15 თებერვალი 2023 წელი

№ას-1121-2022 ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ი.ს–ლი

მოწინააღმდეგე მხარე _ ი.დ–ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 01 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ი.ს–ლმა (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, “I აპელანტი“, „კასატორი“) სარჩელით თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ი.დ–ის (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, “II აპელანტი“, „კასატორის მოწინააღმდეგე მხარე“) მიმართ 254 159 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით.

სარჩელის საფუძვლები:

2.1. 2006 წელს მოპასუხე ი.დ–ის წინააღმდეგ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე განზრახ მკვლელობის ბრალდებით. საპროცესო შეთანხმების გაფორმების მიზნით, მოპასუხე ი.დ–ს სურდა აენაზღაურებინა დაზარალებულის უფლებამონაცვლისათვის ზიანი 50 000 აშშ დოლარის ოდენობით. ვინაიდან ამ პერიოდში მოსარჩელე მეგობრობდა მოპასუხესთან, ი.დ–მა სთხოვა მოსარჩელეს 50 000 აშშ დოლარის გადაცემა დაზარალებულის უფლებამონაცვლე ე.ნ–თვის და დაპირდა, რომ თანხას დააბრუნებდა სასჯელაღსრულების დაწესებულებიდან გამოსვლის შემდეგ. მოსარჩელემ მოპასუხის საჭიროებისათვის, მისივე თხოვნით და პასუხისმგებლობით 50 000 აშშ დოლარი სხვადასხვა ეტაპზე ნაწილ-ნაწილ გადასცა დაზარალებულის უფლებამონაცვლეს. სასჯელაღსრულების დაწესებულების დატოვების შემდეგ, მოსარჩელემ არაერთხელ მოსთხოვა მოპასუხეს 50 000 აშშ დოლარის დაბრუნება, თუმცა მოპასუხე ნებაყოფლობით არ აბრუნებს თანხას.

2.2. სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ყოფნის დროს, ი.დ–მა მოსარჩელეს მიმართა წერილობითი თხოვნით, გადაეცა ადვოკატ ზ.ნ–თვის იურიდიული მომსახურების ღირებულება 18 000 აშშ დოლარის ოდენობით, რომელსაც დაუბრუნებდა სასჯელის მოხდის შემდგომ. მოსარჩელემ ადვოკატს გადასცა 17 900 აშშ დოლარი, რის შესახებაც მხარეებს შორის შედგა ხელშეკრულება საადვოკატო იურიდიული დახმარების შესახებ. აღნიშნული თანხა მოსარჩელისთვის არ დაუბრუნებია მოპასუხეს.

2.3. ვინაიდან მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის არსებობდა ნდობაზე დამყარებული ურთიერთობა, ი.ს–ლმა ი.დ–ს, მისივე თხოვნით და იმ პირობით, რომ მიცემულ თანხას მალევე დაუბრუნებდა, 61 259 აშშ დოლარი ნაწილ-ნაწილ ჩაურიცხა პირად ანგარიშზე საბანკო გადარიცხვის გზით. პირველი გადარიცხვა განხორციელდა 2013 წლის 1 ოქტომბერს, ხოლო ბოლო - 2014 წლის 22 ოქტომბერს. მიუხედავად მოთხოვნისა, მოპასუხეს აღნიშნული თანხა დღემდე არ დაუბრუნებია მოსარჩელისათვის.

2.4. მას შემდეგ, რაც მოპასუხე განთავისუფლდა სასჯელაღსრულებითი დაწესებულებიდან, კერძოდ 2014 წლის 2 თებერვალს, ი.ს–ლმა ი.დ–ს საქმიანი წინადადების საფუძველზე ქ. თბილისში, ...... ქუჩაზე გადასცა 125 000 აშშ დოლარი. თანხის ნაწილი გამოტანილ იქნა იქვე მდებარე ს.ს. „ზ.ნ––“-დან, ხოლო ნაწილი _ 211000 ლარი მოსარჩელის კომპანიის ანგარიშიდან. ქ.თბილისში, თანხის გადაცვლისა და ბანკიდან გამოტანის, ასევე თანხის მოპასუხისათვის გადაცემის პროცესს ესწრებოდნენ მოსარჩელის სიძე და მოპასუხის სიძე. ი.დ–ს მოსარჩელისათვის არც აღნიშნული თანხა დაუბრუნებია და მთლიანობაში მოსარჩელის ხარჯზე გამდიდრდა 254159 აშშ დოლარით.

მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოსარჩელე მოპასუხის მოვალეა და მართებს 470 000 აშშ დოლარი 2006 წლიდან. ე.ნ–ს მოპასუხე არ იცნობს პირადად, სასამართლოზე ქალბატონი მოითხოვდა მის მკაცრად დასჯას. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2008 წლის 05 ივნისის განჩინების საფუძველზე, მოპასუხეს სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 18 წლით თავისუფლების აღკვეთა ისე, რომ არავითარი საპროცესო შეთანხმება მასთან არ გაფორმებულა, შესაბამისად, გაურკვეველია, რატომ უნდა გადაეხადა მოპასუხეს 50000 აშშ დოლარი ე.ნ–ათვის 2009 წელს. არც სიტყვიერი და არც წერილობითი მოთხოვნა მისი მხრიდან თანხის გადახდის თაობაზე მოსარჩელის წინაშე არ გაჟღერებულა.

3.2. მოპასუხე ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ მოსარჩელე განკარგავდა მის თანხებს და ადვოკატისათვის უნდა გადაეცა 18000 აშშ დოლარი იმ შემთხვევაში, თუ დაპირებისამებრ გაუფორმდებოდა საპროცესო შეთანხმება. აღნიშნულ თანხა იყო სწორედ საპროცესო შეთანხმების თანხა, რაც იცოდა როგორც ადვოკატმა, ასევე მოსარჩელემ. სწორედ ამის გამო იქნა აღნიშნული მის წერილში რომ ადვოკატს ხელი მოეწერა თანხის მიღებაზე. ი.ს–ლს არ ჰქონდა უფლება გაეფორმებინა ადვოკატთან ხელშეკრულება.

3.3. 61258 აშშ დოლარი, რომელიც მოსარჩელეს გადარიცხული აქვს მოპასუხისათვის ანგარიშზე, ადასტურებს ვალის გადახდის ფაქტს, სწორედ ამ მოტივით თბილისის საქალაქო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოპასუხის სარჩელი.

3.4. ი.ს–ლს მოპასუხისათვის ერთიანად არ დაუბრუნებია ვალი, არამედ აბრუნებდა ნაწილ-ნაწილ, 2014 წლის 2 თებერვალს გადასცა ვალის ნაწილი 10000 აშშ დოლარი, სულ დაბრუნებული აქვს 118000 აშშ დოლარი ნახევარი მილიონიდან. მოსარჩელის მიმართ აღძრულია სისხლის სამართლის საქმე მისი კუთვნილი თანხების მითვისების ფაქტზე. შესაბამისად, ვინაიდან მოსარჩელე მხარეს მოპასუხის მიმართ გააჩნია ფულადი დავალიანება უსაფუძვლო გამდიდრებაზე საუბარი საფუძველს მოკლებულია და მოსარჩელეს უარი უნდა ეთქვას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4. თბილისის საქალაქო სასამართლლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ, ი.დ–ს ი.ს–ლის სასარგებლოდ დაეკისრა 67 900 (50 000+17 900) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა ორივე მხარემ. ი.ს–ლის სააპელაციო მოთხოვნას წარმოადგენდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ შეცვლის გზით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო ი.დ–ის სააპელაციო საჩივრის საგანს წარმოადგენდა გადაწყვეტილების გაუქმების გზით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 01 ივნისის გადაწყვეტილებით, ი.ს–ლის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო ი.დ–ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილება გაუქმდა, ხოლო ი.ს–ლის სარჩელს დაკმაყოფილებაზე სრულად უარი ეთქვა.

7. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7.1. გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 23 აპრილის განაჩენით (საქმე №1/19), რომლიც შესულია კანონიერ ძალაში, ი.დ–ი მსჯავრდებულ იქნა სისხლის სამართლის კოდექსის 239-ე მუხლის მესამე ნაწილით და 109-ე მუხლის მეორე ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის და სასჯელის ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 18 წლის ვადით.

7.2. საქმეში წარმოდგენილია ს.ს. „ზ.ნ“-დან ი.ს–ლის მიერ განხორციელებული გზავნილების ამონაწერი (ს.ფ. 220), რომლითაც დგინდება, რომ 22.12.2006 – 17.06.2009 წლებში ი.ს–ლს ე.ნ–თვის ჩარიცხული აქვს თანხები გარკვეული პერიოდულობით. ამონაწერის მიხედვით, ჩარიცხული თანხა შეადგენს 13 909 აშშ დოლარს.

7.3. 2006 წლის 20 დეკემბერს ი.ს–ლსა და საადვოკატო ბიურო „ნ–ძე და კ“-ს შორის დაიდო ხელშეკრულება საადვოკატო მომსახურების შესახებ, რომლის თანახმადაც, კომპანიამ იკისრა ვალდებულება ადვოკატების - ზ.ნ–ძის და ს.კ–ძის მეშვეობით დაეცვა ი.დ–ის ინტერესები სისხლის სამართლის საქმეზე და გაეწია სამართლებრივი დახმარება. ჰონორარის ოდენობა შეადგენდა 17 900 აშშ დოლარს. მოპასუხე მხარე უარყოფს საადვოკატო მომსახურების გაწევის ფაქტს და ი.ს–ლისთვის ამგვარი უფლებამოსილების მინიჭებას.

7.4. ს.ს. „ზ.ნ“-ს 2016 წლის 31 მარტის ცნობის თანახმად დადგენილია, რომ ი.ს–ლს ი.დ–ის ანგარიშზე ჯამში შეტანილი აქვს 61 259.54 აშშ დოლარი, 01.10.2013 – 22.10.2014 წლის პერიოდში.

7.5. 125 000 აშშ დოლარის გადაცემასთან დაკავშირებით არ დგინდება როგორც მიზნობრიობა, ასევე თანხის გადაცემის ფაქტი უტყუარი მტკიცებულებებით.

8. დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს სააპელაციო პალატამ მისცა შემდეგი სამართლებრივი შეფასება:

8.1. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლის თანახმად, დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე. ამავე კოდექსის 712-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, რწმუნებული მოვალეა შეასრულოს მარწმუნებლის მითითება, ხოლო მეორე ნაწილის თანახმად, რწმუნებულს შეუძლია გადაუხვიოს მარწმუნებლის მითითებებს, თუ გარემოებებიდან გამომდინარე, მას შეუძლია ივარაუდოს, რომ მარწმუნებელი საქმის ვითარების ცოდნის შემთხვევაში მოიწონებდა ასეთ გადახვევას; სამოქალაქო კოდექსის 717-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მარწმუნებელმა უნდა აუნაზღაუროს რწმუნებულს მინდობილი მოქმედების შესასრულებლად გაწეული აუცილებელი ხარჯები.

8.2. ი.ს–ლი თავის მოთხოვნას ამყარებს მოპასუხესთან დავალების ურთიერთობის არსებობაზე. დასახელებული მუხლის მიხედვით, კანონით სავალდებულო წერილობითი ფორმა დადგენილი არ არის დავალების ხელშეკრულებისთვის. შესაბამისად, როდესაც ხელშეკრულების მხარეები ფაქტს ეთანხმებიან, სასამართლო უფლებამოსილია საქმის გადაწყვეტისთვის აუცილებელი გარემოება მხარეთა ახსნა-განმარტებას დააფუძნოს. ამასთან, იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე მხარე ფაქტს უარყოფს, მოსარჩელე მხარე ვალდებულია არა მხოლოდ ზეპირი ახსნა-განმარტებით, არამედ სათანადო სარწმუნო მტკიცებულებების შესაბამისად დაადასტუროს მხარეთა შორის ნამდვილი ნების გამოვლენის საფუძველზე დავალების ურთიერთობის არსებობა.

8.3. ი.ს–ლის სასარჩელო მოთხოვნა მოიცავს ი.დ–ისთვის 50 000 აშშ დოლარის დაკისრებას. მოსარჩელის განმარტებით, ი.დ–ის დავალებით მან ე.ნ–ს გადასცა 50 000 აშშ დოლარი, როგორც დაზარალებულის უფლებამონაცვლეს. აპელანტი ი.დ–ი არ ეთანხმება ე.ნ–თვის თანხის გადაცემის დავალებას და მიუთითებს, რომ ამგვარი შეთანხმება მხარეთა შორის არ ყოფილა. ი.ს–ლის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დავალების ხელშეკრულების დადება არ დასტურდება, შესაბამისად, დაუსაბუთებელია ე.ნ–თვის თანხის გადარიცხვის მიზნობრიობა. პალატამ არ გაიზიარა ე.ნ–ს მიერ შედგენილი ხელწერილის შინაარსი, ვინაიდან მხარეთა პოზიცია და წარმოდგენილი მტკიცებულებები ერთმანეთს არ ემთხვეოდა, კერძოდ, 2018 წლის 21 მარტის ხელწერილში მითითებულია, რომ ნაწილი თანხა უკვე მიღებული ჰქონდა „მათთვის საჭირო ფურცლის“ დაწერიდან რამდენიმე დღეში, რასთან დაკავშირებითაც არ არსებობს წერილობითი მტკიცებულება. მეორე მხრივ, მოსარჩელის პოზიციით და ე.ნ. ხელწერილით, 50 000 აშშ დოლარის გადახდის მიზნობრიობა უნდა ყოფილიყო ი.დ–ისთვის სისხლის სამართლის საქმეში დახმარება, კერძოდ, თანხის მიმღებს ისეთი წერილი უნდა დაეწერა, როგორიც მათ აწყობდათ პროკურატურაში წარსადგენად. მოცემულ შემთხვევაში, არც ასეთი წერილი/განცხადება არის საქმეში წარმოდგენილი. ამასთან, 2007 წლის 23 აპრილის განაჩენით ი.დ–ი ცნობილი იქნა დამნაშავედ და სასჯელის ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 16 ნოემბრის განაჩენით ცვლილება შევიდა სასჯელის ზომაში, ხოლო უზენაესი სასამართლოს 2008 წლის 05 ივნისის განჩინებით უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს განაჩენი. აღნიშნულ განაჩენში ი.დ–ს დაზარალებულისთვის თანხის გადახდის ვალდებულება არ ჰქონია. მის მიმართ გამოყენებული იქნა თავისუფლების აღკვეთა და სასჯელის მოხდის ვადა აეთვალა დაკავებიდან 2006 წლის 04 ივნისიდან. აღნიშნული განაჩენის მიხედვით, ი.დ–ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ, მაშასადამე, დაუსაბუთებელია ი.ს–ლის პოზიცია და გაურკვეველია, რაში გამოიხატა ე.ნ–თვის თანხის გადაცემის მიზნობრიობა, დახმარებოდა ი.დ–ს და განცხადება დაეწერა პროკურატურაში. ამასთან, საბანკო ამონაწერების მიხედვით, მისთვის თანხის ჩარიცხვები გრძელდებოდა 2009 წლის ივნისშიც, მაშინ როდესაც ი.დ–ი უკვე მსჯავრდებული იყო. ამრიგად, დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული მოსარჩელის მტკიცება, რომ ე.ნ–თვის თანხის გადაცემა ი.დ–ის დავალებით და მისი ინტერესების დაცვისთვის ხორციელდებოდა.

8.4. ადვოკატისთვის გადახდილი მომსახურების საფასურის მოპასუხისთვის დაკისრების მოთხოვნის უსაფუძვლობის დასასაბუთებლად პალატამ მიუთითა მასზედ, რომ მოპასუხე მხარე უარყოფს საადვოკატო მომსახურების გაწევის ფაქტს და ი.ს–ლისთვის ამგვარი უფლებამოსილების მინიჭებას. ამასთან, ი.ს–ლი 2013 წლის 19 სექტემბერს შედგენილ ხელწერილში (ს.ფ. 111), თავად აღნიშნავს, რომ ტელეფონით ესაუბრა ი.დ–ს, რომელმაც სთხოვა 18 000 აშშ დოლარი მიეცა ზ.ნ–ძისთვის. ხელწერილში თავად მოსარჩელე უარყოფს ხელშეკრულების გაფორმების ფაქტს, ასევე აღნიშნავს, რომ მას მხოლოდ თანხის გადაცემა ევალებოდა ადვოკატისთვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ თავად მოსარჩელე მხარე წარმოდგენილ სარჩელს აფუძნებდა იმ გარემოებაზე, რომელიც მისივე შედგენილი ხელწერილით ჰქონდა უარყოფილი.

8.5. 61 259 აშშ დოლარისა და 125 000 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრების მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად სააპელაციო პალატამ მიიჩნია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი (პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში).

8.6. პალატამ ყურადღება მიაპყრო, რომ ი.ს–ლსა და ი.დ–ს შორის არაერთი სასამართლო დავის არსებობას საქმეში წარმოდგენილი სასამართლო განჩინებები/გადაწყვეტილებები ადასტურებს, კერძოდ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილებით (ს.ფ. 158-164), დგინდება, რომ ი.ს–ლს სარჩელი ჰქონდა აღძრული ი.დ–ის მიმართ 61 259.54 აშშ დოლარის, როგორც სესხის თანხის დაკისრების შესახებ. აღნიშნულ დავაში მოსარჩელე თავის მოთხოვნის საფუძველად ასევე უთითებდა 2013 წლის 01 ოქტომბრიდან 2014 წლის 22 ოქტომბრის ჩათვლით განხორციელებულ ჩარიცხვებს, რაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა. უდავოა, რომ 61 259 აშშ დოლარი მოსარჩელეს ი.დ–ის საბანკო ანგარიშზე შეტანილი აქვს, თუმცა გადაცემული თანხის მიზნობრიობა არ დგინდება. მოპასუხე მიუთითებს, რომ ი.ს–ლი თანხას რიცხავდა სასესხო ვალდებულების შესასრულებლად. სასესხო ვალდებულების არსებობის დასადასტურებლად საქმეში წარმოდგენილია თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 02 მარტის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება (ს.ფ. 104-108); გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 05 იანვრის გადაწყვეტილება (ს.ფ. 112-138); საქმეში ასევე წარმოდგენილია ი.ს–ლის მიერ 2016 წლის 29 ივნისს შედგენილი ხელწერილი (ს.ფ. 110), სადაც ი.ს–ლი აღიარებს, რომ გააჩნია ი.დ–ის ოჯახის ვალი და დასახელებულ ვადებში გადაიხდის მას. აპელანტი ი.ს–ლი მიუთითებს, რომ ფულადი ვალდებულება შესრულებულია სრულად, რის დასადასტურებლადაც მიუთითებს უზენაესი სასამართლოს განჩინებაზე, თუმცა ხსენებული პოზიცია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 04 მაისის განჩინებაზე (ს.ფ.258-262) მითითებით უარყოფილ იქნა სააპელაციო პალატის მხრიდან, ვინაიდან საქმის წარმოების ნაწილობრივ შეწყვეტის საფუძველი გახდა არა ი.ს–ლის მიერ ვალდებულების სრულად შესრულების დადასტურება, არამედ სასამართლოს წარმოებაში ერთხელ უკვე არსებული საქმე, იმავე მხარეებს შორის და იმავე საფუძვლით.

8.7. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას. მოცემულ შემთხვევაში, არ დგინდება ი.დ–ისთვის ჩარიცხული თანხების მიზნობრიობა. შესაბამისად, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ თანხა უსაფუძვლოდ იქნა გადახდილი და ი.დ–ის მიმართ არსებული ფულადი ვალდებულება შეწყვეტილია შესრულებით (სსკ-ის 427-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულებითი ურთიერთობა წყდება კრედიტორის სასარგებლოდ ვალდებულების შესრულებით (შესრულება)), როგორც ამას მოსარჩელე მიუთითებს, ი.ს–ლის მიერ ვერ იქნა დადასტურებული.

8.8. პალატამ ყურადღება მიაპყრო 2018 წლის 25 დეკემბრის დადგენილებაზე (ტ.1, ს.ფ. 322-323), ი.დ–ის დაზარალებულად ცნობის თაობაზე, რომლის მიხედვითაც, ი.ს–ლის წინააღმდეგ მიმდინარეობს სისხლის სამართლის საქმე, ი.დ–ის კუთვნილი დიდი ოდენობით ფულადი თანხის მოტყუებით დაუფლების გამო.

8.9. 125 000 აშშ დოლარის გადაცემასთან დაკავშირებით პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ არ დგინდება როგორც მიზნობრიობა, ასევე თანხის გადაცემის ფაქტი უტყუარი მტკიცებულებებით. მტკიცების ტვირთის მქონე მოსარჩელე მხარემ ვერ უზრუნველყო მოპასუხე მხარისათვის 125000 აშშ დოლარის ოდენობით თანხის გადაცემის სადავო ფაქტობრივი გარემოების დადასტურება. მოპასუხე მხარემ აღნიშნა, რომ 2014 წლის 02 თებერვალს აღებული აქვს 10 000 აშშ დოლარი, რაც ი.ს–ლის მიერ ვალის დაბრუნების მიზნით იქნა გადახდილი. აპელანტ ი.ს–ლის მიერ საქმეში წარდგენილი, 2014 წლის 01 თებერვლით დათარიღებული 211 000 ლარის ბანკიდან გატანის ქვითარი (ს.ფ. 27) ვერ ადასტურებს ი.დ–ისთვის თანხის გადახდის ფაქტს, ვინაიდან თანხის ანგარიშიდან გატანა ავტომატურად ი.დ–ისთვის ამ ოდენობის თანხის გადახდას არ გულისხმობს, მით უფრო, იმ პირობებში, რომ მოპასუხის მიერ თანხის აღების პირდაპირი მტკიცებულება (ხელწერილი, საბანკო გადარიცხვის ქვითარი) არ არის საქმეში წარმოდგენილი. თანხის ნაწილობრივ (ი.დ–ის მიერ აღიარებულ ნაწილში) გადახდასთან დაკავშირებით სასამართლომ მიუთითა, რომ არ დგინდებოდა ი.ს–ლის მიერ თანხის გადახდის მიზანი _ მოპასუხის მიმართ ფულადი ვალდებულების შესრულება ან ბიზნესსაქმიანობაში ხელშეწყობა. აღნიშნული სადავო გარემოების და თანხის უსაფუძვლოდ გადახდის ფაქტის დადასტურება მოსარჩელემ ვერ შეძლო.

8.10. პალატამ მიუთითა ი.ს–ლის მიერ 2016 წლის 29 ივნისს შედგენილ ხელწერილზე (ტ.1, ს.ფ.27), რომელშიც იგი ადასტურებს, რომ ი.დ–ს უბრუნებს ოჯახის წევრების სახელზე შეტანილ თანხებს, 50 000 აშშ დოლარს იმავე დღეს, ხოლო 100 000 აშშ დოლარს ორ თვეში. რაც შეეხება სარგებელს, თანხის 1 პროცენტს იგი 2006 წლიდან 2013 წლის ჩათვლით ურიცხავდა ლ.დ–ას საბანკო ანგარიშზე.

8.11. ზემოაღნიშნულ გარემოებათა ერთობლიობაში მხედველობაში მიღებით პალატამ არ გაიზიარა ი.ს–ლის მტკიცება, რომ 2006-2014 წლებში ი.დ–ს გააჩნდა მისი ვალი მთლიანობაში 254159 აშშ დოლარი, რითაც იგი უსაფუძვლოდ გამდიდრდა.

9. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი.ს–ლმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

9.1. სააპელაციო პალატამ დაარღვია მტკიცებულებათა შეფასების წესი, როდესაც მტკიცებულებად არ მიიჩნია ი.ს–ლის ახსნა-განმარტება საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებებთან დაკავშირებით, რომელიც გამყარებული იყო სხვა მტკიცებულებებითაც (მოწმის ჩვენებით და ნოტარიულად დამოწმებული წერილობითი მტკიცებულებებით _ზ.მ–ძისა და ე.ნ. ახსნა-განმარტებებით), თუმცა სრულად გაიზიარა მოპასუხის ცრუ განმარტებები, მაგალითად, ის, რომ 2014 წლის 02 თებერვალს ი.ს–ლისგან მიიღო 10 000 აშშ დოლარი. ი.დ–ს მხარეთა შორის არსებული მრავალი დავიდან მანამდე არცერთში არ მიუთითებია, რომ აღნიშნული ოდენობის თანხა მიღებული ჰქონდა მოსარჩელისგან. სასამართლომ დაუსაბუთებლად უარყო მოწმე თ.კ–ძის ჩვენების სანდოობა სადავო 125 000 აშშ დოლარის ოდენობით თანხის გადაცემის შესახებ მხოლოდ იმ მოტივით, რომ მოწმე მოსარჩელის სიძე იყო, თუმცა ასეც რომ ყოფილიყო, საქმეში არსებობდა მოპასუხის სიძის _ ზ.მ–ძის ნოტარიულად ხელმოწერილი ახსნა-განმარტებაც, რომელიც ადასტურებდა როგორც თანხის გადაცემის ფაქტს, ისე მის ოდენობასა და მიზნობრიობას, თუმცა გათვალისწინებული არ იქნა სასამართლოს მხრიდან.

9.2. ერთადერთი ვალდებულებითი ურთიერთობა, რომელიც ი.ს–ლს ი.დ–ის მიმართ გააჩნდა, იყო ამ უკანასკნელის სახელით ნ.დ–სგან 265 000 აშშ დოლარის სასესხო ურთიერთობის ფარგლებში თანხის ნაწილის ამოღება, რომელიც, მიღებული თანხის ფარგლებში, სრულად გადასცა დ–ის მეუღლეს დ–ის ციხეში ყოფნისას, ამასთან საკუთარი სახსრებითაც ეხმარებოდა მოპასუხის ოჯახს. 2016 წლამდე მოპასუხეს მოსარჩელისადმი არცერთი მოთხოვნა არც წერილობით და არც სხვა რაიმე ფორმით არ გაუჟღერებია და მხოლოდ მაშინ დაიწყო არარსებული ვალის მოთხოვნა, როდესაც დრო დადგა ი.ს–ლისთვის თანხების დაბრუნებისა. სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა კეთილსინდისიერების, უფლების ბოროტად გამოყენების დაუშვებლობისა და ნების განმარტების მომწესრიგებელი ნორმებით და უარეყო მისი მითითება მოპასუხის წინაშე მოსარჩელის ვალის არსებობის შესახებ.

9.3. აშკარაა, რომ დაზარალებულის უფლებამონაცვლისთვის 50 000 აშშ დოლარის გადახდისას და ადვოკატისთვის 17 900 აშშ დოლარის გადახდისას მოსარჩელე მოქმედებდა მოპასუხის ინტერესებში, რაც იმ გარემოებიდანაც ვლინდება, რომ 18 წლით თავისუფლებააღკვეთილმა მოპასუხემ სასჯელაღსრულების დაწესებულება დანაშაულის ჩადენიდან 7 წელიწადში დატოვა. რომ არა დაზარალებულის პოზიცია, რომ მან კომპენსაცია მიიღო და პრეტენზია აღარ ჰქონდა ი.დ–ის მიმართ, ამგვარი შედეგის პრაქტიკული დადგომა იქნებოდა შეუძლებელი, ესე იგი, უსაფუძვლოა სასამართლოს მსჯელობა, რომ თანხის გადახდით ი.დ–მა სარგებელი ვერ მიიღო.

9.4. მანამდე არსებულ დავაში 61259 აშშ დოლართან დაკავშირებით აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ი.ს–ლს სასამართლომ უარი უთხრა არა იმიტომ, რომ არ არსებობდა მოთხოვნის საფუძველი, არამედ იმიტომ, რომ არ მიიჩნია სასესხო ურთიერთობად, რის გამოც კასატორმა შეცვალა დავის სტრატეგია და ხსენებული თანხის დაბრუნებას ითხოვს უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, ამრიგად, მანამდე არსებული, დასრულებული დავის შედეგი უმნიშვნელო არგუმენტია წინამდებარე მოთხოვნის საფუძვლიანობის შესაფასებლად. ასევე დაუშვებელია დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილების მხედველობაში მიღება, რომლის არსებობის მიუხედავად, 4 წლის განმავლობაში ი.ს–ლი გამოკითხვაზეც კი არ დაუბარებიათ.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

13. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

14. წარმოდგენილი სარჩელით გაცხადებული სასარჩელო მოთხოვნები შეფასებას ექვემდებარება ორი მიმართულებით _ 50000 აშშ დოლარისა და 17 900 აშშ დოლარის მესამე პირებისთვის გადაცემას მოსარჩელე უკავშირებს მოპასუხისგან მიცემული დავალების შესრულებას, ხოლო 61 259 აშშ დოლარისა და 125 000 აშშ დოლარის უშუალოდ მოპასუხისათვის გადაცემას _ უსაფუძვლო გამდიდრებას.

14.1. სადავო 50 000 აშშ დოლართან მიმართებით დავალების ხელშეკრულების ფარგლებში მიღებული მითითების შესრულებას საქმეში არსებული მტკიცებულებები პირდაპირ არ ადასტურებს, შესაბამისად, სასამართლოს კვლევის საგანია, რამდენად მეტყველებს საქმეში წარმოდგენილ გარემოებათა ერთობლიობა ამგვარი დავალების არსებობაზე. უწინარეს ყოვლისა, პალატას მიზანშეწონილად მიაჩნია, განმარტოს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი ამომწურავად ჩამოთვლის სამოქალაქო პროცესში დასაშვებ მტკიცებულებათა წრეს, ესენია: მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებები; მოწმეთა ჩვენებები; წერილობითი და ნივთიერი მტკიცებულებები; ექსპერტის დასკვნები და ფაქტების კონსტატაციის მასალები.

14.2. განსახილველ შემთხვევაში, 50 000 აშშ დოლარის დაზარალებულის უფლებამონაცვლისათვის გადაცემის დავალების ი.დ–ისგან მიღების დასადასტურებლად კასატორი მოიხმობს ე.ნ–ა და დ.მ–ის წერილობით განცხადებებს, რომლებზე ხელმოწერაც დადასტურებულია სანოტარო წესით (ტ.1, ს.ფ. 22; 216). აღნიშნული პირები საქმის განხილვისას მოწმის სტატუსით სასამართლოში არ დაკითხულან მოსარჩელის შესაბამისი შუამდგომლობის არარსებობის გამო.

14.3. პალატა მიუთითებს, რომ საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა დასადგენად ნეიტრალური გარეშე პირისგან ინფორმაციის მიღების ერთადერთი საშუალება მისი მოწმის სახით სასამართლოში გამოძახებაა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 140-ე-153-ე მუხლების სულისკვეთება მთლიანად აგებულია მოწმის გამოკითხვისას ზეპირობის პრინციპის დაცვის იდეაზე, ზეპირი განმარტებების მიცემის სავალდებულოობა არ შეიძლება ჩანაცვლდეს წერილობით გაცემული ახსნა-განმარტებებით. წერილობით დაფიქსირებული მოწმის ახსნა-განმარტება 102-ე მუხლით გათვალისწინებულ არცერთ მტკიცებულებათა სახეს არ განეკუთვნება და იგი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ამავე კოდექსის 134-ე მუხლით გათვალისწინებულ წერილობით მტკიცებულებად, რადგან წერლობით მტკიცებულებებს წარმოადგენს აქტები, საბუთები, საქმიანი და პირადი ხასიათის წერილები, რომლებიც შეიცავს ცნობებს საქმისთვის მნიშვნელოვან გარემოებათა შესახებ. დაკითხვის ზეპირი ფორმა უზრუნველყოფს მოწმისგან ხარისხიანი ჩვენების მიღებას (რაც უზრუნველყოფილია როგორც მოწმის ფიცით, ისე მხარეთა და სასამართლოს უფლებით, კითხვები დაუსვას მოწმეს) და სასამართლოს მიერ ამ ჩვენების სწორ გაგებას (საკითხზე იხ. ქურდაძე შ., ხუნაშვილი ნ., საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, მეორე გამოცემა, გამომცემლობა მერიდიანი, გვ. 300-301). ამრიგად, ე.ნ–ა და დ.მ–ის წერილობით განცხადებებს წინამდებარე სარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებათა დასადასტურებლად მტკიცებულებითი ძალა არ გააჩნიათ, შესაბამისად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მართებულად იქნა მათი შინაარსობრივი მხარე უგულვებელყოფილი.

14.4. პალატის მოსაზრებით, არც ი.ს–ლის მიერ ე.ნ. მიმართ 2006-2009 წლებში განხორციელებული საბანკო ჩარიცხვები გამოდგება იმის დასტურად, რომ მოსარჩელეს მოპასუხისგან მიღებული ჰქონდა დავალება დაზარალებულის უფლებამონაცვლისთვის ზიანის ანაზღაურების შესახებ, ვინაიდან, უპირველესად, თავად მითითებული საბანკო გადარიცხვები რაიმე მითითებას ანგარიშწორების მიზნობრიობაზე არ შეიცავს, ჩარიცხული თანხების ჯამი არ ემთხვევა სასარჩელო მოთხოვნად გაცხადებული თანხის ოდენობას, ამავდროულად, 24 ჩარიცხვიდან 22 ჩარიცხვა (თანხობრივად 13909 დოლარიდან 13089 აშშ დოლარი) განხორციელებულია ი.დ–ის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანის შემდგომ (იხ. ტ.1, ს.ფ. 81-87, 220) , ხოლო უკანასკნელი ჩარიცხვა _ მას შემდეგ, რაც სისხლის სამართლის საქმის განხილვა სამივე ინსტანციის სასამართლოში ერთ წელიწადზე მეტის დასრულებული იყო (ტ.1, ს.ფ. 93-94), შესაბამისად, გონივრულ ვარაუდს არის მოკლებული მტკიცება იმისა, რომ ხსენებული თანხები მიზნობრივად მიემართებოდა მოპასუხის სასჯელის შემსუბუქებას, მით უმეტეს, რომ საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოყენებული სასჯელის ზომა დამძიმდა 18 წლის ვადით თავისუფლების აღკვეთით, რაც ძალაში დარჩა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2008 წლის 05 ივნისის განჩინებითაც. საქმის მასალებით არ ვლინდება, რომ ი.დ–ის მიმართ სასჯელის მოხდისგან ვადაზე ადრე გათავისუფლებას საფუძვლად დაედო დაზარალებულის უფლებამონაცვლის მიმართ განხორციელებული ფულადი დახმარება, ან ამგვარი გადაწყვეტილების მიღებაზე რაიმე ფორმით ზეგავლენა იქონია დაზარალებულის უფლებამონაცვლის პოზიციამ. ამრიგად, მოსარჩელის პოზიცია, რომ მისი მეშვეობით ე.ნ. მიმართ განხორციელებულმა ფულადმა დახმარებებმა რაიმე სამართლებრივი სარგებელი მოუტანა ი.დ–ს სასჯელისგან ვადაზე ადრე გათავისუფლებისას, განმტკიცებული არ არის საქმეში წარმოდგენილი დასაშვები და განკუთვნადი მტკიცებულების ძალით. რაც შეეხება მოსარჩელის ახსნა-განმარტებას, როგორც მტკიცებულებას, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ როგორც მოსარჩელის, ისე მოპასუხის ახსნა-განმარტებას სასამართლოსათვის თანაბარი მტკიცებულებითი ძალა გააჩნია. იმ პირობებში, როდესაც სარჩელის დასასაბუთებლად მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებას უარყოფს მოპასუხე, მარტოოდენ მოსარჩელის ახსნა-განმარტება საკმარისი ვერ იქნება სადავო გარემოების დასადასტურებლად, საამისოდ მოსარჩელეს სსსკ 102-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, ესაჭიროება სხვა მტკიცებულების წარდგენაც. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ე.ნ–თვის ი.დ–ის დავალებით (ან მის ინტერესში) თანხის გადაცემა, რაც ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარს მართებულად დაედო საფუძვლად.

14.5. რაც შეეხება ადვოკატის მომსახურებისთვის გადახდილი 17 900 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის დაკისრებას, საქმის მასალებში წარმოდგენილია შეუდავებელი მტკიცებულება _ ი.დ–ის წერილი მოსარჩელისადმი, შემდეგი შინაარსით: „ვანო, შენთან მოვა ბატ. ზ.მ–ძე და გადაეცი 18 000$ (თვრამეტი ათასი). შენ იცნობ, ჩემი ადვოკატია. უხერხული არ იქნება ამავე ფურცელზე მოგიწერს ხელს თანხის მიღებაზე. პატივისცემით ვ.დ–ი 18.12.06.წ“ (იხ. ტ.1, ს.ფ. 24). რაიმე მითითებას მასზედ, რომ ი.ს–ლს ზემოაღნიშნული თანხა საკუთარი ფულადი სახსრებიდან უნდა გადაეცა დასახელებული პირისათვის, წერილი არ შეიცავს, არ ვლინდება არც თანხის გადასაცემის მიზნობრიობა. ამავდროულად, საქმის მასალებით თავად მოსარჩელეს აქვს უარყოფილი, რომ ხსენებული თანხა მან ადვოკატს იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების დადების მიზნით გადასცა, მეტიც, იგი სრულად უარყოფს ამგვარი ხელშეკრულების დადების ფაქტს და თანხის გადაცემას უკავშირებს ი.დ–ისგან 2006 წლის 18 დეკემბერს წერილობით მიღებულ მითითებას (იხ. ტ.1, ს.ფ. 111).

14.6. ი.ს–ლს გამოძიების წინაშე 2016 წლის 13 სექტემბერს მიცემული ჩვენებით აღიარებული აქვს, რომ 2005 წლიდან ი.დ–ს მასთან მიჰქონდა თანხები რაიმე ბიზნესის დაწყების მიზნით (ტ.1, ს.ფ. 97-98 და 372). იმ პირობებში, როდესაც დავალების ხელშეკრულების არსებობის ძალით რწმუნებული მართავს მარწმუნებლის მიერ მისთვის მინდობილ ფულად სახსრებს, სსსკ 717-ე მუხლის პირველი ნაწილის ფარგლებში ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნის განხორციელების მიზნებისათვის, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, სწორედ რწმუნებულის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს, დაასაბუთოს, რომ ხარჯის გაღებისას განიკარგა არა მარწმუნებლის მიერ მისთვის მინდობილი ქონება, არამედ თავად რწმუნებულის ქონება. ხსენებული მიმართულებით მოსარჩელეს მტკიცების ტვირთი დაძლეული არ აქვს. ამავდროულად, ზემოაღნიშნულ ჩვენებაში თავად მოსარჩელე აღიარებს, რომ მხარეებმა ადვოკატისთვის გადახდილი თანხა ჩათვალეს ი.დ–ის კუთვნილი ავტომობილის ი.ს–ლის მიერ შესაძენად ნასყიდობის საფასურის ანგარიშში (იხ. ტ.1, ს.ფ. 97-98 და 372), ამდენად, სასარჩელო მოთხოვნა ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია.

14.7. რიგით მესამე სასარჩელო მოთხოვნა ეხება 2013-2014 წლებში ი.ს–ლის მიერ ი.დ–ის საბანკო ანგარიშზე ჩარიცხული თანხების უსაფუძვლო გამდიდრებად კვალიფიკაციას. პალატა მიუთითებს, რომ კონდიქციური ვალდებულებების არსებობის მიზანი უსაფუძვლოდ წანაცვლებული ქონებრივი სიკეთის უკუქცევაა. საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, შესრულების კონდიქცია გულისხმობს ვითომ კრედიტორის ქონების შეგნებულ და მიზანმიმართულ გაზრდას, რომელსაც არ გააჩნია სამართლებრივი (სახელშეკრულებო ან კანონისმიერი) საფუძველი ან ამგვარი საფუძველი, ნორმაში მითითებულ გარემოებათაგან ერთ-ერთის არსებობის გამო, არ წარმოშობილა, ან შემდგომ შეწყდა. შესრულების უკან მოთხოვნისათვის აუცილებელია შემდეგი წინაპირობების არსებობა: 1) ერთი პირის მიერ მეორისათვის სამართლებრივი სიკეთის შესრულების საფუძველზე გადაცემა; 2) მეორე პირის მიერ შესრულების საფუძველზე სამართლებრივი სიკეთის შეძენა; 3) შესრულებისათვის სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობა. შესაბამისად, კონდიქციური ვალდებულების მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებია: მოპასუხის გამდიდრება; ამის შესაბამისად, მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისი; სამართლებრივ სიკეთეთა ამ გადანაცვლების უსაფუძვლობა/გაუმართლებლობა. სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შესრულება სსკ-ის 102.1. მუხლიდან გამომდინარე მოსარჩელის მტკიცების ტვირთია, უფრო ზუსტად კი, მოსარჩელემ უნდა დაასაბუთოს გადაცემით სსკ-ის 976-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელი ვალდებულება უნდა შესრულებულიყო და რომ ეს ვალდებულება, ფაქტობრივად არ არსებობს. ვალდებულების არარსებობა კი, ნიშნავს შესრულების სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობას. ამასთან, მოპასუხემ, პოზიტიურად უნდა დაასაბუთოს საწინააღმდეგო, კერძოდ, რა არის შესრულების სამართლებრივი საფუძველი, მისი აზრით, რისთვის მიიღო შესრულება (იხ. სუსგ. №ას-494-474-2016). საგულისხმოა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მტკიცების ტვირთი განაწილდა ზემოაღნიშნული წესის შესაბამისად.

14.8. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას. სამართალწარმოებაში „პრეზუმციების“ არსებობა იმითაა განპირობებული, რომ ფაქტების გარკვეული ნაწილი მტკიცებას არ საჭიროებს. სამოქალაქო პროცესში მონაწილეობს ორი ერთმანეთისადმი დაპირისპირებული მხარე - მოსარჩელე და მოპასუხე. შესაბამისად, ერთი ნაწილი მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტებისა ივარაუდება მოსარჩელის სასარგებლოდ, ხოლო დანარჩენი ნაწილი - მოპასუხის სასარგებლოდ. ის, რაც მოსარჩელის სასარგებლოდ ივარაუდება, უნდა დაამტკიცოს მოპასუხემ, ხოლო ის, რაც მოპასუხის სასარგებლოდ ივარაუდება, პირიქით, უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ. ეს იმას ნიშნავს, რომ პრეზუმფციები სასამართლოში მტკიცების მოვალეობისაგან კი არ ათავისუფლებს მხარეს, არამედ წარმოადგენს მხარეთა შორის მტკიცების განაწილების საფუძველს. მოსარჩელე ვალდებულია დაამტკიცოს მტკიცების საგანში შემავალი გარკვეული ფაქტების ნაწილი, ხოლო ამ ფაქტების მეორე ნაწილი ვალდებულია დაამტკიცოს მოპასუხემ. ნორმები, რომლებიც შეიცავს პრეზუმფციებს, წარმოადგენენ კანონის პირდაპირ მითითებას იმის შესახებ, რომელმა მხარემ კონკრეტულად რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს სამოქალაქო პროცესში (იხ. სუსგ. საქმეზე №ას-528-501-2015 04.11.2015წ).

14.9. ამრიგად, სამართლებრივ სიკეთეთა გადანაცვლების უსაფუძვლობა მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენს, ესე იგი, სწორედ მან უნდა დაადასტუროს, რომ სადავო შესრულების განხორციელებისას მას მოსარჩელის მიმართ იმავე სახის შეუსრულებელი ვალდებულება არ გააჩნდა.

14.10. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ. ამრიგად, პრეიუდიციული ძალა ვრცელდება სხვა სამოქალაქო საქმეში იმავე მხარეთა შორის მტკიცებითი საქმიანობის განხორციელების შედეგად სასამართლოს მიერ დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებსაც მნიშვნელობა გააჩნდათ მხარეთა უფლება-მოვალეობების განსაზღვრისათვის და ზეგავლენა იქონია სარეზოლუციო ნაწილით გათვალისწინებული შედეგის დადგომაზე (მესხიშვილი ქ. „სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი, რჩეული მუხლები“, მუხლი 106, თბილისი, GIZ, 2020, გვ. 574; ქათამაძე პ. „სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი, რჩეული მუხლები“, მუხლი 266, თბილისი, GIZ, 2020; გვ. 1001)

14.11. საქმის მასალებში წარმოდგენილია ი.დ–ის 2015 წლის 03 თებერვლის სარჩელის საფუძველზე გამოტანილი, 2015 წლის 02 მარტის კანონიერ ძალაში შესული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება იმავე მხარეებს შორის, რომლითაც დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს წარმოადგენს, რომ: 1) 2006 წლის 20 აპრილს ი.დ–სა და ნ.დ–ს შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ნ.დ–ს სესხად გადაეცა 265 000 აშშ დოლარი, 04 თვის ვადით; 2) 2006 წლის 04 ივნისს ი.დ–ი მიცემულ იქნა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში და იგი სასჯელისგან გათავისუფლდა 2013 წლის 20 აგვისტოს; 3) ნ.დ. მიერ სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება ხდებოდა ი.დ–ის მინდობილი პირის - ი.ს–ლის მიმართ; 4) ი.ს–ლსა და ნ.დ–ს შორის 2009 წლის 06 თებერვალს გაფორმდა ხელწერილი, რომლითაც ი.ს–ლმა დაადასტურა სესხის დარჩენილი თანხის - 114 000 აშშ დოლარის მიღება; 5) მოსარჩელე ი.დ–ს 2006 წლის 20 აპრილის სესხის ხელშეკრულების ფარგლებში არ აქვს მიღებული სესხის თანხა 14 000 აშშ დოლარის ოდენობით; 6) ი.ს–ლის მიერ არ მოხდარა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება და მისი დავალიანება მოსარჩელის მიმართ შეადგენს 14 000 აშშ დოლარს.

14.12. ხსენებული ფაქტების ერთობლიობით, პრეიუდიციულად დასტურდება, რომ სარჩელის აღძვრის წინარე პერიოდში ი.ს–ლი დავალების ხელშეკრულების (მინდობილობის) ფარგლებში მესამე პირისგან ამოღებულ თანხებს გადასცემდა ი.დ–ს, ხოლო ნებაყოფლობით გადაუცემელმა თანხამ შეადგინა 14 000 აშშ დოლარი. ამრიგად, 2013-2014 წლის პერიოდში ი.ს–ლის მიერ განხორციელებული საბანკო ჩარიცხვები ი.დ–ის მიმართ ივარაუდება არა ვალდებულების გარეშე, არამედ დავალების ხელშეკრულების ფარგლებში მიღებულის მარწმუნებლისთვის გადაცემულად, თუ საწინააღმდეგოს არ დაადასტურებს თანხის გადამცემი. ამ მიმართულებით კასატორს მტკიცების ტვირთი დაძლეული არ აქვს.

14.13. რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ 125 000 აშშ დოლარის მოპასუხეზე დაკისრებას, ხსენებული თანხის გადაცემას კასატორი სარჩელშივე აღწერდა შემდეგნაირად: თანხა აკუმულირებული იქნა ორ ეტაპად _ შ.პ.ს. „ყ–ნი-?“-ის ანგარიშიდან მოხსნილი 211000 ლარით (ტ.1, ს.ფ. 219) და 2014 წლის 02 თებერვალს ს.ს. „ზ.ნ“-დან გამოტანილი თანხით. პალატა ყურადღებას მიაპყრობს საქმეში 2014 წლის 01 თებერვლით დათარიღებულ გასავლის ორდერს და მიუთითებს, რომ საჯაროდ გამოქვეყნებული ეროვნული ბანკის ოფიციალური გაცვლითი კურსის (1$=1.7824 ლარს) შესაბამისად, 2014 წლის 02 თებერვალს 211 000 ლარი საკმარისი იყო დაახლოებით 118 380 აშშ დოლარის შესაძენად, ესე იგი, დარჩენილი 6620 აშშ დოლარის შესაძენად ი.ს–ლს მის მიერვე მითითებული ფილარმონიასთან მდებარე ბანკის ფილიალიდან უნდა გამოეტანა მიახლოებით 11800 ლარი. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, თავად ი.ს–ლის მხრიდან საქმეში წარმოდგენილია მტკიცებულება, რომლის თანახმადაც, 2014 წლის 02 თებერვალს მის მიერ ანგარიშიდან გამოტანილმა თანხამ შეადგინა სულ 614 აშშ დოლარი (იხ. ტ.1, ს.ფ. 218), ესე იგი, ფაქტობრივად, 6000 აშშ დოლარით ნაკლები, ვიდრე ი.ს–ლისა და მოწმე თ.კ–ძის მიერ მოხსენიებული 125 000 აშშ დოლარის შესაძენად იქნებოდა საკმარისი. მოწმის ჩვენება სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია არადამაჯერებლად, რასაც იზიარებს საკასაციო პალატაც, სახელდობრ, იმ პირობებში, როდესაც ი.ს–ლის ახსნა-განმარტება არ შეესაბამება საქმეში მის მიერვე წარმოდგენილ მტკიცებულებებს (საგადახდო დავალებითა და თანხის ანგარიშიდან გატანის დამადასტურებელი ამონაწერით ნაჩვენები თანხების ჯამი მნიშვნელოვნად განსხვავდება სარჩელში მოპასუხისთვის გადაცემულ თანხად დასახელებული ოდენობისგან), ხოლო მოწმე, რომელიც ახლო ნათესაურ კავშირშია მოსარჩელესთან, იძლევა მისი დაკითხვის ინიციატორი მხარის ახსნა-განმარტების იდენტურ ჩვენებას, აღნიშნული მოწმის განმარტებების სანდოობა კითხვის ნიშნის ქვეშ დგება მთლიანად.

14.14. თანხის გადაცემის ფაქტობრივი გარემოების დადასტურება მოწმე ზ.მ–ძის წერილობითი ახსნა-განმარტების საფუძველზე (რომელიც სასამართლოში ზეპირად არ დაკითხულა; ტ.1, ს.ფ. 203-204), ამ განჩინების 14.3. პუნქტში მითითებული დასაბუთების გათვალისწინებით, დაუშვებელია. რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ ანგარიშიდან თანხის გატანის ფაქტს, მარტოოდენ ხსენებულ ქვითარს არ შესწევს უნარი, რომ შექმნას ამავე ოდენობით მოპასუხეზე თანხის გადაცემის ვარაუდი. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დაძლეული არ არის 125 000 აშშ დოლარის მოპასუხეზე გადაცემის ფაქტი, ამდენად, გადაცემის მიზნობრიობის შეფასების პრაქტიკული საჭიროება არ ვლინდება, ვინაიდან არ არსებობს სსკ 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის პირველივე წინაპირობა _ მოპასუხის აქტივის გაზრდა მოპასუხის ქონების შემცირების ხარჯზე. რაც შეეხება აღიარებული 10 000 აშშ დოლარის ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას, საკითხის ამგვარად გადაწყვეტის მართებულობა გამომდინარეობს სწორედ იმ გარემოებიდან, რომ მართალია, ი.დ–ი აღიარებს მითითებული ოდენობით თანხის მიღებას 2014 წლის 02 თებერვალს, მაგრამ არა ბიზნეს გარიგების დანიშნულებით, არამედ მის მიმართ არსებული ფულადი ვალდებულების შესრულების ანგარიშში, რაც საფუძველს მოკლებული არ არის ამ განჩინების 14.12. პუნქტში ასახული დასაბუთების გათვალისწინებით.

15. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორმა ვერ დაასაბუთა სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა-გადაწყვეტა მატერიალური ან საპროცესო ნორმების დარღვევით, ამრიგად, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

16. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. კასატორს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 16 სექტემბრის განჩინებით გადავადებული აქვს საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის - 6000 ლარის გადახდა საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე. ამრიგად, კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის 30%-ის _ 1800 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი.ს–ლის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. ი.ს–ლს (პ/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 16 სექტემბრის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის _ 6000 ლარის 30%-ის _ 1800 (ათასრვაასი) ლარის გადახდა.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები : ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი