტყუარი და წონადი მტკიცებულებების წარდგენა, თუმცა ასეთი მტკიცებულებები მის მიერ წარდგენილი არ ყოფილა. შესაბამისად, სასამართლო იზიარებს სერტიფიცირებული შემფასებლის ანგარიშს, რომლის შესაბამისად, დაზიანებული ავტოსატრანსპორტო საშუალების აღსადგენად საჭირო მატერიალური დანახარჯებისა და სარემონტო სამუშაოების საბაზრო ღირებულება განისაზღვრა 4930 ლარით.

27. საკასაციო პალატა მიუთითებს მსგავს დავებში უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილ პრაქტიკაზე, მტკიცების ტვირთის განაწილებასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ, როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე - განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს. (იხ. სუსგ. Nას-1911-2018, 31.05.2022წ ; ას-1464-2018 30 აპრილი, 2020 წელი). ამდენად, სამოქალაქო სამართალწარმოებაში დამკვიდრებული მტკიცების ტვირთის განაწილების ფარგლებში, უშუალოდ მოპასუხეს ევალებოდა, სასამართლოს წინაშე დაესაბუთებინა მოსარჩელის ბრალულობა ზიანის დადგომაში, რისთვისაც აუცილებელი იყო ამ ფაქტის დამდგენი, უტყუარი და წონადი მტკიცებულებების წარდგენა და აღნიშნულ ტვირთს, თავი ვერ გაართვა კასატორმა მხარემ.

28. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

29. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

30. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

31. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

პროცესის ხარჯები:

32.საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორს კი გადახდილი აქვთ სახელმწიფო ბაჟი 300 ლარის 30%-90 ლარის ოდენობით, ხოლი 210 ლარის გადახდა გადავადებული ჰქონდა საქმეზე საბოლოო გადწყვეტილების მიღებამდე, სახელმწიფო ბაჟი ჩაითვლება სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, ასევე 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ვ.მ–ძის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე თეა ძიმისტარაშვილი

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე