22 ნოემბერი, 2022 წელი

№ას-881-2022 ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ შ.პ.ს. „ფ.გ.“

მოწინააღმდეგე მხარეები _ ნ.უ–ი, ქ.უ–ი

გასაჩივრებული განჩინება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 26 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ ბრძანებების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ნ.უ–მა და ქ.უ–მა სარჩელებით მიმართეს ფოთის საქალაქო სასამართლოს, მოპასუხე - შ.პ.ს. „ფ.გ–ი“-ს მიმართ, შემდეგი მოთხოვნებით:

1.1. ნ.უ–ის სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე შ.პ.ს. „ფ.გი“-ს 2020 წლის 18 აგვისტოს N53/პ ბრძანების ბათილად ცნობა.

1.2. შ.პ.ს. „ფ.გ“-სათვის ნ.უ–ის სასარგებლოდ, კომპენსაციის - 3900 აშშ დოლარის დაკისრება.

1.3. ქ.უ–ის სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე შ.პ.ს. „ფ.გ“-ს 2020 წლის 18 აგვისტოს N52/პ ბრძანების ბათილად ცნობა.

1.4. შ.პ.ს. „ფ.გ“-სათვის ქ.უ–ის სასარგებლოდ, კომპენსაციის - 7200 აშშ დოლარის დაკისრება.

2. ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 09 სექტემბრის განჩინებით ზემოაღნიშნული საქმეები გაერთიანდა ერთ წარმოებად.

3. მოპასუხემ სარჩელები არ ცნო.

4. ფოთის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნ.უ–ისა და ქ.უ–ის სარჩელი ბრძანების ბათილად ცნობისა და კომპენსაციის ანაზღაურების თაობაზე, დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი შ.პ.ს. „ფ.გ“-ს 2020 წლის 18 აგვისტოს N53/პ ბრძანება ნ.უ–ის სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე. შ.პ.ს. „ფ.გ“-ს მოსარჩელე ნ.უ–ის სასარგებლოდ, კომპენსაციის - 3900 აშშ დოლარის (დარიცხული) გადახდა დაეკისრა. ბათილად იქნა ცნობილი შ.პ.ს. „ფ.გ“-ს 2020 წლის 18 აგვისტოს N52/პ ბრძანება ქ.უ–ის სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე. შ.პ.ს. „ფ.გ“-ის მოსარჩელე ქ.უ–ის სასარგებლოდ, კომპენსაციის - 7200 აშშ დოლარის (დარიცხული) ანაზღაურება დაეკისრა.

5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

6. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 26 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, მათი სამართლებრივი შეფასება და მიუთითა შემდეგზე:

6.1. 2020 წლის 03 იანვრის შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, ნ.უ–ი დასაქმებული იყო მოპასუხესთან ოსტატის თანამდებობაზე და მისი ყოველთვიური შრომის ანაზღაურება 1300 აშშ დოლარს შეადგენდა. ხელშეკრულება გაფორმებული იყო ერთი წლის ვადით, 2020 წლის 03 იანვრიდან 2020 წლის 31 დეკემბრამდე.

6.2. 2020 წლის 03 იანვრის შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, ქ.უ–ი დასაქმებული იყო მოპასუხესთან წარმოების მენეჯერის თანამდებობაზე და მისი შრომის ანაზღაურება 2400 აშშ დოლარს შეადგენდა. ხელშეკრულება გაფორმებული იყო ერთი წლის ვადით, 2020 წლის 03 იანვრიდან 2020 წლის 31 დეკემბრამდე.

6.3. მოპასუხის 18.08.2020 წლის N53/პ ბრძანებით, მოსარჩელე ნ.უ–ის ქმედება, რომელიც გამოიხატა სამსახურში 5 დღით არასაპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობაში, მიჩნეული იქნა დისციპლინურ გადაცდომად. ამავე ბრძანების მე-3 პუნქტით შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტითა და შრომის შინაგანაწესის მე-14 მუხლის მე-13 ქვეპუნქტის შესაბამისად, ნ.უ–ს დისციპლინურ სახდელად განესაზღვრა სამსახურიდან გათავისუფლება და შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება.

6.4. მოპასუხის 18.08.2020 წლის N52/პ ბრძანებით, მოსარჩელე ქ.უ–ის ქმედება, რომელიც გამოიხატა სამსახურში 5 დღით არასაპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობაში, მიჩნეული იქნა დისციპლინურ გადაცდომად. ამავე ბრძანების მე-3 პუნქტით შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტითა და შრომის შინაგანაწესის მე-14 მუხლის მე-13 ქვეპუნქტის შესაბამისად, ქ.უ–ს დისციპლინურ სახდელად განესაზღვრა სამსახურიდან გათავისუფლება და შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება.

6.5. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მოსარჩელეთა განმარტებაზე, რომ მათ თვითნებურიდ არ მიუტოვებიათ სამუშაო, 2020 წლის 30 ივლისს გამართულ კრებაზე უთხრეს, რომ ფაბრიკა ვერ აგრძელებდა მუშაობას და დროებით, მორიგ შეკვეთამდე წყდებოდა საქმიანობა. მოსარჩელეები იმავე წლის 7 აგვისტოს მივიდნენ ფაბრიკაში, სადაც დაცვამ არ შეუშვა. მიუხედავად ამისა, თურქი თანამშრომლები ყოველ დღე - 10 აგვისტოს ჩათვლით მაინც მიდიოდნენ სამსახურში და ფაბრიკის ეზოში იდგნენ. ამასთან, თურქ სპეციალისტებს დაუკავშირდა ერთ-ერთი პარტნიორი, კომპანიის 23% წილის მფლობელი - ი.ა–ი და აცნობა, რომ შეკვეთას დააგვიანდებოდა თვე ან თვენახევარი და დაბრუნებულიყვნენ თურქეთში. დამფუძნებელმა დაარწმუნა ისინი, რომ დაბრუნება მალე მოუწევდათ. მოსარჩელეთა მტკიცებით, საქართველოდან წასვლამდე ადმინისტრაციის მხრიდან რაიმე შეტყობინებას ან კომუნიკაციის მცდელობას ადგილი არ ჰქონია. ასევე, სამუშაოდან გათავისუფლებამდე მოპასუხეს რაიმე ახსნა-განმარტება მოსარჩელეთათვის არ მოუთხოვია. მოსარჩელეები 2020 წლის 11 აგვისტომდე იმყოფებოდნენ ფოთში, ჰქონდათ სამუშაოს გაგრძელების მოლოდინი და საქართველო 2020 წლის 11 აგვისტოს დატოვეს.

6.6. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საგულისხმო იყო, რომ მხარეთა შორის არ იყო სადავო 2020 წლის 30 ივლისს მოპასუხე საწარმოში კრების ჩატარებისა და თანამშრომელთა დათხოვნის ფაქტი. მოპასუხე სადავოდ ხდიდა მხოლოდ იმ გარემოებას, რომ საწარმოში გამართული კრება არ მოითხოვდა თურქი პერსონალის, მათ შორის - მოსარჩელეთა დასწრებას, მათ საწარმოს ადმინისტრაციისგან არ მიუღიათ რაიმე შეტყობინება სამსახურში გამოუცხადებლობასთან დაკავშირებით და ისინი ვალდებული იყვნენ, გამოცხადებულიყვნენ და შეესრულებინათ თავიანთი მოვალეობები. პალატის განმარტებით, საქმეში არ წარმოდგენილა მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა, რომ მითითებული კრება მხოლოდ არათურქი პერსონალისთვის ჩატარდა ან კრებით გადაწყვეტილი საკითხის (პანდემიის გამო, სამუშაოს დროებითი შეჩერების) მიზნობრივი ჯგუფის წევრებს გაეგზავნათ შეტყობინებები სამსახურში გამოუცხადებლობასთან დაკავშირებით.

6.7. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მხარეთა შორის სადავო არ გამხდარა, რომ 2020 წლის 10 აგვისტოდან იმავე წლის 18 აგვისტომდე პერიოდში სამსახურში გამოუცხადებლობის საფუძვლით, მოსარჩელეთა სამსახურიდან გათავისუფლებამდე, დამსაქმებელს ისინი სამუშაოდან დათხოვნის შესახებ არ გაუფრთხილებია და მათგან არც ახსნა-განმარტებები მიუღია. მოპასუხემ მხოლოდ სააპელაციო საჩივარში მიუთითა, რომ არსებული ვითარებიდან გამომდინარე, დამსაქმებელი არ იყო ვალდებული, გაფრთხილების შესახებ შეტყობინება გაეგზავნა და ახსნა-განმარტება მოეთხოვა დასაქმებულთათვის ან მიეცა დამატებითი დრო, ვინაიდან მისთვის წინასწარ იყო ცნობილი, რომ გაფრთხილება შედეგს არ გამოიღებდა.

6.8. საქმეში წარმოდგენილი თანხის ელექტრონული გზავნილების განხორციელების დამადასტურებელი ამონაწერების თანახმად, 2020 წლის 16 სექტემბერს, ნ.ი–თვის მოპასუხის სახელით გადარიცხულია სექტემბრის ხელფასი. ხოლო 2020 წლის 21 ოქტომბერს, ნ.ი–თვის, როგორც მიმღებისთვის, ასევე მოპასუხის სახელით გაგზავნილია, ნ.ი–ა და ქ.ი–თვის განკუთვნილი თანხები. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მართალია მოპასუხე მიუთითებდა, რომ მოსარჩელეები ს.ს. „ფ.ტ“-ში იყვნენ დასაქმებულები და სექტემბერ-ოქტომბრის თვის ხელფასები მათ სწორედ ს.ს. „ფ.ტ“-ში შესრულებული სამუშაოსათვის ჩაერიცხათ, მაგრამ ამ გარემოებათა დამადასტურებელი მტკიცებულებები (მოსარჩელეთა მიერ ს.ს. „ფ.ტ“-სთან“ დადებული შრომითი ხელშეკრულებები) მოპასუხეს არ წარმოუდგენია. შესაბამისად, მხოლოდ ს.ს. „ფ.ტ“-ს დირექტორის 2021 წლის 27 სექტემბრის წერილი ვერ მოახდენდა სააპელაციო სასამართლოს შინაგანი რწმენის ფორმირებას იმ ფაქტობრივი გარემოების დადგენილად მიჩნევისათვის, რომ მოსარჩელეებისთვის ს.ს. „ფ.ტ“-ს მიერ მოპასუხე შ.პ.ს. „ფ.გ“ის სახელით განხორციელებული თანხის გადახდები, სწორედ ს.ს. „ფ.ტ“-ში შესრულებული სამუშაოებისთვის განხორციელდა.

6.9. საქმეში არსებული ელექტრონული მიმოწერის შინაარსის გათვალისწინებით, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2020 წლის 11 აგვისტოს მოსარჩელეები ელექტრონულ კომუნიკაციას ახორციელებდნენ ჰ.კ–თან (საწარმოს 23%-იანი წილის მფლობელი) და ი.ა–თან (საწარმოს 23%-იანი წილის მფლობელი), მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულებების შეწყვეტის პირობებთან დაკავშირებით (მოსარჩელეები ხელშეკრულების შეწყვეტის საკუთარ პირობებს სთავაზობდნენ დამსაქმებლებს), მიუთითებდნენ, რომ შეუთანხმებლობის შემთხვევაში, მოუწევდათ სასამართლოში სარჩელის წარდგენა. მოპასუხე საწარმოს დამფუძნებელი პასუხად მიუთითებდა, რომ თვის დასაწყისში პირადად შეხვდებოდა მოსარჩელეებს, თუმცა, ამ უკანასკნელთა მიერ მოგვიანებით განხორციელებული მინაწერით ირკვევა, რომ შეხვედრა არ შემდგარა.

6.10. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, დასაქმებულის გათავისუფლების კანონიერების შემოწმებისას საჭიროა პასუხი გაეცეს შემდეგ კითხვებს: შეიძლება თუ არა მხოლოდ გაცდენილ დღეთა რაოდენობა იყოს საკმარისი დასაქმებულის სამუშაოდან დათხოვნისათვის და შეიძლება თუ არა დასაქმებულის სამუშაოდან დათხოვნა შეტყობინების, გაფრთხილებისა და მისგან ახსნა–განმარტების მოსმენის გარეშე. სააპელაციო საჩივრით სადავო იყო, დასაქმებულთა მიერ ჩადენილი გადაცდომის, სასამართლოს მიერ, როგორც არაუხეში დარღვევის კვალიფიკაციის, სამსახურიდან გათავისუფლებამდე, დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულთა წინასწარი გაფრთხილების ვალდებულების არსებობისა და დასაქმებულთა გამოუცხადებლობით გამოწვეული ზიანის დადასტურების საკითხები.

6.11. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, მოცემული დავის ფარგლებში შეფასების საგანი იყო, წარმოადგენდა თუ არა მოსარჩელეთა სამსახურში გამოუცხადებლობა ხელშეკრულებების პირობების უხეშ დარღვევას (გამოუცხადებლობა იყო თუ არა არასაპატიო), იყო თუ არა ვალდებული დამსაქმებელი სამსახურიდან გათავისუფლებამდე გაეფრთხილებინა დასაქმებულები (მიეღო მათგან განმარტება გამოუცხადებლობის თაობაზე) და მოსარჩელეთა ქმედებებით მიადგა თუ არა ზიანი დამსაქმებელს. შესაბამისად, მოსარჩელეთა მიერ ჩადენილი იქნა თუ არა უხეში დარღვევა, რაც შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის უპირობო საფუძველი იქნებოდა.

6.12. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოპასუხემ ვერ დაადასტურა, რომ 2020 წლის 30 ივლისის კრება (პანდემიით გამოწვეული საწარმოო პროცესის შეჩერების შესახებ) მხოლოდ არათურქი პერსონალისთვის ჩატარდა.

6.13. საქმეში არსებული მტკიცებულებების ანალიზით, პალატა მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელეებს სამსახური თვითნებურად არ მიუტოვებიათ, რაც გამორიცხავდა მათ მიერ ჩადენილი ქმედების უხეშ ხასიათს და თავის მხრივ წარმოშობდა მოპასუხის ვალდებულებას, სამსახურიდან გათავისუფლებამდე მოსარჩელეთათვის გაეგზავნა შეტყობინება და მოეთხოვა განმარტება სამსახურში გამოუცხადებლობასთან დაკავშირებით. პალატამ ყურადღება მიაქცია საქმეში წარმოდგენილ წერილს, რომლითაც დასტურდებოდა, რომ 2020 წლის 11 აგვისტოს მოსარჩელეები გარკვეულ კომუნიკაციას ახორციელებდნენ საწარმოს უფლებამოსილ პირებთან, ამ უკანასკნელებს კი, მოსარჩელეთა სამსახურში გამოცხადება არ მოუთხოვიათ.

6.14. სააპელაციო პალატამ მიუთითა „დამსაქმებლის ინიციატივით დასაქმების შეწყვეტის შესახებ“ 1982 წლის №158 კონვენციაზე, რომელიც აწესრიგებს დამსაქმებლის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტის სამართლებრივ საფუძვლებს, ასევე, „დამსაქმებლის ინიციატივით დასაქმების შეწყვეტის შესახებ“ 1982 წლის №166 რეკომენდაციებზე და განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, უნდა დადგინილიყო, თუ რამ განაპირობა ხელშეკრულების შეწყვეტისა და მოსარჩელეთა სამსახურიდან გათავისუფლებადე შეტყობინების გარეშე დასაქმებულთა გათავისუფლება, იყო თუ არა მიზანშეუწონელი დასაქმებულთა წინასწარი გაფრთხილება და რა შედეგი მოჰყვა დასაქმებულთა მიერ არასაპატიო მიზეზით სამუშაოს 5 დღით გაცდენას (გამოიწვია თუ არა ამან ზიანი, ანდა დასაქმებულთა ასეთ ქმედებას შეიძლებიდა თუ არა მოჰყოლოდა მძიმე შედეგი).

6.15. პალატის დასკვნით, მოპასუხემ ვერ დაძლია მტკიცების ტვირთი და ვერ დაადასტურა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ წინასწარი გაფრთხილების მიზენშეუწონლობა, დასაქმებულთა გამოუცხადებლობით გამოწვეული მძიმე შედეგი და შრომითი ურთიერთობის გაგრძელების შეუძლებლობა. დამსაქმებლმა ვერ დაადასტურა, მოსარჩელეთა მხრიდან შრომითი ვალდებულებებისადმი უპასუხისმგებლო დამოკიდებულებისა და სამსახურიდან გათავისუფლებული მუშაკების მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც მიუთითებდა იმაზე, რომ ნ.უ–ისა და ქ.უ–ის მიმართ შრომითი ხელშეკრულებების შეწყვეტა უსაფუძვლოდ განხორციელდა.

6.16. ვინაიდან არ დასტურდებოდა მოსარჩელეთა მიერ ვალდებულების უხეში დარღვევის ფაქტი, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელი საფუძვლიანი იყო და მართებულად დაკმაყოფილდა.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

7.1. ქვემგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად დაასკვნეს, რომ მოსარჩელეთა სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძველი არ არსებობდა და მათ საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, არასწორად შეუწყდათ შრომითი ხელშეკრულებები.

7.2. 2020 წლის 30 ივლისს შ.პ.ს. „ფ.გ–ში“ ჩატარებული კრება არ ეხებოდა თურქ პერსონალს, მათ შორის - მოსარჩელეებს. ისინი კომპანიის ადმინისტრაციისგან კრებაზე მიწვეული არ ყოფილან და არც დასწრებიან მას. შესაბამისად, მოსარჩელეები რჩებოდნენ თავიათ სამუშაო პოზიციებზე და დამსაქმებლის მხრიდან არ ექვემდებარებოდნენ გაფრთხილებას, შეტყობინებას ან ახსნა-განმარტების მიცემას.

7.3. სააპელაციო სასამართლომ მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში მიიჩნია სარწმუნოდ მოსარჩელეთა მიერ მითითებული გარემოება, თითქოს ისინი 2020 წლის 7 აგვისტოდან იმავე წლის 10 აგვისტოს ჩათვლით დადიოდნენ მოპასუხე საწარმოში და იმის გამო, რომ მათ დაცვა არ უშვებდა შენობაში, უწევდათ კომპანიის ეზოში დგომა.

7.4. არასწორად იქნა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ 2020 წლის 16 სექტემბერსა და იმავე წლის 21 ოქტომბერს მოსარჩელეთათვის გადარიცხული თანხები შ.პ.ს. „ფ.გ–ში“ შესრულებული სამუშაოსათვის განხორციელებული გადახდები იყო. მოსარჩელეები თავად აღიარებენ, რომ თურქეთში დაბრუნების შემდგომ ს.ს. „ფ.ტ“-ში დასაქმდნენ. აღნიშნული დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი ს.ს. „ფ.ტ“-ს დირექტორის 2021 წლის 27 სექტმებრის წერილითაც, რომლის თანახმად, მოსარჩელეებმა სექტემბრისა და ოქტომბრის ანაზღაურება მიიღეს არა შ.პ.ს. „ფ.გ–ში“, არამედ - ს.ს. „ფ.ტ“-ში შესრულებული სამუშაოსათვის.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

9. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

10. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

11. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია დამსაქმებლის მხრიდან მოსარჩელეებთან შრომითი ხელშეკრულებების შეწყვეტის მართლზომიერება.

12. დადგენილია, რომ მოსარჩელეთა სამსახურიდან გათავისუფლებას სამართლებრივ საფუძვლად საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტი (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია), ხოლო ფაქტობრივ საფუძვლად - მოსარჩელეთა სამსახურში 5 დღით არასაპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობა დაედო.

13. საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის (კანონის ამჟამად მოქმედი რედაქციის 47-ე მუხლი) პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებების თანახმად, უმნიშვნელოვანესი პრინციპი, რომელიც უნდა იყოს გათვალისწინებული აღნიშნული საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერების შეფასებისას, არის პროპორციულობისა და გონივრული საფუძვლის პრინციპი. პროპორციულობის, იგივე თანაზომიერების პრინციპი ნიშნავს, რომ კანონის მიზნის მისაღწევად გამოყენებული ღონისძიება უნდა იყოს დასაშვები, აუცილებელი და პროპორციული. ერთ-ერთ საქმეში საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ პროპორციულობის პრინციპის გამოყენებისას განმარტა, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა დამსაქმებულის მიერ დასაშვები უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გაუმართლებელია ამ უკანასკნელის უფლების დაცვის სხვა საფუძვლების გამოყენება (იხ. სუსგ საქმე №ას-106-101-2014, 02 ოქტომბერი, 2014 წელი; №ას-1183-1125-2014, 13 თებერვალი, 2015 წელი).

15. მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, დადგინდეს დასაქმებულის მიერ მასზე დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ. სუსგ საქმე №ას-1391-1312-2012, 10 იანვარი, 2014 წელი; №ას-483-457-2015, 07 ოქტომბერი, 2015 წელი; №ას-127-123-2016, 13 ივნისი, 2016 წელი).

16. საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი). საკასაციო პალატამ არაერთხელ აღნიშნა და ამ შემთხვევაშიც ამახვილებს ყურადღებას, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (იხ. სუსგ საქმე №ას-1056-996-2015, 15 დეკემბერი, 2015 წელი; №ას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი; №ას-539-539-2018, 21 დეკემბერი, 2018 წელი).

17. განსახილველ შემთხვევაში, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მოსარჩელეებმა უხეშად დაარღვიეს შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები და ისინი მართლზომიერად გათავისუფლდნენ დაკავებული თანამდებობიდან, ეკისრებოდა მოპასუხეს/დამსაქმებელს, რასაც ამ უკანასკნელმა თავი ვერ გაართვა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პოზიციას, რომ მოსარჩელეები დაკავებული თანამდებობიდან სამართლიანად, შრომის კანონმდებლობის მოთხოვნათა სრული დაცვით გათავისუფლდნენ.

18. გათავისუფლების საფუძვლად დამსაქმებელი მიუთითებს, რომ მოსარჩელეთა მხრიდან ადგილი ჰქონდა სამსახურში 5 დღეზე მეტი ვადით არასაპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობას, რაც შრომითი ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებების უხეშ დარღვევას წარმოადგენს.

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზირებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ მოსარჩელეთა მხრიდან სამსახურში თვითნებურად ან/და არასაპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება.

ნიშანდობლივია, რომ მხარეთა შორის 2020 წლის 30 ივლისს მოპასუხე საწარმოში კრების ჩატარებისა და თანამშრომელთა დათხოვნის ფაქტი სადავო არ გამხდარა. მოპასუხემ სადავოდ მხოლოდ ის გარემოება გახადა, რომ საწარმოში გამართული კრება არ ეხებოდა თურქ პერსონალს, მათ შორის - მოსარჩელეებს და ისინი ვალდებული იყვნენ, გამოცხადებულიყვნენ სამსახურში და გაეგრძელებინათ თავიანთი მოვალეობების შესრულება.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმ გარემოების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება, რომ პანდემიის გამო, სამუშაოს დროებით შეჩერების თაობაზე მოპასუხე კომპანიის მიერ გამართული კრება მხოლოდ არათურქი პერსონალისთვის ჩატარდა ან/და კრებით გადაწყვეტილი საკითხის თაობაზე მხოლოდ მიზნობრივი ჯგუფის წევრებს გაეგზავნათ შეტყობინებები სამსახურში გამოუცხადებლობასთან დაკავშირებით, დამსაქმებელს არ წარმოუდგენია.

19. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელეთა სამუშაოზე გამოუცხადებლობა იყო საპატიო და სამსახურის გაცდენის გამო, მათთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი მით უფრო საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტით, არ არსებობდა.

დადგენილია, რომ 2020 წლის 30 ივლისს გამართულ კრებაზე მოპასუხის თანამშრომლებს და მათ შორის - მოსარჩელეებს, აცნობეს, რომ საწარმო ვეღარ აგრძელებდა მუშაობას და მორიგ შეკვეთამდე საქმიანობა წყდებოდა. 2020 წლის 11 აგვისტოს მოსარჩელეებს მიმოწერა ჰქონდათ კომპანიის წარმომადგენლებთან, რა დროსაც, მოსარჩელეთა სამსახურში გამოუცხადებლობასთან დაკავშირებით დამსაქმებლის უფლებამოსილი პირების მხრიდან პრეტენზია არ გაჟღერებულა.

აღნიშნული გარემოებების საფუძველზე, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოსარჩელეთა მხრიდან სამუშაოზე გამოუცხადებლობა არათუ უხეშ, არამედ მსუბუქ დარღვევათაც არ უნდა შეფასდეს.

20. საკასაციო პალატამ არაერთ საქმმეში განმარტა, რომ ვალდებულების უხეშ დარღვევად შეფასებისა და სამსახურიდან გათავისუფლების სახით უკიდურესი ღონისძიების გამოყენებისათვის დამსაქმებლის მიერ სამუშაოს არასაპატიო მიზეზით გაცდენის შემთხვევაში, მხოლოდ გაცდენილ დღეთა რაოდენობას არ გააჩნია მაკვალიფიცირებელი მნიშვნელობა და სამუშაოს არასაპატიო მიზეზით გაცდენასთან ერთად აუცილებელია, დადგინდეს, რა შედეგი გამოიწვია გადაცდომამ და რა შედეგი შეიძლება გამოეწვია მას დამსაქმებლისათვის (სუსგ. №ას-536-2021 21.09.2021წ).

ამდენად, იმ პირობებშიც კი, თუ სასასამართლო დადგენილად მიიჩნევდა მოსარჩელეთა სამუშაოზე საპატიო მიზეზის გარეშე ან/და თვითნებურად გამოუცხადებლობას, მხოლოდ გაცდენილ დღეთა რაოდენობა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას ვალდებულების უხეშ დარღვევად და შესაბამისად, საფუძვლად დაედოს დასაქმებულთა დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლებას, მით უფრო მაშინ, როდესაც, უდავოდ დადგენილია, რომ გათავისუფლებამდე მოპასუხეს დასაქმებულთა მიმართ რაიმე უფრო მსუბუქი დისციპლინური ღინისძიება არ გამოუყენებია და არც ახსნა-განმარტება მოუთხოვია სამსახურში გამოუცხადებლობასთან დაკავშირებით.

21. საკასაციო პალატა კასატორის ვერც იმ პრეტენზიას გაიზიარებს, რომ 2020 წლის 16 სექტემბერსა და იმავე წლის 21 ოქტომბერს მოსარჩელეთათვის გადარიცხული თანხები არ ყოფილა მოპასუხე საწარმოში (შ.პ.ს. „ფ.გ.ში“) შესრულებული სამუშაოსათვის განხორციელებული გადახდები.

აღსანიშნავია, რომ საქმეში წარმოდგენილი თანხის ელექტრონული გზავნილების ამონაწერების თანახმად, 2020 წლის 16 სექტემბერსა და იმავე წლის 21 ოქტომბერს ნ.ი–თვის შ.პ.ს. „ფ.გ.“-ს სახელით გადარიცხულია სექტემბრის ხელფასი, ხოლო იმავე წლის 21 ოქტომბერს, ნურგულ იუსალერისთვის (მიმღები), ასევე შ.პ.ს. „ფ.გ.“-ს სახელით გაგზავნილია მოსარჩელეთათვის განკუთვნილი თანხები (ტ.1 ს.ფ. 76-84). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ მოსარჩელეები ს.ს. „ფ.ტ“-ში იყვნენ დასაქმებულები და ზემოაღნიშნული თანხები მათ სწორედ ს.ს. „ფ.ტ“-ში შესრულებული სამუშაოებისთვის ჩაერიცხათ, მოპასუხეს არ წარმოუდგენია. პალატა იზიარებს გასაჩივრებულ განჩინებაში განვითარებულ მსჯელობას, რომ მხოლოდ ს.ს. „ფ.ტ“-ს დირექტორის 2021 წლის 27 სექტემბრის წერილით (ტ.1 ს.ფ. 97) ვერ დადასტურდება, რომ დასაქმებულთათვის ს.ს. „ფ.ტ“-ს მიერ მოპასუხე შ.პ.ს. „ფ.გ“-ს სახელით განხორციელებული თანხის გადახდები, სწორედ ს.ს. „ფ.ტ“-ში შესრულებული სამუშაოსათვის განხორციელდა.

22. ამრიგად, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაასკვნა, რომ მოსარჩელეებს, ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები უხეშად არ დაურღვევიათ, შესაბამისად, მოპასუხის მიერ გამოვლენილ ცალმხრივ ნებას (მოსარჩელეების დათხოვნის შესახებ ბრძანებები), სამართლებრივი შედეგი ვერ მოჰყვებოდა, რადგანაც არ შესრულებულა ამ შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოება - მოსარჩელეთა მხრიდან სამსახურებრივი მოვალეობის უხეში დარღვევა.

23. საქართველოს სასამართლოების მიერ შრომით დავებთან დაკავშირებულ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტებულია, რომ სამსახურიდან პირის გათავისუფლების შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების მართლზომიერების შეფასებისას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება შრომის სამართალში მოქმედ „Ultima Ratio“-ს პრინციპის დაცვას, რომელიც გულისხმობს, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება გამოყენებული უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დასაქმებულის მიმართ, მის მიერ ჩადენილი გადაცდომის (დარღვევის) ხასიათიდან და სიმძიმიდან გამომდინარე, უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდებას აზრი აქვს დაკარგული. შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ დარღვევის ჩადენისას დამსაქმებლის მიერ გამოყენებული უნდა იქნას ისეთი ზომები, რომლებიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1183-1125-2014, 13 თებერვალი, 2015 წელი; №ას-1276-1216-2014, 18 მარტი, 2015 წელი; №ას-127-123-2016, 13 ივნისი, 2016 წელი). შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უკეთეს შრომის მოტივაციას შეუქმნის. ამდენად, იმისათვის, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატურ, საჭირო და პროპორციულ ღონისძიებად ჩაითვალოს, აუცილებელია, იყოს ისეთი დარღვევა, როდესაც სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენება მიზანშეუწონელია (შდრ. სუსგ: №ას-295-279-2017, 19.05.2017; №ას-997-2020, 10.02.2021; №ას-658-2020, 04.12.2020).

აღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, იმ შემთხვევაშიც კი, რომ დადასტურებულიყო მოსარჩელეთა მხრიდან სამსახურის 5 დღის ვადით არასაპატიოდ გაცდენის ფაქტი, საკასაციო პალატას აღნიშნული დარღვევის გამო, მათი სამსახურიდან გათავისუფლება არაადეკვატურ და არაპროპორციულ დისციპლინარულ ღონისძიებად მიაჩნია.

24. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს.

25. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

26. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ვინაიდან, საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1625.54 ლარის 70% – 1137.88 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შ.პ.ს. „ფ.გ.“-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. შ.პ.ს. „ფ.გ.“-ს (ს/ნ ......) დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1625.54 ლარის (გადახდის თარიღი: 30/06/2022, საგადასახადო დავალება: 1656582568, გადამხდელის ბანკი: ს.ს. „თიბისი ბანკი“) 70% – 1137.88 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი: TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი: 300773150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები : ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი