საქმე №ას-884-2021 31 მაისი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ.ნ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.გ–ია (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 25.06.2021 წლის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 21.01.2021 წლის გადაწყვეტილებით ა.გ–იას (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“) სარჩელი ნ.ნ–ძის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“ ან „კასატორი“) მიმართ დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 25 000 აშშ დოლარის გადახდა ლარში გადახდის დღეს საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ გამოქვეყნებული სავალუტო კურსის შესაბამისად. გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:

1.1. 08.05.2014 წელს შპს „ვ–ას“, რომელსაც წარმოადგენდა დირექტორი გ.დ–ია, და მოსარჩელეს შორის გაფორმდა ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება უძრავ ნივთზე (ბინაზე, მდებარე: ქ. თბილისში, ..... (ყოფ. .........) მე-4 ბლოკი, მე-3 სართული, ბინა №6, 65 კვ.მ). ხელშეკრულების მიხედვით, ნასყიდობის საგნის ფასი განისაზღვრა 26 000 ლარით. ხელშეკრულების პირობით, გამყიდველმა იკისრა 25.06.2014 წლამდე ნასყიდობის საგნის საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში დარეგისტრირების ვალდებულება. ბინის მშენებლობის მიზნით, მოსარჩელემ წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დღეს, 08.05.2014 წელს გ.დ–იას გადაუხადა 25 000 აშშ დოლარი. მოპასუხეს აღნიშნულზე შედავება არ წარმოუდგენია, ასევე - სადავოდ არ გაუხდია, რომ ფასზე ჩანაწერის მიუხედავად, რეალურად ხელშეკრულებით შეთანხმებული ფასი იყო 25 000 აშშ დოლარი.

1.2. შპს „ვ–ამ“ არ შეასრულა მოსარჩელისთვის უძრავი ნივთის გადაცემის ვალდებულება. 02.05.2017 წელს მოსარჩელემ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს მიმართა უფლების წინასწარი რეგისტრაციის მოთხოვნით. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 08.05.2017 წლის №88201735586703 გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა უფლების რეგისტრაციაზე, რადგან სარეგისტრაციოდ წარდგენილ უფლების საგანზე რეგისტრირებული იყო თ.ნ–ძის საკუთრების უფლება. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრა მოსარჩელემ, საბოლოოდ კი მოითხოვა ადმინისტრაციულ საჩივართან დაკავშირებული ადმინისტრაციული წარმოების შეწყვეტა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 14.06.2017 წლის გადაწყვეტილებით ადმინისტრაციული საჩივარი დარჩა განუხილველად.

1.3. 07.07.2016 წელს მოსარჩელის შვილს - თ.გ–ასა და გ.დ–იას შორის გაფორმდა ვალის აღიარების ხელშეკრულება, რომელიც დაამოწმა ნოტარიუსმა ე.ძ–მა. ვალის აღიარების ხელშეკრულებით გ.დ–იამ აღიარა, რომ მას ნამდვილად ჰქონდა მოსარჩელის შვილის - თ.გ–ას ვალი 25 000 აშშ დოლარი, რასაც სრულად გადაუხდიდა 01.09.2016 წლამდე. მხარეები ასევე შეთანხმდნენ, რომ თანხა დაბრუნდებოდა პროცენტის დაურიცხავად.

1.4. გ.დ–ია გარდაიცვალა 18.08.2018 წელს.

1.5. 14.06.2017 წელს მესამე პირ მოპასუხესა და კრედიტორ თ.გ–ას შორის დადებული შეთანხმებით, მესამე პირმა იკისრა კრედიტორის წინაშე გ.დ–იას ნაცვლად ვალის - 25 000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება 2017 წლის სექტემბრის ბოლომდე.

1.6. უდავოა, რომ 2017 წლისთვის გ.დ–იას, როგორც შპს „ვ–ას“ დირექტორს, არ ჰქონია შესრულებული არც ბინაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისა და არც 25 000 აშშ დოლარის თ.გ–ასთვის დაბრუნების ვალდებულება. შესაბამისად, არსებობდა ობიექტური გარემოებები იმისთვის, რომ 14.06.2017 წლის შეთანხმებით, რომელსაც ხელი მოაწერეს თ.გ–ამ და მოპასუხემ, მოპასუხემ აიღო თ.გ–ას მიმართ ბაბუამისის - გ.დ–იას ვალის, 25 000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება 2017 წლის სექტემბრის ბოლომდე. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის განხილვის პროცესში მოსარჩელემ სასამართლოს აღუწერა ის პროცესი, რაც წინ უძღოდა 14.06.2017 წლის ხელწერილის შედგენასა და მასზე მოპასუხის ხელმოწერას. მოსარჩელის განმარტებით, მას შემდეგ, რაც ვერ შეძლო საჯარო რეესტრში წინარე ხელშეკრულების საფუძველზე გადასაცემ ბინაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია, 25 000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულების აღების შესახებ მის მიერ შედგენილი შეთანხმება მიუტანა მოპასუხეს, რომელმაც პირადად მოაწერა ხელი შეთანხმებას.

1.7. საქმეში წარმოდგენილია 28.04.2017 წლის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება თ.ნ–ძესა და შპს „ვ–ას“ შორის. ამ ხელშეკრულებით უძრავი ნივთი - ბინა, მდებარე: ქ. თბილისში, ...... (ყოფ. .....) სართ. 5, ბინა №6, ბლოკი IV, 137.50 კვ.მ, ს/კ: ......., შპს „ვ–ამ“ მიჰყიდა თ.ნ–ძეს. ხელშეკრულებას შპს „ვ–ას“ სახელით ხელს აწერს მოპასუხე, რომლის უფლებამოსილება დადასტურებულია ნოტარიუს ე.კ–ის მიერ დამოწმებული №161401272 08.12.2016 წლის მინდობილობით.

1.8. მოპასუხემ სასამართლო სხდომაზე განმარტა, რომ მისი ურთიერთობა მოსარჩელესთან იმით შემოიფარგლებოდა, რომ ბაბუამ - გ.დ–იამ რამდენჯერმე გაატანა ბინის ქირა, რომელსაც უხდიდა მოსარჩელეს, და მისთვის ცნობილი იყო ბაბუის ვალის შესახებ (24.12.2020წ. სხდომის ოქმი 14:10:16-14:11:28 სთ., 21.01.2021წ. სხდომის ოქმი, 14:38:18-14:38:30 სთ.), მანვე დაადასტურა, რომ მიწვეული იყო ადმინისტრაციულ წარმოებაზე მოსარჩელის საჩივრის განხილვის გამო საჯარო რეესტრში გამართულ სხდომაზე, როგორც შპს „ვ–ას“ წარმომადგენელი (21.01.2021წ. სხდომის ოქმი, 14:38:47 სთ.).

1.9. სასამართლომ მიუთითა, რომ მოპასუხე 2017 წლისთვის მოქმედებდა შპს „ვ–ას“ სახელით. მოპასუხისთვის ცნობილი იყო, რომ შპს „ვ–ას“ მოსარჩელის წინაშე აღებული ჰქონდა ბინის გადაცემის ვალდებულება და ამ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო გ.დ–ია ბინის ქირას უხდიდა მოსარჩელეს. ამრიგად, მოპასუხის მიერ ფაქტობრივი გარემოების უარყოფის მიუხედავად, საქმეში არსებული მტკიცებულებების ერთობლიობაში შეფასების შედეგად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ 2017 წლისთვის მოპასუხე ჩართული იყო მოსარჩელისთვის ბინის გადაცემის ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო გივი დამენიას მიერ ფულადი ვალდებულების აღიარების შემდგომ პროცესში.

1.10. მოპასუხემ სადავო გახადა 14.06.2017 წლის ხელწერილზე მისი ხელმოწერის ნამდვილობის საკითხი, მიმართა სსიპ - ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს დოკუმენტების ტექნიკური, ხელნაწერებისა და ხელმოწერების ექსპერტიზის ჩატარების მოთხოვნით. სსიპ - ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს №006777620 09.11.2020 წლის ექსპერტიზის დასკვნით ექსპერტების წინაშე დასმულ შეკითხვებს პასუხი გასცა ორმა ექსპერტმა. ექსპერტ მ.ვ–ას დასკვნით: ხელმოწერა, მოპასუხის სახელით, განლაგებული ხელწერილზე, 14.06.2017 წლის თარიღით, ხელნაწერი ტექსტის ბოლოს, მარჯვენა მხარეს, სავარაუდოა, რომ შესრულებულია მოპასუხის მიერ. კატეგორიული ფორმით პასუხის გაცემა ვერ მოხერხდა წარმოდგენილი ნიმუშების ვარიაციულობის, შესაბამისი ნიმუშების სიმცირისა და უხარისხობის გამო (შედარებითი კვლევისთვის არ იყო წარმოდგენილი გამოსაკვლევი ხელმოწერის შესაბამისი ტრანსკრიფციის თავისუფალი ნიმუშები, ხოლო წარმოდგენილი შესაბამისი თავისუფალი ნიმუშები არის ქსეროასლები). ექსპერტ მ.ტ–ვის დასკვნით: წარმოდგენილი 14.06.2017 წლის ხელწერილის ქვედა ნაწილში, სიტყვების „ნ.ნ–ძის“ გასწვრივ, განთავსებული მოპასუხის სახელით შესრულებული ხელმოწერა არ არის გადატანილი არც გადამყვანი ქაღალდის მეშვეობით და არც დაწოლის გზით უფერო კვლების შემდგომი გარშემოვლით და არ არის გადატანილი გამჭოლ შუქზე მოპასუხის ხელმოწერის ნიმუშებთან, რომლებიც განთავსებულია 22.06.2017 წლით დათარიღებულ უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე, 10.05.2017 წლით დათარიღებულ უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე, 28.02.2017 წლით დათარიღებულ სალომბარდე სესხის №1275608 ხელშეკრულებაზე, 09.03.2020 წლით დათარიღებულ №20695011170ROD ხელშეკრულებაზე.

1.11. სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 162.1, 170.2, 172-ე მუხლებით და მიუთითა, რომ ექსპერტიზის დასკვნას სასამართლოსთვის განსაკუთრებული მტკიცებულებითი ძალა აქვს, მაგრამ ამის მიუხედავად, სასამართლო მას აფასებს როგორც ერთ-ერთ მტკიცებულებას, სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში. სსიპ - ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექპერტების მიერ 09.11.2020 წელს გაცემული დასკვნა, მართალია, არ არის კატეგორიული, მაგრამ ექსპერტმა გამოთქვა დასაბუთებული ვარაუდი, რომ 14.06.2017 წლის ხელწერილზე ხელნაწერი ტექსტის ბოლოს შესრულებული ხელმოწერა შესრულებულია მოპასუხის მიერ, ამასთან, ექსპერტმა მტკიცებითი ფორმით დაასკვნა, რომ ხელმოწერა არ არის გადატანილი სხვადასხვა ხერხით, როგორიცაა: გადამყვანი ქაღალდის მეშვეობით, დაწოლის გზით უფერო კვლების შემდგომი გარშემოვლით, გამჭოლ შუქზე სხვა ხელმოწერის ნიმუშებიდან. მოპასუხის მიერ სადავო ფაქტობრივი გარემოების უარყოფის ვითარებაში, მას სასამართლოსთვის უნდა წარმოედგინა სათანადოდ დასაბუთებული მტკიცება, რასაც გაამყარებდა იმგვარი მტკიცებულებებით, რომლებზე დაყრდნობითაც დამაჯერებლობის მაღალი ხარისხით დაადასტურებდა, რომ ხელმოწერა მის მიერ არ ყოფილა შესრულებული.

1.12. 10.12.2019 წლის ხელშეკრულებით მოსარჩელის შვილმა - თ.გ–ამ თავისი მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ, რომელიც წარმოიშვა 14.06.2017 წლის ვალის გადაკისრების ხელწერილის საფუძველზე, დაუთმო მოსარჩელეს. ამავე ხელშეკრულების 1.2. პუნქტის მიხედვით: მოთხოვნის დათმობის პირობები სრულადაა განსაზღვრული წინამდებარე ხელშეკრულებით. მოთხოვნის მოცულობა განსაზღვრულია მოთხოვნის დამთმობსა (კრედიტორს) და მოვალეს შორის არსებული ხელწერილით და 07.07.2016 წლის ვალის აღიარების ხელშეკრულებით №1607486994. სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 199-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით და განმარტა, რომ მოთხოვნის დათმობის გარიგებით მოთხოვნა გადადის ახალ კრედიტორზე, რითაც ეს უკანასკნელი ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში იკავებს თავდაპირველი კრედიტორის ადგილს. მოთხოვნის დათმობით არ ხდება კრედიტორსა და მოვალეს შორის არსებული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსის შეცვლა. არ იცვლება არც მოთხოვნა, რომელიც ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსიდან გამომდინარეობს. მოთხოვნა ისეთსავე მდგომარეობაში გადადის ახალი კრედიტორის ხელში, როგორშიც იგი იყო თავდაპირველი კრედიტორის ხელში, მაგრამ ამისათვის აუცილებელია, რომ მოთხოვნა კრედიტორს ეკუთვნოდეს. წარმოდგენილი ხელშეკრულებით შესაძლებელია როგორც დათმობილი მოთხოვნის ზუსტად განსაზღვრა, ასევე, უდავოა, მისი თ.გ–ასთვის კუთვნილების საკითხი. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოთხოვნის უფლების გადაცემაზე მხარეთა შეთანხმება წარმოშობს მოთხოვნაზე საკუთრების უფლებას მოთხოვნის მიმღები პირისათვის.

1.13. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის წარმომადგენლის მოსაზრება წარმოშობილი ფულადი ვალდებულების გამო შპს „ვ–ას“ პასუხისმგებლობის შესახებ. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე არ დაეთანხმა მოპასუხის შუამდგომლობას საქმეში მოპასუხის ნაცვლად შპს „ვ–ას“ ჩართვის შესახებ. შესაბამისად, საქმეზე მოსარჩელის მიერ დასახელებული მოპასუხე არ შეცვლილა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, საქმეზე სათანადო მოპასუხეა ნ.ნ–ძე.

1.14. სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 341-ე მუხლის პირველი ნაწილით და აღნიშნა, რომ იმის მიუხედავად, თუ რა ფაქტობრივი გარემოებები უსწრებდა წინ 07.07.2016 წლის ვალის აღიარების ხელშეკრულების გაფორმებას, ვალის აღიარების ხელშეკრულება არის ახალი ხელშეკრულება, რომლითაც მხარეთა შორის შესაბამისი უფლება-მოვალეობები წარმოიშობა. სასამართლომ დაასკვნა, რომ ამ დავის ფარგლებში, მოსარჩელისა და მოპასუხის სახელშეკრულებო ვალდებულებების არსებობის მტკიცებისთვის საკმარისია 07.07.2016 წლის ვალის აღიარების ხელშეკრულების არსებობის მტკიცება.

1.15. სსკ-ის 203-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოთხოვნის მფლობელთან დადებული ხელშეკრულებით ვალი შეიძლება თავის თავზე აიღოს მესამე პირმაც (ვალის გადაკისრება). ასეთ შემთხვევაში მესამე პირი დაიკავებს თავდაპირველი მოვალის ადგილს. 14.06.2017 წლის ხელწერილი წარმოადგენს ვალის გადაკისრების ხელშეკრულებას, რომლითაც 07.07.2016 წლის ვალის აღიარების ხელშეკრულებით წარმოშობილი ვალდებულებები სამოქალაქო ურთიერთობის ახალ სუბიექტებს შორის გადანაწილდა. მოპასუხემ დაიკავა მოვალის - გ.დ–იას ადგილი, რომელსაც წარმოეშვა ვალდებულება კრედიტორ თ.გ–ას მიმართ. ამ ხელშეკრულებაში გამოვლენილია ორი პირის ნება: კრედიტორის - თ.გ–ასი, რომელიც ინარჩუნებს სახელშეკრულებო ურთიერთობის მონაწილის იგივე სტატუსს, რაც ვალის აღიარების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გააჩნდა (კრედიტორი), და მესამე პირის - მოპასუხის (მოვალე). ხელშეკრულებაზე არსებობს ორი პირის: კრედიტორის - თ.გ–ასა და მესამე პირის - მოპასუხის ხელმოწერები. აღნიშნულიდან გამომდინარე, 14.06.2017 წლის ხელწერილი, როგორც ფორმით, ისე შინაარსით, წარმოადგენს ვალის გადაკისრების ხელშეკრულებას, ნამდვილია და წარმოშობს სამართლებრივ შედეგებს.

1.16. სასამართლომ მოპასუხის იმ პოზიციის საწინააღმდეგოდ, რომ მოცემულ საქმეზე გ.დ–იას მიერ თ.გ–ას წინაშე ნაკისრ ფულად ვალდებულებაზე პასუხისმგებელია მისი მემკვიდრე, განმარტა, რომ გ.დ–იას სამკვიდრო პასივი არ შესულა სამკვიდრო მასაში, რადგან 14.06.2017 წლის ხელწერილი გ.დ–იას გარდაცვალებამდე შედგა (სსკ-ის 1328.1 მუხლი). მოპასუხის მიერ გ.დ–იას ვალის გადაკისრებით, ამ უკანასკნელის სამკვიდრო პასივიდან გამოირიცხა თ.გ–ას წინაშე ვალდებულება და ის გადაეცა მოპასუხეს ჯერ კიდევ გ.დ–იას სიცოცხლეში.

1.17. 10.12.2019 წელს თ.გ–ამ თავისი მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ, რომელიც წარმოშობილი იყო ვალის გადაკისრების ხელშეკრულებიდან, დაუთმო მამას - მოსარჩელეს (სსკ-ის 199.1 მუხლი). სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს კანონმდებლობით არ არის დაწესებული რაიმე აკრძალვა, რომელსაც ეწინააღმდეგებოდა თ.გ–ას გადაწყვეტილება საკუთარი მოთხოვნის უფლება ხელშეკრულებიდან წარმოშობილ ფულად ვალდებულებაზე დაეთმო მამის, მოსარჩელისთვის. ეს გადაწყვეტილება არ საჭიროებდა მოპასუხის თანხმობას. წერილობითი ფორმის დაცვის ვალდებულების არარსებობის მიუხედავად, მხარეებს შორის 10.12.2019 წელს წერილობით გაფორმდა მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულება და მასზე ხელმოწერები დამოწმდა ნოტარიუსის მიერ. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ 25 000 აშშ დოლარის მოთხოვნის შესახებ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

1.18. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხზეც. სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს. მოცემულ შემთხვევაში, ფულადი ვალდებულების წარმოშობის საფუძველია 07.07.2016 წლის ვალის აღიარების ხელშეკრულება, შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაიწყოს არა 08.05.2014 წლიდან, როგორც ამას მოპასუხე მიიჩნევს, არამედ 07.07.2016 წლიდან. სასამართლომ მიუთითა, რომ 07.07.2016 წელს დაწყებული ხანდაზმულობის ვადა შეწყდა 14.06.2017 წელს, რადგან ამ დღეს შედგენილი ხელწერილით მოპასუხემ თავის თავზე აიღო ფულადი ვალდებულება თ.გ–ას წინაშე და მიუთითა ვადა, რა ვადაშიც შეასრულებდა ამ ვალდებულებას. სასამართლომ განმარტა, რომ შეთანხმების შინაარსი წარმოადგენს მოთხოვნის არსებობის სხვაგვარად აღიარებას, შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის გამოთვლასთან დაკავშირებით გამოყენებულ უნდა იქნეს სსკ-ის 137-ე მუხლი (ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ ვალდებული პირი უფლებამოსილი პირის წინაშე ავანსის, პროცენტის გადახდით, გარანტიის მიცემით ან სხვაგვარად აღიარებს მოთხოვნის არსებობას). სარჩელი სასამართლოში წარმოდგენილია 11.12.2019 წელს, ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტის შემდეგ, შესაბამისად, ის არ უნდა იქნეს მიჩნეული ხანდაზმულად.

2. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 25.06.2021 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და მათ სამართლებრივ შეფასებებს.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. წინამდებარე საკასაციო საჩივრის ფარგლებში სასამართლოს მსჯელობის საგანია, 07.07.2016 წლის ვალის აღიარების ხელშეკრულებისა და 14.06.2017 წლის შეთანხმების საფუძველზე მოპასუხისათვის 25000 აშშ დოლარის დაკისრების კანონიერება.

9. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ნების გამოვლენა სსკ-ის 341-ე მუხლით (იმ ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, რომლითაც აღიარებულ იქნა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა (ვალის არსებობის აღიარება), აუცილებელია წერილობითი აღიარება. თუ სხვა ფორმაა გათვალისწინებული იმ ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობისათვის, რომლის არსებობაც აღიარებულ იქნა, მაშინ აღიარებაც მოითხოვს ამ ფორმას; თუ ვალის არსებობა აღიარებულია ანგარიშსწორების (გადახდის) საფუძველზე ან მორიგების გზით, მაშინ ფორმის დაცვა არ არის აუცილებელი) განმტკიცებულ ვალის არსებობის აღიარებად რომ დაკვალიფიცირდეს და შესაბამისი სამართლებრივი შედეგები წარმოშვას, ის ვალდებულების შესრულების დამოუკიდებელ საფუძველს უნდა ქმნიდეს, რამდენადაც ვალის აღიარება დამოუკიდებელ გარიგებად განიხილება და მისი დანიშნულება სწორედ ახალი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობაა. არაერთ საქმეზე უზენაესი სასამართლოს განმარტების თანახმად, ვალის აღიარება იმით განსხვავდება ნებისმიერი სხვა ფორმით გათვალისწინებული მოთხოვნის აღიარებისაგან, რომ იგი ახალი ხელშეკრულებაა და არა სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში ნების გამოვლენა. ვალის არსებობის აღიარება არის ცალმხრივი და აბსტრაქტული ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ერთი მხარე მეორე მხარის სასარგებლოდ დამოუკიდებლად კისრულობს გარკვეულ მოქმედებების შესრულებას. თუ მხარეები უკვე არსებული ვალდებულების შინაარსიდან გამოდიან ან ადასტურებენ მას, ან მხარეები არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ, ვალის აღიარებად არ მიიჩნევა. ვალის არსებობის აღიარება მხოლოდ მაშინ ვლინდება, თუ იგი დამოუკიდებელია ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისაგან და ახალ, დამოუკიდებელ მოთხოვნას წარმოშობს (შდრ. სუსგ-ები №ას-839-890-2011, 8.11.2011წ; №ას-392-371-2013, 8.11.2013წ; №ას-1083-1040-2016, 26.04.2018წ; №ას-758-2019, 22.10.2019წ.).

10. ვალის არსებობის აღიარება უნდა აკმაყოფილებდეს გარიგების ნამდვილობის პირობებს. ხელშეკრულებაში გაწერილი უნდა იყოს მისთვის მახასიათებელი ყველა არსებითი პირობა: კრედიტორისა და მოვალის მონაცემები, მოვალის მიერ კრედიტორის წინაშე შესასრულებელი კონკრეტული ვალდებულება და მომავალში მისი შესრულების განზრახვა (იხ. ე. ბაღიშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019, მუხლი 341, ველი 12; შდრ. სუსგ №ას-1485-1401-2012, 11.11.2013წ.). პირი უნდა აღიარებდეს გარკვეულ ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობას და კისრულობდეს მისი შესრულების ვალდებულებას. ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულების თავისებურება სწორედ ისაა, რომ მასში ვალდებულების შესრულების მზაობა იკვეთება (სუსგ №ას-1133-1079-2014, 30.09.2015წ; №ას-226-213-2015, 18.05.2015წ.). რადგან ვალის კონსტიტუტიური აღიარების დროს ახალი მოთხოვნა წარმოიშობა, ახალი ხანდაზმულობის ვადა იწყება. შესაბამისად, იმ შემთხვევაშიც კი, როცა ძველი ურთიერთობიდან გამომდინარე მოთხოვნა ხანდაზმულია, ახალი ვადა მაინც იწყებს ათვლას (შდრ. ე. ბაღიშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019, მუხლი 341, ველი 21).

11. საქმის მასალებში წარმოდგენილია 07.07.2016 წელს მოსარჩელის შვილს - თ.გ–ასა და გ.დ–იას შორის სანოტარო წესით გაფორმებული ვალის აღიარების ხელშეკრულება, რომლითაც გ.დ–იამ აღიარა, რომ მას ნამდვილად ჰქონდა მოსარჩელის შვილის - თ.გ–ას ვალი 25 000 აშშ დოლარი, რასაც სრულად გადაუხდიდა 01.09.2016 წლამდე (იხ. ტ.1, ს.ფ. 15-18). საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ მითითებული დოკუმენტი ვალდებულების შესრულების დამოუკიდებელ საფუძველს ქმნის და მასში გამოვლენილი ნება წარმოადგენს სსკ-ის 341-ე მუხლით გათვალისწინებულ ვალის აბსტრაქტულ (კონსტიტუციურ) აღიარებას.

12. დადგენილია ასევე, რომ 14.06.2017 წელს მოპასუხესა და თ.გ–ას შორის დადებული შეთანხმებით, მოპასუხემ იკისრა კრედიტორის - თ.გ–ას წინაშე გ.დ–იას ნაცვლად ვალის - 25 000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება 2017 წლის სექტემბრის ბოლომდე (იხ. ტ.1, ს.ფ. 19). სსკ-ის 203-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოთხოვნის მფლობელთან დადებული ხელშეკრულებით ვალი შეიძლება თავის თავზე აიღოს მესამე პირმაც (ვალის გადაკისრება). ასეთ შემთხვევაში მესამე პირი დაიკავებს თავდაპირველი მოვალის ადგილს. აღნიშნული სამართლებრივი ნორმა აწესრიგებს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ვალის გადაკისრებას ადგილი აქვს კრედიტორსა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულების (და არა ცალმხრივი მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენა) საფუძველზე, სადაც ცალსახაა კრედიტორის ნება მესამე პირის მიერ ვალდებულების საკუთარ თავზე აღების თაობაზე და იგი, როგორც წესი, არ საჭიროებს მოვალის თანხმობას (იხ. დამატებით: თ. შოთაძე, სანივთო სამართალი, თბილისი 2014, გვ. 198-199). აღნიშნული ხელშეკრულების სამართლებრივი შედეგი არის ის, რომ მესამე პირი იკავებს მოვალის ადგილს, რაც იმას ნიშნავს, რომ თავდაპირველი მოვალის მიმართ მოთხოვნა წყდება და შესაბამისად, კრედიტორს თავდაპირველი მოვალის მიმართ მოთხოვნის უფლება აღარ გააჩნია. შესაბამისად, მესამე პირსა და კრედიტორს შორის ურთიერთობის ვალის გადაკისრებად კვალიფიკაციის მიზნებისათვის, აუცილებელია ცალსახად და არაორაზროვნად დადგინდეს კრედიტორის ნება მასზე, რომ მესამე პირმა მოვალის ადგილი დაიკავოს (სუსგ №ას-559-2019, 04.12.2019წ; №ას-107-107-2018, 08.01.2020წ.). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ 14.06.2017 წელს მოპასუხესა და თ.გ–ას შორის დადებული შეთანხმება ექცევა სსკ-ის 203-ე მუხლის მოწესრიგების ფარგლებში. ამასთან, სსკ-ის 137-ე მუხლის შესაბამისად, წარმოადგენს ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტის საფუძველს (იხ. წინამდებარე განჩინების 1.18 პუნქტი).

13. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 10.12.2019 წლის ხელშეკრულებით მოსარჩელის შვილმა - თ.გ–ამ, სსკ-ის 199-ე მუხლის შესაბამისად, თავისი მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ, რომელიც წარმოიშვა 14.06.2017 წლის ვალის გადაკისრების ხელწერილის საფუძველზე, დაუთმო მოსარჩელეს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 22-24). ამრიგად, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 25 000 აშშ დოლარის დაკისრების შესახებ.

14. კასატორი სადავოდ ხდის 14.06.2017 წლის შეთანხმებაზე მისი ხელმოწერის ნამდვილობას და მიუთითებს, რომ ამ გარემოების შეფასებისას სასამართლო არასწორად დაეყრდნო ექსპერტიზის დასკვნას, რომელიც კატეგორიული ხასიათის არ არის. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიას და განმარტავს, რომ ექსპერტის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგიერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ამასთან, ექსპერტი პროცესის მონაწილე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეესაბამებოდეს კანონის ნორმებს, შეიცავდეს გამოკვლევის ობიექტურობას, მყარ არგუმენტაციას დასმულ კითხვებზე, მეცნიერულად დასაბუთებულ პასუხებს. საბოლოოდ, სასამართლო განსაზღვრავს ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას და ამ მტკიცებულების შეფასების შედეგად ადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებს (სუსგ №ას-1152-2021, 31.01.2022წ.). სსსკ-ის 172-ე მუხლი ადგენს, რომ ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით. მოცემულ შემთხვევაში, სსიპ - ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტების მიერ 09.11.2020 წელს გაცემული დასკვნის თანახმად, ექსპერტმა გამოთქვა დასაბუთებული ვარაუდი, რომ 14.06.2017 წლის ხელწერილზე ხელნაწერი ტექსტის ბოლოს შესრულებული ხელმოწერა შესრულებულია მოპასუხის მიერ, ამასთან, ექსპერტმა მტკიცებითი ფორმით დაასკვნა, რომ ხელმოწერა არ არის გადატანილი სხვადასხვა ხერხით, როგორიცაა: გადამყვანი ქაღალდის მეშვეობით, დაწოლის გზით უფერო კვლების შემდგომი გარშემოვლით, გამჭოლ შუქზე სხვა ხელმოწერის ნიმუშებიდან (იხ. ტ.1, ს.ფ. 144-159).

15. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას, სასამართლო იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობით დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლივად, რომლის ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა (სუსგ №ას-584-543-2017, 06.06.2017წ; №ას-484-2019, 30.10.2020წ.). მოპასუხემ ვერ შეძლო იმ გარემოების დადასტურება, რომ 14.06.2017 წლის ხელწერილზე ხელმოწერა მის მიერ არ ყოფილა შესრულებული.

16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

17. კასატორმა ვ– შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვ–ც კასატორი მიუთითებს. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

18. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის 30%-ის ანგარიშში 232,6 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.ნ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. ნ.ნ–ძეს (პ/ნ: .........) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის 30%-ის ანგარიშში 232,6 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე

რევაზ ნადარაია