15 მარტი, 2023 წელი,

საქმე#ას-901-2020 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ა.ს-ი–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „მ-ქ–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 10 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - სახელფასო დავალიანების ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ა.ს-ი–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, კასატორი ან დასაქმებული) საკასაციო პრეტენზიით, მატერიალურსამართლებრივი თვალსაზრისით, დაუსაბუთებელია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 10 დეკემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს „მ-ქ–ის“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე, აპელანტი, მოწინააღმდეგე მხარე, დამსაქმებელი ან კომპანია) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 22 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სახელფასო დავალიანების ანაზღაურების შესახებ სარჩელი უარყოფილ იქნა, სახელდობრ:

1.1. კასატორის მტკიცებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებები, შესაბამისად, არასწორად დადგინდა, რომ სადავო პერიოდში კომპანიის სხვა თანამშრომლებსაც ხელფასი, აუნაზღაურდებოდათ პრინციპით - „1 აშშ დოლარი = 2 ლარს“. მოსარჩელემ სასამართლოს წარუდგინა დამსაქმებლის მხრიდან არათანაბარი მოპყრობის დამადასტურებელი განკუთვნადი მტკიცებულებები. დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა უძრავი ნივთის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებისა და შპს „ს-ის“ მეშვეობით მოსარჩელის მიღებული შემოსავლის განსახილველ დავასთან შემხებლობის თაობაზეც.

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 20 ნოემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

3. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

4. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

4.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

4.2. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, ანუ სწორად დაადგინა სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები:

4.3. მოსარჩელე 2014 წლის 1 აპრილიდან 2018 წლის 1 ივლისამდე კომპანიაში იურიდიული სამსახურის უფროსად მუშაობდა. მხარეებს შორის 2015 წლის 31 დეკემბერს ახალი შრომითი ხელშეკრულება დაიდო. 2016 წლიდან დასაქმებულის ყოველთვიური შრომითი ანაზღაურება უცხოური ვალუტით განისაზღვრა, დადგინდა ხელფასის ყოველწლიური 15%-იანი ზრდა, კერძოდ, 2016 წლიდან 2017 წლის 1 იანვრამდე - 3800 (ხელზე მისაღები) აშშ დოლარი, 2017 წლიდან - 4370 (ხელზე მისაღები) აშშ დოლარი, ხოლო 2018 წლიდან - 5026 (ხელზე მისაღები) აშშ დოლარი.

4.4. დამსაქმებლის 2016 წლის 7 ნოემბრის #07/11/2016/2 ბრძანებით, რომლის მომზადების პროცესში ჩართული იყო მოსარჩელეც, ლარის მიმართ უცხოური ვალუტის (აშშ დოლარის) მკვეთრი ცვლილებებიდან და განუჭვრეტლობიდან გამომდინარე, ბრძანებაზე თანდართულ პირებთან შრომითი ხელშეკრულებით განსაზღვრული ანაზღაურება (ხელფასი) უცხოურ ვალუტასთან მიმართებით განისაზღვრა შემდეგი პროპორციით: 1 აშშ დოლარი = 2 ლარს.

4.4.1. ხელშეკრულების შეცვლილი გარემოება მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია.

4.4.2. შეთანხმების მიხედვით, 2016 წლის ნოემბრიდან 2018 წლის 1 ივლისამდე მოსარჩელეს - 90 217 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი უნდა ანაზღაურებოდა, დამსაქმებელმა კი, ზემოაღნიშნული ბრძანების საფუძველზე - 73 293 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი გადაუხადა. სხვაობამ - 16 924 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი შეადგინა.

4.5. 2018 წლის 11 ივნისს მოსარჩელემ კომპანიის დირექტორის მოადგილეს, ფინანსურ დირექტორსა და საოპერაციო მართვის დეპარტამენტის უფროსს მიმართა და 2016 წლის 7 ნოემბრის #07/11/2016/2 ბრძანებით განსაზღვრული პირების ხელფასის ოდენობის შესახებ ინფორმაციის 2018 წლის 20 ივნისამდე მიწოდება ითხოვა.

4.6. იმავე დღეს, საპასუხო წერილით, მოსარჩელეს განემარტა, რომ მენეჯმენტის განკარგულების საფუძველზე, შრომითი ხელშეკრულებები შეიცვალა და თანხა ეროვნული ვალუტით განისაზღვრა, შესაბამისად, ბრძანებით განსაზღვრული პირებიდან ნაწილის შრომითი ანზღაურება ლარით შეიცვალა.

4.6.1. 2018 წლის 25 ივნისს კი, დამსაქმებელმა ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით მოსარჩელეს აცნობა, რომ აღნიშნული ცვლილება გამონაკლისის გარეშე ხორციელდება.

4.7. დამსაქმებელმა 2018 წლის 28 მარტის #280318/1 ბრძანებით, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა შეწყვიტა, რასაც საფუძვლად დაედო დასაქმებულის პირადი განცხადება. შრომითი ურთიერთობის მოქმედების ბოლო თარიღად 2018 წლის 1 ივლისი განისაზღვრა.

4.8. კომპანიის თანამშრომლებს, მსგავსად მოსარჩელისა, ხელფასი აუნაზღაურდებოდათ პრინციპით -1 აშშ დოლარი = 2 ლარს.

4.9. მხარეებს შორის არსებული 2014 წლის 16 ოქტომბრის საცხოვრებელი ბინის ნასყიდობის შესახებ წინარე ასევე 2017 წლის 12 აპრილის საცხოვრებელი ბინისა და ავტოფარეხის გადახდის განვადების პირობით ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფინანსური ვალდებულებები მოსარჩლეს 3 თვის ვადაში არ დაუფარია. შესაბამისად მოსარჩელის მიმართ არ ამოქმედებულა დასაქმებულის შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტისას, ყველა არსებული ფინანსური ვალდებულების 3 თვის ვადაში დაფარვის თაობაზე, კომპანიის 2017 წლის 1 მარტის #010317/1 გადაწყვეტილების „დ“ პუნქტით (იმ შემთხვევაში, თუ დანართი ერთით განსაზღვრული პირები მათი ნებით/მიზეზით შეწყვეტენ შრომით ხელშეკრულებას, ვალდებული არიან შეთანხმების შეწყვეტიდან სამ თვეში დაფარონ იპოთეკისა და განვადებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადაუხდელი ღირებულება) გათვალისწინებული პირობა.

4.10. მოსარჩელემ კომპანიისგან სახელფასო ანაზღაურების გარდა, გაწეული მომსახურებისთვის ჯამურად - 42 950.6 ლარი მიიღო, აქედან - 24029.58 ლარი მიღებულია 2018 წლის აპრილში.

4.10.1. გარდა ხელფასისა და დანამატისა, მოსარჩელე საკუთარი კომპანიის შპს „ს-ის“ (ს/კ #......) მეშვეობით, რომლის 90%-იანი წილის მფლობელი და დირექტორია, მოპასუხისგან ყოველთვიურ დამატებით შემოსავალს იღებდა, რამაც სამი წლის მანძილზე ჯამურად - 113 750 ლარი შეადგინა.

4.11. მოსარჩელის მიმართ განსხვავებული მოპყრობის ფაქტი არ დგინდება.

5. ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნის უსაფუძვლობას საქართველოს შრომის კოდექსის 2.1 (შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ) და 41.1 (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 31-ე მუხლი) (შრომის ანაზღაურება არის ძირითადი ან მინიმალური ანაზღაურება ან ხელფასი ან ნებისმიერი სხვა ანაზღაურება, რომელიც გადახდილია ფულადი ფორმით ან ნატურით და რომელსაც პირდაპირ ან არაპირდაპირ იღებს დასაქმებული დამსაქმებლისგან სამუშაოს შესრულების სანაცვლოდ) 41.2. (შრომის ანაზღაურების ფორმა და ოდენობა განისაზღვრება შრომითი ხელშეკრულებით) და 41.3. (შრომის ანაზღაურება გაიცემა არანაკლებ თვეში ერთხელ) მუხლების ფაქტობრივი შემადგენლობის არარსებობა განაპირობებს.

6. კასატორის მტკიცებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებები, შესაბამისად, არასწორად დადგინდა, რომ სადავო პერიოდში კომპანიის სხვა თანამშრომლებსაც ხელფასი აუნაზღაუდებოდათ პრინციპით - „1 აშშ დოლარი = 2 ლარს“.

6.1. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს კვლევის საგანია, ხომ არ ვლინდებოდა განსხვავებული მოპყრობა მოსარჩელესა და სხვა დასაქმებულებთან მიმართებით.

6.2. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შრომით ურთიერთობაში დისკრიმინაციის საკითხის მომწესრიგებელ დებულებებს თავად შრომის კოდექსის 2.2. (შრომითი ურთიერთობა წარმოიშობა მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეული შეთანხმებით) და 2.3. (შრომით და წინასახელშეკრულებო ურთიერთობებში, მათ შორის, ვაკანსიის შესახებ განცხადების გამოქვეყნებისას და შერჩევის ეტაპზე, აკრძალულია ნებისმიერი სახის დისკრიმინაცია რასის, კანის ფერის, ენის, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილების, ეროვნების, წარმოშობის, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის, ასაკის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის, შეზღუდული შესაძლებლობის, რელიგიური, საზოგადოებრივი, პოლიტიკური ან სხვა გაერთიანებისადმი, მათ შორის, პროფესიული კავშირისადმი, კუთვნილების, ოჯახური მდგომარეობის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულების გამო ან სხვა ნიშნით) მუხლი აყალიბებს, სადაც განმარტებულია შრომითი დისკრიმინაციის არსი და მისი აკრძალვა როგორც წინასახელშეკრულებო, ისე - შრომით ურთიერთობაში;

ასევე, შემთხვევა, როდესაც განსხვავებული მოპყრობა არ შეიძლება, განხილულ იქნეს გაუმართლებლად, თუმცა დადგენილი რეგულაცია არასაკმარისია, რადგან ამავე კოდექსის 1.1. (ეს კანონი აწესრიგებს საქართველოს ტერიტორიაზე შრომით და მის თანმდევ ურთიერთობებს, თუ ისინი განსხვავებულად არ რეგულირდება სხვა სპეციალური კანონით ან საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებით) მუხლი დასაშვებად მიიჩნევს შრომითი და მისი თანმდევი ურთიერთობების მოწესრიგებას ამ კოდექსით მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სხვა სპეციალური კანონი განსხვავებულ მოწესრიგებას არ ადგენს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხის მიერ გაცხადებული არათანაბარი მოპყრობის გაანალიზების მატერიალურსამართლებრივ საფუძვლად გამოყენებულ უნდა იქნეს „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონი, რომლის მე-3 მუხლის თანახმად, ამ კანონის მოთხოვნები ვრცელდება საჯარო დაწესებულებების, ორგანიზაციების, ფიზიკური და იურიდიული პირების ქმედებებზე ყველა სფეროში, მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს ქმედებები არ წესრიგდება სხვა სამართლებრივი აქტით, რომელიც შეესაბამება ამ კანონის მე-2 მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტებს, ხოლო კანონის 10.1 (ნებისმიერ პირს, რომელიც თავს დისკრიმინაციის მსხვერპლად მიიჩნევს, უფლება აქვს, სასამართლოში შეიტანოს სარჩელი იმ პირის/დაწესებულების წინააღმდეგ, რომელმაც, მისი ვარაუდით, მის მიმართ დისკრიმინაცია განახორციელა და მოითხოვოს მორალური ან/და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება) მუხლი უფლებით აღჭურვავს პირს, რომელიც თავს დისკრიმინაციის მსხვერპლად მიიჩნევს, მიმართოს სასამართლოს.

7. საქართველოს კონსტიტუციის 11.1 მუხლის (ყველა ადამიანი სამართლის წინაშე თანასწორია. აკრძალულია დისკრიმინაცია რასის, კანის ფერის, სქესის, წარმოშობის, ეთნიკური კუთვნილებისა, ენის, რელიგიის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულებების, სოციალური კუთვნილების, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის ან სხვა ნიშნის მიხედვით) თანახმად კი, ყველა ადამიანი დაბადებით თავისუფალია და თანასწორია კანონის წინაშე.

8. რაც შეეხება უშუალოდ დისკრიმინაციას, მის მცნებას განსაზღვრავს „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 2.1. (პირდაპირი დისკრიმინაცია არის ისეთი მოპყრობა ან პირობების შექმნა, რომელიც პირს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი უფლებებით სარგებლობისას, ამ კანონის პირველი მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე ნიშნის გამო, არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს ანალოგიურ პირობებში მყოფ სხვა პირებთან შედარებით ან თანაბარ მდგომარეობაში აყენებს არსებითად უთანასწორო პირობებში მყოფ პირებს, გარდა ისეთი შემთხვევისა, როდესაც ამგვარი მოპყრობა ან პირობების შექმნა ემსახურება საზოგადოებრივი წესრიგისა და ზნეობის დასაცავად კანონით განსაზღვრულ მიზანს, აქვს ობიექტური და გონივრული გამართლება და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში, ხოლო გამოყენებული საშუალებები თანაზომიერია ასეთი მიზნის მისაღწევად) და 2.3. (ირიბი დისკრიმინაცია არის ისეთი მდგომარეობა, როდესაც ფორმით ნეიტრალური და არსით დისკრიმინაციული დებულება, კრიტერიუმი ან პრაქტიკა პირს, ამ კანონის პირველი მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე ნიშნის გამო არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს ანალოგიურ პირობებში მყოფ სხვა პირებთან შედარებით ან თანაბარ მდგომარეობაში აყენებს არსებითად უთანასწორო პირობებში მყოფ პირებს, გარდა ისეთი შემთხვევისა, როდესაც ამგვარი მდგომარეობა ემსახურება საზოგადოებრივი წესრიგისა და ზნეობის დასაცავად კანონით განსაზღვრულ მიზანს, აქვს ობიექტური და გონივრული გამართლება და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში, ხოლო გამოყენებული საშუალებები თანაზომიერია ასეთი მიზნის მისაღწევად) მუხლი.

მითითებულთაგან პირველს მიეკუთვნება დისკრიმინატორის მხრიდან იმგვარი მოპყრობა, რომელიც პირს მადისკრიმინირებელი ნიშნის გამო არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს ანალოგიურ მდგომარეობაში მყოფ პირებთან შედარებით ან თანაბარ მდგომარეობაში აყენებს არსებითად უთანასწორო მდგომარეობაში მყოფ სხვა პირებთან. რაც შეეხება ირიბ დისკრიმინაციას, იგი ვლინდება მაშინ, როდესაც ფორმით ნეიტრალური და არსით დისკრიმინაციული დებულება, კრიტერიუმი ან პრაქტიკა პირს დისკრიმინაციის რომელიმე ნიშნის გამო არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს ანალოგიურ პირობებში მყოფ სხვა პირებთან შედარებით ან თანაბარ მდგომარეობაში აყენებს არსებითად უთანასწორო პირობებში მყოფ პირებს, თუმცა, როგორც ერთ, ისე მეორე შემთხვევაში, არ უნდა არსებობდეს განსხვავებული მოპყრობის ობიექტურად დასაბუთებული (გამამართლებელი) გარემოებები.

9. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით, პირდაპირი დისკრიმინაცია არსებითად მსგავს მდგომარეობაში მყოფ პირთა მიმართ განსხვავებული მოპყრობაა, თუ ამ მოპყრობას არ აქვს ობიექტური და გონივრული გამართლება (შდრ. Willis v. the United Kingdom, #36042/97), უნდა დადგინდეს, რომ სხვა პირებს, რომლებიც ანალოგიურ ან არსებითად მსგავს მდგომარეობაში იმყოფებიან, უკეთესად ეპყრობიან და ეს განსხვავება დისკრიმინაციულია (შდრ. Konstantin Markin v. Russia, #30078/06).

განსხვავებული მოპყრობის ობიექტური და გონივრული გამართლება ნიშნავს იმას, რომ მოპყრობა ლეგიტიმურ მიზანს უნდა ისახავდეს და უნდა არსებობდეს გონივრული თანაბარზომიერება ჩარევის ღონისძიებასა და დასახულ მიზანს შორის (შდრ. Petrovic v. Austria, #20458/92).

ირიბი დისკრიმინაცია კი, პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, განიმარტება, როგორც განსხვავებული მოპყრობის იმ ზოგადი პოლიტიკის ან ღონისძიების მავნე შედეგის სახით არსებობა, რომელიც, მართალია, ნეიტრალურადაა წარმოჩენილი, მაგრამ დისკრიმინაციულია და ერთ გარკვეულ ჯგუფზე მნიშვნელოვნად უარყოფით გავლენას ახდენს, ვიდრე მსგავს მდგომარეობაში მყოფ სხვა პირებზე (შდრ D.H. and others v. the Czech Republic, #13378/05).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონით გათვალისწინებული აბსტრაქტული ელემენტების არსებობა უპირობოდ დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის საკმარის წინაპირობას არ ქმნის. ამ მხრივ, მნიშვნელოვანია ანტიდისკრიმინაციული სამართლისა და საერთაშორისო პრაქტიკის ანალიზის საფუძველზე აღინიშნოს, რომ განსხვავებული მოპყრობა უნდა არსებობდეს კანონმდებლობით აღიარებული რომელიმე უფლებით ან სიკეთით სარგებლობასთან მიმართებით, რადგან ცალკე აღებული დისკრიმინაციის ინსტიტუტი დამოუკიდებელ დაცვას არ ექვემდებარება.

ამდენად, დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენისათვის უნდა არსებობდეს დაცული სფერო - უფლება, რომელშიც ხდება ჩარევა; კომპარატორი - ანალოგიურ ან არსებითად მსგავს ურთიერთობაში მყოფი პირი და ამ ორ პირს შორის მთავარი განსხვავება წარმოადგენს ე.წ „დაცულ სფეროს“.

ამ ფაქტების საპირისპიროდ, ჩარევის გამართლება გონივრული და წონადი არგუმენტებით ეკისრება განსხვავებული მოპყრობის ინიციატორს, შესაბამისად, დღის წესრიგში დგება დისკრიმინაცის საქმეზე მტკიცების ტვირთის განაწილების პრობლემა.

როგორც საქართველოს საკონსტიტუციო, ისე _ ევროსასამართლოს პრაქტიკაში დამკვიდრებულია დისკრიმინაციის ფაქტის გამოვლენის მეთოდები _ ე.წ „შეფასების ტესტები“: საქართველოს საკონსტიტუციო სამართალწარმოება აღიარებს „მკაცრი შეფასებისა“ და „რაციონალური დიფერენციაციის ტესტს“, რომელთაგან პირველს იყენებს ე.წ „კლასიკური“ (კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული) ნიშნით დისკრიმინაციის ფაქტის კვლევისას, ხოლო მეორეს _ ყველა სხვა შემთხვევასთან მიმართებით.

საქმეზე „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებები: „ახალი მემარჯვენეები“ და „საქართველოს კონსერვატიული პარტია“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“ (2010 წლის 27 დეკემბრის #1/1/493 გადაწყვეტილება) საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ განმარტა, რომ კლასიკური, სპეციფიკური ნიშნებით დიფერენციაციისას სასამართლო იყენებს მკაცრი შეფასების ტესტს და ნორმას აფასებს თანაზომიერების პრინციპის მიხედვით, ამასთან, „მკაცრი ტესტის“ ფარგლებში ლეგიტიმური მიზნის დასაბუთებისას, საჭიროა იმის მტკიცება, რომ სახელმწიფოს მხრიდან ჩარევა არის აბსოლუტურად აუცილებელი, არსებობს „სახელმწიფოს დაუძლეველი ინტერესი“. დანარჩენ შემთხვევებში მკაცრი ტესტის გამოყენების საჭიროებას სასამართლო ადგენს დიფერენციაციის ინტენსივობის ხარისხის მიხედვით. ამასთან, დიფერენციაციის ინტენსივობის შეფასების კრიტერიუმები განსხვავებული იქნება ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, დიფერენციაციის ბუნებიდან, რეგულირების სფეროდან გამომდინარე.

თუმცა, ნებისმიერ შემთხვევაში, გადამწყვეტი იქნება, არსებითად თანასწორი პირები რამდენად მნიშვნელოვნად განსხვავებულ პირობებში მოექცევიან, ანუ დიფერენციაცია რამდენად მკვეთრად დააცილებს თანასწორ პირებს კონკრეტულ საზოგადოებრივ ურთიერთობაში მონაწილეობის თანაბარი შესაძლებლობებისაგან. თუ დიფერენციაციის ინტენსივობა მაღალია, სასამართლო გამოიყენებს მკაცრ ტესტს, ხოლო ინტენსივობის დაბალი მაჩვენებლის შემთხვევაში - „რაციონალური დიფერენციაციის ტესტს“ (რაციონალური საფუძვლით შემოწმების ტესტი), რომლის მიხედვითაც: ა) საკმარისია დიფერენცირებული მოპყრობის რაციონალურობის დასაბუთებულობა, მათ შორის, როდესაც აშკარაა დიფერენციაციის მაქსიმალური რეალისტურობა, გარდუვალობა ან საჭიროება; ბ) რეალური და რაციონალური კავშირის არსებობა დიფერენციაციის ობიექტურ მიზეზსა და მისი მოქმედების შედეგს შორის.

შეფასების ტესტთან მიმართებით ევროსასამართლო არ ადგენს დისკრიმინაციის საფუძვლების იერარქიას, არამედ მიიჩნევს, რომ განსხვავებული მოპყრობა დისკრიმინაციულია, თუ მას არ აქვს გონივრული და ობიექტური გამართლება, ანუ, თუ არ აქვს ლეგიტიმური მიზანი ან, თუ არ არსებობს გონივრული თანაბარზომიერება ლეგიტიმურ მიზანსა და მიზნის მისაღწევად გამოყენებულ საშუალებას შორის (იხ. Mizzi v. Malta, # 26111/02).

10. დისკრიმინაციის საქმეზე მტკიცების ტვირთის განაწილების საპროცესო ანალიზის მიზნით, საკასაციო პალატა ხელმძღვანელობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 7³ კარის დებულებებით, კერძოდ, 363³ მუხლით (სარჩელის აღძვრისას პირმა სასამართლოს უნდა წარუდგინოს ფაქტები და შესაბამისი მტკიცებულებები, რომლებიც დისკრიმინაციული ქმედების განხორციელების ვარაუდის საფუძველს იძლევა, რის შემდეგაც მოპასუხეს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი, რომ დისკრიმინაცია არ განხორციელებულა), რომელიც ადგენს შეზღუდვის ინიციატორის ვალდებულებას, სასამართლოს წარუდგინოს მტკიცებულებები და მიუთითოს ფაქტებზე, რომელთა ანალიზი ქმნის გარკვეული ნიშნით პირის მიმართ არათანაბარი მოპყრობის ვარაუდის საფუძველს.

სწორედ ამ საპროცესო სტანდარტის დაცვის შემთხვევაში წარმოიშობა მოპასუხის ვალდებულება: ა) გაამართლოს განსხვავებული მოპყრობა ობიექტური და გონივრული არგუმენტებით, რომლებიც გადაწონის განსხვავებულ მოპყრობას და გამართლებული იქნება დემოკრატიული ღირებულებებით; ბ) ამტკიცოს განსხვავებული მოპყრობის არარსებობა.

ადამიანის უფლებათა ევროსასამართლოს განმარტებით, მტკიცების ტვირთი მოცემულ სფეროში შემდეგია: მას შემდეგ, რაც მომჩივანი დაადასტურებს განსხვავებული მოპყრობის არსებობას, უკვე მთავრობის ვალდებულებაა, დაამტკიცოს, რომ იგი გამართლებული გახლდათ (Chassagnou and Others v. France [GC], #25088/94, #28331/95). რაც შეეხება იმას, თუ რა წარმოადგენს prima facie მტკიცებულებას, რომელიც შეძლებს მტკიცების ტვირთის მოპასუხე სახელმწიფოზე გადაკისრებას, სასამართლომ აღნიშნა (Nachova and Others), რომ მის წინაშე არსებულ სამართალწარმოებაში არ არსებობს პროცედურული ბარიერები მტკიცებულების მისაღებობასთან დაკავშირებით ან წინასწარ განსაზღვრული ფორმულა მის შესაფასებლად. სასამართლო იღებს დასკვნებს, რომლებიც, მისი აზრით, არის გამყარებული ყველა მტკიცებულების თავისუფალი შეფასებით, მათ შორის, ისეთი დასკვნებით, რომლებიც, შესაძლოა, გამომდინარეობდეს ფაქტებიდან და მხარეთა არგუმენტებიდან.

დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მტკიცებულება შეიძლება, გამომდინარეობდეს ძლიერი, ნათელი და შესაბამისი დასკვნების ერთობლიობიდან ან ფაქტის მსგავსად გაუბათილებელი დაშვებიდან. ამასთანავე, კონკრეტული დასკვნის მისაღებად საჭირო დარწმუნების ხარისხი და ამ მხრივ მტკიცების ტვირთის დაკისრება ურთიერთდაკავშირებულია ფაქტების კონკრეტიკასთან, ბრალდების ბუნებასა და კონვენციით განსახილველ უფლებასთან (Salman v. Turkey [GC], no. 21986/93, § 100, ECHR 2000-VII; და Anguelova v. Bulgaria, no. 38361/97, § 111, ECHR 2002-IV).

11. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ სასამართლოს ვერ წარუდგინა ფაქტები და მტკიცებულებები, რომლებიც დისკრიმინაციული ქმედების განხორციელების ვარაუდის საფუძველს შექმნიდა, კერძოდ, ვერ დაადასტურა, რომ სხვა თანამშრომლებისგან განსხვავებით, მხოლოდ იგი იღებდა ხელფასს გამონაკლისის სახით, 1 აშშ დოლარი = 2 ლარს პრინციპით, ხოლო სხვა დასაქმებულებს ხელფასი 1 აშშ დოლარის შესაბამისი კურსით ერიცხებოდათ. აღნიშნულის საპირისპიროდ დადგენილია, რომ ლარის მიმართ უცხოური ვალუტის (აშშ დოლარის) მკვეთრი ცვლილებებიდან და არაპროგნოზირებადობიდან გამომდინარე, სახელფასო განაკვეთის გამოთვლის პროექტის მომზადების პროცესში (1 აშშ დოლარი = 2 ლარს), მოსარჩელეც იყო ჩართული, რომელსაც შეთანხმების შეცვლილი გარემოება სადავოდ არ გაუხდია და მხოლოდ მას შემდეგ წამოიწყო დავა, რაც პირადი განცხადებების საფუძველზე დამსაქმებელმა მასთან შრომითი ურთიერთობა შეწყვიტა.

ასევე დადგენილია, რომ მხარეებს შორის არსებული 2014 წლის 16 ოქტომბრის საცხოვრებელი ბინის ნასყიდობის შესახებ წინარე ასევე 2017 წლის 12 აპრილის საცხოვრებელი ბინისა და ავტოფარეხის გადახდის განვადების პირობით ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფინანსური ვალდებულებები მოსარჩლეს 3 თვის ვადაში არ დაუფარია. შესაბამისად მოსარჩელის მიმართ არ ამოქმედებულა დასაქმებულის შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტისას, ყველა არსებული ფინანსური ვალდებულების 3 თვის ვადაში დაფარვის თაობაზე, კომპანიის 2017 წლის 1 მარტის #010317/1 გადაწყვეტილების „დ“ პუნქტით (იმ შემთხვევაში, თუ დანართი ერთით განსაზღვრული პირები მათი ნებით/მიზეზით შეწყვეტენ შრომით ხელშეკრულებას, ვალდებული არიან შეთანხმების შეწყვეტიდან სამ თვეში დაფარონ იპოთეკისა და განვადებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადაუხდელი ღირებულება) გათვალისწინებული პირობა.

მოსარჩელემ კომპანიისგან სახელფასო ანაზღაურების გარდა, გაწეული მომსახურებისთვის ჯამურად - 42 950.6 ლარი, აქედან - 24029.58 ლარი 2018 წლის აპრილში მიიღო.

გარდა ხელფასისა და დანამატისა, მოსარჩელე საკუთარი კომპანიის შპს „ს-ის“ (ს/კ #......) მეშვეობით, რომლის 90%-იანი წილის წილის მფლობელი და დირექტორია, მოპასუხისგან ყოველთვიურ დამატებით შემოსავალს იღებდა, რაც სამი წლის მანძილზე ჯამურად - 113 750 ლარია.

ამდენად, მოსარჩელის მიმართ დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტები ერთმნიშვნელოვნად არ დგინდება.

12. საბოლოოდ, საკასაციო სასამართლო ასკვნის, რომ მოსარჩელემ ვერ დაძლია არსებითად თანასწორ მდგომარეობაში მყოფი პირების მიმართ განსხვავებული მოპყრობის განმაპირობებელი ფაქტების მითითების ტვირთი, რაც შრომის უთანასწორო ანაზღაურებით გამოიხატა.

რაც შეეხება მოპასუხეს, მან განსხვავებული მოპყრობის გამომრიცხველი წინაპირობები დაადასტურა საქმეში სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით (კომპანიის თანამშრომელთა სახელფასო უწყებები), შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს საპელაციო პალატის დასკვნას, რომ მოსარჩელის მიმართ დისკრიმინაციული მოპყრობა არ გამოვლენილა.

საკასაციო პალატის დასკვნით, კასატორმა ვერ დაადასტურა, რომ მის მიმართ სახელფასო განაკვეთის გამოთვლის თაობაზე მიღებული გადაწყვეტილება მოტივირებული იყო დისკრიმინაციული ნიშნით, რაც წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის უარყოფის საფუძველია.

13. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. „ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ“, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

14. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

15. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

16. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

17. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, მითითებული ნორმის გამოყენების წინაპირობა არ არსებობს, რადგან კასატორი გათავისუფლებულია საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა.ს-ი–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორი გათავისუფლებულია საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე