საქმე №ას-284-2023 5 აპრილი, 2023 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - მ.ფ–ძე (აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე – რ.გ–ა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 25 ნოემბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2016 წლის 23 მარტს რ.გ–ასა (შემდგომში „გამსესხებელი“ ან „მოსარჩელე“) და შპს „ს.კ.ს–ოს“ (შემდგომში „კომპანია“, „მსესხებელი“ ან „მსესხებელი კომპანია“) შორის გაფორმდა სარგებლიანი სესხის ხელშეკრულება N9502, რომლის მიხედვით, გამსესხებელმა მსესხებელს 12 თვით, 33% სარგებლის დარიცხვის პირობით ასესხა 5 000 ლარი. მსესხებელმა იკისრა ვალდებულება დათქმულ ვადაში დაებრუნებინა სესხის ძირითადი თანა, 5 000 ლარი და საპროცენტო სარგებელი 1 650 ლარი.

2. მსესხებელმა სესხის და სარგებლის გადახდის ვალდებულება არ შეასრულა.

3. მსესხებელი კომპანია დარეგისტრირებულია 2013 წლის 14 აგვისტოს. საზოგადოების ძირითად საქმიანობას წარმოადგენდა მოსახლეობისაგან გარკვეული საპროცენტო სარგებლით (20-დან 35%-მდე) თანხების მიღება და მათი ინვესტირება. კომპანიის ერთპიროვნული დამფუძნებელი თ.მ–ი იყო, ხოლო დირექტორის პოზიციას თ.ლ–ძე (შემდგომში ორივე მათგანი ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხეები“) იკავებდა. თუმცა, კომპანიის საქმიანობას, ფაქტობრივად, სრულად წარმართავდა თ.მ–ის მეუღლე - მ.ფ–ძე (შემდგომში „მოპასუხე“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“). კლიენტთა მოზიდვის მიზნით, საზოგადოება აქტიურად ეწეოდა სარეკლამო კამპანიას, რის საფუძველზეც, არაერთმა მოქალაქემ შეიტანა გარკვეული რაოდენობის თანხა, კერძოდ: 2013-2016 წლებში კომპანიამ მოქალაქეებისაგან ჯამურად, სესხის სახით აიღო 34 359 020 ლარი, 70 194 445 აშშ დოლარი და 4 603 089 ევრო. თანხები შესაბამისი პროცედურების გათვალისწინებით, უნდა გამოყენებულიყო უფრო მომგებიანი ეკონომიკური საქმიანობისათვის, რათა საზოგადოებას მიეღო შემოსავალი და უზრუნველეყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების დროულად და სრულყოფილად შესრულება. მიუხედავად აღნიშნულისა, კომპანიის დირექტორმა, რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, მოპასუხის წაქეზებით და კომპანიის დამფუძნებლის, თ.მ–ის დახმარებით, ყოველგვარი უზრუნველყოფისა და ეკონომიკური გათვლების გარეშე, გასცა სესხები, როგორც თავად მოპასუხის სახელზე, ისე, ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებულ, არამომგებიან საწარმოებზე. ჯამურად, სესხის სახით მოპასუხეზე გაიცა მსესხებელთა მიერ შეტანილი 10 326 096 ლარი, 13 904 534 აშშ დოლარი და 796 136 ევრო, ხოლო შპს „განთიადზე“- 328 000 ლარი და 108 300 აშშ დოლარი, რაც უკან არ დაბრუნებულა და მოპასუხემ პირადი შეხედულებისამებრ გამოიყენა. მიღებული თანხების არამიზნობრივი ხარჯვიდან გამომდინარე, მსესხებელმა კომპანიამ ვეღარ უზრუნველყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების შესრულება, რითაც 2343 მოქალაქეს მიადგა დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით მოპასუხეები ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის (სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, დიდი ოდენობით სხვისი ნივთის ან ქონებრივი უფლების მართლსაწინააღმდეგო მითვისება ან გაფლანგვა, თუ ეს ნივთი ან ქონებრივი უფლება მიმთვისებლის ან გამფლანგველის მართლზომიერ მფლობელობაში ან გამგებლობაში იმყოფებოდა) და სასჯელის სახედ განესაზღვრათ თავისუფლების აღკვეთა სხვადასხვა ვადებით.

5. საქართველოს მთვარი პროკურატურის პროკურორის 2016 წლის 14 დეკემბრის დადგენილებით სისხლის სამართლის საქმეზე დაზარალებულად ცნობილია 2343 ფიზიკური პირი, მათ შორის, მოსარჩელე.

6. მოსარჩელის მოთხოვნა

6.1. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების მიმართ და მოითხოვა დანაშაულით მიყენებული ზიანის (სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ძირითადი თანხისა და სარგებლის) ჯამურად 6567 ლარის მათთვის სოლიდარულად დაკისრება.

7. მოპასუხეების პოზიცია

7.1. მოპასუხე მ.ფ–ძემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა არასათანადო მოპასუხეობაზე.

7.2. დანარჩენ მოპასუხეებს სარჩელზე შესაგებელი არ წარუდგენიათ;

8. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

8.1. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 16 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად გადასახდელად დაეკისრათ 6567.50 ლარის გადახდა.

9. მოპასუხე მ.ფ–ძის სააპელაციო საჩივარი

9.1. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ერთ-ერთმა მოპასუხემ, მ.ფ–ძემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

10.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 25 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

10.2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები.

10.3. სასამართლომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების (სესხის ხელშეკრულების, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენისა და დაზარალებულად ცნობის შესახებ 2016 წლის 14 დეკემბრის დადგენილების) საფუძველზე უდავოდ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მოპასუხეების დანაშაულებრივი (მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული) ქმედებით მოსარჩელეს მიადგა მატერიალური ზიანი, რომლის ანაზღაურებასაც იგი განსახილველ საქმეში ითხოვდა.

10.4. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 998.1 მუხლებით, ამავე კოდექსის 309¹⁷-ე, 309²⁰-ე მუხლებით და გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დგინდებოდა მოპასუხეთა მხრიდან მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენების ფაქტი. სააპელაციო სასამართლოს განცხადებით, მართალია მოპასუხე მ.ფ–ძე მოპასუხე კომპანიაში არ იკავებდა რაიმე თანამდებობას და მას არც რაიმე წილი გააჩნდა ამ კომპანიაში, თუმცა სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენის თანახმად, იგი რეალურად კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი იყო. შესაბამისად, არ იქნა გაზიარებული მოპასუხის ის პოზიცია, რომ წინამდებარე საქმე განხილული უნდა ყოფილიყო არა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით, არამედ სხვა საფუძვლით.

10.5. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ როდესაც სახეზეა კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, პასუხისმგებლობის საფუძველს წარმოადგენს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილი ფაქტები და ამდენად, სასამართლო მხოლოდ ,,მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესებით ვერ შემოიფარგლება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს განაჩენით დაადგინა, რომ მოპასუხეებს სასჯელი სწორედ იმ დანაშაულის ჩადენისთვის განესაზღვრათ, რომლითაც გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებაც განსახილველი სარჩელითაა მოთხოვნილი. შესაბამისად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხეების მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებით მიყენებული ზიანის კონკრეტული ოდენობა მართებულად განისაზღვრა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით, მოპასუხეებს კი მათი მტკიცების ფარგლებში არ წარუდგენიათ რაიმე დოკუმენტი, რაც ზემოთ მითითებულ გარემოებებს გააქარწყლებდა.

11. მოპასუხის საკასაციო საჩივარი

11.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 22 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

11.2. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით და არასწორად დაასკვნა, რომ მოცემული საკითხი განეკუთვნებოდა დელიქტური სამართლით მოსაწესრიგებელ საკითხთა წრეს მაშინ, როდესაც საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებები არ აკმაყოფილებენ დელიქტიდან გამომდინარე დავებისთვის დადგენილ კომპონენტებს. კერძოდ, მოპასუხის ქმედებასა და მოსარჩელისთვის დამდგარ შედეგს შორის არ იკვეთება მიზეზობრივი კავშირი. სესხის ხელშეკრულება, რომელიც მოსარჩელეს აქვს წარდგენილი, წარმოადგენს მხოლოდ მხარეთა ნების გამომხატველ წერილობით დოკუმენტს და ამ დოკუმენტით არ დგინდება დელიქტის არსებობა და დამდგარი ზიანის ოდენობა. ამასთან, თუ სასამართლო საქმეს იხილავს დელიქტური სამართლის პრინციპების გათვალისწინებით, გაუგებარია, რატომ ეყრდნობა იგი საქმეზე წარდგენილ სესხის ხელშეკრულებას და ანგარიშობს საპროცენტო სარგებელს (რომელიც გათვალისწინებულია ხელშეკრულებით). როგორ შეიძლება სესხზე დარიცხული საპროცენტო სარგებელი ჩაითვალოს დელიქტით მიყენებულ ზიანად. სასამართლომ ერთმანეთისგან ვერ გამიჯნა სასესხო ურთიერთობა და დელიქტით გამოწვეული ზიანი.

11.3. თავად სასამართლო აღიარებს, რომ კომპანიის დირექტორი სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე და უკანონოდ გასცა სესხი მოპასუხეზე. ანუ სასამართლო თავადვე აცხადებს, რომ სრული პასუხისმგებლობა ეკისრება კომპანიის დირექტორს „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის შესაბამისად. სწორედ ამ მიმართულებით უნდა ემსჯელა სასამართლოს და მოპასუხეთა წრიდან ამოერიცხა კასატორი, რომელიც საკუთარი ინტერესების სასარგებლოდ მოქმედებდა, ხოლო კომპანიის ხელმძღვანელს უნდა მიეღო ისეთი გადაწყვეტილება, რომელიც კომპანიის ინტერესებს სწორად წარმართავდა. შესაბამისად, კრედიტორებისთვის მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებლობაც კომპანიას და მის ხელმძღვანელობას უნდა დაკისრებოდა.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

12.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 15 მარტის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

15. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

16. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მსჯელობას სასამართლოების მხრიდან კანონის არასწორ გამოყენებასთან დაკავშირებით და მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 998-ე (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებში უნდა ვეძიოთ.

17. სსკ-ის 992-ე მუხლი ითვალისწინებს დელიქტურ პასუხისმგებლობას. დელიქტური პასუხისმგებლობის არსი ისაა, რომ იგი არასახელშეკრულებო ზიანის საფუძველზე წარმოიშობა, განამტკიცებს ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს და დაზარალებულს (კრედიტორს) ვალდებული პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. ამ მუხლის გამოყენების წინაპირობებია შემდეგია: ზიანი; ქმედების მართლწინააღმდეგობა; მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი (ე.წ. „გენერალური დელიქტი“). პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (სუსგ №ას-769-737-2016; 20.06.2018წ.; სუსგ №ას-176-163-2015, 04.10.2016; სუსგ Nას-1426-2018 , 11.04.2019).

18. როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესების წონასწორობის აღდგენაზე (იხ. სუსგ №ას-1322-2018, 4.04.2019).

19. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაპყრობს საქმეში წარმოდგენილ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესულ 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენზე, რომლითაც მსესხებელი კომპანიის დამფუძნებელი, მისი დირექტორი და ფაქტობრივი მმართველი (მოპასუხე) მეანაბრეთა, მათ შორის მოსარჩელის, კუთვნილი თანხების გაფლანგვის გამო, ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (ტ.2, ს.ფ. 79-204). განაჩენი უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენით (ტ.2, ს.ფ. 206-297). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით მსჯავრდებულების საკასაციო საჩივრები არ იქნა დაშვებული განსახილველად (ტ.2, ს.ფ. 298-302).

20. კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის თანახმად, მსესხებელი კომპანია რეგისტრირებულ იქნა 2013 წლის 14 აგვისტოს, რომლის ძირითადი საქმიანობა იყო, მოსახლეობისგან გარკვეული საპროცენტო სარგებლით (20-დან 35%-მდე) თანხების მიღება და მათი ინვესტირება. კომპანიის ერთპიროვნულ დამფუძნებელს წარმოადგენდა თ.მ–ი, ხოლო დირექტორს - თ.ლ–ძე. მსესხებელი კომპანიის საქმიანობას ფაქტობრივად სრულად წარმართავდა თ.მ–ის მეუღლე, მოპასუხე. მსესხებელი კომპანიის დირექტორმა თ.ლ–ძემ, რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი კომპანიის გამართულ საქმიანობაზე, მოპასუხის წაქეზებითა და თ.მ–ის დახმარებით, ყოველგვარი უზრუნველყოფისა და ეკონომიკური გათვლის გარეშე გასცა სესხები, როგორც თავად მოპასუხის, ასევე, ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებული არამომგებიანი საწარმოების სასარგებლოდ. ჯამურად სესხების სახით მოპასუხეზე მსესხებლების მიერ შეტანილი 10 326 096 ლარი, 13 904 534 აშშ დოლარი და 796 136 ევრო გაიცა. აღნიშნული თანხის უკან დაბრუნება არ მომხდარა. მიღებული თანხების მოპასუხეთა მიერ არამიზნობრივი ხარჯვიდან გამომდინარე მსესხებელმა კომპანიამ მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულება ვეღარ შეასრულა და 2 343 მოქალაქეს (მათ შორის, მოსარჩელეს) დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი მიადგა.

21. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმდა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, რომლითაც სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს ჰქონდათ პრეიუდიციული ძალა, როცა საქმეს იხილავდა სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილი იყო განაჩენი, თუმცა, სსსკ-ის 309²⁰ მუხლის ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი, ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს (იხ. სუსგ საქმე Nას-1426-2018 , 11.04.2019). ამასთან, ზემოაღნიშნული გარემოებები პრეიუდიციის რანგში რომც არ იქნეს განხილული (იხ. სუსგ საქმე №ას-1263-2019, 13.03.2020), მოპასუხეს არ წარმოუდგენია განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი სამართლებრივად ვარგისი რაიმე მტკიცებულება.

22. სსსკ-ის 309²⁰ მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. მითითებული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველ წინადადებაში ნათლად და მკაფიოდ იკითხება: ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ამ სპეციალური წარმოების არსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის მე-2 ნაწილი) (იხ. სუსგ საქმე №ას-1322-2018, 04.04.2019წ.).

23. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით მყარი საფუძველი შეიქმნა შემდეგი დასკვნისათვის: მოპასუხეს ბრალი იმ დანაშაულის ჩადენისათვის შეეფარდა, რომელი დანაშაულით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებასაც მოსარჩელე სარჩელით მოითხოვს.

24. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმის შესახებ, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ დგინდება მიზეზობრივი კავშირი კასატორის ქმედებასა და მოსარჩელისათვის მიყენებულ ზიანს შორის. სასამართლო კიდევ ერთხელ მიუთითებს კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენზე, რომლის მიხედვითაც დასტურდება სხვა მოპასუხეებთან ერთად კასატორის (მოპასუხის) ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით მოსარჩელისთვის 6567.50 ლარის ზიანის მიყენების ფაქტი, რაც თავისთავად ასაბუთებს ამგვარი მიზეზობრივი კავშირის არსებობას. ამდენად, ამ მიმართებით ზიანის მიყენების გამომრიცხველი გარემოება არ არსებობს.

25. კასატორის განცხადებით, საქმეზე წარდგენილი სესხის ხელშეკრულება არ არის ის უტყუარი მტკიცებულება, რომელიც დელიქტის არსებობასა და ზიანის ოდენობას ადგენს. მისივე მოსაზრებით, მოსარჩელეს ზიანი მიადგა მსესხებელი კომპანიის ხელმძღვანელობის მიერ მათთვის დაკისრებული მოვალეობების არაკეთილსინდისიერად და არასათანადოდ შესრულების გამო. საკასაციო პალატა აღნიშნულ მსჯელობას არ იზიარებს და განმარტავს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენზე დაყრდნობით დაადგინეს და არა სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე. ამასთან, განაჩენში გარკვევითაა მითითებული, რომ მოსარჩელეს ზიანი მხოლოდ მსესხებელი კომპანიის ხელმძღვანელობის არაკეთილსინდისიერი ქმედებების გამო არ მიდგომია, ზიანის დადგომაში ბრალი მოპასუხესაც მიუძღვის, რის გამოც დანარჩენ მოპასუხეებთან ერთად ისიც იქნა მიჩნეული მოსარჩელის მიმართ პასუხისმგებელ პირად.

26. ამასთან, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას ზიანის ოდენობასთან მიმართებით და განმარტავს, რომ ვინაიდან განაჩენით დადგენილმა დანაშაულებრივმა ქმედებამ გამორიცხა მოსარჩელის მიერ მსესხებლისათვის სესხად გაცემული თანხისა და მასზე დარიცხული საპროცენტო სარგებლის უკან დაბრუნება, ზიანის ოდენობად სწორედ სესხად გაცემული ძირითადი თანხა და მასზე დარიცხული საპროცენტო სარგებელი უნდა იქნეს მიჩნეული. ამ დასკვნის საფუძველს იძლევა სსკ-ის 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 412-ე (ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს) მუხლები (იხ. სუსგ საქმე №ას-94-2021, 6 ივლისი, 2021 წელი; საქმე №ას-1194-2021, 27 აპრილი, 2022 წელი).

27. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მისცა მათ, სწორად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ საქმე №ას-203-2020, 24 დეკემბერი, 2020 წელი, საქმე №ას-1790-2019, 24 თებერვალი, 2020 წელი), არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

28. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე