საქმე №ას-412-2020 15 ნოემბერი, 2022 წელი,
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),
თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),
რევაზ ნადარაია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორები – თ. ნ–ი, დ. ნ–ი (მოსარჩელეები, შეგებებული სარჩელით მოპასუხეები)
მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ნ–ი (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)
თავდაპირველი მოპასუხეები შეგებებულ სარჩელში – ლ. ნ–ი, რ. ნ–ი
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 23.01.2020 წლის გადაწყვეტილება
საკასაციო საჩივრის ავტორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა (სარჩელით), ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად აღიარება და უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობა (შეგებებული სარჩელით)
საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
1. გორის რაიონული სასამართლოს 11.01.2019 წლის გადაწყვეტილებით თ. ნ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „პირველი მოსარჩელე“) და დ. ნ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მეორე მოსარჩელე“, პირველ მოსარჩელესთან ერთად მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელეები“ ან „კასატორები“) სარჩელი მ. ნ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“ ან „შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე“) მიმართ დაკმაყოფილდა; დადგინდა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გორის რაიონის სოფელ ...... მდებარე უძრავი ქონების (ს/კ: .......) გამოთხოვა და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში მისი მოსარჩელეებისათვის გადაცემა; მოპასუხეს დაევალა ზემოაღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე აგებული საპირფარეშოსა და კედლების დემონტაჟი. მოპასუხის შეგებებული სარჩელი მოსარჩელეების, ლ. ნ–ისა და რ. ნ–ის (შემდეგში ტექსტში ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც „შეგებებული სარჩელით მოპასუხეები“) მიმართ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად აღიარებისა და მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.
2. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ/შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:
3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 23.01.2020 წლის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; დადებულად იქნა ცნობილი ნასყიდობის ხელშეკრულება მოპასუხეს, პირველ მოსარჩელეს, რ. ნ–სა და ლ. ნ–ს შორის უძრავ ნივთზე, მდებარე: გორში, სოფელ ...... (ს/კ: ......). განისაზღვრა, რომ მოპასუხე დარეგისტრირდეს აღნიშნული უძრავი ნივთის მესაკუთრედ. გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:
3.1. შეგებებული სარჩელით მოპასუხეებსა და შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეს შორის 2014 წლის 28 ივლისსა და 30 ივლისს გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ შეიძინა გორის რაიონის სოფელ ...... მდებარე უძრავი ქონება, საერთო ფართი 266.50, დაზუსტებული ფართობი 497.00 კვ.მ, სასოფლო-სამეურნეო (საკარმიდამო), ს/კ: .....
3.2. საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დასტურდება, რომ მოპასუხის საკუთრებად საჯარო რეესტრში აღრიცხულია უძრავი ნივთი, მდებარე გორის რაიონის სოფელ ......, ს/კ: ....... უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტია უძრავი ნივთის 2014 წლის 28 ივლისისა და 30 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულებები.
3.3. საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დასტურდება, რომ შეგებებული სარჩელით მოპასუხეების საკუთრებად საჯარო რეესტრში აღრიცხულია უძრავი ნივთი, მდებარე გორის რაიონის სოფელ ......, ს/კ: ...... (ნაკვეთის წინა ნომერი......). უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტია საარქივო ცნობა და მიწის საგადასახადო სია.
3.4. გორის რაიონის სოფელ ......, №...... საკადასტრო კოდზე რეგისტრირებული უძრავი ქონება მოპასუხის მფლობელობაშია.
3.5. წინამდებარე საქმეზე წარმოდგენილი პირვანდელი სარჩელით მოსარჩელეები მოპასუხისგან, როგორც უკანონო მფლობელისგან, უძრავი ნივთის, მდებარე: გორი, სოფ. ......, ს/კ: ......, გამოთხოვას და მასზე მოწყობილი საპირფარეშოსა და კედლების დემონტაჟს მოითხოვენ. პირვანდელი სარჩელის დაკმაყოფილების გამორიცხვის მიზნით აღძრული შეგებებული სარჩელით კი მოპასუხე მესაკუთრეებთან სადავო უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად აღიარებასა და უძრავ ნივთზე (ნასყიდობის საგანზე) საკუთრების უფლების გადაცემას მოითხოვს.
3.6. სადავო საკითხის გადაწყვეტის მიზნით, კერძოდ, წარმოადგენს თუ არა მოპასუხე/შეგებებული სარჩელის ავტორი სადავო უძრავი ნივთის მართლზომიერ მფლობელს, ანუ ნივთის მესაკუთრეებთან დადებული გარიგების საფუძველზე ნამდვილად აქვს თუ არა მოპოვებული ნივთზე საკუთრების უფლება, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ 26.07.2014 წელს შედგენილ დოკუმენტზე, რომელიც შემდეგი შინაარსისაა: „მე თ. გ. ძე ნ–მა მივყიდე მ. შ. ძე ნ–ს ჩემი კუთვნილი სახლი თავისი ნაკვეთით, 18 მეასედით (არმენასეული), რომელიც მდებარეობს და მეზობლად არიან აღმოსავლეთით ქობლიანიძე ვეფხო, დასავლეთით თ. ვ., სამხრეთით ვ.ზ., ჩრდილოეთით გზა. ფასი შეთანხმებით ოცდა სამი ათასი დოლარი“. სააპელაციო პალატამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ აღნიშნული დოკუმენტი ხელმოწერილია პირველი მოსარჩელის, მოპასუხის, ა. ნ–ის, ლ. ნ–ის, რ. ნ–ის, გ. ნ–ის, ნ.პ–ისა და პ.მ–ძის მიერ.
3.7. შეგებებულ სარჩელში მოპასუხედ დასახელებულ პირებს (პირველ მოსარჩელეს, რ. ნ–სა და ლ. ნ–ს) 26.07.2014 წელს შედგენილ დოკუმენტთან დაკავშირებით საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე უშუალოდ მათ მიერ ნამდვილი ნების გამოვლენის ფაქტი სადავოდ არ გაუხდიათ. სადავო არ გამხდარა არც ის გარემოება, რომ სადავო უძრავი ნივთი 26.07.2014 წელს შედგენილ დოკუმენტში მითითებული 1800 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ნაწილს წარმოადგენდა. შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების გამოსარიცხად მათ იმ გარემოებაზე მიუთითეს, რომ დოკუმენტის შედგენის შემდეგ გარიგების მონაწილე მხარეებმა მანამდე გამოვლენილი ნება შეცვალეს და გარიგება არა 1800 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, არამედ იმავე მისამართზე მდებარე 497 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე დადეს. შეგებებული სარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილ შესაგებელში მოპასუხეებმა გარიგების ფორმადაუცველობაზეც მიუთითეს და განმარტეს, რომ 26.07.2014 წელს შედგენილი დოკუმენტი, მიუხედავად მისი წერილობითი ფორმით შედგენისა, უძრავი ნივთის გასხვისებისთვის კანონით გათვალისწინებულ სავალდებულო მოთხოვნებს მაინც არ აკმაყოფილებს, რადგან გარიგებაზე ხელმომწერი პირების ხელმოწერა დადასტურებელი არ ყოფილა უფლებამოსილი პირის მიერ, შესაბამისად, გარიგება, რომელიც კანონით გათვალისწინებულ სავალდებულო მოთხოვნებს არ აკმაყოფილებს, ბათილია და არ წარმოშობს ამ გარიგებით გათვალისწინებულ უფლება-მოვალეობებს.
3.8. სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ 26.07.2014 წლის გარიგება ნამდვილია და არ არსებობს მისი ბათილად ცნობის საფუძველი. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 68-ე მუხლით (გარიგების ნამდვილობისათვის საჭიროა კანონით დადგენილი ფორმის დაცვა. თუ ასეთი ფორმა არ არის დაწესებული, მხარეებს შეუძლიათ თვითონ განსაზღვრონ იგი), 69-ე მუხლის პირველი, მე-2, მე-3, მე-5 ნაწილებით (გარიგება შეიძლება დაიდოს ზეპირად ან წერილობითი ფორმით. გარიგება წერილობითი ფორმით შეიძლება დაიდოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შემთხვევებში ან მხარეთა შეთანხმებით. გარიგების წერილობითი ფორმის არსებობისას საკმარისია გარიგების მონაწილე მხარეთა ხელმოწერა. წერილობითი ფორმის არსებობისას, კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში ან მხარეთა შეთანხმებით გარიგება ან გარიგების მონაწილე მხარეთა ხელმოწერების ნამდვილობა უნდა დაამოწმოს ნოტარიუსმა ან კანონით გათვალისწინებულმა სხვა პირმა), 183-ე მუხლით (უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში), 3111-ე მუხლით (ნივთსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე შესაბამისი უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისათვის წარდგენილ უნდა იქნეს წერილობითი ფორმით დადებული გარიგება. გარიგება ან გარიგების მონაწილე მხარეთა ხელმოწერების ნამდვილობა დამოწმებული უნდა იყოს კანონით დადგენილი წესით. თუ გარიგების მონაწილე მხარეები გარიგებას ხელს აწერენ მარეგისტრირებელ ორგანოში უფლებამოსილი პირის თანდასწრებით, მაშინ გარიგების ნამდვილობისათვის არ მოითხოვება გარიგების ან გარიგების მონაწილე მხარეთა ხელმოწერების ნამდვილობის დამოწმება. კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, ნივთსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე დადებული გარიგებები ძალაში შედის ამ გარიგებებით განსაზღვრული უფლებების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან), 323-ე მუხლით (ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას ან შეიძინოს იგი, მოითხოვს წერილობით ფორმას). სააპელაციო პალატამ მიუთითა, ასევე, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 15.01.2010 წლის №4 ბრძანებით დამტკიცებული საჯარო რეესტრის შესახებ ინსტრუქციის მე-19 მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, სააგენტოს უფლებამოსილი პირის მიერ გარიგების მონაწილე მხარეთა ხელმოწერის ნამდვილობის დამოწმების (შემდგომში - ხელმოწერის დამოწმება) სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონი და ეს ინსტრუქცია. ამავე მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად, ხელმოწერის ნამდვილობის დამოწმება ხორციელდება უფლების რეგისტრაციასთან დაკავშირებული განცხადების წარმოდგენასთან ერთად, უფლებამოსილი პირის თანდასწრებით. მითითებული მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით, დაუშვებელია ხელმოწერის ნამდვილობის დამოწმება სარეგისტრაციო განცხადების წარმოდგენის გარეშე. ინსტრუქციის 22-ე მუხლის შესაბამისად, უფლებამოსილი პირის (სარეგისტრაციო განცხადების მიღების) თანდასწრებით გარიგებაზე ხელმოწერის დროს უფლებამოსილი პირის მიერ ხდება მხოლოდ გარიგებაზე ხელმომწერი პირის იდენტიფიკაცია და ამ უკანასკნელის მიერ ხელმოწერის ფაქტის დადასტურება. აღნიშნული არ გულისხმობს გარიგების შინაარსის მოქმედ კანონმდებლობასთან შესაბამისობის და მხარეთა მიერ ნების გამოხატვის ნამდვილობის დადგენას ან სხვა გარემოების შემოწმებას. გარიგებაზე ხელმოწერის ფაქტს უფლებამოსილი პირი ადასტურებს სამსახურებრივი შტამპით. გარიგების ტექსტზე აისახება სამსახურებრივი შტამპის ორი ანაბეჭდი. შტამპის ერთი ანაბეჭდი ისე უნდა აისახოს გარიგების ტექსტზე, რომ შტამპის ანაბეჭდის ნაწილები ერთდროულად ასახული იყოს გარიგების ტექსტის ყველა გვერდზე, ხოლო მეორე - გარიგების ბოლო გვერდზე, რომელზეც აღინიშნება ხელმოწერის ფაქტის დადასტურების თარიღი, ტექსტის გვერდების რაოდენობა და უფლებამოსილი პირის ხელმოწერა.
3.9. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ კანონი გარიგების ზეპირად ან წერილობით დადების შესაძლებლობას იძლევა. გარდა მარტივი წერილობითი ფორმის გარიგებისა, კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, არსებობს გარიგების რთული წერილობითი ფორმით დადების ვალდებულება. რთულ წერილობით ფორმაში იგულისხმება გარიგების შინაარსის (საჯარო აქტის ფორმით) და არა ხელმოწერების დამოწმების ვალდებულება (კერძო აქტის ფორმით). გარიგების შინაარსის ნოტარიული დამოწმება ნიშნავს იმას, რომ ნოტარიუსი ამოწმებს გარიგების შინაარსს, რა დროსაც გარიგების მხარეებს განუმარტავს გარიგების არსს, მისი მოქმედების პირობებს, სამართლებრივ შედეგებსა და ა. შ. (სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქციის მე-15 მუხლი). სსკ გარიგების ნოტარიული დამოწმების ვალდებულებას ორ შემთხვევაში ითვალისწინებს, კერძოდ, სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების შემთხვევაში, როდესაც გარიგება უძრავი ქონების გადაცემას ეხება (სსკ-ის 942-ე მუხლი) და საქორწინო ხელშეკრულების დადების დროს (სსკ-ის 1173-ე მუხლი). გარიგების მონაწილეთა ხელმოწერების დადასტურების შემთხვევაში კი ნოტარიუსი მხოლოდ გარიგების მხარეების ხელმოწერების ნამდვილობას ამოწმებს (სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქციის მე-15 მუხლი). ხელმოწერების დამოწმების ვალდებულებას კანონი ადგენს იმ შემთხვევისათვის, როდესაც გარიგება უძრავი ქონების თაობაზე მარეგისტრირებელი ორგანოს გარეთ იდება. თუმცა, აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, ხელმოწერათა ნოტარიული დადასტურება გარიგების ფორმის ნამდვილობისათვის წაყენებულ მოთხოვნას არ წარმოადგენს, რადგან კანონი უშვებს მხარეთა მიერ უძრავი ქონების თაობაზე გარიგების დადებას ხელმოწერების ნოტარიული დამოწმების გარეშეც მარეგისტრირებელ ორგანოში უფლებამოსილი პირის თანდასწრებით. ამდენად, გარიგების ხელმოწერათა სანოტარო დამოწმება ემსახურება გარიგების ხელმომწერ პირთა იდენტიფიცირებას და არა მხარეთა ნების ნამდვილობის დადგენასა და გარიგების შინაარსის შემოწმებას. იმ შემთხვევაში, თუ გარიგების ხელმოწერათა დამოწმება სანოტარო წესით არ მოხდა, აღნიშნული ნიშნავს იმას, რომ მხარეები ვალდებულნი არიან, გამოცხადდნენ მარეგისტრირებელ ორგანოში და გარიგებაზე ხელმოწერა უფლებამოსილი პირის წინაშე შეასრულონ. ნიშანდობლივია აღინიშნოს, რომ არც ნოტარიუსთან ხელმოწერათა დადასტურების დროსა და არც მარეგისტრირებელ ორგანოში უფლებამოსილი პირის მიერ ხელმოწერების დამოწმების შემთხვევაში, მხარეთა ნება და გარიგების შინაარსი არ მოწმდება. ხელმოწერის დამოწმებას მხოლოდ ერთი დანიშნულება გააჩნია, ხელმოწერის დამოწმების დროს მოწმდება ხელმოწერა ეკუთვნის თუ არა ხელმომწერ პირს. შესაბამისად, ხელმოწერების დამოწმება არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს გარიგების ფორმად. იმ შემთხვევაში, თუ მარეგისტრირებელ ორგანოში უფლებამოსილი პირი გარიგებით განსაზღვრული უფლების რეგისტრაციას ისე მოახდენს, რომ მხარეთა ხელმოწერებს კანონით დადგენილი წესით, სამსახურებრივი შტამპით არ დაამოწმებს, აღნიშნული გარიგება ფორმის დაუცველად დადებულ გარიგებად არ მიიჩნევა.
3.10. განსახილველ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელით მოპასუხეები, მეორე მოსარჩელის გარდა, რომლის ხელმოწერაც არ არის სადავო დოკუმენტზე, სადავოდ არ ხდიან უშუალოდ მათ მიერ გარიგებაზე ხელმოწერის ფაქტს, შესაბამისად, პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ 26.07.2014 წელს შედგენილ დოკუმენტზე ხელმოწერით პირველმა მოსარჩელემ, ლ. ნ–მა და რ. ნ–მა, როგორც ამ ნივთზე საკუთრების უფლების მქონე პირებმა, უძრავი ქონების გასხვისების ნება თავად გამოხატეს. ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, ფაქტი მასზე, რომ საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება, რომლითაც შეგებებული სარჩელის მოპასუხეების მიერ გამოვლენილი ნების ამსახველი დოკუმენტის უფლებამოსილი პირის მიერ სამსახურებრივი შტამპით დამოწმება დადასტურდებოდა, გარიგების ფორმის ნაკლად არ მიიჩნევა და, შედეგობრივად, გარიგების ბათილობას არ იწვევს. მოცემულ შემთხვევაში, გარიგების ბათილობის სამართლებრივი შედეგი დადგებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გარიგებაზე ხელმომწერი პირები მათ მიერ ნების გამოვლენის ფაქტს უარყოფდნენ, რასაც, მოცემულ შემთხვევაში, ადგილი არ ჰქონია. ამდენად, პალატამ დაასკვნა, რომ ნება უშუალოდ გარიგებაზე ხელმომწერი პირების მიერაა გამოვლენილი, რომლებსაც გარიგებაზე ხელმოწერის დროს ნივთზე საკუთრების უფლება გააჩნდათ, აღნიშნული კი ნიშნავს იმას, რომ სადავო უძრავი ნივთი პირველმა მოსარჩელემ, ლ. ნ–მა და რ. ნ–მა ფორმის დაცვით გამოხატული ნამდვილი ნების საფუძველზე გაასხვისეს. ამრიგად, მოპასუხეს პირველი მოსარჩელის, ლ. ნ–ისა და რ. ნ–ის მიმართ, 26.07.2014 წელს დადებული გარიგების საფუძველზე უძრავი ნივთის (მდებარე: გორი, სოფ. ......, საკადასტრო კოდი: ......) ¾ ნაწილის საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნის უფლება გააჩნია.
3.11. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ საჯარო რეესტრის ამონაწერზე, საიდანაც ირკვევა, რომ სადავო უძრავ ნივთზე რეგისტრირებულია შეგებებული სარჩელით მოპასუხეების თანასაკუთრების უფლება. უფლების წარმოშობის საფუძველია საარქივო ცნობა №AA2012002794-09 და მიწის საგადასახადო სია №27. საქმეში წარმოდგენილი მიწის (უძრავი ქონების) სააღრიცხვო ბარათით ირკვევა, რომ 10.03.2003 წლის მდგომარეობით 1849 კვ.მ მიწა (უძრავი ნივთი), სარეგისტრაციო ნომრით: 66/07/12/027, რეგისტრირებული იყო პირველი მოსარჩელის საკუთრებად. უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტს მიწის საგადახდო სია №27 წარმოადგენდა. წინამდებარე დავის გადაწყვეტისთვის იმ უმნიშვნელოვანესი საკითხის წარმოსაჩენად, 26.07.2014 წლის გარიგების გაფორმებისას პირველ მოსარჩელესთან ერთად რ. ნ–სა და ლ. ნ–ს წარმოშობილი ჰქონდათ თუ არა ნივთზე საკუთრების უფლება და, შესაბამისად, ჰქონდათ თუ არა ნივთის განკარგვის უფლება, პალატამ ერთმანეთს შეაპირისპირა საქმეში წარმოდგენილი მიწის (უძრავი ნივთის) სააღრიცხვო ბარათი და ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან. კერძოდ, მიწის (უძრავი ქონების) სააღრიცხვო ბარათში და ამონაწერში საჯარო რეესტრიდან, რომლითაც უძრავ ნივთზე პირველი მოსარჩელის (სააღრიცხვო ბარათის მიხედვით), შემდეგში უკვე შეგებებული სარჩელით მოპასუხეების (საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით) საკუთრების უფლება დასტურდება, უფლების დამადასტურებელ საბუთად მითითებულია ერთი და იგივე დოკუმენტი - მიწის საგადასახადო სია №27, ერთმანეთთან თანხვედრაშია საჯარო რეესტრის ამონაწერში მითითებული ნაკვეთის წინა ნომერი და სააღრიცხვო ბარათში მითითებული მიწის სარეგისტრაციო ნომერიც, უფრო მეტიც, შეგებებული სარჩელით მოპასუხეებს სადავოდ არ გაუხდიათ შეგებებული სარჩელის ავტორის მითითება მასზედ, რომ სადავო ქონებაზე თანასაკუთრების უფლება 1992 წლის შემდგომ განხორციელებული მიწის რეფორმის შედეგად, როგორც საერთო კომლის წევრებმა, მოიპოვეს. მათ არც იმ გარემოებაზე მიუთითებიათ, რომ უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება არა როგორც კომლისთვის გადაცემულ ქონებაზე საერთო კომლის წევრებმა, არამედ სხვა საფუძვლით, სადავო გარიგების გაფორმების შემდეგ, მოიპოვეს. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო გარიგების გაფორმების დროს პირველ მოსარჩელესთან ერთად შეგებებული სარჩელით სხვა მოპასუხეებიც სადავო ნივთის თანამესაკუთრეებს წარმოადგენდნენ და მათ სრული უფლება ჰქონდათ, უძრავ ნივთზე მათი წილი მოპასუხის სასარგებლოდ განეკარგათ, რაც განახორციელეს კიდეც, კერძოდ, 26.07.2014 წელს პირველ მოსარჩელესთან ერთად სადავო გარიგებაზე ხელმოწერით ლ. ნ–მა და რ. ნ–მა გამოხატეს ნება უძრავ ნივთზე მათი წილის მოპასუხის სასარგებლოდ გასხვისების შესახებ.
3.12. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი მოსარჩელის, ლ. ნ–ისა და რ. ნ–ის მსჯელობა, რომ მხარეებმა 26.07.2014 წლის გარიგებაში გამოვლენილი ნება მათ შორის 2014 წლის 28 ივლისს და იმავე წლის 30 ივლისს გაფორმებული გარიგებით შეცვალეს. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა 26.07.2014 წლის გარიგების შინაარსზე, საიდანაც ირკვევა, რომ გამყიდველმა 23 000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ მყიდველისთვის 1800 კვ.მ უძრავი ნივთის საკუთრებაში გადაცემის ვალდებულება იკისრა. სადავო არ გამხდარა ფაქტი, რომ სადავო ქონება 26.07.2014 წლის გარიგებაში მითითებული უძრავი ნივთის (1800 კვ.მ) ნაწილს წარმოადგენდა და სადავო ნივთთან ერთად ერთიან ნასყიდობის საგანს ქმნიდა. სადავო არ გამხდარა არც ის გარემოება, რომ 2014 წლის 28 ივლისის და 30 ივლისის გარიგების საგანი, ისევე როგორც სადავო 983 კვ.მ ნაკვეთი, 26.07.2014 წლის გარიგების საგნის შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენდა. უფრო მეტიც, უდავოა, რომ მოპასუხე უძრავი ნივთის ფლობას სადავო გარიგების გაფორმების შემდეგ შეუდგა. საკითხის სწორად გადაწყვეტის მიზნით, კერძოდ, 26.07.2014 წლის გარიგების მხარეებმა ამ გარიგების გაფორმებიდან რამდენიმე დღეში, ერთ შემთხვევაში ორი (28.07.2014წ.) და მეორე შემთხვევაში ოთხი დღის შემდეგ (30.07.2014წ.) ნამდვილად შეცვალეს თუ არა 26.07.2014 წლის გარიგებაში გამოვლენილი ნება და საბოლოოდ გააფორმეს თუ არა გარიგება უფრო ნაკლებ ფართზე, პალატამ ყურადღება გაამახვილა მხარეებს შორის 2014 წლის 26 ივლისს, 28 ივლისს და 30 ივლისს გაფორმებული გარიგებების შინაარსზე. პალატამ აღნიშნა, რომ არც 28.07.2014 წლის და არც ამავე წლის 30 ივლისის გარიგება 26.07.2014 წლის გარიგებით გათვალისწინებული პირობების შეცვლის შესახებ რაიმე დათქმას არ შეიცავს. 2014 წლის 28 ივლისის და 30 ივლისის გარიგებებით მხარეების მიერ 26.07.2014 წლის გარიგებით გამოვლენილი ნების შეცვლის შესახებ დასკვნის საფუძველი არ არსებობს არც ამ გარიგებების გონივრული განსჯის საფუძველზე, კერძოდ, მხედველობაშია მისაღები, რომ 26.07.2014 წლის გარიგებით მხარეები 23 000 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ 1800 კვ.მ უძრავი ნივთის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ შეთანხმდნენ, ორი დღის შემდეგ კი გარიგება 497 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე გააფორმეს, რომლის ღირებულებაც ასევე 23 000 აშშ დოლარით განსაზღვრეს. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ იმ პირობებში, როდესაც უდავოა, რომ 26.07.2014 წლის გარიგების საგანს როგორც სადავო 983 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, ასევე შეგებებული სარჩელის ავტორისთვის 2014 წლის 28 ივლისის და 30 ივლისის გარიგებების საფუძველზე საკუთრებაში უკვე გადაცემული 497 კვ.მ მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა და მათი ღირებულება ჯამში 23 000 აშშ დოლარს შეადგენდა, გაუგებარია, ორი დღის შემდეგ 23 000 აშშ დოლარის გადახდის პირობით რატომ უნდა გამოეხატა ნება შეგებებული სარჩელის ავტორს მხოლოდ 497 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის შესახებ, იმ მნიშვნელოვანი დეტალის გათვალისწინებით, რომ გარიგების გაფორმების დროს ნასყიდობის საგანი - 497 კვ.მ მიწის ნაკვეთი დატვირთული იყო იპოთეკით. ამრიგად, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ერთობლიობაში შეფასების, სადავო პერიოდში განვითარებული მოვლენების (უდავოა, რომ სადავო გარიგების გაფორმების დროს საჯარო რეესტრში შეგებებული სარჩელით მოპასუხეთა სახელზე რეგისტრირებული იყო მხოლოდ 497 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, სადავო ნივთი კი, მიუხედავად საკუთრების არსებობისა, საჯარო რეესტრში მათ თანასაკუთრებაში 2017 წლის ზაფხულში დარეგისტრირდა) ანალიზის შედეგად სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ 26.07.2014 წლის გარიგებით პირველმა მოსარჩელემ, რ. ნ–მა და ლ. ნ–მა მოპასუხის სასარგებლოდ 23 000 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ მათ შორის სადავო 983 კვ.მ მიწის ნაკვეთი განკარგეს და ამ ქონების გასხვისების შესახებ 26.07.2014 წლის გარიგებაში გამოვლენილი ნება მხარეებს 2014 წლის 28 ივლისისა და 30 ივლისის გარიგებით არ შეუცვლიათ, ამ გარიგებებით გამყიდველებმა შემძენს მათ სახელზე უკვე რეგისტრირებული ნასყიდობის საგნის ნაწილი გადასცეს, რაც არ ნიშნავს იმას, რომ მიღებული 23 000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ შემძენის სასარგებლოდ ნასყიდობის საგნის მიწოდების შესახებ ვალდებულება სრულად შეასრულეს. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ შეგებებული სარჩელით მოპასუხეების მსჯელობა 26.07.2014 წლის გარიგებაში გამოვლენილი ნების 2014 წლის 28 ივლისისა და 30 ივლისის გარიგებებით შეცვლის შესახებ გაზიარებული არ იქნა ამ მიმართებით სარწმუნო და დამაჯერებელი მტკიცებულებების წარმოუდგენლობის გამო.
3.13. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 953-ე, 954-ე, 955-ე მუხლებით. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან ირკვევა, რომ უძრავი ნივთი რეგისტრირებულია შეგებებული სარჩელით მოპასუხეების საკუთრებად.
3.14. საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა მტკიცებულება, რომლითაც უძრავ ნივთზე მესაკუთრეთა წილის სპეციალური თანაფარდობა დადასტურდებოდა. ამ გარემოებისა და იმ ფაქტის მხედველობაში მიღებით, რომ 26.07.2014 წლის ხელშეკრულება ერთ-ერთი მესაკუთრის, მეორე მოსარჩელის მიერ ხელმოწერილი არ ყოფილა, პალატამ დაასკვნა, რომ 26.07.2014 წლის გარიგების საფუძველზე მოპასუხემ უძრავი ნივთის მდებარე: გორი, სოფ. ......, ს/კ: ......, ¾ ნაწილის საკუთრებაში გადაცემის უფლება მოიპოვა. გათვალისწინებით იმისა, რომ საქმეში წარმოდგენილი 2014 წლის 28 ივლისისა და 30 ივლისის გარიგებებით დასტურდება გამყიდველისთვის 23 000 აშშ დოლარის გადახდის ფაქტი, ამასთან, დადასტურებულად იქნა მიჩნეული, რომ გამყიდველისთვის გადახდილი 23 000 აშშ დოლარი სადავო მიწის ნაკვეთის ღირებულებასაც მოიცავდა, პალატამ მიიჩნია, რომ შემძენს უფლება აქვს გამსხვისებლებს ნასყიდობის საგანზე საკუთრების უფლების გადაცემა მოსთხოვოს. ამრიგად, პირველ მოსარჩელეს, რ. ნ–ს, ლ. ნ–ს უნდა დაეკისროთ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, რაც გამოიხატება მოპასუხისათვის უძრავი ნივთის მდებარე: გორი, სოფ. ......, ს/კ: ......, ¾ ნაწილის საკუთრების უფლების გადაცემაში.
3.15. რაც შეეხება მოპასუხის სააპელაციო საჩივარს, რომლითაც იგი ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას მოითხოვს, პალატამ აღნიშნა, რომ, რადგან დადასტურებულად იქნა მიჩნეული უძრავი ნივთის ¾ ნაწილზე მოპასუხის თანასაკუთრების უფლება, აღნიშნული მას ამ ნივთის მართლზომიერ მფლობელად აქცევს, რაც გამორიცხავს უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვისა და მასზე აღმართული შენობა-ნაგებობების დემონტაჟის შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. აღნიშნული კი ამ ნაწილში სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველია.
საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:
4. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინეს მოსარჩელეებმა, მოითხოვეს მისი ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, მოსარჩელეთა საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:
6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
8. წინამდებარე საკასაციო საჩივრის ფარგლებში სასამართლოს მსჯელობის საგანია, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერების საკითხი, რომლითაც, 26.07.2014 წელს დადებული გარიგების საფუძველზე, პირველ მოსარჩელეს, ლ. ნ–სა და რ. ნ–ს დაევალათ სადავო მიწის ნაკვეთის (მდებარე: გორი, სოფ. ......, საკადასტრო კოდი: ......) ¾ ნაწილის მოპასუხისთვის/შეგებებული სარჩელით მოსარჩელისთვის საკუთრებაში გადაცემა.
9. კასატორების ძირითადი პრეტენზია იმ გარემოებას ემყარება, რომ 26.07.2014 წლის გარიგება ბათილია, რადგან დაცული არ არის უძრავი ქონების შეძენისთვის კანონით დადგენილი ფორმა. კასატორები ასევე მიუთითებენ, რომ საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის გარეშე უძრავ ქონებაზე დადებული გარიგება არ წარმოშობს შედეგებს მხარეებისთვის, რასაც საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს.
10. სსკ-ის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. ამავე კოდექსის 328-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თუ კანონით ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის დადგენილია განსაზღვრული ფორმა, ან მხარეებმა ხელშეკრულებისათვის გაითვალისწინეს ასეთი ფორმა, მაშინ ხელშეკრულება ძალაში შედის მხოლოდ ამ ფორმის შესახებ მოთხოვნის შესრულების შემდეგ. ამავე კოდექსის 69-ე მუხლის პირველი ნაწილი კი განსაზღვრავს, რომ გარიგება შეიძლება დაიდოს ზეპირად ან წერილობითი ფორმით.
11. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი განსაზღვრავს ხელშეკრულების ტიპებს, რომელთა ნამდვილობისათვის საჭიროა, რომ ისინი დაიდოს წერილობითი ფორმით. თავის მხრივ, წერილობითი ფორმა იყოფა რთულ (სანოტარო) წერილობით და მარტივ წერილობით ფორმებად. სსკ-ის 323-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას ან შეიძინოს იგი, მოითხოვს წერილობით ფორმას. აღნიშნული ნიშნავს იმას, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებისათვის აუცილებელი ყველა არსებითი პირობის წერილობითი ფორმით ასახვა და ხელმოწერით დადასტურება მხარეებს წარმოუშობს ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უფლებებსა და მოვალეობებს, კერძოდ, მყიდველს თანხის გადახდის, ხოლო გამყიდველს კი თანხის მიღებისა და ქონების გადაცემის ვალდებულებას (სუსგ №ას-898-848-2015, 09.03.2016წ; №ას-589-2020, 29.10.2020წ.).
12. სსკ-ის 323-ე (ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას ან შეიძინოს იგი, მოითხოვს წერილობით ფორმას) და 183-ე (უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების შემძენზე საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია [183.1]) მუხლებით დადგენილია უძრავ ნივთზე გარიგების წერილობითი ფორმით დადება, ხოლო რაც შეეხება სსკ-ის 183-ე მუხლში ასახულ მითითებას წერილობითი გარიგების საფუძველზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციასთან დაკავშირებით, აღნიშნული არ უკავშირდება გარიგების ფორმას, არამედ მხოლოდ იმას განსაზღვრავს, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულების კანონით დადგენილი წესით წერილობით გაფორმების შემდეგ, მოპოვებული საკუთრების უფლების აღრიცხვა პუბლიცირებულ უფლებათა ანუ საჯარო რეესტრში უნდა მოხდეს (სუსგ №ას-202-191-2017, 27.09.2017წ.).
13. უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის ფაქტს ის დანიშნულება გააჩნია, რომ შემძენი მესამე პირების წინაშე მესაკუთრის სტატუსით აღიჭურვება, ვინაიდან უძრავი ქონების შემძენის საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრაციამდე, ერთადერთ მესაკუთრედ ითვლება გამსხვისებელი (სსკ-ის 312-ე მუხლი). როგორც აღინიშნა, სსკ-ის 323-ე მუხლი განსაზღვრავს უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასვლის ვალდებულებით-სამართლებრივი ხელშეკრულების ფორმას, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამ ფორმის დაცვით დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, მიუხედავად იმისა, რეგისტრირებულია თუ არა იგი საჯარო რეესტრში, წარმოშობს ნასყიდობის მომწესრიგებელი ნორმებით გათვალისწინებულ მხარეთა უფლება-მოვალეობებს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია არის არა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ფორმა, არამედ უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასვლის აუცილებელი წინაპირობა, შესაბამისად, მისი დაუცველობა იწვევს არა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას, არამედ იმას, რომ შემძენი არ მიიჩნევა შეძენილი უძრავი ქონების მესაკუთრედ და კარგავს ამ ქონების კეთილსინდისიერ შემძენთან შედავების უფლებას (სსკ-ის 185-ე მუხლი) (სუსგ №ას-523-496-2014, 30.04.2015წ; №ას-875-817-2017, 21.03.2018წ; №ას-50-50-2018, 29.06.2018წ; №ას-734-2020, 17.11.2020წ; №ას-682-2021, 28.12.2021წ; №ას-284-269-2017, 30.04.2018წ.).
14. მოცემულ შემთხვევაში, 26.07.2014 წლის გარიგება შედგენილია წერილობითი ფორმით და მას ხელს აწერს მეორე მოსარჩელის გარდა ყველა მხარე (იხ. ტ.1, ს.ფ. 41). აქედან გამომდინარე, 26.07.2014 წლის გარიგება ნამდვილია ვალდებულებითსამართლებრივი თვალსაზრისით. მართალია, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში უნდა დარეგისტრირდეს (სსკ-ის 3111-ე მუხლი) და წინააღმდეგ შემთხვევაში მას მესამე პირთათვის იურიდიული ძალა არ გააჩნია, თუმცა, ეს ვალდებულება სანივთოსამართლებრივი ვალდებულებაა, გამიზნული კონკრეტული პირის საკუთრების უფლების დადასტურებისათვის, რისი შეუსრულებლობაც უძრავ ქონებაზე წერილობით დადებულ გარიგებას ბათილად ვერ აქცევს (შდრ. სუსგ №ას- 875-817-2017, 21.03.2018წ.). რაც შეეხება კასატორების მსჯელობას, რომ სსკ-ის 3111-ე მუხლი (ნივთსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე შესაბამისი უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისათვის წარდგენილ უნდა იქნეს წერილობითი ფორმით დადებული გარიგება. გარიგება ან გარიგების მონაწილე მხარეთა ხელმოწერების ნამდვილობა დამოწმებული უნდა იყოს კანონით დადგენილი წესით. თუ გარიგების მონაწილე მხარეები გარიგებას ხელს აწერენ მარეგისტრირებელ ორგანოში უფლებამოსილი პირის თანდასწრებით, მაშინ გარიგების ნამდვილობისათვის არ მოითხოვება გარიგების ან გარიგების მონაწილე მხარეთა ხელმოწერების ნამდვილობის დამოწმება. კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, ნივთსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე დადებული გარიგებები ძალაში შედის ამ გარიგებებით განსაზღვრული უფლებების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან) გარიგების ნადვილობას უკავშირებს ამ გარიგებაზე არსებული ხელმოწერების ნამდვილობის დამოწმების ფაქტს, აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.8. - 3.10. პუნქტები) და დამატებით აღნიშნავს, რომ არც ნოტარიუსთან ხელმოწერათა დადასტურების დროს და არც მარეგისტრირებელ ორგანოში უფლებამოსილი პირის მიერ ხელმოწერების დამოწმების შემთხვევაში, მხარეთა ნება და გარიგების შინაარსი არ მოწმდება. ხელმოწერის დამოწმებას მხოლოდ ერთი დანიშნულება გააჩნია. ხელმოწერის დამოწმების დროს დგინდება ხელმოწერა ეკუთვნის, თუ არა ხელმომწერ პირს. შესაბამისად, ხელმოწერების დამოწმება არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს გარიგების ფორმად (იხ: მესხიშვილი ქ., კერძო სამართლის აქტუალური საკითხები, თეორია და სასამართლო პრაქტიკა, ტომი I, თბილისი, 2020, გვ. 74). მოცემულ შემთხვევაში, რადგან შეგებებული სარჩელით მოპასუხეებს (მეორე მოსარჩელის გარდა, რომლის ხელმოწერაც არ არის სადავო დოკუმენტზე) სადავოდ არ გაუხდიათ უშუალოდ მათ მიერ გარიგებაზე ხელმოწერის ფაქტი, არ არსებობს გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი.
15. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას, სასამართლო იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობით დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლივად, რომლის ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა (სუსგ №ას-584-543-2017, 06.06.2017წ; №ას-484-2019, 30.10.2020წ.).
16. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება ვერც ის პრეტენზია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში არ არის დაკონკრეტებული მოპასუხის სადავო მიწის ნაკვეთის მხოლოდ ¾ ნაწილის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ, იმ პირობებში, როდესაც: ა) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში ნათლად არის აღნიშნული, რომ მოპასუხის/შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და მისი შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ასევე ნაწილობრივ (შეგებებული სარჩელის საგანი იყო სადავო უძრავ ნივთზე სრულად მესაკუთრედ ცნობა); ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი კი შეიცავს ცხად და არაორაზროვან განმარტებებს მოპასუხის საკუთრების უფლების სადავო მიწის ნაკვეთის მხოლოდ ¾ ნაწილზე არსებობის თაობაზე, - სარეზოლუციო ნაწილში წილის ფარგლების მიუთითებლობა ვერ მიიჩნევა გადაწყვეტილების გაუქმების წინაპირობად. პალატა აქვე განმარტავს, რომ საპროცესო კანონმდებლობა უშვებს რა არასრულყოფილი გადაწყვეტილების ნაკლის გამოსწორების შესაძლებლობასაც გადაწყვეტილების განმარტების, უსწორობათა, აშკარა არითმეტიკული შეცდომების გასწორებისა თუ დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის გზით, ამავე დანაწესებით იმპერატიულად ადგენს გადაწყვეტილების ნაკლის გასწორებას სარეზოლუციო ნაწილით დადგენილი შედეგის შეუცვლელად (სსსკ-ის 260-262-ე მუხლები). შესაბამისად, იმის მიხედვით თუ რაში გამოიხატება თითოეულ შემთხვევაში გადაწყვეტილების ნაკლი, შესაძლებელია მისი აღმოფხვრის შესაბამისი მექანიზმის გამოყენება.
17. ამრიგად, რადგან დადგენილია სადავო მიწის ნაკვეთის ¾ ნაწილზე მოპასუხის საკუთრების უფლების არსებობა, მართებულად არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელეების სარჩელი მოპასუხის მიმართ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვისა და მასზე აღმართული შენობა-ნაგებობების დემონტაჟის შესახებ.
18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).
19. კასატორებმა ვერ შეძლეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლეს მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორები მიუთითებენ. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
20. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორებს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროთ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 29.06.2020 წლის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის 30%-ის, 90 ლარის გადახდა.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. თ. ნ–ისა და დ. ნ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.
2. თ. ნ–სა (პ/ნ: ......) და დ. ნ–ს (პ/ნ: ......) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროთ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 29.06.2020 წლის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის 30%-ის, 90 ლარის გადახდა.
3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე
მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე
რევაზ ნადარაია
