06 აპრილი, 2023 წელი

№ას-82-2023 ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კერძო საჩივრის ავტორი _ ი.ს–ლი

მოწინააღმდეგე მხარე _ ი.დ–ი

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 19 სექტემბრის განჩინება საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ

დავის საგანი _ გარიგების ბათილად ცნობა, თანხის დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 13 ნოემბერის გადაწყვეტილებით, ი.ს–ლის სარჩელი ი.დ–ის მიმართ, 2016 წლის 29 ივნისის ხელწერილის ბათილად ცნობისა და მოპასუხისათვის, ზიანის ანაზღაურების სახით, 50 000 აშშ დოლარის (რაც შეადგენს 130 000 ლარს) დაკისრების მოთხოვნებით, არ დაკმაყოფილდა.

2. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო გაასაჩივრა ი.ს–ლმა.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 20 იანვრის საოქმო განჩინებით, წინამდებარე საქმეზე შეჩერდა წარმოება საქმეზე №2ბ/6540-18 საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე, რაც გასაჩივრდა კერძო საჩივრით ი.ს–ლის მიერ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 20 ივლისის განჩინებით, კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა საოქმო განჩინება საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 19 სექტემბრის საოქმო განჩინებით, წინამდებარე საქმის წარმოება განახლდა №2ბ/6540-18 სამოქალაქო საქმეზე გამოტანილი გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის გამო.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 19 სექტემბრის განჩინებით, დაკმაყოფილდა ი.დ–ის შუამდგომლობა და წინამდებარე საქმეზე შეწყდა წარმოება შემდეგი დასაბუთებით:

5.1. წარმოდგენილი სარჩელის მოთხოვნაა 2016 წლის 29 ივნისს გარიგების (ხელწერილის) ბათილად ცნობა და ბათილი გარიგებით დამდგარი ზიანის ანაზღაურება. მოსარჩელე 2016 წლის 29 ივნისის გარიგების ბათილად ცნობას ითხოვს იმ საფუძვლით, რომ მოპასუხემ იგი მოატყუა. კერძოდ, მას სადეპოზიტო ხელშეკრულებების არარსებობის შესახებ რომ სცოდნოდა, სადავო გარიგებას არ დადებდა. შესაბამისად, განსახილველი საქმის სწორად გადაწყვეტისთვის სააპელაციო პალატის შესაფასებელი იყო, ნამდვილად მოატყუეს თუ არა მოსარჩელე, ანუ მოსარჩელის მიერ 2016 წლის 29 ივნისის ხელწერილში გამოვლენილი ნება, იყო თუ არა ნაკლის მქონე.

5.2. 2020 წლის 20 იანვრის საოქმო განჩინებით წინამდებარე საქმეზე საქმის წარმოება შეჩერდა ამავე სასამართლოში არსებულ სხვა სამოქალაქო საქმეზე №2ბ/6540-18 საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე იმ საფუძვლით, რომ განსახილველ სამოქალაქო დავას არსებითად უკავშირდებოდა ამავე სასამართლოს წარმოებაში არსებული №ბ/6540-18 საქმის რამდენიმე სასარჩელო მოთხოვნა, კერძოდ: მითითებულ საქმეში (სადაც მოსარჩელეები არიან ი.დ–ი (წინამდებარე საქმეში მოპასუხე მხარე), ა.დ–ი (ი.დ–ის შვილი) და ლ.დ–ვა (ი.დ–ის მეუღლე), ხოლო მოპასუხეა - ი.ს–ლი (წინამდებარე საქმეში მოსარჩელე მხარე)) მოსარჩელეთა სხვა მოთხოვნებთან ერთად იყო შემდეგი: ა) ი.ს–ლს ა.დ–ის სასარგებლოდ დაეკისროს 25 000 აშშ დოლარის გადახდა; ბ) ი.ს–ლს ა.დ–ის სასარგებლოდ დაეკისროს 25 000 აშშ დოლარის 1%-ის გადახდა 2013 წლის 31 აგვისტოდან 2016 წლის 17 ივნისის ჩათვლით სულ 8 500 აშშ დოლარის გადახდა; გ) ი.ს–ლს ლ.დ–ვას სასარგებლოდ დაეკისროს 75 000 აშშ დოლარის გადახდა; დ) ი.ს–ლს ლ.დ–ვას სასარგებლოდ დაეკისროს 125 000 აშშ დოლარის 1%-ის გადახდა 2013 წლის 31 აგვისტოდან 2016 წლის 17 ივნისის ჩათვლით სულ 51 000 აშშ დოლარის გადახდა.

5.3. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ზემოაღნიშნული საქმის (№2ბ/6540-18) მოსარჩელეები - ი.დ–ი, ა.დ–ი და ლ.დ–ვა თავიანთ სასარჩელო მოთხოვნებს აფუძნებდნენ სადეპოზიტო ხელშეკრულებებზე, რომელთა მიხედვით, ა.დ–ს 2006 წლის 19 აპრილს და ლ.დ–ვას 2006 წლის 19 მარტს ს.ს. „ლ.ბ–ი“-ს ყვარლის ფილიალში შეტანილი ჰქონდათ თანხა - ლ.დ–ვას - 125 000 აშშ დოლარი, ხოლო ა.დ–ს - 25 000 აშშ დოლარი. მათივე განმარტებით, სადეპოზიტო ხელშეკრულებების მეორე მხარეს წარმოადგენს ს.ს. „ლ.ბ–ი“-ს ყვარლის ფილიალი, მისი მმართველის, ი.ს–ლი სახით. თბილისის სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საქმეზე №2ბ/6540-18 (რომლის განხილვამდეც იყო შეჩერებული წინამდებარე საქმე) 2021 წლის 24 ივნისს გამოიტანა გადაწყვეტილება, სადაც დეტალურად იმსჯელა ი.ს–ლის მიერ 2016 წლის 29 ივნისის ხელწერილში გამოხატული ნების ნამდვილობაზე. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტის (მოპასუხე ი.ს–ლის) მითითება ნების ნაკლთან მიმართებით იყო დაუსაბუთებელი, რადგან ემყარებოდა მხოლოდ მის ახსნა-განმარტებას. მხარის მიერ არ იყო წარდგენილი აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება. მეტიც, საქმის მასალებით დადგენილი იყო, რომ სარჩელი თანდართული მასალებით ი.ს–ლს ჩაბარდა 2016 წლის 22 ივნისს, ხოლო ხელწერილი მის მიერ შედგენილ იქნა 2016 წლის 29 ივნისს ე.ი. გარიგების შედგენისას მისთვის უკვე ცნობილი იყო მოსარჩელეების მიერ სასამართლოსათვის მიმართვის, შესაბამისად იმ ფაქტების განსაჯაროვების შესახებ, რომელთა (სადეპოზიტო ხელშეკრულებების არარსებობა) გაუმჟღავნებლობა, მოპასუხის (ი.ს–ლის) განმარტებით, წარმოადგენდა ამ გარიგების დადების ერთადერთ საფუძველს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ არ გაიზიარა ი.ს–ლის მტკიცება 2016 წლის 29 ივნისის გარიგების დადებისას მისი მხრიდან ნების ნაკლის (მოწინააღმდეგე მხარის მიერ მისი იძულების ან მოტყუების) არსებობის შესახებ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2022 წლის 8 ივნისის განჩინებით ი.ს–ლის საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილებაზე (საქმეზე №2ბ/6540-18), როგორც დაუშვებელი, დარჩა განუხილველად. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

5.4. სამოქალაქო საქმეში №2ბ/6540-18 ი.ს–ლი, როგორც მოპასუხე მხარე, სარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილ შესაგებელში თავს იცავდა ზუსტად იმავე გარემოებებზე მითითებით, რაც მას, ამჯერად როგორც მოსარჩელეს, მითითებული აქვს წინამდებარე სარჩელში. ანუ მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატას, სადავო გარიგებაში გამოვლენილი ნების ნამდვილობის დადგენისათვის გამოსაკვლევი და შესაფასებელი აქვს ზუსტად იგივე გარემოებები, რომლებიც თბილისის სააპელაციო სასამართლომ, ისევე როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლომ, უკვე გამოიკვლია და შეაფასა სამოქალაქო საქმეში №2ბ/6540-18 და დაასკვნა, რომ ი.ს–ლის მტკიცება მისი იძულების ან მოტყუების თაობაზე იყო უსაფუძვლო, 2016 წლის 29 ივნისის გარიგებას ნაკლი არ გააჩნდა და ამდენად, იყო ლეგიტიმური.

5.5. დავის საგნის არარსებობის საფუძვლის სწორად გაგებისა და გამოყენებისათვის ამოსავალი უნდა იყოს თავად საქმის წარმოების შეწყვეტის ინსტიტუტის არსი, რომელიც გადაწყვეტილების გამოტანის გარეშე საქმის დამთავრების ერთ-ერთ ფორმას წარმოადგენს. დავის საგანში საპროცესო ნორმა გულისხმობს სადავო მატერიალურ-სამართლებრივ ურთიერთობას, რომელსაც განიხილავს სასამართლო.

5.6. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების მიმართ მოქმედებს შეუქცევადობის კონსტიტუციური პრინციპი, რაც იმას ნიშნავს, რომ წინამდებარე დავაში სააპელაციო პალატა სხვაგვარად ვეღარ შეაფასებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ 2021 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილებით ლეგიტიმურად შეფასებულ 2016 წლის 29 ივნისის გარიგებას, რომელიც კანონიერ ძალაშია.

6. განჩინება საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ კერძო საჩივრით გაასაჩივრა ი.ს–ლის წარმომადგენელმა ი.გ–ძემ და მიუთითა, რომ სასამართლოს წინამდებარე საქმის შეწყვეტის ნაცვლად, ობიექტურად უნდა გამოეკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, შეეფასებინა ისინი სამართლებრივად და ბათილად ეცნო 2016 წლის 29 ივნისის ხელწერილი, რაც №2ბ/6540-18 საქმისათვის იქნებოდა ახლად აღმოჩენილი გარემოება მითითებულ საქმეზე გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის წარმოების განსაახლებლად.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 01 თებერვლის განჩინებით, ი.ს–ლის კერძო საჩივარი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 414-416-ე მუხლების საფუძველზე, მიღებული იქნა განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო, კერძო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ კერძო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, გასაჩივრებული განჩინება კი უნდა დარჩეს უცვლელად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 420-ე მუხლის თანახმად, კერძო საჩივრების განხილვა ზემდგომ სასამართლოებში წარმოებს შესაბამისად ამ სასამართლოებისათვის გათვალისწინებული წესების დაცვით. ამავე კოდექსის 410-ე მუხლით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს/კერძო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

9. წინამდებარე კერძო საჩივრის ფარგლებში საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანია სააპელაციო სასამართლოს განჩინების მართლზომიერების საკითხი, რომლითაც სააპელაციო საჩივარზე საქმის წარმოება შეწყდა იმ საფუძვლით, რომ აღარ არსებობს დავის საგანი. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ წინამდებარე საქმეზე გამოვლენილია წარმოების შეწყვეტის წინაპირობები, თუმცა არ ეთანხმება პალატის შეფასებას, რომ აღნიშნული შედეგის დადგომის საფუძველია დავის საგნის არარსებობა. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, გამოვლენილი ნების ბათილად ცნობის საქმეში დავის საგანი არსებობს მანამ, ვიდრე ეს ნება ნამდვილია და წარმოშობს სამართლებრივ შედეგებს, შესაბამისად, დავის საგანი ქარწყლდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სადავო ნების გამოვლენა ბათილობის ან სხვა სამართლებრივი საფუძვლის გამო დაკარგავს იურიდიული შედეგების დადგომის უნარს.

10.1. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილებით, ერთი მხრივ, ი.დ–სა და ლ.დ–ვას (მოსარჩელეები), ხოლო მეორე მხრივ, ი.ს–ლს (მოპასუხე) შორის დასრულდა დავა თანხის დაკისრების შესახებ, რომელიც ეყრდნობოდა 2016 წლის 29 ივნისს ი.ს–ლის მიერ შედგენილ ხელწერილს ვალის აღიარების შესახებ. თანხის დაკისრების მოთხოვნას ი.ს–ლი შეედავა შემდეგი დასაბუთებით: 2016 წლის 29 ივნისის ხელწერილი დადებული იყო მისი მოტყუების გზით, კერძოდ, 2016 წლის ივნისის თვეში ი.დ–მა ფოსტით გამოუგზავნა ი.ს–ლს წარმოდგენილი სადეპოზიტო ხელშეკრულებების ასლები და უთხრა, რომ თუ არ აღიარებდა 150 000 აშშ დოლარის ვალდებულებას მისი ოჯახის მიმართ, ხელშეკრულებებს წარადგენდა ლ.ბ–ის სათავო ოფისში და შეუქმნიდა პრობლემებს სამსახურში. ვინაიდან სამხარაულმა ვერ გაიხსენა აღნიშნული ხელშეკრულებების შესახებ და ასევე ინფორმაცია ვერ მოიძია ს.ს. „ლ.ბ–ი“-ს ყვარლის ფილიალის არქივში, მან ჩათვალა აღნიშნული ხელშეკრულებები რეალურად, მოერიდა ურთიერთობების გართულებას ლ.ბ–ის ცენტრალურ ფილიალთან, ასევე გაუფრთხილდა ბანკის რეპუტაციას და თავის რეპუტაციას და დათანხმდა ი.დ–ის შემოთავაზებას, რომ ეღიარებინა ი.დ–ის ოჯახის წევრების მიმართ. ე. წ. სადეპოზიტო ხელშეკრულებებით შემოტანილ თანხები, რაც რეალურად არ ყოფილა შემოტანილი. 2016 წლის 29 ივნისის შემდეგ ი.ს–ლისთვის ცნობილი გახდა ლ.ბ–იდან, რომ ი.დ–ს და მის ოჯახის წევრებს მიუმართავთ ბანკისათვის ჯერ ე. წ. სადეპოზიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის დადასტურების თაობაზე, ხოლო შემდეგ მათვე განუცხადებიათ, რომ მათსა და ბანკს შორის არანაირი სახის სადეპოზიტო ხელშეკრულებები არ არსებობდა და არც თანხის შეტანას არ ჰქონია ადგილი, ამის შემდეგ ი.ს–ლი დარწმუნდა, რომ ი.დ–მა მიზანმიმართულად განახორციელა ი.ს–ლის მიმართ აღნიშნული ქმედება, რომ შეექმნა ყალბი მტკიცებულება, შეეყვანა შეცდომაში მოტყუებით.

10.2. სააპელაციო პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლის 1-ლ და მე-2 ნაწილებზე მითითებით განმარტა, რომ მოტყუებით დადებული გარიგებისას თავდაპირველად ადგილი უნდა ჰქონდეს ან არასწორი ცნობების შეტყობინებას, ან მხარე უნდა დუმდეს გარკვეული არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა გამო. ამასთან, ცნობების შეუტყობინებლობა შესაძლოა მიჩნეულ იქნეს გარიგების საცილოობის საფუძვლად, თუ მხარეს თავად არ შესწევდა უნარი მოეკვლია შესაბამისი ცნობები. მოტყუებით დადებული გარიგების განსაზღვრისათვის ასევე არსებითი მნიშვნელობა გააჩნია არამხოლოდ მოტყუების ფაქტს, არამედ იმ გარემოებასაც, თუ რაში გამოიხატა მოტყუება, კერძოდ ჰქონდა თუ არა აღნიშნულს ხელშეკრულების დადებისას არსებითი მნიშვნელობა ე.ი. გამოავლენდა, თუ არა მხარე ნებას მისთვის ცნობილი, რომ ყოფილიყო ის გარემოებები რის თაობაზეც იგი მოატყუეს.

10.3. პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 85-ე და 86-ე მუხლებზე მითითებით განმარტა შემდეგი: კონკრეტული მოქმედების იძულებად კვალიფიკაციისათვის უნდა იკვეთებოდეს, რომ სადავო გარიგების მონაწილე მხარეს არ სურდა ამ გარიგების დადება და ფიზიკურ იძულებამ, მუქარამ თუ მუქარის შემცველმა ქმედებამ ისეთი ფსიქოლოგიური ზეგავლენა მოახდინა მასზე, რომ იძულებული გახადა, დაედო გარიგება. იძულებად, შესაძლოა მიჩნეულ იქნეს ქმედება, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე და აფიქრებინოს, რომ მის პიროვნებას, ოჯახის წევრებს ან კეთილდღეობას რეალური საფრთხე ემუქრება. იძულების ხასიათის შეფასებისას მხედველობაში მიიღება პირთა ასაკი, სქესი და ცხოვრებისეული გარემოებები. ამდენად, იძულება მხოლოდ მაშინ შეიძლება ჩაითვალოს ზემოქმედებაუნარიან იძულებად, თუკი იგი რეალური საფრთხის მაუწყებელია. თუ საფრთხე მოჩვენებითია, მაშასადამე, იძულებაც ამ აზრით არარსებულია.

10.4. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-103-ე მუხლებზე დაყრდნობით, სააპელაციო პალატამ, მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, მიიჩნია, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ სადავო გარიგების დადება არ შეესაბამებოდა მოპასუხის (აპელანტის) ნებას, აკისრია მას. აპელანტის მითითება ნების ნაკლთან მიმართებით ემყარება მხოლოდ მის ახსნა-განმარტებას. აპელანტის მიერ არ არის წარდგენილი აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება. მეტიც, საგულისხმოა, რომ სარჩელი თანდართული მასალებით ი.ს–ლს ჩაბარდა 2016 წლის 22 ივნისს სადავო გარიგება, კი, მის მიერ შედგენილ იქნა 2016 წლის 29 ივნისს ე.ი. გარიგების შედგენისას მისთვის უკვე ცნობილი იყო მოსარჩელეების მიერ სასამართლოსათვის მიმართვის, შესაბამისად იმ ფაქტების განსაჯაროვების შესახებ, რომელთა გაუმჟღავნებლობა, აპელანტის განმარტებით, წარმოადგენდა ამ გარიგების დადების ერთადერთ საფუძველს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მსჯელობა 2016 წლის 29 ივნისის გარიგების დადებისას მისი მხრიდან ნების ნაკლის არსებობის, შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარის მიერ მისი იძულების ან მოტყუების თაობაზე.

11.1. წინამდებარე საქმეზე ი.ს–ლის მიერ სარჩელი აღიძრა 2016 წლის 29 ივნისის ხელწერილის ბათილად ცნობის მოთხოვნით, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

- ი.ს–ლი 2004 წლიდან იყო ს.ს. „ლ.ბ–ი“-ს ყვარლის ფილიალის მმართველი.

- 2016 წლის ივნისის თვეში ი.დ–მა ფოსტით გაუგზავნა მოსარჩელეს სს „ლ.ბ–ის“ სადეპოზიტო ხელშეკრულებები, რომლის მიხედვით მის მეუღლეს ლ.დ–ვას 19.03.2006 წელს და ქალიშვილს ა.დ–ს 19.04.2006 წელს, ს.ს. „ს.ს. ბ“-ს ყვარლის ფილიალში შეტანილი ჰქონდათ ფულადი თანხა, ლ.დ–ვას 125 000 აშშ დოლარის ოდენობით, ხოლო ა.დ–ს 25 000 აშშ დოლარის ოდენობით, მთლიანობაში 150 000 აშშ დოლარი. ე.წ. სადეპოზიტო ხელშეკრულებების მეორე მხარეს ორივე შემთხვევაში წარმოადგენდა სს „ს.ს.ბ “-ს ყვარლის ფილიალი, წარმოდგენილი მისი მმართველის ი.ს–ლის სახით.

- 2016 წლის 29 ივნისს ი.დ–მა მოტყუებით გააფორმებინა მოსარჩელეს ხელწერილი, სადაც ი.ს–ლმა სადეპოზიტო ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე აიღო პასუხისმგებლობა გადაეხადა მოპასუხისათვის 150 000 აშშ დოლარი. მოსარჩელემ 50 000 აშშ დოლარი გადაუხადა მოპასუხეს ხელწერილის გაფორმებისთანავე, ხოლო 100 000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულებას შეასრულებდა ორი თვის ვადაში. ი.დ–მა ი.ს–ლისაგან 50 000 აშშ დოლარის მიღების ფაქტი დაადასტურა ხელწერილზე გაკეთებული მინაწერით. ი.დ–მა ხელწერილის გაფორმებიდან რამოდენიმე დღეში მიმართა ს.ს. „ლ.ბ–ს“ და მოითხოვა ე.წ. სადეპოზიტო ხელშეკრულებების საფუძველზე თანხის მიღება. ს.ს. „ლ.ბ–ში“ ი.დ–ის განცხადების საფუძველზე დაწყებული მოკვლევით დადგინდა, რომ ბანკში არავითარი სადეპოზიტო ხელშეკრულებები ლ.დ–ვასა და ა.დ–ის სახელზე არ არსებობდა, რაც შემდგომ თავად იქნა აღიარებული ი.დ–ის მიერ. ი.დ–ის განცხადების საფუძველზე ს.ს. „ლ.ბ–ი“-ს ხელმძღვანელობამ გაათავისუფლა ი.ს–ლი ბანკის ყვარლის ფილიალის მმართველის თანამდებობიდან, ხოლო მოკვლევის საფუძველზე არსებული მასალები შემდგომი რეაგირებისათვის გადაგზავნილი იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურში.

11.2. ამრიგად, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილებით დასრულებულ დავაში 2016 წლის 29 ივნისის ხელწერილიდან გამომდინარე აღიარებული ვალის დაკისრებას ი.ს–ლი შესაგებლის ფარგლებში ედავებოდა იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ ხელწერილი იყო მოტყუებით და იძულებით დადებული, ვინაიდან ი.დ–ი ი.ს–ლს ატყუებდა 2006 წლის სადეპოზიტო ხელშეკრულებების არსებობას და ემუქრებოდა, რომ თუ პირადად არ აღიარებდა ამ ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების არსებობას, მათ წარადგენდა ბანკში და შეუქმნიდა მას სამსახურში პრობლემებს. მოკვლევის შედეგად დადგინდა, რომ სადეპოზიტო ხელშეკრულებების დადების ფაქტს ადგილი არ ჰქონია. ი.ს–ლის მიერ ხელწერილის ბათილად ცნობისა და მის საფუძველზე გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების მოთხოვნებით აღძრული სარჩელი ეყრდნობა არსებითად ამავე ფაქტობრივ გარემოებებს.

11.3. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო, მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით, შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით. დავის საგნის იგივეობის განმარტების მიზნებისათვის, პალატა მიუთითებს, რომ ციტირებულ ნორმაში მოხსენიებული „იგივე საგანი“ გულისხმობს იმ მატერიალურ-სამართლებრივ უფლებას, რომელიც ერთხელ უკვე იყო გაცხადებული სასამართლოს წინაშე, ხოლო „იგივე საფუძველში“ მოიაზრება ის ფაქტები, რომელიც მატერიალური უფლების სასამართლოს წინაშე გაცხადებას ერთხელ უკვე დაედო საფუძვლად.

11.4. ზემოაღნიშნული დანაწესი გამომდინარეობს ევროკონვენციის მე-6 მუხლიდან, რომელიც საკმაოდ ფართო განმარტებას ექვემდებარება და მოიცავს ასევე გადაწყვეტილების ე.წ „მუდმივობის პრინციპს“, რაც იმას ნიშნავს, რომ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდგომ დავა ან დაურწმუნებლობა მხარეთა შორის საბოლოოდ უნდა აღმოიფხვრას. სწორედ ამ პრინციპის კონკრეტულ გამოხატულებას წარმოადგენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 265-ე და 266-ე მუხლები, რომელთა თანახმად, დაუშვებელია, როგორც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გასაჩივრება (გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული საგამონაკლისო შემთხვევებისა), ისე _ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტების სხვა პროცესში სადავოდ გახდა.

11.5. საქმის წარმოების შეწყვეტის მიზნებისათვის, მნიშვნელობა არ გააჩნია, იგივე მხარე იმავე მატერიალურ-სამართლებრივ უფლებაზე უკვე დასრულებულ დავაში მიუთითებდა როგორც მოსარჩელე, თუ მოთხოვნის უფლების გამომრიცხავი შესაგებლის ფორმატში, როგორც მოპასუხე. მთავარია, რომ მატერიალური უფლების არსებობა-არარსებობის საკითხი სასამართლოს არსებითად უკვე შეფასებული ჰქონდეს და აღნიშნული აქტი შესული იყოს კანონიერ ძალაში. საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკაში მოიძებნება საქმე, რომელშიც, მოსარჩელის სტატუსით, პირი იმავე ფაქტობრივ გარემოებებზე აფუძნებდა სასარჩელო მოთხოვნას, რომელზე დაყრდნობითაც, როგორც მოპასუხე, წარსულში არსებულ დავაზე, იმავე უფლებაზე მითითებით და იმავე ფაქტების მოშველიებით, თავს იცავდა შესაგებლით. საკასაციო პალატამ არსებითი მნიშვნელობა არ მიანიჭა იმ გარემოებას, რომ ხსენებულ პირს წარსულში დასრულებულ დავაზე შეგებებული სარჩელი არ აღუძრავს, არამედ საქმეთა იგივეობაზე დასკვნის გამოსატანად საკმარისად მიიჩნია შესაგებელში გაცხადებული ფაქტებისა და მოთხოვნის იგივეობრივობა მოგვიანებით აღძრული სარჩელის ფაქტებთან და მოთხოვნასთან და შეწყვიტა საქმის წარმოება სწორედ სსსკ 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე (იხ. სუსგ. საქმეზე №ას-53-53-2018, 23.02.2018წ).

11.6. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის წარმოების შესაწყვეტად შექმნილია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა _ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 08 ივნისის ას-975-2021 განჩინების ძალით კანონერ ძალაშია შესული ერთი მხრივ, ი.დ–სა და ლ.დ–ვას, ხოლო მეორე მხრივ, ი.ს–ლს შორის არსებულ დავაზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილება, რომლითაც უარყოფილია ი.ს–ლის პრეტენზია, რომ იგი 2016 წლის 29 ივნისის ხელწერილის დადების მიზნით მოატყუეს 2006 წლის სადეპოზიტო ხელშეკრულების არსებობის შესახებ და ხელწერილის შეუდგენლობის შემთხვევაში, დაემუქრნენ მისი დამსაქმებლისთვის სადეპოზიტო ხელშეკრულების არსებობის გამჟღავნებით, რის გამოც ხელწერილი არ წარმოშობს იურიდიულ შედეგებს (ბათილია). სწორედ ხსენებულ ფაქტებზე დაყრდნობით ცდილობს კერძო საჩივრის ავტორი წინამდებარე საქმის ფარგლებში 2016 წლის 29 ივნისის ხელწერილის ბათილად ცნობას, რაც დავის დუბლირების გამოხატულებას წარმოადგენს და ექვემდებარება აღკვეთას სასამართლოს მხრიდან.

11.7. რაც შეეხება კერძო საჩივრის ავტორის მოსაზრებას, რომ აღნიშნული დავა უნდა გარძელებულიყო, რათა მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, მიღებული გადაწყვეტილება საფუძვლად დასდებოდა 2021 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის წარმოების განახლებას, ხსენებულ პოზიციას არ გააჩნია ვარგისი პროცესუალური საფუძველი, რამეთუ ახალი დავის ინიცირების გზით უკვე დასრულებული დავის იურიდიული შედეგის შეცვლა არ წარმოადგენს საპროცესო კოდექსით დაცულ მექანიზმს. დაუშვებელია, მხარემ, რომელმაც მტკიცების ტვირთის არასათანადო დაძლევის გამო ვერ მიაღწია დასახულ შედეგს, არსებითად იგივე დავის ინიცირების გზით სცადოს მისთვის ხელსაყრელი შედეგის მიღება, ვინაიდან ამგვარი მიდგომა საფუძველს აცლის სამართლებრივი განსაზღვრულობისა და სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის იდეას, რომლის შენარჩუნების მიზნითაც განმტკიცდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში გადაწყვეტილების კანონიერი ძალის შინაარსი.

11.8. რაც შეეხება კერძო საჩივრის იმ პრეტენზიებს, რომელიც მიემართება წინამდებარე საქმის №2ბ/6540-18 საქმესთან გაერთიანებაზე უარს, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საოქმო განჩინება საქმეთა გაერთიანებაზე უარის თქმის შესახებ ი.ს–ლის მიერ გასაჩივრებული იქნა სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილებასთან ერთად, მისი კანონიერება უკვე შემოწმებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 08 ივნისის ას-975-2021 განჩინების ფარგლებში, შესაბამისად, ხსენებულ საკითხზე ხელხლა მსჯელობის პროცესუალური საფუძველი არ არსებობს.

12. ამრიგად, საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნებს და მიიჩნევს, რომ საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ განჩინებაში მოხმობილი არგუმენტების წინააღმდეგ კერძო საჩივრის ავტორს არ მიუთითებია ამავე კოდექსის 393-ე-394-ე მუხლებით გათვალისწინებული დასაბუთებული პრეტენზია, რაც ამ განჩინების გაუქმებაზე უარის თქმის საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 272-ე, 419-ე, 420-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი.ს–ლის კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 19 სექტემბრის განჩინება საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი