საქმე №ას-1530-2022 22 მარტი 2023 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - ქალაქ რუთავის მუნიციპალიტეტის მერია (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „ფ–ა“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 22 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე თანხის დაკისრება და ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თვითმმართველი ქალაქი რუსთავის ქონების სააუქციონო კომისიის 2008 წლის 23 მაისის პირობებით გამოცხადებულ აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი N8-38 ოქმიდან ირკვევა, რომ შპს „ფ–ა“ გამოცხადდა პირობით აუქციონში გამარჯვებულად და გადაეცა თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული თბილისი-ბაქოს გზატკეცილის და თბილისის ქუჩის მიმდებარე ტერიტორიაზე მდებარე არასასოფლო- სამეურნეო დანიშნულების 3 000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი. უძრავი ქონების ნასყიდობის ფასმა შეადგინა 23 700 ლარი. აღნიშნული ოქმის მე-6 პუნქტის მიხედვით, მყიდველმა იკისრა აუქციონის ჩატარებიდან მაქსიმუმ 3 (სამი) თვის ვადაში სამშენებლო სამუშაოების დაწყების ვალდებულება. ამავე ოქმის მე-12 და მე-13 პუნქტების შესაბამისად, მყიდველის მიერ საბოლოო თანხის დადგენილ ვადაში სრულად გადახდის შემდეგ მასზე უნდა გაცემულიყო საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების პირობით. ამასთან, მყიდველზე საკუთრების უფლება გადავიდოდა თანხის მთლიანად გადახდის, საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის გაცემის და საჯარო რეესტრში ან შესაბამის მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის შემდეგ. ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მყიდველს უნდა შეესრულებინა ნაკისრი ვალდებულებები, საკუთრების უფლება ეძლეოდა ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების პირობით. აღნიშნული ოქმის საფუძველზე ქ. რუსთავის მერიის მიერ N8-38 საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა გაიცა შპს ,,ფ–აზე“ მასზედ, რომ მას საკუთრებაში გადაეცა არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი ფართობით 3000 (სამი ათასი) კვ.მ., რომელიც მდებარეობდა რუსთავში, თბილისი-ბაქოს გზატკეცილის და თბილისის ქუჩის მიმდებარე ტერიტორიაზე. მოწმობა გაიცა ოქმით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების პირობით და ძალას იძენდა დამოწმებულ მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვით ნახაზთან ერთად, რომელიც წარმოადგენდა მის განუყოფელ ნაწილს. უდავოა, რომ საკუთრების მოწმობას არ ერთვის მიწის ნაკვეთის აზომვითი ნახაზი, რის გამოც ვერ დგინდებოდა აუქციონზე შეძენილი ქონების ზუსტი ადგილმდებარეობა. ამდენად, ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიას მოსარჩელისათვის არ გადაუცია საკუთრების უფლების დამადასტურებელი იმგვარი დოკუმენტები, რომელიც საკმარის საფუძველს წარმოადგენდა საკუთრების უფლების რეგისტრაციის გზით უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების შეძენისათვის.

2. შპს „ფ–ას“ მიერ 2008 წლის 23 მაისს გადახდილი იქნა ხელშეკრულებით განსაზღვრული უძრავი ნივთის ღირებულების ნაწილი 1160 ლარი, ხოლო 2008 წლის 18 ივნისს - 22 540 ლარი, სულ 23700 ლარი. იურიდიული მნიშვნელობის მქონე სხვა მოქმედებები მხარეთა მიერ პრივატიზაციის პროცესში არ განხორციელებულა.

3. შპს „ფ–ამ“ 2014 წლის 12 ივნისს განცხადებით მიმართა თვითმმართველი ქალაქ რუსთავის მერიას 2008 წლის 23 მაისის აუქციონის ოქმში მითითებული უძრავი ქონების საკადასტრო მონაცემების შესახებ ინფორმაციის მოთხოვნით. აღნიშნული განცხადების პასუხად ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის ქონების მართვის და ეკონომიკური განვითარების სამსახურის 2014 წლის 17 დეკემბრის №1/9866 წერილით შპს „ფ–ას“ ეცნობა, რომ შპს „ფ–ას“ მიერ შეძენილ მიწის ნაკვეთზე (3000 კვ.მ.) საკადასტრო მონაცემები არ მოიპოვებოდა. აღნიშნული წერილი მოსარჩელე მხარის მიერ გასაჩივრებული იქნა ადმინისტრაციული წესით, რაც ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერის 2015 წლის 11 მაისის №715 ბრძანებით არ დაკმაყოფილდა.

4. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 12 სექტემბრის №3-204-15 გადაწყვეტილებით მოსარჩელე შპს „ფ–ას“ მოთხოვნა მოპასუხე ქალაქ რუსთავის

5. მუნიციპალიტეტის მიმართ 2015 წლის 11 მაისის №715 ბრძანების ბათილად ცნობას და მოპასუხისათვის შპს „ფ–ას“ სახელზე, ქ. რუსთავი, თბილისი-ბაქოს გზატკეცილისა და თბილისის ქუჩის მიმდებარე ტერიტორიაზე მდებარე, 3000 კვ.მ. არასასოფლო- სამეურნეო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების მოწმობის გაცემის დავალების მოთხოვნით არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

6. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 28 დეკემბრის ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, დგინდება, რომ ქ. რუსთავში, თბილისის ქუჩის მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული 3000 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის მთლიანი საბაზრო ღირებულება 2018 წლის დეკემბრის თვის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენდა 204000 ლარს.

7. მოსარჩელის მოთხოვნა

7.1. რუსთავის მუნიპილატეტის მერიას შპს ,,ფ–ას’’ სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისროს 204 000 ლარის ანაზღაურება.

7.2. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიას შპს ,,ფ–ას’’ სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისროს მიუღებელი შემოსავლის - 500 000 ლარის ანაზღაურება.

8. მოპასუხის შესაგებელი

რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიამ შპს ,,ფ–ას’’ სასარჩელო მოთხოვნა არ ცნო.

9. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე შპს ,,ფ–ას’’ სარჩელი რუსთავი მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიას შპს ,,ფ–ას’’ სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა 23 700 ლარის ანაზღაურება.

10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

10.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 სექტემბრის განჩინებით შპს ,,ფ–ას’’ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ, შესაბამისად, უცვლელი დარჩა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 22 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

10.2. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ზიანი არის კანონით გათვალისწინებული ანაზღაურებადი სხვაობა „უნდა-ყოფილიყო“ და „არის მდგომარეობას“ შორის (სხვაობის ჰიპოთეზა). სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს პირვანდელი მდგომარეობა, ანუ მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არა ვალდებულების დარღვევა (Total reparation-ის პრინციპი), ხოლო თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება (409-ე მუხლი). ამასთანავე მნიშვნელობა არა აქვს, თუ რამდენად მაღალია მოვალის ბრალეულობის (განზრახვა თუ გაუფრთხილებლობა) ხარისხი ზიანის დადგომაში. თუმცა ეს წესი იზღუდება, თუ კრედიტორი თანაბრალეულია.

10.3 სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სსკ-ის 411-ე მუხლი კიდევ უფრო აკონკრეტებს 408-409-ე მუხლებში მოცემულ ზიანის სრულად ანაზღაურების პრინციპს. ამ მუხლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ამდენად, სრული ანაზღაურება ეხება არა საერთოდ ზიანს, რომელიც შეიძლება ვინმემ განიცადოს, არამედ იმ ზიანს, რომელიც სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საერთო საფუძვლებიდან გამომდინარე ანაზღაურებადია. მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია, რომელიც ხელშეკრულების მხარემ განიცადა და რომელსაც ადგილი არ ექნებოდა, ხელშეკრულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას, ზიანის ანაზღაურება უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით, ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება.

10.4 პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. იმისათვის, რომ წარმოიშვას ზიანის ანაზღაურების წინაპირობა, სახეზე უნდა იყოს: პირის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება (ან უმოქმედობა), წარმოშობილი ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა წარმოადგენს დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომის სავალდებულო პირობას და გამოიხატება იმაში, რომ პირველი წარმოშობს მეორეს. პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზიანი იყო ზიანის მიმყენებლის მოქმედების (უმოქმედობის) პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი.

10.5. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში უდავოა, რომ შპს „ფ–ა“ გამოცხადდა პირობით აუქციონში გამარჯვებულად და გადაეცა თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული თბილისი-ბაქოს გზატკეცილის და თბილისის ქუჩის მიმდებარე ტერიტორიაზე მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 3 000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ნასყიდობის ფასის 23700 ლარის სანაცვლოდ, თუმცა მის მიერ არ შესრულებულა აუქციონის პირობები სრულყოფილად, კერძოდ, სამშენებლო სამუშაოების დაწყებას აუქციონის ჩატარებიდან 3 თვეში ადგილი არ ჰქონია. თავის მხრივ, ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიას მოსარჩელისათვის არ გადაუცია საკუთრების უფლების დამადასტურებელი იმგვარი დოკუმენტები, რომელიც საკმარის საფუძველს წარმოადგენდა საკუთრების უფლების რეგისტრაციის გზით უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების შეძენისათვის. სწორედ აღნიშნულს უკავშირებდა მოსარჩელე მშენებლობის განუხორციელებლობის ფაქტს, თუმცა საქმეში არსებული მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების შედეგად დგინდება, რომ მხარეთა მიერ რაიმე სახის იურიდიული მნიშვნელობის მქონე სხვა მოქმედებები, გარდა ნასყიდობის ფასის გადახდა-მიღებისა პრივატიზაციის პროცესში არ განხორციელებულა. ამასთან, დადგენილია, რომ შპს „ფ–ას“ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის 2014 წლამდე არც მიუმართავს საკუთრების მოწმობის გადაცემის მოთხოვნით. გარდა ამისა, პალატა საგულისხმოდ მიიჩნევს ასევე იმ გარემოებას, რომ რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 12 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული, შპს „ფ–ას“ მოთხოვნა ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიისთვის საკუთრების მოწმობის გადაცემის დავალების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, რის გამოც მოპასუხის ქმედების მართლწინააღმდეგობა ანდა მის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობა ერთგვარად გამოირიცხა.

10.6. პალატა მიიჩნევს, რომ აპელანტი კომპანიის მიერ ასევე ვერ იქნა დაძლეული მტკიცების ტვირთი მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებით, ვინაიდან მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს რა სავარაუდო შემოსავალს, მისი დადგენისათვის გათვალისწინებული უნდა იქნას, თუ რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. ზიანის ანაზღაურების ერთ-ერთი აუცილებელი ნიშანი კი ისაა, რომ ზიანი უნდა იყოს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგი. მართალია, მიუღებელი შემოსავლის არსი მდგომარეობს მის მიუღებლობაში, მაგრამ უნდა შეფასდეს, რომ არა ზიანის მიმყენებლის ქმედება, რამდენად მიიღებდა მხარე ამ სარგებელს და რამდენად რეალური იქნებოდა აღნიშნული. ამრიგად, მიუღებელი შემოსავლის მტკიცება არ უნდა ეფუძნებოდეს აბსტრაქტულ, მხოლოდ მოსაზრებაზე დამყარებულ გარემოებებს, არამედ ხსენებული უნდა დასტურდებოდეს კონკრეტული ფაქტებითა და მტკიცებულებებით.

10.7. პალატის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან შპს „ფ–ამ“ ვერ დაადასტურა მოპასუხის ბრალეული მოქმედების/უმოქმედობის შედეგად ზიანის მიყენების ფაქტი, მხოლოდ მხარის განმარტება, რომ მიწის ნაკვეთი შეიძინა ბენზინგასამართი სადგურის მოწყობისა და სხვა კომერციული ფართის აშენების მიზნით, საიდანაც მიიღებდა შემოსავალს, გაზიარებული ვერ იქნება. ამდენად, იმ პირობებში, როდესაც სახეზე არ იყო ზიანის დაკისრების წინაპირობები, მოსარჩელის მოთხოვნა მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურებისა და მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების თაობაზე დაუსაბუთებელი იყო.

10.8. რაც შეეხება საქმეზე დადგენილ გარემოებას, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ მოსარჩელე კომპანიიდან მიიღო თანხა 23700 ლარის ოდენობით, რომლის სანაცვლოდ შპს „ფ–ას“ რაიმე სახის სარგებელი ანდა ქონება არ მიუღია, პალატის მოსაზრებით, ექვემდებარება მოსარჩელისთვის დაბრუნებას იმ საფუძვლით, რომ ადგილი არ ჰქონდეს მოპასუხის უსაფუძვლო გამდიდრებას. პალატამ განმარტა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენება ხდება მოთხოვნის სხვა საფუძვლებთან სუბსიდიურად, რაც იმას ნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლის ნორმების, როგორც მოთხოვნის საფუძვლის, გამოყენება ბოლოს უნდა განხორციელდეს ანუ მას შემდეგ, რაც გამოირიცხება მოთხოვნის დაკმაყოფილება სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძვლებიდან, რაც განსახილველ შემთხვევაში სახეზეა.

10.9. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მართებულად მიიჩნია საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ მოპასუხის უსაფუძვლო გამდიდრება მოხდა გადაცემული თანხით 23 700 ლარით. შესაბამისად, არსებობდა ამ ნაწილში მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი მოპასუხისთვის გადაცემული თანხის ფარგლებში და არა უძრავი ნივთის საბაზრო ღირებულებიდან გამომდინარე, ვინაიდან უსაფუძვლო გამდიდრების შემთხვევაში პირს აუნაზღაურდება თანხა მხოლოდ იმ ოდენობით, რომლითაც მიმღები გამდიდრდა.

11.კასატორის მოთხოვნა

11.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 სექტემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

11.2. აპელანტი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე გამორიცხავს იმ საფუძვლით, რომ შპს „ფ–ამ“ მიზნის მიღწევას არაკეთილსინდისიერად შეუშალა ხელი, კერძოდ, დადგენილია, რომ 2008 წლის 23 მაისს თვითმმართველი ქალაქი რუსთავის ქონების სააუქციონო კომისიის მიერ გამოცხადდა პირობითი აუქციონი თბილისი-ბაქოს გზატკეცილისა და თბილისის ქუჩის მიმდებარე ტერიტორიაზე მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 3000 კვ.მ. დაუზუსტებელი მიწის ნაკვეთის პრივატიზების მიზნით, სადაც თანაბარი კონკურენციის საფუძველზე გამარჯვებულად გამოცხადდა შპს „ფ–ა“, რომელსაც პირობით გამოცხადებულ აუქციონში გამარჯვებულის დამადასტურებელი ოქმი ჩაბარდა 2008 წლის 12 ივნისს. ოქმის (ხელშეკრულების) მე-6 პუნქტის შესაბამისად, მყიდველი ვალდებული იყო აუქციონის ჩატარებიდან მაქსიმუმ 3 (სამი) თვის ვადაში დაეწყო სამშენებლო სამუშაოები. აღნიშნული ვალდებულების შესასრულებლად შპს „ფ–ას“, როგორც მყიდველს და დაინტერესებულ მხარეს, რათა დროულად და ჯეროვნად შეესრულებინა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, უნდა დაერეგისტრირებინა მიწის ნაკვეთი საჯარო რეესტრში. ოქმის (ხელშეკრულების) მე-12 პუნქტის თანახმად, მყიდველის მიერ საბოლოო თანხის დადგენილ ვადაში სრულად გადახდის შემდეგ მასზე გაიცემოდა საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების პირობით. აღნიშნული პუნქტის შესაბამისად, თვითმმართველი ქალაქ რუსთავის მერიის მიერ შპს ,,ფ–აზე“ გასაცემად მომზადდა საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა, რომელშიც მითითებული იყო მიწის ნაკვეთის ფართი და მდებარეობა, აღნიშნული მოწმობა ძალაში იყო დამოწმებული მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვით ნახაზთან ერთად, რომელიც წარმოადგენდა მოწმობის განუყოფელ ნაწილს. გამომდინარე იქიდან, რომ აუქციონზე თავიდანვე გატანილი იყო დაურეგისტრირებელი მიწის ნაკვეთი, მითითებული დათქმის საფუძველზე, თვითმმართველი ქალაქის რუსთავის მუნიციპალიტეტი გამარჯვებულ კომპანიას ანიჭებდა უფლებამოსილებას წარმოედგინა აზომვითი ნახაზი, რომელსაც დაამოწმებდა ადგილობრივი თვითმმართველობა თავისი ბეჭდით, რის შემდგომაც შპს „ფ–ა“ განახორციელებდა მიწის ნაკვეთის საჯარო რეესტრში დარეგისტრირებას და ნაკისრი ვალდებულების შესრულებას, რაც შპს „ფ–ას“ მიერ არ განხორციელებულა.

11.3. გარდა ამისა, მოსარჩელეს არც სასამართლოსთვის და არც ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის 2014 წლამდე არ მიუმართავს მიწის ნაკვეთის მისამართის დაზუსტებისა და რეგისტრაციის განხორციელების მიზნით. შესაბამისად, თუ პირობის დადგომას არაკეთილსინდისიერად შეუწყო ხელი მხარემ, რომლისთვისაც პირობის დადგომა ხელსაყრელია, პირობა დამდგარად არ ჩაითვლება. შპს ,,ფ–ას" არ სურდა ოქმით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, რაც მდგომარეობდა აუქციონის ჩატარებიდან მაქსიმუმ 3 (სამი) თვის ვადაში სამშენებლო სამუშაოების დაწყებაში. მისმა უმოქმედობამ ხელი შეუწყო არსებული შედეგის დადგომას, რაც გამოიხატა ოქმით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობაში.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 09 დეკემბრის განჩინებით ქალაქ რუთავის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

13. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

14. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩმოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური სან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

15. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

16. საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს, არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მათ არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო: ა) განსახილველ შემთხვევებში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

19. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო ეტაპზე განხილვის საგანს წარმოადგენს არის თუ არა სახეზე უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი და რამდენად შესაძლებელია 23700 ლარის დაბრუნება შემსყიდველი კომპანიისთვის.

20. ზემოაღნიშნული მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას უსაფუძვლო გამდიდრების მარეგულირებელი ნორმა (სსკ-ის 976-ე მუხლი) წარმოადგენს. როგორც საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა და მხარის მიერ სარჩელის დამფუძნებელ ნორმად კანონის ამა თუ იმ დანაწესის მითითება არ არის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სასამართლოსათვის ხელისშემშლელი. სამართალში დამკვიდრებულია პრინციპი “jura novit curia“ (სასამართლომ იცის კანონი). მოთხოვნის იურიდიული მართებულობის კვლევა მოიაზრებს სასამართლოს მხრიდან დამფუძნებელი ნორმების სწორად მოძიებას, რომელიც დავის გადაწყვეტის ფუნდამენტს წარმოადგენს (იხ. სუსგ-ები: N ას -559-2019; N ას- 1426-2018; N ას-1322-2018).

21. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადად კონდიქციური დანაწესების (სსკ-ის 976-991-ე მუხლები) გამოყენების უმთავრესი წინაპირობა მის სუბსიდიურობაში ვლინდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების წესები მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებად გვევლინება მხოლოდ მაშინ, როდესაც სასამართლო მოვლენათა დინამიკის გათვალისწინებით დაასკვნის, რომ გამორიცხულია სხვა უფრო სპეციალური ნორმის გამოყენება (მაგ: პოსესორული ან ვინდიკაციური სარჩელები (სანივთო სამართალი), სარჩელი ვალდებულების შესრულების შესახებ (როგორც პირველადი, ისე _ მეორადი მოთხოვნები) და სხვა) - (იხ. სუსგ-ები: N ას-774-723-2017, 11.10.2017 წ.; #ას-794-794-2018, 11.09.2018; N1021-2019, 20.12.2019წ.).

22. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით რეგულირებულია ე.წ. „შესრულების კონდიქცია“ და ამგვარი სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე, მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს სამართლებრივი სიკეთის გადაცემის ფაქტზე, ასევე მხარეთა შორის ვალდებულების არარსებობაზე (იხ. სუსგ №ას-653-621-2013, 2015 წლის 27 აპრილი). ამასთან, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენება ხდება მოთხოვნის სხვა საფუძვლებთან სუბსიდიურად, რაც იმას ნიშნავს, რომ, თუ არსებობს სასარჩელო მოთხოვნის შესაძლო დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი (მოთხოვნათა კონკურენცია), უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლის ნორმების, როგორც მოთხოვნის საფუძვლის, გამოყენება ბოლოს უნდა განხორციელდეს ანუ მას შემდეგ, რაც გამოირიცხება მოთხოვნის დაკმაყოფილება სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძვლებიდან (იხ. სუსგ №ას-1249-1269-2011, 2012 წლის 4 აპრილი). საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს რომ 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით.

23. მოსარჩელის სასარგებლოდ უსაფუძვლოდ მიღებული თანხის მოპასუხისათვის დაკისრებასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ „უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანი არის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების (რომელშიც უნდა ვიგულისხმოთ უფლების ან გარკვეული შეღავათის, უპირატესობის) ამოღება, რითაც უნდა უზრუნველყოფილ იქნეს სამართლიანობის აღდგენა ანუ იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც იარსებებდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ დაზარალებულის ხარჯზე გარკვეული შეღავათის, უფლების, უპირატესობის მიღებამდე”... უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, რათა უზრუნველჰყოს არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღება და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემა. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი – მიიღო თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია – ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია და, აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას“ (შეადრ: სუსგ N ას-390-390-2018, 15.05.2018 წ).

24. „კონდიქციური ვალდებულების არსებობისას, არ გაითვალისწინება არც კონტრაჰენტის კეთილსინდისიერება და არც ბრალეულობა. ამ ვალდებულების მიზანი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე გადანაცვლებულ მატერიალურ/არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეთა ისე აღდგენაა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ შექმნილიყო კონდიქციური ვალდებულების მახასიათებელი წინაპირობები. ქონებრივი წონასწორობის აღდგენის მიზნით, კანონი “განსაზღვრავს უსაფუძვლოდ გადაცემულის დაბრუნებას, რათა ხელი შეეწყოს სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას და ბრუნვის მონაწილე რომელიმე მხარე იმგვარ მდგომარეობაში არ აღმოჩნდეს, რომელსაც სამართლებრივი წინაპირობები გამდიდრების ეტაპზე არ გააჩნია“ (ახალაძე მ., უსაფუძვლო გამდიდრება 2015-2018 წლის პირველი ნახევარი), საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გამომცემლობა, თბ., 2019, 32 ).

25. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის ერთი პირი უნდა მდიდრდებოდეს მეორის ხარჯზე სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოიშალა. ამასთან, მნიშვნელობა არა აქვს იმ გარემოებას, თუ რის შედეგად წარმოიქმნა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი - თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე, არა აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ ჩადენილი ქმედებების მართლზომიერებასა თუ მართლწინააღმდეგობას.

26. განსახილველ შემთხვევაში, ცხადია რომ მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ მოსარჩელე კომპანიიდან მიიღო თანხა 23700 ლარის ოდენობით, რომლის სანაცვლოდ შპს „ფ–ას“ რაიმე სახის სარგებელი ანდა ქონება არ მიუღია, შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სახეზე შესრულების კონდიქციის ფაქტი, რაც ექვემდებარება მოსარჩელისთვის დაბრუნებას იმ საფუძვლით, რომ ადგილი არ ჰქონდეს მოპასუხის უსაფუძვლო გამდიდრებას. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვედა ინსტანციების მსჯელობას, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენება ხდება მოთხოვნის სხვა საფუძვლებთან სუბსიდიალურად, რაც იმას ნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლის ნორმების, როგორც მოთხოვნის საფუძვლის, გამოყენება ბოლოს უნდა განხორციელდეს ანუ მას შემდეგ, რაც გამოირიცხება მოთხოვნის დაკმაყოფილება სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძვლებიდან.

27. საკასაციო პალატა ასევე იზიარებს საქალაქო სასამართლოს მითითებას რომ სამოქალაქო კოდექსის 976-ე-991-ე მუხლებიდან გამომდინარე, პირის ქონების გაზრდა ან დაზოგვა სხვა პირის ხარჯზე კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საფუძვლის გარეშე წარმოადგენს უსაფუძვლო გამდიდრებას და წარმოშობს უსაფუძვლოდ შეძენილის ან დაზოგილი ქონების უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემის ვალდებულებას. მოცემულ ნორმათა ძირითადი დებულებაა ის, რომ სხვა პირის ხარჯზე მიღებული სარგებლის (რაც შეიძლება გამოიხატოს ქონების დაზოგვაშიც) უკან დაბრუნების ვალდებულება წარმოიშობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირი ამით გამდიდრდა. ამასთან, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე, შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. კონდიქციური ვალდებულების არსებობისათვის სახეზე უნდა იყოს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს იურიდიულ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობს, ან შემდგომში იშლება. აღნიშნულის მიზანს, როგორც ზოგადად უსაფუძვლო გამდიდრებისთვის არის დამახასიათებელი, წარმოადგენს ქონებრივი ბალანსის აღდგენა.

28. მოცემულ შემთხვევაში, ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიამ მიიღო შპს „ფ–ას“ მიერ გადახდილი უძრავი ნივთის ღირებულების საფასური 23700 ლარის ოდენობით, თუმცა სანაცვლოდ მოსარჩელისთვის უძრავი ქონების გადაცემას ადგილი არ ჰქონია. შესაბამისად, სახეზეა მდგომარეობა, როდესაც მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხა სანაცვლო ვალდებულების გარეშეა გადახდილი, რის გამოც, შპს „ფ–ას“ წარმოეშვა უსაფუძვლოდ გამდიდრებული პირისაგან - ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიისაგან მის მიერ გადახდილი თანხის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება.

30. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატაც მართებულად მიიჩნევს საქალაქო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოპასუხის უსაფუძვლო გამდიდრება მოხდა გადაცემული თანხით 23 700 ლარით. შესაბამისად, არსებობდა ამ ნაწილში მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი მოპასუხისთვის გადაცემული თანხის ფარგლებში და არა უძრავი ნივთის საბაზრო ღირებულებიდან გამომდინარე,ვინაიდან უსაფუძვლო გამდიდრების შემთხვევაში პირს აუნაზღაურდება თანხა მხოლოდ იმ ოდენობით, რომლითაც მიმღები გამდიდრდა.

31. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

32. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასსა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

33. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია, შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

34. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგ-ები: №ას-1641-1631-2011, 2012 წლის 20 იანვრის განჩინება; №ას-74-407-09, 2009 წლის 23 ივლისის განჩინება).

35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

36. რაც შეეხება ბაჟის საკითხს, კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე