საქმე №ას-178-2023 21 აპრილი, 2023 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები – შპს "გ–ა" (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ს–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 5 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 16 სექტემბრის გადაწყვეტილებით თ.ს–ის (შემდეგში: მოსარჩელე ან დაზარალებული) სარჩელი შპს „გ–ას“ (შემდეგში: მოპასუხე ან კასატორი) წინააღმდეგ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 4750 ლარის გადახდა დაეკისრა.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 5 დეკემბრის განჩინებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დარჩა უცვლელი.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. მოსარჩელე, კუთვნილი Mercedes-Benz-ის მარკის ავტომობილით, სახ. ნომრებით …., 2017 წლის 28 სექტემბერს მივიდა თბილისში, აეროპორტის გზატკეცილის მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებულ, მოპასუხის კუთვნილ გაზგასამართ სადგურში ავტომობილის ბუნებრივი აირით (გაზით) გამართვის მიზნით.

3.2. გაზით გამართვისას ავტომობილს გაუჩნდა ხანძარი, რის შედეგადაც დაზიანდა მოსარჩელის ავტომობილი და განადგურდა საბარგულში არსებული მუსიკალური ინტსტრუმენტები: ფანდური, ჭიბონი და ორი ცალი დუდუკი;

3.3. ავტომობილის ბუნებრივი აირით გამართვის პროცესში გასკდა მოპასუხის კუთვნილ, აირით დამმუხტველ მოწყობილობაზე არსებული ჩობალი (რეზინის რგოლი ე.წ. სალნიკი), საიდანაც დაიწყო ბუნებრივმა აირმა გამოდინება და საბარგულის ნაკვეთურში დაგროვება. დაგროვების პროცესში აირმა საბარგული ნაკვეთურის გამანათებელ მოწყობილობამდე მიაღწია, რასაც მოჰყვა აირის აალება და ხანძრის გაჩენა. ხანძრის გაჩენის კერის ზონაა ავტომანქანის საბარგული. ხანძრის გაჩენის მიზეზია ბუნებრივი აირის აალება მაინიცირებელი საშუალებით (ელექტრონაპერწკალი).

3.4. ავტომობილში ტექნიკურად სწორად იყო დამონტაჟებული გაზის აპარატურა, გაზგასამართ სადგურზე შესვლამდე და ავტომანქანის აირით გამართვის პროცესის დაწყებამდე გამართულად მუშაობდა. ბუნებრივი აირით გამართვის დროს ავტომანქანაზე ჩართული იყო გაბარიტული მაშუქები.

3.5. მოსარჩელემ სარჩელით მოითხოვა მოპასუხისთვის ზიანის ანაზღაურების - 4 750 ლარის დაკისრება, საიდანაც 3 500 ლარი დაზიანებით გამოწვეული ზიანის ღირებულებაა, ხოლო 1 250 ლარი ხანძრის შედეგად განადგურებული მუსიკალური ინსტრუმენტების ღირებულება (ფანდური - 400 ლარი, ჭიბონი - 350 ლარი, ორი დუდუკი - 500 ლარი). მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ მოპასუხე წარმოადგენდა ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირს, იმ ნივთებზე, რომლებიც დაზიანდა მის კუთვნილ ავტოგასამართ სადგურში ავტომობილის ბუნებრივი აირით გამართვის პროცესში.

4. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ი) 992-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, პირი რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამავე კოდექსის მე-1000 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ამა თუ იმ ნაგებობიდან გამომდინარეობს მომეტებული საფრთხე ამ ნაგებობაში წარმოებული, მოთავსებული ან მიწოდებული ენერგიისგან, ანდა ხანძარსაშიში ან აფეთქებასაშიში, შხამიანი ანდა მომწამვლელი ნივთიერებისგან, მაშინ ამ ნაგებობის მფლობელი ვალდებულია, თუკი ამ საფრთხის პრაქტიკულ განხორციელებას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, სხეულის ან ჯანმრთელობის დაზიანება ანდა ნივთის დაზიანება, აუნაზღაუროს დაზარალებულს აქედან წარმოშობილი ზიანი. იგივე პასუხისმგებლობა გამოიყენება ხანძარსაშიში ან ფეთქებადსაშიში, შხამიანი ან მომწამვლელი ნივთიერებების მფლობელების მიმართ, როცა ამ ნივთიერებებიდან მომეტებული საფრთხე გამომდინარეობს.

4.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის კუთვნილი ავტომანქანის მოპასუხის გაზგასამართ სადგურში ბუნებრივი აირით გამართვისას დაზიანდა გაზით დამმუხტველი დადანდგარი, დაიწყო ბუნებრივმა აირმა გამოდინება და ავტომობილის საბარგულის ნავკეთურში დაგროვება, მიაღწია საბარგულის ნაკვეთურის გამანათებელ მოწყობილობამდე, რასაც მოჰყვა აირის აალება და ხანძრის გაჩენა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვინაიდან გაზგასამართი სადგური წარმოადგენს ისეთ ნაგებობას, საიდანაც გამომდინარეობს მომეტებული საფრთხე ამ ნაგებობაში მიწოდებული ხანძარსაშიში ან ფეთქებადსაშიში ნივთიერებისგან და ამ საფრთხის პრაქტიკულ განხორციელებას მოცემულ შემთხვევაში მოჰყვა მოსარჩელის კუთვნილი ავტომანქანის და მუსიკალური ინსტრუმენტების დაზიანება, მოპასუხე ვალდებულია აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი, მითუმეტეს, რომ ხანძრის გაჩენა და ავტომანქანის დაზიანება გამოიწვია მოპასუხის კუთვნილი დანადგარის-დამმუხტველის გაუმართაობამ.

4.2. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მითითებული გარემოებების დასტურად მოსარჩელემ წარმოადგინა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსერტო-კრიმინალისტიკური დეპარტამენტის 2017 წლის 6 დეკემბრის ექსპერტიზის დასკვნა და შპს „ტ.ე.დ–ის“ ექსპერტის 2020 წლის 12 მარტის დასკვნა, რომლითაც დადგენილია, რომ ბუნებრივი აირის გაჟონვა განაპირობა მოპასუხის კუთვნილი, აირდამმუხტველი მოწყობილობის დაზიანებამ, ხოლო ხანძრის გაჩენის მიზეზია ბუნებრივი აირის აალება მაინიცირებელი საშუალებით (ელექტრონაპერწკალი).

4.3. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება, რომ ხანძრის გაჩენა და ზიანის დადგომა გამოიწვია ავტომობილის საბარგულში არსებული და გაზით გამართვისას ჩართული გაბარიტული სისტემის გაუმართაობამ.

4.4. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) 102-ე მუხლში მითითებულ მტკიცების ტვირთზე და განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მოსარჩელის კუთვნილ ავტომანქანის საბარგულში გაბარიტული სისტემა იყო მწყობრიდან გამოსული და ამან განაპირობა გამმართველი აპარატიდან გამოჟონილი ბუნებრივი აირის აალება, მოპასუხეს ეკისრება, რომელმაც სათანადო მტკიცებულებებზე მითითებით ვერ შეძლო მის მტკიცების საგანში შემავალი სადავო ფაქტობრივი გარემოების დამტკიცება, ხოლო ის გარემოება, რომ ავტომანქანაში ტექნიკურად სწორად არის დამონტაჟებული გაზის აპარატურა და გაზგასამართ სადგურზე შესვლამდე, ე.ი. ა/მ აირით გამართვის პროცესის დაწყებამდე გამართულად მუშაობდა, სადავო არ არის. სასამართლომ მიუთითა სხდომაზე გამოკითხულ ექსპერტთა განმარტებებზე, რომლითაც ირკვევა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში ბუნებრივი აირის მაინიცირებელი საშუალების წარმოშობის წყარო შესაძლოა ყოფილიყო ავტომობილის საბარგულში განთავსებული ჩართულ მდგომარეობაში მყოფი გაუმართავი გაბარიტული სისტემა, ანდა მანქანის კორპუსზე დაგროვილი სტატიკური მუხტი. საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ გაბარიტული სისტემა გაუმართავი იყო.

4.5. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლად მითითებული გარემოების დასადასტურებლად სასამართლოში წარადგინა შესაბამისი ექსპერტიზის დასკვნა, მოპასუხემ კი სათანადო მტკიცებულებებით ვერ შეძლო ამ დასკვნით დადგენილი ფაქტების უარყოფა.

4.6. ავტომობილის დაზიანებით გამოწვეულ ზიანთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქმის მასალებში წარმოდგენილ მტკიცებულებებზე, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო კრიმინალისტიკური დეპარტამენტის 2017 წლის 11 ოქტომბრის ექსპერტიზის დასკვნაზე, რომლითაც დასტურდება, რომ ექსპერტიზაზე წარდგენილ ავტომობილზე მიყენებული მატერიალური ზიანის საორიენტაციო ოდენობა შეადგენს 3500 ლარს, ხოლო სსიპ საქართველოს ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო აკადემიური ანსამბლი „ე–ის“ გენერალური დირექტორის 2019 წლის 22 ოქტომბრის ცნობის თანახმად, ხანძრის შედეგად განადგურებული მუსიკალური ინსტრუმენტების ღირებულება შეადგენს: ფანდური - 400 ლარს, ჭიბონი - 350 ლარს, ორი დუდუკი - 500 ლარს, ჯამში -1250 ლარს.

4.7. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ზიანის ოდენობის დასადასტურებლად მოპასუხეს არ წარმოუდგენია მითითებული წერილობითი მტკიცებულებების საპირწონე რაიმე სახის მტკიცებულება. სადავო გარემოების დასადასტურებლად მხოლოდ ახსნა-განმარტების წარდგენა, სსსკ-ის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, არ წარმოადგენს ზიანის ოდენობასთან მიმართებით მისი პოზიციის გაზიარების საფუძველს. ამასთან, მოპასუხემ მიუთითა მხოლოდ დასკვნაში მითითებული ზიანის არაგონივრულ ოდენობაზე და არ მიუთითებია, რა შეიძლება იყოს ზიანის გონივრული ოდენობა. შესაბამისად სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის მიერ მითითებული ექსპერტიზის დასკვნა ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას.

4.8. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხისმტკიცება, რომ მუსიკალური ანსამბლის გენერალური დირექტორის 2019 წლის 22 ოქტომბრის ცნობა არ გამოდგება განადგურებული ინსტრუმენტების ღირებულების ოდენობის დასადასტურებლად. განსახილველ შემთხვევაში სადავო არ იყო ის გარემოება, რომ ავტომობილში ხანძრის შედეგად დაზიანდა მუსიკალური ინსტრუმენტები, რომელთაც გააჩნდათ გარკვეული ღირებულება. მოპასუხეს, იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ სადავო ინსტრუმენტებს ზემოხსენებულ ცნობაში მითითებული ღირებულებისგან განსხვავებული ფასები გააჩნიათ, სასამართლოში რაიმე მტკიცებულება არ წარუდგენია. შესაბამისად ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას, სასამართლომ გაიზიარა და დაეყრდნო ანსამბლის მიერ გაცემულ ცნობას.

4.9. სააპელაციო სასამართლომდაასკვნა, რომ არ არსებობდა ზიანის ოდენობის შერეული ბრალის პრინციპის გათვალისწინებით დაანგარიშების საფუძველი, გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები პირდაპირ მიუთითებენ ზიანის გამომწვევ უშუალო მიზეზზე. სხვა რაიმე მტკიცებულება, რაც ზიანის მიყენებაში მოსარჩელის ბრალსაც დაადასტურებდა მოპასუხეს არ წარუდგენია.

4.10. შესაბამისად სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დავა არსებითად სწორად გადაწყვიტა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელი დატოვა.

5. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

5.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

5.2. კასატორის მითითებით სასამართლომ არასწორად შეაფასა ბუნებრივი აირის აალების გამომწვევი მიზეზი, რისი მტკიცებულებაც წარმოდგენილია საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური დეპარტამენტის 2017 წლის 6 დეკემბრის დასკვნაში, კერძოდ, დასკვნით პირდაპირ არის დადასტურებული, რომ ბუნებრივი აირის აალება გამოიწვია საბარგულში არსებული გამანათებელი საშუალებიდან წარმოქმნილმა ელექტრონაპერწკალმა. სასამართლოზე მოწვეულმა ორივე ექსპერტმა დაადასტურა, რომ გამართული ელექტროსისტემა, იმ შემთხვევაშიც თუ ჩართულია გაბარიტული მაშუქები, არ წარმოქმნის მაინიცირებელ ელექტრონაპერწკალს. შესაბამისად, კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოპასუხეს არ წარუდგენია მოსარჩელის ბრალეულობის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, არ უნდა იქნეს გაზიარებული, რადგან კრიმინალისტიკური სამსახურის დასკვნა პირდაპირ უთითებს, რომ ხანძრის გამომწვევი მიზეზი არის ბუნებრივი აირის აალება მაინიცირებელი საშუალებით, ელექტრონაპერწკლით, რომელსაც, ექსპერტთა განმარტებით, არ წარმოქმნის გამართული ელექტროსისტემა. ზ. გ–ნის დასკვნასთან მიმართებით, რომ ბუნებრივი აირის აალების მიზეზი, მაღალი ალბთობით, შესაძლებელია გამოეწვია მანქანის კორპუსზე დაგროვილ სტატიკურ მუხტს, კასატორის განმარტებით, მხოლოდ ექსპერტის ვარაუდს წარმოადგენს. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ საექსპერტო დასკვნის მომზადებამდე ექსპერტს არ შეუმოწმებია ავტომობილი და დასკვნა მომზადდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური დეპარტამენტის 2017 წლის 6 დეკემბრის დასკვნაზე დაყრდნობით, ექსპერტის განმარტება, სადავო გარემოებების დადგენისას არ უნდა იქნას გათვალისწინებული.

5.3. კასატორის განმარტებით, სასამრთლომ არასწორად დაადგინა დამწვარი დასაკრავი ინსტრუმენტების ღირებულება, რის ერთადერთ მტკიცებულებასაც წარმოადგენდა დასაკრავი ინსტრუმენტების უშუალო მესაკუთრის ანსამბლ „ე–ის“ დირექციის მიერ გაცემული ცნობა. კასატორი მიუთითებს, რომ მოსარჩელეს არ წარუდგენია არანაირი სხვა მტკიცებულება, შესყიდვის დამადასტურებელი დოკუმენტები, ქვითრები, ზედნადებები, რაიმე სხვა საბუთი რომლის საშუალებითაც განისაზღვრებოდა მათ რეალური საბაზრო ღირებულება, ასევე უცნობია მათი შეძენის დრო და მათი რეალური მდგომარეობა.

5.4. კასატორის მითითებით სასამართლომ არასწორად შეაფასა მატერიალური ზიანი, რადგან დასკვნაში მითითებული იყო ზარალის საორიენტაციო ოდენობა და მას არ ახლავს ზიანის ოდენობის განმსაზღვრელი დეტალური ხარჯთაღრიცხვა, თუ ავტომობილის რა ნაწილები დაზიანდა, მათი შესასყიდი ფასი და ავტომანქანის სარემონტო სამუშაოების ღირებულება, რაც ბუნდოვანს ხდის ზიანის ოდენობას.

6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2023 წლის 27 თებერვლის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში მიიღო სსსკ 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, მოპასუხის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც იგი დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

7. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

8. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

9. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხის საკასაციო პრეტენზია უმთავრესად აგებულია იმ მსჯელობაზე, რომ მისი ბრალი ზიანის დადგომაში, არ დასტურდება. ამასთან, სადავოა ზიანის ოდენობაც.

10. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება), 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) და 1000.1 (თუ ამა თუ იმ ნაგებობიდან გამომდინარეობს მომეტებული საფრთხე ამ ნაგებობაში წარმოებული, მოთავსებული ან მიწოდებული ენერგიისგან, ანდა ხანძარსაშიში ან აფეთქებასაშიშ, შხამიანი ანდა მომწამვლელი ნივთიერებისგან, მაშინ ამ ნაგებობის მფლობელი ვალდებულია, თუკი ამ საფრთხის პრაქტიკულ განხორციელებას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, სხეულის ან ჯანმრთელობის დაზიანება ანდა ნივთის დაზიანება, აუნაზღაუროს დაზარალებულს აქედან წარმოშობილი ზიანი. იგივე პასუხისმგებლობა გამოიყენება ხანძარსაშიში ან ფეთქებადსაშიში, შხამიანი ან მომწამვლელი ნივთიერებების მფლობელების მიმართ, როცა ამ ნივთიერებებიდან მომეტებული საფრთხე გამომდინარეობს.) მუხლებიდან გამომდინარეობს. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი და ისინი სამართლებრივად სწორად შეაფასა. მიზეზობრივი კავშირის არსებობასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საქმეში წარმოდგენილ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო კრიმინალისტიკური დეპარტამენტის 2017 წლის 6 დეკემბრის ექსპერტიზის დასკვნასა და შპს „ტ.ე.დ–ის“ ექსპერტის 2020 წლის 12 მარტის დასკვნაზე, რომელთა მიხედვითაც დადგენილია, რომ ბუნებრივი აირის გაჟონვა განაპირობა მოპასუხის კუთვნილი, აირდამმუხტველი მოწყობილობის დაზიანებამ, ხოლო ხანძრის გაჩენის მიზეზია ბუნებრივი აირის აალება მაინიცირებელი საშუალებით (ელექტრონაპერწკალი). აღნიშნულის თაობაზე ვრცლად იმსჯელა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ, ხოლო საწინააღმდეგო სათანადო მტკიცებულება მოპასუხეს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია.

11. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ვალდებულება აკისრიათ მხარეებს, რომლებიც თავის სამართლებრივ მოთხოვნას აფუძნებენ აღნიშნულ გარემოებებს და შესაბამისად, ისინი მიუთითებენ მათზე. კანონით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია დამოკიდებულია ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებების არსებობაზე, კერძოდ, სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემადგენლობაზე, რომელიც მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია. დასახელებული ნორმა ითვალისწინებს დელიქტურ პასუხისმგებლობას, რომელიც დგება ზიანის მიყენების შედეგად. თავისთავად დელიქტური პასუხისმგებლობა, როგორც იურიდიული პასუხისმგებლობის ერთ-ერთი სახე, წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილ ვალდებულებას, რომლის სტრუქტურულ ელემენტებს წარმოადგენს მიზეზშედეგობრივი კავშირი და ბრალი. შესაბამისად, პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნეს მიზეზშედეგობრივი კავშირი მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ მოვალის ქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო, არამედ ზიანი უნდა იყოს ამ ქმედების უშუალო შედეგი. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს აღნიშნულ ნორმაში მითითებულ კონსტრუქციას. თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას. შესაბამისად, დელიქტურ ვალდებულებასთან დაკავშირებით სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ევალება, სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების სტანდარტის დაცვით, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით ამტკიცოს, რომ არსებობს სამივე ზემოაღნიშნული წინაპირობა (იხ. სუსგ N ას-809-776-2016, 04.04.2017წ) .

12. მოსარჩელის მიერ თავისი პოზიციის დასადასტურებლად კონკრეტული მტკიცებულებების წარდგენის შემდეგ საწინააღმდეგო გარემოებების მტკიცება მოპასუხის ვალდებულებაა, რისი შეუსრულებლობაც მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს (იხ.სუსგ Nას-72-72-2018, 15.02.2018).

13. დადგენილია, რომ მოსარჩელემ, თავისი მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად სასამართლოს წარუდგინა ექსპერტიზის დასკვნები.

14. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი - მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე, შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

15. მოსარჩელის სამართლებრივი პრეტენზიის დასადასტურებლად მითითებული მტკიცებულებების საპირწონე ფაქტების დადასტურების ვალდებულება მოპასუხის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა, თუმცა მოცემული დავის ფარგლებში მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო იმგვარ გარემოებებზე მითითება/მტკიცებულებების წარმოდგენა, რომელიც საქმეში წარმოდგენილ დასკვნებს გააქარწყლებდა.

16. მოსარჩელის პრეტენზიების საპასუხოდ კასატორმა განაცხადა, რომ ხანძრის გაჩენა და შესაბამისად ზიანის დადგომა გამოიწვია ავტომობილის საბარგულში არსებული და გაზით გამართვისას ჩართული გაბარიტული სისტემის გაუმართაობამ.

17. უზენაესი სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ განსახილველ შემთხვევაში იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მოსარჩელის კუთვნილ ავტომანქანის საბარგულში გაბარიტული სისტემა იყო მწყობრიდან გამოსული და ამან განაპირობა გამმართველი აპარატიდან გამოჟონილი ბუნებრივი აირის აალება, მოპასუხეს ეკისრებოდა, რომელმაც სათანადო მტკიცებულებებზე მითითებით ვერ შეძლო მის მტკიცების საგანში შემავალი სადავო ფაქტობრივი გარემოების დამტკიცება.

18. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სარჩელის უარყოფისთვის კასატორს სასამართლოსათვის შეეძლო წარედგინა მტკიცებულება, რომელიც მოსარჩელის მიერ წარდგენილ დასკვნას ეჭვქვეშ დააყენებდა, სასამართლოს კი დაარწმუნებდა, რომ მოსარჩელის კუთვნილ ავტომანქანის საბარგულში არსებული გაბარიტული სისტემა იყო მწყობრიდან გამოსული და ამან განაპირობა გამმართველი აპარატიდან გამოჟონილი ბუნებრივი აირის აალება.

19. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაშიც, მოპასუხეს, შესაბამისი მტკიცებულებები, რაც მოსარჩელის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს ზიანის ოდენობასთან მიმართებით გააქარწყლებდა, არ წარუდგენია სასამართლოსათვის. სსსკ-ის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილიდან გამომდინარე, სადავო გარემოების სამტკიცებლად მხოლოს მოპასუხის ახსნა-განმარტება არ წარმოადგენს ზიანის ოდენობასთან მიმართებით მისი პოზიციის გაზიარების საფუძველს. ამასთან, კასატორმა მიუთითა მხოლოდ ზიანის არაგონივრულ ოდენობაზე, თუმცა არ განუმარტავს, რა შეიძლება იყოს ზიანის გონივრული ოდენობა.

20. მოპასუხის პოზიციასთან დაკავშირებით, რომ სსიპ საქართველოს ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო აკადემიური ანსამბლი „ე–ის“ გენერალური დირექტორის 2019 წლის 11 ოქტომბრის ცნობა არ გამოდგება განადგურებული ინსტრუმენტების ღირებულების ოდენობის დასადასტურებად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას. სადავო არ არის ის გარემოება, რომ ავტომობილში ხანძრის გაჩენის შედეგად დაზიანდა მუსიკალური ინსტრუმენტები: ფანდური, ჭიბონი და ორი დუდუკი, რომელთაც გააჩნდათ გარკვეული ღიღებულება. კასატორს იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ სადავო ინსტრუმენტებს ზემოხსენებულ ცნობაში მითითებულ ღირებულებისგან განსხვავებული ფასები აქვთ, მტკიცებულება არ წარუდგენია. შესაბამისად, ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას, სასამართლომ გაიზიარა და დაეყრდნო „ე–ის“ მიერ გაცემულ ცნობას. საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ განადგურდა ქართულ ხალხური მუსიკალური საკრავები, რომელთა მასობრივი ქარხნული წარმოება არ ხდება და მათი ღირებულების განსაზღვრის საშუალება საქართველოში მოქმედი მუსიკალური ანსამბლების ინფორმაციის საფუძველზეა შესაძლებელი.

21. საკასაციო სასამართლო საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეჯერებითა და სსკ-ის 415-ე მუხლზე მითითებით ,,თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში - თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი“ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, არ არსებობს ზიანის ოდენობის შერეული ბრალის პრინციპის გათვალისწინებით დაანგარიშების საფუძველი, გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები უშუალოდ მიუთითებენ ზიანის გამომწვევ უშუალო მიზეზზე. რაიმე მტკიცებულება, რაც ზიანის მიყენებაში მოსარჩელის ბრალსაც დაადასტურებდა მოპასუხეს არ წარმოუდგენია.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივარი - დაუსაბუთებელი, რაც გამორიცხავს მისი არსებითად განსახილველად დაშვების სამართლებრივ შესაძლებლობას.

23. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „გ–ას“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს „გ–ას“ (ს/კ .......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე, ლ.დ–ს (პ/ნ ...........) მიერ, ზედმეტად გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 94.65 ლარი და სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის (საგადახდო დავალება N1674118190, გადახდის თარიღი 2023 წლის 19 იანვარი), 70% – 105 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

მ. ერემაძე