./ 10 ნოემბერი 2022 წელი

№ას-120-2022 ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ს.ს. „ს.კ.უ–ი“

მოწინააღმდეგე მხარე _ ს.ს.ი.პ. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 04 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ს.ს.ი.პ. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტომ (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც („მოსარჩელე“, „შეგებებული სარჩელის მოპასუხე“, „მოწინააღმდეგე მხარე“, „შემსყიდველი“ „დამზღვევი“) სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ს.ს. „ს.კ.უ–ი“-ს (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, „შეგებებული სარჩელის მოსარჩელე“, „აპელანტი“, „კასატორი“, „მიმწოდებელი“, „მზღვეველი“) მიმართ, სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დამდგარი ზიანის _ 2394.81 ლარის, პირგასამტეხლოს _ გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველდღიურად 3.4 ლარისა და გადახდილი სადაზღვევო პრემიის _ 2832.50 ლარის დაკისრების მოთხოვნებით.

შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა:

2. ს.ს.ი.პ. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ს.ს. „ს.კ.უ–ი“-ს სასარგებლოდ დაეკისროს ხელშეკრულების არამართლზომიერად შეწყვეტით მიყენებული ზიანის (მიუღებელი სადაზღვევო პრემიის) _ 3 965.50 ლარის გადახდა.

სარჩელის საფუძვლები:

3.1. 2017 წლის 24 თებერვალს ს.ს.ი.პ. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოსა და ს.ს. „ს.კ.უ–ი“-ს შორის გაფორმდა სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ №02/01/17-84 ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მიმწოდებელს შემსყიდველი ორგანიზაციისთვის უნდა გაეწია სააგენტოს ბალანსზე რიცხული ძირითადი აქტივების, მცირეფასიანი აქტივებისა და მატერიალური მარაგების დაზღვევის მომსახურება 2017 წლის 22 აპრილიდან 2018 წლის 22 აპრილამდე. ხელშეკრულების ღირებულებად განისაზღვრა 6 798 ლარი, ხოლო მოქმედების ვადად - 2018 წლის 30 მაისი.

3.2. ხელშეკრულების თანახმად, სააგენტოს ბალანსზე რიცხული სასაწყობო მარაგების ლიმიტი განისაზღვრა არაუმეტეს 12 000 000 ლარით, ხელშეკრულების 2.3 პუნქტის შესაბამისად, ფრანშიზა მიწისძვრის შემთხვევაში - შეადგენდა 3%-ს თითოეული ობიექტის სადაზღვევო თანხიდან, სხვა სადაზღვევო შემთხვევებზე - 0.4%-ს თითოეული ობიექტის სადაზღვევო თანხიდან (მინიმუმ 300 ლარი), ხოლო მცირეფასიანი ინვენტარისთვის - 3%-ს (მინიმუმ 100 ლარი).

3.3. 2017 წლის 27 სექტემბერს სააგენტოს წყალგაყვანილობის სისტემის ავარიის გამო წარმოიშვა ხელშეკრულებით დაზღვეული ზიანი. 2017 წლის 29 სექტემბერს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტომ №01/262118 წერილით მიმართა მოპასუხეს, რომლითაც მოითხოვა საკანალიზაციო სისტემის მწყობრიდან გამოსვლის გამო, ხელშეკრულების შესაბამისად დამდგარი ზიანის - 2 394.81 ლარის ანაზღაურება.

3.4. 2017 წლის 16 ოქტომბერს წარმოდგენილი წერილით მოპასუხემ უარი განაცხადა სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოსათვის წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებაზე. უარი დასაბუთებული იყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფრანშიზის შესახებ ჩანაწერით, კონკრეტულად კი, აუნაზღაურებელი მინიმუმი მოპასუხემ გამოთვალა მთლიანად საწყობში განთავსებული მარაგების ოდენობიდან: იმ კონკრეტულ მომენტში სააგენტოს ......... გამზირზე არსებულ საწყობში განთავსებული მარაგების ოდენობა შეადგენდა 6 874 992.54 ლარს, ამ თანხის 0.4% კი - 27 499.97 ლარს; დამდგარი ზიანი არ აღემატებოდა 27 499.97 ლარს და შესაბამისად, არ ექვემდებარებოდა ანაზღაურებას.

3.5. სააგენტომ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია და 2017 წლის 24 ოქტომბრის წერილით შემსყიდველმა მიმწოდებელს ვალდებულების შესასრულებლად დამატებით განუსაზღვრა ვადა და მიუთითა, რომ აუნაზღაურებელი მინიმუმი გამოითვლებოდა არა არსებული მარაგების ღირებულებიდან, არამედ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში დამდგარი ზიანიდან. შემსყიდველმა მიმწოდებელს 2017 წლის 8 ნოემბრის წერილით კვლავ განუსაზღვრა დამატებითი ვადა 2017 წლის 15 ნოემბრამდე. ს.ს. „ს.კ.უ–ი“-მ ზიანის ანაზღაურებაზე კვლავ უარი განაცხადა.

3.6. 2017 წლის 16 ნოემბრის წერილით სააგენტომ, ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების დარღვევის გამო, მოპასუხეს ცალმხრივად შეუწყვიტა ხელშეკრულება და მოითხოვა თანხის გადახდა. მოპასუხეს ვალდებულება არ შეუსრულებია.

მოპასუხის პოზიცია:

4.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა შემდეგი: 2017 წლის 31 იანვარს ს.ს.ი.პ. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს მიერ გამოცხადებულ გამარტივებულ ელექტრონულ ტენდერში მხოლოდ ერთადერთი პრეტენდენტი „უ–ი“ იღებდა მონაწილეობას და რა თქმა უნდა, მან გაიმარჯვა. სადაზღვევო თანხასთან/ლიმიტთან შედარებით სადაზღვევო პრემია ძალიან მცირე იყო და რომ არა ფრანშიზის დათქმა, მასში არც მოპასუხე მიიღებდა მონაწილეობას, რადგან სადაზღვევო თანხა და ლიმიტი 12 000 000 ლარია, ხოლო პრემია 6 798 ლარი, სხვაგვარად რომ ვთქვათ, 12 000 0000 ლარის ზარალის ანაზღაურების შემთხვევაში, მოსარჩელე იხდიდა მხოლოდ 6 798 ლარის ოდენობით პრემიას.

4.2. 2017 წლის 10 ოქტომბრის წერილით დამზღვევს ეცნობა, რომ ზარალის ოდენობა შეადგენდა 2 394.81 ლარს, ხოლო შემთხვევის დღეს ........ მარაგების საერთო ოდენობა იყო 6 874 992.54 ლარი, შესაბამისად მხარეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებისა და მის საფუძველზე გაცემული ქონების დაზღვევის პოლისის თანახმად, ფრანშიზა შეადგენდა „მაქსიმუმ 0.4%-ს თითოეული ობიექტის სადაზღვევო თანხიდან, მინიმუმ 300 ლარს“. შესაბამისად ......... მდებარე ობიექტისათვის ფრანშიზა შეადგენდა 6 874 992.54 ლარის 0.4%-ს - 27 499.97 ლარს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ზარალის ოდენობა არ აღემატებოდა სადაზღვევო პოლისში მითითებულ ფრანშიზას.

4.3. მოპასუხე არ დაეთანხმა პირგასამტეხლოს დაკისრებისა და სადაზღვევო შენატანის დაბრუნების მოთხოვნებს და მიუთითა, რომ თუ დამზღვევი სადაზღვევო შენატანის დაბრუნებას ითხოვს, მაშინ მზღვეველიც გათავისუფლებულია ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისაგან; სადაზღვევო შენატანის დაბრუნების მოთხოვნა უსაფუძვლოა და გამორიცხავს შემსყიდველის პირველი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.

შეგებებული სარჩელის საფუძვლები:

5.1. 2017 წლის 31 იანვარს ს.ს.ი.პ. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს მიერ ქონების დაზღვევის შესყიდვის მიზნით გამოცხადებული გამარტივებული ელექტრონული ტენდერის საფუძველზე, 2017 წლის 24 თებერვალს მხარეთა შორის გაფორმებული სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულების თანახმად, სადაზღვევო პრემიად განისაზღვრა 6 798 ლარი. მოპასუხის მიერ ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლების გარეშე, იმ მოტივით, რომ თითქოს მიმწოდებლის მხრიდან არ სრულდებოდა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, ვადაზე ადრე ცალმხრივად შეწყდა ხელშეკრულება, რის შედეგადაც კომპანიას მიადგა მატერიალური ზიანი, ანუ მან დაკარგა ის სადაზღვევო პრემია, რომელსაც კომპანია მიიღებდა ხელშეკრულების საფუძველზე.

5.2. მოპასუხის მიერ სადაზღვევო პრემიის სახით გადახდილია 2 832.50 ლარი, ხოლო ხელშეკრულების შეწყვეტის გამო ს.ს. „ს.კ.უ–ი“-ს მისაღები დარჩა 3 965.50 ლარი, რაც წარმოადგენს მიუღებელ შემოსავლში გამოვლენილ ზიანს.

შეგებებული სარჩელის მოპასუხის პოზიცია:

6. წერილობითი შესაგებლით ს.ს.ი.პ. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტომ შეგებებული სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ 2017 წლის 27 სექტემბერს დამდგარი სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმით და დამზღვევის მიერ განსაზღვრული დამატებითი ვადების უგულვებელყოფით მზღვეველმა დაარღვია ხელშეკრულება, რამაც დამზღვევს მიანიჭა ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება. შეწყვეტილი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სამომავლოდ გადასახდელ სადაზღვევო პრემიაზე მზღვეველის მოთხოვნას სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით, ს.ს.ი.პ. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ:

7.1. ს.ს. „ს.კ.უ–ი“-ს ს.ს.ი.პ. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს სასარგებლოდ დაეკისრა 2094.81 ლარის გადახდა;

7.2. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა;

7.3. ს.ს. „ს.კ.უ–ი“-ს შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

8. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა ს.ს. „ს.კ.უ–ი“-მ და მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილების მიღების გზით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 04 ნოემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება უცვლელი დარჩა.

10. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

10.1. 2017 წლის 24 თებერვალს ს.ს.ი.პ. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოსა (შემსყიდველი) და ს.ს. „ს.კ.უ–ი“-ს (მიმწოდებელი) შორის გაფორმდა სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ №02/01/17-84 ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა შემსყიდველის ბალანსზე რიცხული ძირითადი აქტივების, მცირეფასიანი აქტივების, მატერიალური მარაგების დაზღვევის მომსახურების შესყიდვა ხელშეკრულებითა და მისი №1 დანართით (გასაწევი მომსახურების ტექნიკური დავალება) გათვალისწინებული პირობების შესაბამისად. დაზღვევის მოქმედების პერიოდი განისაზღვრა 2017 წლის 22 აპრილიდან 2018 წლის 22 აპრილამდე.

10.2. ხელშეკრულების 1.2. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების ობიექტს წარმოადგენდა შემსყიდველის (დამზღვევის) ბალანსზე რიცხული სასაწყობო მარაგების (სადაზღვევო ლიმიტი - 12 000 000 ლარი) დაზღვევის მომსახურება. ხელშეკრულების გაფორმების მომენტისათვის დაზღვეული ქონების სრული სია თან ერთვოდა ხელშეკრულებას (№2 დანართი) და წარმოადგენდა მის განუყოფელ ნაწილს.

10.3. ხელშეკრულების 1.3. პუნქტის თანახმად, სადაზღვევო შემთხვევას, განსაზღვრულს დაზღვევის ხელშეკრულებით, წარმოადგენდა მომხდარი ხდომილება, რომლის დადგომისას წარმოიშობოდა მზღვეველის პასუხისმგებლობა, გადაეხადა დამზღვევისათვის (მოსარგებლისათვის) სადაზღვევო ანაზღაურება სადაზღვევო ლიმიტის ფარგლებში.

10.4. ამავე ხელშეკრულების 1.4. პუნქტის თანახმად, ზარალი (ზიანი) ანაზღაურდებოდა დაზღვეული ქონების დაკარგვისას, დაღუპვისას, დაზიანებისას, მათ შორის იმ შემთხვევაში, როცა ზარალი წარმოიშობოდა წყალსადენების, გასათბობი, ხანძარსაწინააღმდეგო, საკანალიზაციო სისტემების ავარიის შედეგად, წყლის შემოჭრისას მეზობელი სადგომებიდან, მიწისქვეშა წყლების გამოსვლის, წყალდიდობის ან წვიმის შედეგად.

10.5. ხელშეკრულების 2.2. და 2.3. პუნქტების თანახმად, შესყიდვის ობიექტის საერთო ღირებულება (სადაზღვევო პრემია) დაზღვევის მოქმედების მთელი პერიოდის განმავლობაში შეადგენდა 6 798 ლარს. ყოველთვიურად ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა შეადგენდა 566,50 ლარს.

10.6. ხელშეკრულების 2.3. პუნქტითვე მხარეები შეთანხმდნენ ფრანშიზის განსაზღვრის წესზე, რომლის თანახმად, ფრანშიზა მიწისძვრის შემთხვევაში შეადგენდა 3%-ს თითოეული ობიექტის სადაზღვევო თანხიდან; სხვა სადაზღვევო შემთხვევებზე - 0,4%-ს თითოეული ობიექტის სადაზღვევო თანხიდან, მინიმუმ 300 ლარს; მცირეფასიანი ინვენტარისათვის - 3%-ს, მინიმუმ 100 ლარს.

10.7. ხელშეკრულების 13.7. პუნქტის თანახმად, ფრანშიზა წარმოადგენდა სადაზღვევო თანხის იმ მინიმუმს, რაც მზღვეველის მიერ არ ანაზღაურდებოდა და განსაზღვრული იყო სადაზღვევო პოლისით.

10.8. ხელშეკრულების 5.2. პუნქტის თანახმად, მხარეთა შორის ანგარიშსწორება უნდა განხორციელებულიყო ყოველთვიურად, მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმებიდან 20 დღის ვადაში.

10.9. ხელშეკრულების 6.2. პუნქტით განისაზღვრა შემსყიდველის (დამზღვევის) ვალდებულებები, რომლის თანახმადაც სააგენტო ვალდებული იყო გადაეხადა სადაზღვევო შესატანი (პრემია) 20 დღის განმავლობაში, ყოველი მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმებიდან; შემსყიდველი ვალდებული იყო დაუყოვნებლივ, მაგრამ არაუგვიანეს 48 საათის განმავლობაში, შეეტყობინებინა მზღვეველისათვის სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შესახებ; შემსყიდველი ვალდებული იყო წარედგინა მზღვეველისათვის დაღუპული, დაზიანებული ან დაკარგული დაზღვეული ობიექტების ნუსხა.

10.10. მზღვეველი ვალდებული იყო, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას გადაეხადა სადაზღვევო ანაზღაურება 20 საბანკო დღის განმავლობაში, ყველა საჭირო დოკუმენტის მიღების შემდეგ (6.4 პუნქტი).

10.11. ხელშეკრულების თანახმად, სადაზღვევო ანაზღაურების გადახდა უნდა მომხდარიყო სადაზღვევო პოლისის, მიყენებული ზარალის ანაზღაურების თაობაზე დამზღვევისათვის წერილობითი განცხადების, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის დამამტკიცებელი სადაზღვევო აქტისა და გაანგარიშების საფუძველზე (8.3 პუნქტი). ზარალად ითვლებოდა მატერიალური ზარალი, რომელიც მიადგა დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შედეგად დაზღვეული ქონების დაზიანებით დაკარგვით ან დაღუპვით (8.4 პუნქტი). ზარალის დადგენა უნდა მომხდარიყო მზღვეველის წარმომადგენლის მიერ, დამზღვევის მონაწილეობით (8.5 პუნქტი).

10.12. ხელშეკრულების 7.2. პუნქტის თანახმად, თუ რომელიმე მხარე დაარღვევდა ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეეძლო მოეთხოვა ხელშეკრულების მოშლა ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. დამატებითი ვადის განსაზღვრისათვის გამოიყენებოდა წერილობითი ფორმა. თუ ვალდებულების ხასიათიდან გამომდინარე შეუძლებელი იქნებოდა დამატებითი ვადის გამოყენება, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას გაუთანაბრდებოდა გაფრთხილება.

10.13. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობის ან ვალდებულების შესრულების ვადების დარღვევის შემთხვევაში, დამრღვევ მხარეს დაეკისრებოდა პირგასამტეხლოს გადახდა, ვალდებულების შესრულების ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 0.05%-ის ოდენობით, ხოლო ვალდებულების ნაწილობრივ შეუსრულებლობისას, პირგასამტეხლო განისაზღვრებოდა ვალდებულების შეუსრულებელი ნაწილის 0.05%-ის ოდენობით (7.4. პუნქტი).

10.14. სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ №02/01/17-84 ხელშეკრულებაზე თანდართული სატენდერო დოკუმენტაციის შემადგენელი „გასაწევი მომსახურების ტექნიკური დავალების“ პირველი პუნქტის თანახმად, მიმწოდებელი ვალდებული იყო დაზღვევის მთელი პერიოდის განმავლობაში განეხორციელებინა სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ბალანსზე რიცხული მატერიალური სასაწყობო მარაგების დაზღვევა დავალების პირობების შესაბამისად;

მე-2 პუნქტის მიხედვით, სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ბალანზე რიცხული მატერიალური სასაწყობო მარაგების დაზღვევა, სადაზღვევო ლიმიტით - 12 000 000 ლარი (თორმეტი მილიონი) განთავსებული იყო ......, ....... და ......-ში მდებარე სააგენტოს საწყობებში.

„გასაწევი მომსახურების ტექნიკური დავალების“ 1-ლი შენიშვნის თანახმად, დასაზღვევი საქონლის სრული ჩამონათვალი (დასახელება და საბალანსი ღირებულება) დანართის სახით ერთვოდა ხელშეკრულებას. აღნიშნულ დანართში მითითებული საქონელი დაზღვევის პერიოდის განმავლობაში მისი განთავსების ადგილიდან შემსყიდველის შეხედულებისამებრ შეიძლებოდა გახარჯულიყო ან/და ჩანაცვლებულიყო ახალი, იმავე ან მსგავსი სახეობის, რაოდენობისა და ღირებულების საქონლით. მიუხედავად ამისა, სახელშეკრულებო ღირებულება და შესყიდვის ობიექტის სადაზღვევო ლიმიტი დაზღვევის პირობებისთვის უნდა დარჩენილიყო უცვლელი.

ამავე ტექნიკური დავალების მე-2 შენიშვნის თანახმად, სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ბალანსზე რიცხული მატერიალური სასაწყობო მარაგები განთავსებული იყო თბილისში, ....., რომელიც აღჭურვილი იყო დაცვით–საგანგაშო სისტემით. ობიექტს დისტანციურად იცავდა ს.ს.ი.პ. დაცვის პოლიციის დეპარტამენტი. მესამე პირების საწყობში შესვლა ხელმიუწვდომელი იყო. მთლიან შენობას დღე–ღამის განმავლობაში იცავდა ს.ს.ი.პ. დაცვის პოლიციის დეპარტამენტი, ხოლო თბილისში, ....... და ...... მდებარე ს.ს.ი.პ. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს სასაწყობო შენობები აღჭურვილი იყო რკინის გისოსებით.

10.15. 2017 წლის 01 მარტს მზღვეველმა ს.ს. „ს.კ.უ–ი“-მ გასცა ქონების დაზღვევი პოლისი №058424, სადაზღვევო თანხად განისაზღვრა 12 000 000 ლარი, სადაზღვევო პრემიად - 6 798 ლარი; ფრანშიზა - „მიწისძვრის შემთხვევაში 3% თითოეული ობიექტის სადაზღვევო თანხიდან, სხვა სადაზღვევო შემთხვევებზე 0,4% თითოეული ობიექტის სადაზღვევო თანხიდან, მინიმუმ 300 ლარი, მცირეფასიანი ინვენტარისათვის 3%, მინიმუმ 100 ლარი“.

10.16. ს.ს.ი.პ. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტომ მიღება-ჩაბარების აქტების გაფორმებიდან შეთანხმებულ ვადაში (5.2. და 6.2. პუნქტების შესაბამისად) გადაუხადა ს.ს. „ს.კ.უ–ი“-ს სადაზღვევო შესატანი (პრემია) შეთანხმებული ოდენობით (566.50 ლარი), ჯამში 2 832.5 ლარის ოდენობით.

10.17. 2017 წლის 27 სექტემბრის დათვალიერების აქტის თანახმად, 2017 წლის 27 სექტემბერს თბილისში, ....... კანალიზაციის სისტემიდან ამოსულმა წყალმა დატბორა საწყობის იატაკი, სადაც განთავსებული იყო სასაწყობე მარაგები. ზიანის გამომწვევ გარემოებას წარმოადგენდა კანალიზაციის სისტემის მწყობრიდან გამოსვლა. დათვალიერების აქტი დადასტურებულია მხარეთა წარმომადგენლების ხელმოწერით. მხარეებს შორის სადავო არ ყოფილა შემსყიდველის მიერ ხელშეკრულებით შეთანხმებული პირობების შესაბამისად, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას შემსყიდველის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება (დაუყოვნებლივ, მაგრამ არაუგვიანეს 48 საათის განმავლობაში შეტყობინება შემთხვევის თაობაზე).

10.18. 2017 წლის 29 სექტემბერს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტომ №01/262178 წერილით მიმართა მოპასუხეს, რომლითაც მოითხოვა საკანალიზაციო სისტემის მწყობრიდან გამოსვლის გამო, ხელშეკრულების შესაბამისად დამდგარი ზიანის - 2394.81 ლარის ანაზღაურება.

10.19. 2017 წლის 16 ოქტომბერს წარმოდგენილი წერილით მოპასუხემ უარი განაცხადა სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოსათვის წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებაზე. უარი დასაბუთებული იყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფრანშიზის შესახებ ჩანაწერით, კონკრეტულად კი, აუნაზღაურებელი მინიმუმი (ფრანშიზა) მოპასუხემ გამოთვალა მთლიანად საწყობში განთავსებული მარაგების ოდენობიდან: იმ კონკრეტულ მომენტში სააგენტოს ......... გამზირზე არსებულ საწყობში განთავსებული მარაგების ოდენობა შეადგენდა 6 874 992.54 ლარს, ამ თანხის 0.4% კი - 27 499.97 ლარს; ვინაიდან, დამდგარი ზიანი არ აღემატებოდა 27 499.97 ლარს, მოპასუხის მითითებით, იგი (ზიანი) არ ექვემდენარებოდა ანაზღაურებას.

10.20. სააგენტომ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია და 2017 წლის 24 ოქტომბრის წერილით მიმწოდებელს განუსაზღვრა დამატებითი ვადა ვალდებულების შესასრულებლად. ამასთან, მიუთითა, რომ აუნაზღაურებელი მინიმუმი გამოითვლებოდა არა არსებული მარაგების ღირებულებიდან, არამედ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში დამდგარი ზიანიდან. 2017 წლის 8 ნოემბრის წერილით შემსყიდველმა მიმწოდებელს კვლავ განუსაზღვრა დამატებითი ვადა 2017 წლის 15 ნოემბრამდე. ს.ს. „ს.კ.უ–ი“-მ ზიანის ანაზღაურებაზე კვლავ უარი განაცხადა.

10.21. 2017 წლის 16 ნოემბრის წერილით სააგენტომ, ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების დარღვევის გამო, მოპასუხეს ცალმხრივად შეუწყვიტა ხელშეკრულება და მოითხოვა თანხის გადახდა. მოპასუხეს ვალდებულება არ შეუსრულებია.

10.22. სადავო არ არის გარემოება, რომ დამზღვევის შეტყობინებები მზღვეველს ჩაბარდა.

11. დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს სააპელაციო პალატამ მისცა შემდეგი სამართლებრივი შეფასება:

11.1. მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლებია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 799.1 და 820-ე მუხლები.

11.2. დავის სწორად გადაწყვეტის მიზნებისათვის, პასუხი უნდა გასცეს კითხვას, რას გულისხმობდნენ მხარეები ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.3 პუნქტით გათვალისწინებულ სპეციალურ პირობაში, რომლის მიხედვითაც ფრანშიზა „თოთოეული ობიექტის სადაზღვევო თანხიდან“ უნდა გამოთვლილიყო და შესაბამისად, რა მოცემულობიდან უნდა მომხდარიყო ფრანშიზის დაანგარიშება. მხარეები განსხავავებულად განმარტავენ მათ შორის გაფორმებული სადაზღვევო ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.3 პუნქტს. კერძოდ, დამზღვევს მიაჩნია, რომ მითითებული პირობის მიხედვით, ფრანშიზა უნდა გამოთვლილიყო ზარალის ოდენობიდან, რასაც არ ეთანხმება მოპასუხე მხარე და მიიჩნევს, რომ ფრანშიზის გამოთვლა უნდა მომხდარიყო თითოეული ობიექტის, რომელშიც იგულისხმებოდა ........., ......... და ......... ქუჩებზე მდებარე ობიექტები, სადაზღვევო თანხიდან.

11.3. ნების განმარტება უნდა მოხდეს იმდაგვარად, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებები, გარემოებები, ასევე, მხარეთა განმარტებები ერთ მთლიან ლოგიკურ ჯაჭვს ქმნიდეს და ობიექტური დამკვირვებლისთვის, განვითარებულ ფაქტებსა და გამოხატულ ნების განმარტებას შორის დადგენილი კანონზომიერება მოულოდნელი/გაუგებარი არ იყოს. სადავოობის შემთხვევაში, ნების განმარტება უნდა განხორციელდეს განსამარტ ტექსტთან მჭიდრო კავშირში, ნების განმარტება ადეკვატური უნდა იყოს ხელშეკრულების დადებისას არსებულ ფაქტებთან, ვითარებასთან და მოვლენათა განვითარებასთან, ასევე, ნების განმარტება გონიერი ადამიანის განსჯის სტანდარტიდან უნდა გამომდინარეობდეს.

11.4. ხელშეკრულების ბუნდოვანი პირობის განმარტება მომწესრიგებელი ნორმის მიზნიდან და მისი დაცვის ობიექტიდან გამომდინარე უნდა განხორციელდეს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 823-ე მუხლის თანახმად, „სადაზღვევო თანხად“ ჩაითვლება ქონების ღირებულება, თუ დაზღვეულია ქონება და საქმის გარემოებებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. მითითებული ნორმით გათვალისწინებულია სადაზღვევო თანხის განსაზღვრის წესი და იგი თავისი არსით სამოქალაქო კოდექსის 821-ე მუხლის („მზღვეველი ზიანს ანაზღაურებს მხოლოდ სადაზღვევო თანხის ფარგლებში“) მოწესრიგების სფეროში ექცევა. მზღვეველი სადაზღვევო ანაზღაურებას იხდის სადაზღვევო თანხის ფარგლებში. ამგვარად, ხსენებული საკანონმდებლო დანაწესის თანახმად, „სადაზღვევო თანხად“ ჩაითვლება ქონების ღირებულება. თავის მხრივ, საქმეში წარმოდგენილი სადაზღვევო პოლისის მიხედვით, „სადაზღვევო თანხად“ მითითებულია 12 000 000 ლარი, რაც სამ ობიექტზე განთავსებული საქონლის ღირებულების ჯამურ თანხას შეადგენდა.

11.5. საქმეზე სადავო არ არის გარემოება, რომ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ბალანზე რიცხული მატერიალური სასაწყობო მარაგები, სადაზღვევო ლიმიტით - 12 000 000 ლარი, განთავსებული იყო აკ. ........., ......... და ......... მდებარე სააგენტოს საწყობებში. დადგენილია, რომ ჩამოთვლილ თითოეულ ობიექტზე სადაზღვევო ლიმიტი (სადაზღვევო თანხის ლიმიტი) მხარეთა შორის შეთანხმებული არ ყოფილა; ხელშეკრულებით არ არის განმარტებული „ობიექტის“ (ისევე როგორც „თითოეული ობიექტის სადაზღვევო თანხის“) ცნება, რაც შეიძლებოდა ჩათვლილიყო, 823-ე მუხლის დისპოზიციურობიდან გამომდინარე, განსხვავებულ პირობაზე შეთანხმებად; სადაზღვევო პოლისშიც არ არის განსაზღვრული თითოეული ობიექტის სადაზღვევო თანხის ლიმიტი, არამედ მითითებულია მთლიანი სადაზღვევო თანხა. ამასთან, მხარეთა შეთანხმებით, მიუხედავად იმისა, რომ დანართში მითითებული საქონელი დაზღვევის პერიოდის განმავლობაში მისი განთავსების ადგილიდან შემსყიდველის შეხედულებისამებრ შეიძლებოდა გახარჯულიყო ან/და ჩანაცვლებულიყო ახალი, იმავე ან მსგავსი სახეობის, რაოდენობისა და ღირებულების საქონლით - სახელშეკრულებო ღირებულება და შესყიდვის ობიექტის სადაზღვევო ლიმიტი დაზღვევის პირობებისთვის უნდა დარჩენილიყო უცვლელი.

11.6. დადგენილია, რომ ხელშეკრულების დადების დროისთვის სააგენტოს ......... ოფისში განთავსებულ საწყობში მცირეფასიანი მარაგების ღირებულება იყო 6 513 917.9 ლარი, ხოლო ძირითადი საშუალებების მარაგებისა - 423 092.46 ლარი. სააგენტოს ......... საწყობში მცირეფასიანი მარაგების ღირებულება შეადგენდა 172 575 ლარს, ხოლო ძირითადი საშუალებებისა - 154 421 ლარს, სააგენტოს ......... საწყობში არსებული მცირეფასიანი მარაგების ღირებულება შეადგენდა 632 742.66 ლარს, ხოლო ძირითადი საშუალებებისა - 156 049.01 ლარს.

11.7. თუ „თითოეული ობიექტის“ ქვეშ ვიგულისხმებთ . ......... , ......... და ......... მდებარე სააგენტოს საწყობებს, როგორც ამას მოპასუხე მიიჩნევს, მაშინ, გამომდინარე იქედან, რომ თითოეული საწყობის მარაგების ღირებულება რამდენიმე ასეულ ათას ლარს აღემატება, ხოლო ფრანშიზა, მოპასუხის მტკიცებით, მარაგების ღირებულებიდან უნდა დაანგარიშებულიყო, მაშინ მცირეფასიანი აქტივების 3% და ძირითადი საშუალებების 0.4%, ნებისმიერ შემთხვევაში, ბევრად მეტი გამოდის, ვიდრე ეს ხელშეკრულების 2.3. პუნქტით გათვალისწნებული ფრანშიზის მინიმალური ოდენობაა (100 ლარი და 300 ლარი), რაც იმთავითვე გამორიცხავდა მხარეთა მიერ ფრანშიზის მინიმალური ოდენობის გათვალისწინების საჭიროებას.

11.8. დაზღვევის ხელშეკრულების ანალიზი ცხადყოფს, რომ მოპასუხე სადაზღვევო კომპანიის პოზიცია იმის შესახებ, რომ 2.3. პუნქტში გამოყენებულ ტერმინში „თითოეული ობიექტის სადაზღვევო თანხა“ უნდა მოვიაზროთ ხელშეკრულებაში აღნიშნული სამი (წერეთელზე, ბახტრიონზე და სარაჯიშვილზე მდებარე) საწყობიდან თითოეული საწყობის მარაგების ჯამური ღირებულება, არ გამომდინარეობს ხელშეკრულების შინაარსიდან.

11.9. სადაზღვევო ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.3 პუნქტი, სამოქალაქო კოდექსის 823-ე მუხლის დანაწესთან ერთობლიობაში იძლევა იმ დასკვნის საფუძველს, რომ ფრანშიზა გამოთვლილი უნდა იქნეს დაზიანებული ქონების ღირებულებიდან. სხვაგვარი განმარტების შემთხვევაში, ხელშეკრულების გაფორმებისას ფრანშიზის დაანგარიშების წესში ფრანშიზის მინიმალური ოდენობის გათვალისწინება აზრსმოკლებული და ალოგიკური იქნებოდა; მხარეთა მიერ ფრანშიზის მინიმალური ოდენობის გათვალისწინების საჭიროება არ იარსებებდა, რამდენადაც თითოეული საწყობის მცირეფასიანი აქტივების 3% და ძირითადი საშუალებების 0.4 % იმთავითვე მეტი იყო 100 ლარსა და 300 ლარზე, მიუხედავად მარაგების ოდენობის მომავალში ცვლილების შესაძლებლობისა. ამგვარად, ხელშეკრულების 2.3. პუნქტის საფუძველზე, მართებულად განსაზღვრა ფრანშიზა 300 ლარით.

11.10. აპელანტის იმ არგუმენტთან დაკავშირებით, რომ ფრანშიზის ზიანის ოდენობიდან გამოთვლის შემთხვევაში, სადაზღვევო კომპანიას ინტერესი არ ექნებოდა ასეთ ურთიერთობაში შესასვლელად სადაზღვევო ლიმიტისა და პრემიის მნიშვნელოვანი დისპროპორციის გამო, სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო „გასაწევი მომსახურების ტექნიკური დავალების“ მე-2 შენიშვნა (შინაარსი ასახულია წინამდებარე განჩინებების 11.4. პუნქტში) და მიიჩნია, რომ ამგვარი დაცვის პირობებში, სადაზღვევო თანხისა და პრემიის ოდენობის შეუსაბამობის მიუხედავად, დაზღვეული რისკების დადგომის ალბათობა მნიშვნელოვნად მცირდება. ხელშეკრულების ასეთი დათქმა, იმ პირობებში, როცა მხარეებს არ შეუთანხმებიათ თითოეული ობიექტის სადაზღვევო თანხა (ლიმიტი), დამატებით იძლევა დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას, რომ ფრანშიზის ოდენობა სწორედ დაზიანებული ქონების ღირებულებიდან, მიყენებული ზიანის ოდენობიდან უნდა გაანგარიშებულიყო.

11.11. სამოქალაქო კოდქესის 407-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულებიდან გასვლისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც მას მიადგა ხელშეკრულების შეუსრულებლობით; ეს წესი არ გამოიყენება, როცა ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველი მოვალის ბრალით არ არის გამოწვეული. მოცემულ შემთხვევაში, სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო სამოქალაქო კოდექსის 352-ე და 405-ე მუხლების, ხელშეკრულების 7.2 პუნქტის, ასევე, სამოქალაქო კოდექსის 407-ე მუხლის შესაბამისად, უფლებამოსილი იყო შეეწყვიტა დაზღვევის ხელშეკრულება და მზღვეველისაგან მოეთხოვა ზიანის ანაზღაურება, რაც შეთანხმებული ფრანშიზის - 300 ლარის გათვალისწინებით, 2 094 81 ლარს შეადგენდა.

11.12. შეგებებული სარჩელის მოთხოვნასთან მიმართებით სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ:

11.12.1. მხარეები ხელშეკრულების 7.2 პუნქტით შეთანხმდნენ, რომ თუ რომელიმე მხარე დაარღვევდა ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეეძლო მოეთხოვა ხელშეკრულების მოშლა ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. დამატებითი ვადის განსაზღვრისათვის გამოიყენებოდა წერილობითი ფორმა. თუ ვალდებულების ხასიათიდან გამომდინარე შეუძლებელი იქნებოდა დამატებითი ვადის გამოყენება, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას გაუთანაბრდებოდა გაფრთხილება.

11.12.2. ვინაიდან დაზღვევის ხელშეკრულებაზე უარის თქმის სპეციალურ საფუძვლებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ცალკე არ ითვალისწინებს, დამზღვევის მიერ ხელშეკრულებაზე უარის თქმის მართლზომიერება უნდა შემოწმდეს 352-ე, 405-ე მუხლების მოთხოვნათა გათვალისწინებით. სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება). სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება. თუკი ვალდებულება მხოლოდ ნაწილობრივ დაირღვა, მაშინ კრედიტორს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ მისთვის დაკარგა ინტერესი.

11.12.3. ზემოაღნიშნული საკანონმდებლო ნორმებისა და სახელშეკრულებო პირობების სამართლებრივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ხელშეკრულების მოშლისათვის სახეზე უნდა ყოფილიყო ხელშეკრულების დარღვევის ფაქტი, უფლებამოსილი პირის მიერ დამატებითი ვადის დაწესება ან გაფრთხილება და ამ ვადის უშედეგოდ ამოწურვა. ყველა ამ ელემენტის არსებობა წარმოშობდა ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველს.

11.12.4. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოდ დადგენილი გარემოებაა, რომ დამზღვევის მხრიდან სადაზღვევო პრემიის გადახდის ვალდებულება არ დარღვეულა და იგი პრემიას შეთანხმებული პირობების შესაბამისად იხდიდა მანამ, სანამ მზღვეველმა უარი არ განუცხადა ზიანის ანაზღაურებაზე. ამასთან, დადგენილია, რომ 2017 წლის 24 ოქტომბრის წერილით შემსყიდველმა მიმწოდებელს ვალდებულების შესასრულებლად დამატებით განუსაზღვრა ვადა და მიუთითა, რომ აუნაზღაურებელი მინიმუმი გამოითვლებოდა არა არსებული მარაგების ღირებულებიდან, არამედ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში დამდგარი ზიანიდან. შემსყიდველმა მიმწოდებელს 2017 წლის 8 ნოემბრის წერილით კვლავ განუსაზღვრა დამატებითი ვადა 2017 წლის 15 ნოემბრამდე. მზღვეველს ჩაბარდა შეტყობინებები.

11.12.5. ხელშეკრულების მოშლის საფუძველს წარმოადგენდა მზღვეველის მიერ ნაკისრი ძირითადი სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობა, შესაბამისად, საფუძველს მოკლებულია მისი პრეტენზია მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების არსებობის შესახებ, ვინაიდან ხელშეკრულება მოშლილია მართლზომიერად.

12. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა, აგრეთვე შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი დასაბუთებით:

12.1. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებს არ გამოუკვლევიათ შესაგებელზე თანდართული დოკუმენტები _ მოპასუხესა და მის ხელშემკვრელ სხვადასხვა კომპანიებს შორის დადებული დაზღვევის ხელშეკრულების საფუძველზე გაცემული სადაზღვევო პოლისები, რომლებითაც დგინდებოდა, რომ ფრანშიზა შესაძლებელია დათვლილი იქნეს როგორც სადაზღვევო თანხიდან, ისე ზიანის ოდენობიდან, ასევე იყოს ფიქსირებული ერთი თანხა და ეს ყოველივე მხარეთა შეთანხმების საგანია. ფრანშიზა არის წმინდა ეკონომიკურ გათვლაზე ორიენტირებული თანხა და იგი ერთმნიშვნელოვნად გაწერილია სადაზღვევო პოლისში ან ხელშეკრულებაში. რაც უფრო დიდია ფრანშიზა, მით უფრო ნაკლებია სადაზღვევო პრემია. ზემოაღნიშნულ პოლისების გაცნობის შემთხვევაში, სასამართლო ხელშეკრულების ჩანაწერს ფრანშიზასთან მიმართებაში განმარტავდა ისე, რომ „სადაზღვევო თანხა“ არ გაიგივებულიყო „ზიანის ოდენობასთან“.

12.2. სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ თითოეულ ობიექტზე სადაზღვევო ლიმიტი მხარეთა შორის შეთანხმებული არ ყოფილა, ეწინააღმდეგება მის მიერვე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ ხელშეკრულების დადების დროისათვის სააგენტოს ......... ოფისში განთავსებულ საწყობში მცირეფასიანი მარაგების ღირებულება იყო 6 513 917.9 ლარი, ხოლო ძირითადი საშუალებების მარაგებისა 423 092.46 ლარი.მხარეები სხდომაზე ადასტურებდნენ, რომ ცნობილი იყო წინასწარ თუ რომელ მისამართზე რა ოდენობის მარაგები იყო განთავსებული და შესაბამისად, ცნობილი იყო მთლიანი ღირებულებაც, ასევე წარდგენილი იქნა მარაგების ჩამონათვალი, რომელიც შესყიდვის დროს ჰქონდა ატვირთული თავად შემსყიდველს და ეს მტკიცებულება სადაოდ არ გამხდარა, შესაბამისად დაუდგენელია, რის საფუძველზე დაასკვნა სასამართლომ, რომ დაზღვევის ობიექტების ღირებულება არ იყო ცნობილი. მარაგების ღირებულება ტოლია სადაზღვევო თანხისა, შესაბამისად თუ ცნობილია მარაგების ღირებულება, ცნობილია სადაზღვევო თანხაც. ამასთან, მხარეთა მიერ „ობიექტის“ ცნების განუმარტებლობის არგუმენტის საპასუხოდ, კასატორი მიუთითებს სადაზღვევო პოლისზე, რომლის მიხედვით, დაზღვევის ობიექტი არის დამზღვევის საკუთრებაში ან იურიდიული განკარგვის ქვეშ არსებული შიგთავსი დანართი №2-ის შესაბამისად. დანართი №2 კი წარმოადგენს მარაგების ესეიგი დაზღვევის ობიექტების ჩამონათვალს. სატენდერო დოკუმენტაციის ტექნიკურ დავალებაში კი მითითებულია: „სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ბალანსზე რიცხული მატერიალური სასაწყობო მარაგები განთავსებულია ქ. თბილისში, ........., რომელიც აღჭურვილია დაცვით–საგანგაშო სისტემით. ობიექტს დისტანციურად იცავს ს.ს.ი.პ. დაცვის პოლიციის დეპარტამენტი. მესამე პირებისთის საწყობში შესვლა ხელმიუწვდომელია. მთლიან შენობას დღე–ღამის ცვლაში იცავს ს.ს.ი.პ. დაცვის პოლიციის დეპარტამენტი, ხოლო ქ. თბილისში, ......... და ......... მდებარე ს.ს.ი.პ. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს სასაწყობო შენობები აღჭურვილია რკინის გისოსებით.“ ამდენად, ტერმინ „ობიექტის“ შინაარსი მხარეთა შორის თავიდანვე იყო განსაზღვრული.

12.3. ვინაიდან მცირეფასიანი მარაგებისა და ძირითადი საშუალებებისთვის ფრანშიზას ოდენობა იყო სხვადასხვა, სწორედ მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა იმის განსაზღვრა, თუ დაზიანებული ნივთებიდან რომელი განეკუთვნებოდა მცირეფასიან მარაგს და რომელი ძირითად საშუალებებს. აღნიშნული ტვირთი მოსარჩელემ ვერ დასძლია.

12.4. ვინაიდან დაზღვეული მარაგები შეიძლება გაიხარჯოს ან გადაადგილდეს, სადაზღვევო თანხა არასდროს არის იდენტური იმ თანხისა, რაც დაზღვევის დაწყების მომენტშია, შესაბამისად, პრაქტიკული მნიშვნელობა არ გააჩნია იმას, იცის თუ არა მზღვეველმა დაზღვევის დაწყების მომენტში მარაგების სადაზღვევო თანხა ან თითოეული მარაგის თითოეული ობიექტის სადაზღვევო თანხა, მთავარია სადაზღვევო ლიმიტის ცოდნა, რომლის ფარგლებშიც მზღვეველი პასუხისმგებელია ზიანის ანაზღაურებაზე. სასამართლოს მსჯელობა, რომ თითოეული ობიექტის სადაზღვევო თანხა მზღვეველმა წინასწარ არ იცოდა, გაქარწყლებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 827-828 მუხლებით დადგენილი წესით, რომლის თანახმად, ,,მზღვეველი არ არის ვალდებული გადაიხადოს რეალურ ზიანზე მეტი თანხა, მიუხედავად სადაზღვევო თანხისა". ზემოაღნიშნული ჩანაწერის გათვალისწინებით, მზღვეველს ხელშეკრულების დადების ეტაპზე მარაგების სადაზღვევო თანხის ცოდნა არ სჭირდებოდა, ვინაიდან დამზღვევს უნდა მიეღო ანაზღაურება, რომელიც დაითვლებოდა კონკრეტულად ზიანის დადგომის დროს კონკრეტულ ობიექტზე/საწყობში არსებული მარაგების საერთო რაოდენობიდან, ჯამიდან და არა თუნდაც წინასწარ შეთანხმებული ლიმიტიდან.

12.5. კასატორი ეწინააღმდეგება სააპელაციო პალატის იმ მოსაზრებას, რომ თუ ფრანშიზის ოდენობა უნდა დათვლილიყო კონკრეტულ საწყობში არსებული მარაგების ღირებულებიდან, მაშინ მცირეფასიანი აქტივების 3% და ძირითადი საშუალებების 0,4% ნებისმიერ შემთხვევაში ბევრად მეტი გამოდის ვიდრე ეს ხელშეკრულების 2.3. პუნქტით გათვალისწინებული ფრანშიზის მინიმალური ოდენობაა (100 და 300) ლარი, რაც გამორიცხავდა მხარეთა მიერ ფრანშიზის მინიმალური ოდენობის გათვალისწინების საჭიროებას. აღნიშნულის სანაცვლოდ, დამზღვევი მიუთითებს, რომ ამგვარი ფორმულით ფრანშიზის გამოანგარიშება ეფექტურია ისეთი შემთხვევისათვის, როდესაც ობიექტის სადაზღვევო თანხა (ე.ი. კონკრეტულ მისამართზე არსებული მარაგების ღირებულება) არ აღემატება 75 000 ლარს, ასეთ შემთხვევაში, მიუხედავად იმისა, რომ სადაზღვევო თანხის 0.4% ნაკლებია 300 ლარზე, მზღვეველი დამდგარი ზიანიდან მაინც ქვითავს 300 ლარს, ხოლო სხვაობას ზიანსა და ფრანშიზას შორის უნაზღაურებს დამზღვევს, ესე იგი, ფრანშიზის ქვედა ზღვრის დაწესებას გააჩნია პრაქტიკული დანიშნულება.

12.6. სააგენტოს თითოეულ ტერიტორიულ სამსახურს აქვს მარაგების ოდენობა, რომელიც დაკონკრეტებულია ობიექტების მიხედვით, ესეიგი მათი განთავსების ადგილის მიხედვით. განსახილველ შემთხვევაში, წერეთელზე იყო განთავსებული 6 874 992.54 ლარის მარაგები, ბახტრიონზე - 2 710 746.73 ლარის მარაგები, ხოლო სარაჯიშვილზე- 4 830 170.08 ლარის მარაგები, რომელთა ჯამი შეადგენს 12 000 000 ლარს. შესაბამისად, რადგან ხელშეკრულებით ფრანშიზა უნდა გამოვთვალოთ თითოეული ობიექტის სადაზღვევო თანხიდან, პოლისის მიხედვით კი ობიექტები მითითებულია დანართი 2-ში, რომელშიც სულ სამი ობიექტია დასახელებული, ესე იგი, ობიექტში იგულისხმება ...., . და ...... თუ თითოეულ ობიექტში ვიგულისხმებთ დანართში ასახულ თითოეულ ნივთს, მაშინ გამოდის რომ ზარალი საერთოდ ანაზღაურებას არ ექვემდებარებოდა, ვინაიდან ნივთების ღირებულების 3% და 0.4% ნებისმიერ შემთხვევაში ნაკლებია, ვიდრე ფრანშიზის ფიქსირებული ქვედა ზღვარი (100 და 300 ლარი). შესაბამისად, ლოგიკურია დასკვნა, რომ მხარები „თითოეულ ობიექტად“ განიხილავდნენ ........, ...... და ........ მდებარე ობიექტებს ცალ-ცალკე.

12.7. შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში წარმოდგენილ საკასაციო პრეტენზიაში კასატორი მიუთითებს, რომ ხელშეკრულების არაკანონიერად შეწყვეტის შედეგად მას მიადგა ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით, გამოხატული გადაუხდელ სადაზღვევო პრემიაში, რაც უნდა ანაზღაურდეს დამზღვევის მიერ.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მივიდა დასკვნამდე, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:

14. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

15. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

16.1. სასარჩელო მოთხოვნის მიზნის გათვალისწინებით, მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმაა 799-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის თანახმად, დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. მყარად დადგენილი სადაზღვევო თანხით დაზღვევისას მზღვეველი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო თანხა ან შეასრულოს სხვა შეპირებული მოქმედება.

16.2. უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, მოკლედ განმარტოს ცნებები, რომლებიც წინამდებარე საქმის ფარგლებში დამზღვევისა და მზღვეველის მხრიდან ინტერპრეტირებული იქნა განსხვავებულად. ხელშეკრულების 1.2. პუნქტის თანახმად, მხარეებმა ხელშეკრულების ობიექტად განსაზღვრეს შემსყიდველის (დამზღვევის) ბალანსზე რიცხული სასაწყობო მარაგების (სადაზღვევო ლიმიტი - 12 000 000 ლარი) დაზღვევის მომსახურება. ხელშეკრულების გაფორმების მომენტისათვის დაზღვეული ქონების სრული სია თან ერთვოდა ხელშეკრულებას (№2 დანართი) და წარმოადგენდა მის განუყოფელ ნაწილს. მხარეთა მიერ ხელმოწერილი დაზღვევის პოლისი ნომრით 058424 „დაზღვევის ობიექტს“ განმარტავდა როგორც დამზღვევის საკუთრებაში ან იურიდიული განკარგვის ქვეშ არსებულ შიგთავსს დანართი №2-ის შესაბამისად.

16.3. სადაზღვევო დოქტრინა „დაზღვევის ობიექტად“ განიხილავს იმ სამართლებრივ სიკეთეს, რომლის დაცვასაც დაზღვევის ხელშეკრულება ისახავს მიზნად (იხ. ირემაშვილი ქ. „ მხარეთა უფლებრივი თანაფარდობის კრიტერიუმები სადაზღვევო ურთიერთობაში“, სადისერტაციო ნაშრომი სამართლის დოქტორის აკადემიური ხარისხის მოსაპოვებლად, თბილისი, 2016, გვ.27). ტერმინი „დაცვა“ დაზღვევის სამართალურთიერთობაში კი მოიაზრებს სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დამდგარ ზიანის ანაზღაურების უზრუნველყოფას.

16.4. ამრიგად, ვინაიდან ტერმინი „ობიექტისთვის“ მხარეებს დოქტრინალური შინაარსისგან განსხვავებული მნიშვნელობა არ მიუნიჭებიათ, სადავო ხელშეკრულების ფარგლებში ობიექტი სწორედ იმ მატერიალური აქტივების ერთობლიობაა, რომელიც აისახა ხელშეკრულების დანართ №2-ში და რომლის დაზღვევის უზრუნველსაყოფადაც დადებული იქნა მხარეთა შორის 2017 წლის 24 თებერვლის 02/01/17-84 ხელშეკრულება. ამდენად, ტერმინ „ობიექტში“ სასაწყობო მარაგების განთავსების ადგილის მოაზრება არ გამომდინარეობს არც ხელშეკრულებიდან და არც სადაზღვევო პრაქტიკიდან.

16.5. რაც შეეხება ტერმინ „სადაზღვევო თანხა“-ს, საგულისხმოა, რომ სპეციფიური მნიშვნელობა მხარეებს არც ხსენებული ცნებისათვის მიუნიჭებიათ, სწორედ ამიტომ, „სადაზღვევო თანხა“-ში პალატა მოიაზრებს იმ ფულად თანხას, რომლის ფარგლებშიც ხდება ობიექტის დაზღვევა. სადაზღვევო თანხა განისაზღვრება დაზღვევის ობიექტის ეკონომიკური ღირებულების მიხედვით (იხ. ირემაშვილი ქ. „ მხარეთა უფლებრივი თანაფარდობის კრიტერიუმები სადაზღვევო ურთიერთობაში“, სადისერტაციო ნაშრომი სამართლის დოქტორის აკადემიური ხარისხის მოსაპოვებლად, თბილისი, 2016, გვ. 36). სხვა სიტყვებით რომ ითქვას, სადაზღვევო თანხა არის ის ფულადი ზედა ზღვარი, რომლითაც მზღვეველი ზღუდავს საკუთარი პასუხისმგებლობის ფარგლებს, ანუ სადაზღვევო თანხის ცნება იდენტურია ხელშეკრულების ფარგლებში ხსენებული „სადაზღვევო ლიმიტი“-სა.

16.6. ამრიგად, თუ გავითვალისწინებთ, რომ „ობიექტი“ დაზღვეული მარაგების ერთობლიობაა, ხოლო „სადაზღვევო თანხა“ _სადაზღვევო ლიმიტი, „ფრანშიზას“ გამოთვლის იმ ფორმულის გათვალისწინებით, რომელიც ასახულია ხელშეკრულების 2.3. პუნქტში, სიტყვა-სიტყვითი განმარტებით გამოდის, რომ აუნაზღაურებელი მინიმუმი წარმოადგენს სადაზღვევო ლიმიტის (12 მლნ ლარის) 0.4%-ს ან 3%-ს, რაც გაცილებით დიდი თანხაა, ვიდრე ამავე პუნქტში დათქმული ფრანშიზის ქვედა ზღვარი (100 ან 300 ლარი), ამრიგად, ნათელი ხდება, რომ ფრანშიზის გამოანგარიშების წესის შესახებ პირობის დათქმისას მხარეებს ტერმინები „ობიექტი“ და „სადაზღვევო თანხა“ არ მოუაზრებიათ იმ შინაარსით, როგორც აღნიშნულს განმარტავს სადაზღვევო პრაქტიკა. შესაბამისად, დასადგენია, რა განზრახვა ჰქონდათ მხარეებს ხელშეკრულების დადებისას და როგორ უნდა გავიგოთ ხელშეკრულების სადავო გამონათქვამი. ფრანშიზის ოდენობის გამოთვლის წესთან მიმართებით გამოვლენილი ნება საჭიროებს განმარტებას სსკ 52-ე მუხლით განსაზღვრული წესით, ესე იგი, არა სიტყვა-სიტყვითი გაგებით, არამედ გონივრული განსჯით, რაც ნიშნავს სადავო გამონათქვამის იმ მნიშვნელობის დადგენას, რომელსაც გონიერი ადამიანი ანალოგიურ პირობებში მიანიჭებდა. გონივრულობა მოცემული ურთიერთობის სრულად აღქმა და განსჯაა და არა გამოყენებული გამონათქვამის ვიწრო გაგება (იხ. სუსგ №ას-1220-1480-09, 25.05.2010წ).

16.7. პალატა ყურადღებას მიაპყრობს იმ გარემოებას, რომ ხელშეკრულების დანართი №2, თავის მხრივ, მოიცავს ოთხ დამოუკიდებელ ცხრილში ასახულ მონაცემთა ერთობლიობას საქონლის დასახელების, რაოდენობრივი ნაშთის, ერთეულის ღირებულების, თანხის (რაოდენობისა და ერთეულის ღირებულების ნამრავლი) და მისამართის მითითებით. საგულისხმოა, რომ ხსენებული ოთხი დამოუკიდებელი ცხრილიდან პირველ სამში მონაცემები დამუშავებული არ არის კონკრეტულ მისამართზე განთავსებული მატერიალური აქტივების გათვალისწინებით (მაგალითად, 1-ლი ცხრილი (იხ. ტ.1, ს.ფ. 131-141) მოიცავს როგორც ......... გამზირის, ისე ......... და ......... ქუჩაზე განთავსებული მარაგების ნაერთ მონაცემებს; მე-2 ცხრილი (ტ.1, ს.ფ. 142-153) ......... გამზირისა და ......... ქუჩის მარაგების ნაერთ მონაცემებს; მე-3 ცხრილი (ტ.1, ს.ფ. 154-187) ......... გამზირისა და ......... ქუჩის მარაგების ნაერთ მონაცემებს). მისამართზე აქცენტირების პრინციპით აგებულია მხოლოდ მე-4 ცხრილი (იხ. ტ.2, ს.ფ. 188-189), რომელიც მოიცავს ......... გამზირზე განთავსებული მარაგების იმ ნაწილს, რომელიც არ აისახა პირველ სამ ცხრილში. დანართში მონაცემების ამგვარი არასისტემატიზირებულობა, ხელშეკრულებასა და ტექნიკურ დავალებაში მარაგების განთავსების თითოეული მისამართისათვის კონკრეტულ სადაზღვევო თანხაზე შეთანხმების არარსებობა, მიუთითებს მოსარჩელის იმ განმარტების მართებულობაზე, რომ მისამართის კონკრეტიზირებას ხელშეკრულების დანართი №2-ში ჰქონდა არა სადაზღვევო თანხის განაზღვრის, არამედ თითოეულ მისამართთან მიმართებით სადაზღვევო რისკების შეფასების მიზანი, რასაც საბოლოო ჯამში, ზეგავლენა ჰქონდა სადაზღვევო ლიმიტისა და სადაზღვევო პრემიის გამოანგარიშებაზე.

16.8. კასატორი თავადვე მიუთითებს საკსაციო საჩივარში, რომ ხელშეკრულების დადების ეტაპისათვის კონკრეტულ საწყობში არსებული მარაგების ღირებულებას მნიშვნელობა არ გააჩნდა, ვინაიდან იგი მუდმივად ცვლად მონაცემს წარმოადგენდა და კონკრეტული სადაზღვევო თანხის გამოანგარიშებისათვის, მნიშვნელოვანი იყო სწორედ სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის დროისათვის არსებული სასაწყობე ნაშთი (იხ. საკასაციო საჩივრის მე-7 გვერდი). სხვაგვარად რომ ითქვას, კონკრეტული საწყობის წილი სადაზღვევო თანხის განსაზღვრას კასატორი უკავშირებს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის მომენტს. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, არც ხელშეკრულებაში და არც მასთან დაკავშირებულ სხვა რომელიმე დოკუმენტში _ დანართ №2-ში, ტექნიკურ დავალებაში ან სადაზღვევო პოლისში განსაზღვრული არ არის დამზღვევის ვალდებულება, დაზიანებული ქონების ჩამონათვალთან და ღირებულებასთან ერთად მზღვეველს მიაწოდოს სადაზღვევო შემთხვევის დროს კონკრეტულ მისამართზე განთავსებული საწყობის მარაგის ჯამური ღირებულების ამსახველი დოკუმენტაცია. საგულისხმოა ისიც, რომ სსკ 814-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული უფლების არსებობის მიუხედავად, საქმეში არსებული მასალებით არ დასტურდება, რომ სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შემდეგ მზღვეველმა მოითხოვა ინფორმაცია მასზედ, თუ რა ოდენობის/ღირებულების მარაგი იყო განთავსებული ......... გამზირზე მდებარე საწყობში, რაც მიანიშნებს სწორედ იმ გარემოებაზე, რომ კონკრეტულ მისამართზე არსებული მარაგის ღირებულება ირელევანტური გარემოება იყო არამარტო ხელშეკრულების დადების, არამედ სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის ეტაპზეც.

16.9. ფრანშიზის გამოანგარიშების წესის განსაზღვრა იმგვარად, რომ მისი ოდენობა დამოკიდებულია „სადაზღვევო თანხიდან“ გამოთვლილ პროცენტზე (ფიქსირებული მინიმუმის გათვალისწინებით), მიუთითებს სწორედ იმ გარემოებაზე, რომ თანხა, რომელიც ფრანშიზის გაანგარიშების ბაზად უნდა ქცეულიყო, ხელშეკრულების დადების ეტაპზე ცნობილი არ ყოფილა და დამოკიდებული იყო გარეშე ფაქტორებზე (ხდომილებებზე). საქმეში არსებული მასალებით არ დასტურდება, რომ ზიანის დადგომის შემდეგ დამზღვევმა აღწერა საწყობის მარაგები სრულად და აღნიშნული ცნობები წარუდგინა მზღვეველს, ამგვარი ქმედების მოთხოვნა დამზღვევის წინაშე არც თავად სადაზღვევო კომპანიას წარუდგენია. ამრიგად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ფრანშიზას გამოთვლის ფორმულაში „სადაზღვევო თანხად“ სახელდებული და ხელშეკრულების დადების ეტაპზე განუსაზღვრელი თანხა სწორედ სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დამდგარი ზიანია.

16.10. რაც შეეხება შესაგებელზე დართული მტკიცებულებების უგულებელყოფასთან დაკავშირებულ საკასაციო პრეტენზიას, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 104-ე მუხლების პირველ ნაწილებზე მითითებით (თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს; სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ) საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლოს ვალია, გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაუდოს რელევანტური და განკუთვნადი, ესე იგი, იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ან აქარწყლებენ მოცემული საქმისთვის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებებს (იხ. სუსგ. №ას-1582-2018, 09.02.2022წ). განსახილველ შემთხვევაში,მზღვეველმა შესაგებელს დაურთო სხვა სუბიექტთა მიმართ გაცემული სადაზღვევო პოლისები, რომლებსაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის არსებულ სახელშეკრულებო ურთიერთობასთან არავითარი კავშირი არ გააჩნდათ და რომლებიც არც იმ გარემოებას ადასტურებდნენ, რომ ფრანშიზის ზიანის ოდენობიდან გამოთვლა უცხო და არაორგანულია სადაზღვევო პრაქტიკისათვის. შესაბამისად, არაგანკუთვნადი მტკიცებულებების შეფასების გარეშე დატოვება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებს საპროცესო დარღვევად ვერ შეერაცხებათ.

16.11. ამრიგად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას მასზედ, მზღვეველს ევალებოდა დამზღვევისთვის სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დამდგარი ზიანის ანაზღაურება ფრანშიზის ქვედა ზღვრის გამოკლებით. აღნიშნული ვალდებულების უგულვებელყოფამ მოსარჩელეს წარმოუშვა უფლება, ცალმხრივად შეეწყვიტა სადაზღვევო ხელშეკრულება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად.

16.12. ხელშეკრულებაზე უარის თქმა, როგორც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლია დასათაურებული, ისევე როგორც მისი სინონიმი _ ხელშეკრულების შეწყვეტა, არის გვარობითი ცნება. შედეგების მიხედვით უნდა განვასხვაოთ: 1. ხელშეკრულებაზე უარის თქმა უკუქცევითი ძალით (,,ex tunc" მოქმედებით), ანუ შეცილება; 2. ხელშეკრულებაზე უარის თქმა ,,ex nunc" მოქმედებით მიღებულის რესტიტუციის ვალდებულებით; 3. ხელშეკრულების სამომავლოდ გაუქმება რესტიტუციის გარეშე, ანუ ხელშეკრულების მოშლა. ხელშეკრულების მოშლას მეორე შემთხვევისაგან, რომელიც მოიხსენიება გასვლად, განასხვავებს სწორედ მიღებულის რესტიტუცია. მოშლის შემთხვევაში მხარეები არ აბრუნებენ მიღებულს, გასვლის შემთხვევაში კი აბრუნებენ, ანუ ამ ხელშეკრულების შეწყვეტა ხდება სამომავლოდ, მიღებული შესრულების უკუქცევის გარეშე (იხ. სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის კომენტარი, წიგნი III, ვალდებულებითი სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2019. გვ.296).

16.13. ამრიგად, ხელშეკრულება შეწყდა მისი მოშლის გზით, რისი გათვალისწინებითაც, ხელშეკრულების შეწყვეტამდე მხარეთა უფლება-მოვალეობები ინარჩუნებს სამართლებრივ ძალას, ხოლო მისი შეწყვეტის მომენტიდან მხარეები თავისუფლდებიან სამომავლო ვალდებულებებისგან.

17.1. რაც შეეხება შეგებებული სარჩელით განსაზღვრულ სასარჩელო მოთხოვნას, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რომლის მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმაა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლი, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის. ამრიგად, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის დაკმაყოფილებისთვის კანონმდებელი აწესებს ოთხ კუმულატიურ პირობას: 1. მოვალის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; 2. ზიანი; 3. მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და ზიანს, როგორც დამდგარ შედეგს შორის; 4. მოვალის ბრალეულობა (განზრახვა ან გაუფრთხილებლობა).

17.2. კასატორის განმარტებით, იგი ანაზღაურებად ზიანად განიხილავს პრემიის იმ ოდენობას, რომელიც დამზღვევის ინციატივით ხელშეკრულების შეწყვეტის გამო, ვერ მიიღო. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულება დამზღვევის მხრიდან შეწყდა საფუძვლიანად, ამრიგად, ქმედება, რომელსაც მზღვეველი საფუძვლად უდებს საკუთარ სასარჩელო მოთხოვნას, არის მართლზომიერი, შესაბამისად, არ სრულდება ზიანის ანაზღაურებისათვის გათვალისწინებული პირველივე წინაპირობა, რაც გამორიცხავს დამზღვევის პასუხისმგებლობას იმ დანაკლისზე, რომელიც მზღვეველმა განიცადა ხელშეკრულების კანონიერად შეწყვეტის გამო.

18. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ წარმოდგენილ საკასაციო პრეტენზიებს არ შესწევთ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტებისა და სამართლებრივი დასკვნების გაქარწყლების ძალა, შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

19. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ს.ს. „ს.კ.უ–ი“-ს მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილია 300 ლარი, შესაბამისად მისთვის სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაბრუნებას ექვემდებარება ამავე თანხის 70% _ 210 ლარი.

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ს.ს. „ს.კ.უ–ი“-ს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. ს.ს. „ს.კ.უ–ი“-ს (ს/ნ ........) დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _300 ლარის (გადახდის თარიღი: 08/12/2021, საგადახდო დავალება: 4411683, გადამხდელის ბანკი: ს.ს. „ტერაბანკი“) 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი: TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი: 300773150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი