ბს-1581-1155(გ-05) 29 დეკემბერი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

ნ. წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნ. სხირტლაძე,

ნ. ქადაგიძე

ზეპირი განხილვის გარეშე განიხილა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიასა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას შორის დავა განსჯადობის თაობაზე.

აღწერილობითი ნაწილი:

ვ. მ-მა სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში მოპასუხე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის მიმართ, მესამე პირების _ ნ. კ-ის და ფ. მ-ის მონაწილეობით, რომლითაც მოითხოვა საცხოვრებელი სახლის მფლობელად ცნობა, მოპასუხეზე სააღრიცხვო ჩანაწერში ცვლილებების შეტანის და მოსარჩელის სახელზე სადავო ფართის აღრიცხვის დავალება შემდეგი საფუძვლით:

1952წ. 22 აგვისტოს მოსარჩელის მშობლებმა _ ნ. და ა. მ-ებმა ს. კ-ისაგან 6000 მანეთად შეიძინეს ქ. თბილისში, ..... მდებარე 9 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი, 6 კვ.მ სამზარეულო და ეზოს ნაწილი სიგრძით 24 მ, სიგანით 7მ. აღნიშნული გარიგება გაფორმდა წერილობითი ფორმით და დადასტურდა მოწმეების _ ს. კ-ის, პ. პ-ის, რ. შ-ის, ტ. მ-ას და სახლმმართველობის მიერ. მოსარჩელის მამა _ ნ. მ-ი გარდაიცვალა 1971 წელს, დედა ა. მ-ა კი _ 1985 წელს, ხოლო მოსარჩელე 1964 წლიდან რეგისტრირებული არის მითითებულ მისამართზე, იხდიდა მიწის გადასახადს, მოხმარებული ელექტროენერგიის საფასურს და სხვა კომუნალურ გადასახადებს. 1984 წლამდე საცხოვრებელი პირობების გაუმჯობესების მიზნით, ხსენებულ სახლს მიაშენა რამდენიმე ოთახი და 1984 წლიდან დაკავებული აქვს ლიტ “ა” 36,01 კვ.მ-ის ნაგებობა, კერძოდ, ლიტ “ა” ოთახები: ¹4, ¹5, ¹6 და ¹9, ლიტ “დ” ნაგებობის 55,44 კვ.მ, ლიტ “ბ” და ლიტ “ც” ნაგებობები. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ საცხოვრებელი სახლი წარმოადგენს უკანონო ნაგებობას და მის მიერ დაკავებული ფართი რეგისტრირებულია 1974 წელს გარდაცვლილ ს. კ-ის სახელზე.

მოსარჩელემ მიუთითა 1983წ. 23 დეკემბრის საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს ¹806 დადგენილება და ქ. თბილისის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 1985წ. 16 მაისის ¹10.23.285 გადაწყვეტილებაზე და განმარტა, რომ სამართლებრივ რეგისტრაციას დაექვემდებარა 1994 წლამდე მიტაცებულ მიწის ნაკვეთებზე უნებართვოდ აშენებული ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლები, ამასთან განმარტა, რომ მის მიერ დაკავებული მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი ფართი ქ. თბილისის მერიის ქალაქგეგმარებისა და სივრცითი მოწყობის სამსახურის 2004წ. 18 ოქტომბრის ¹2225 წერილის თანახმად აკმაყოფილებს განაშენიანების საშუალო ინტენსივობის საცხოვრებელი ზონისათვის გათვალისწინებულ საქალაქო განაშენიანების მოთხოვნებს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2005წ. 13 მაისის განჩინებით ვ. მ-ის სარჩელი მოპასუხე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის მიმართ, მესამე პირების _ ნ. კ-ისა და ფ. მ-ის მონაწილეობით, მფლობელად ცნობის შესახებ თანდართულ მასალებთან ერთად განსჯადობის შესაბამისად გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, რაც სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სამოქალაქო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის შესაბამისად მოცემული დავა ექვემდებარებოდა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვას ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში, სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს პრეზიდენტის 2005წ. 12 აპრილის ¹213 ბრძანებულება და საქმე განსჯადობის შესაბამისად გადაუგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

ადმინისტრაციული სასამართლო არ დაეთანხმა სამოქალაქო სასამართლოს მსჯელობას მოცემული დავის ადმინისტრაციულ კატეგორიად მიჩნევის თაობაზე, წამოიწყო დავა განსჯადობის თაობაზე და საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2005წ. 21 ნოემბრის განჩინებით ვ. მ-ის სარჩელი მოპასუხე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის მიმართ, მესამე პირების _ ნ. კ-ისა და ფ. მ-ის მონაწილეობით, მფლობელად ცნობის თაობაზე განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად გადმოუგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს, რაც სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის საფუძველზე სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელე ვ. მ-ის სარჩელის მოთხოვნა არ იყო მიმართული ადმინისტრაციული ორგანოს მიმართ, სარჩელის მოთხოვნა იყო სამოქალაქო სამართლებრივი, კერძოდ, მოსარჩელე ითხოვს უძრავი ქონების მფლობელად ცნობას, რომელიც მისმა მშობლებმა, მასზე აწარმოა მშენებლობა და ფაქტობრივად ფლობს. მოსარჩელე სარჩელის მოთხოვნას აფუძნებდა იმ უფლებაზე, რაც ხელშეკრულების დადების შედეგად შეიძინა, რის გამოც დავის გადასაწყვეტად გამოყენებულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართლის ნორმები. ამასთან, სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა, დაევალოს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს შეიტანოს სააღრიცხვო ჩანაწერში შესაბამისი ცვლილება და მოახდინოს აღნიშნული უძრავი ქონების აღრიცხვა მის სახელზე, არ წარმოადგენდა დავის ადმინისტრაციულად მიჩნევის საფუძველს, რადგან საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახური, მისთვის მინიჭებული ფუნქციებიდან გამომდინარე, წარმოადგენს უძრავ ნივთზე უფლების მარეგისტრირებელ ორგანოს და იგი მხოლოდ მაშინ არის უფლებამოსილი, გააკეთოს ან შეცვალოს საჯარო რეესტრის ჩანაწერი, როცა მას დაინტერესებული პირი სარეგისტრაციოდ წარუდგენს შესაბამის დოკუმენტს, ხოლო მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის არ არსებობდა დავა, რაც მოცემულ დავას განაკუთვნებდა ადმინისტრაციულ დავათა კატეგორიას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, განსჯადობის თაობაზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიისა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციული საქმეთა კოლეგიის მოსაზრებების გაცნობის შედეგად, ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის 26.3. მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე, წყვეტს რა დავას სასამართლოთა შორის განსჯადობის თაობაზე, თვლის, რომ ვ. მ-ის სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განსჯად სამოქალაქო დავას წარმოადგენს, შესაბამისად, საქმე განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს მითითებულ სასამართლოს განსჯადობის მიხედვით, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ Yთბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განჩინება დავის ადმინისტრაციულად მიჩნევის თაობაზე სრულიად დაუსაბუთებელია, სასამართლომ არ იმსჯელა თუ რა სამართალურთიერთობა იყო სახეზე და რა მოსაზრებით მივიდა ამგვარ დასკვნამდე, რის გამოც დარღვეულია სსსკ-ის 394. “ე” მუხლის მოთხოვნები.

კონკრეტულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს სადავო ფართზე მფლობელად ცნობა და რეგისტრაციაში ცვლილებების შეტანა, რაც არ წარმოადგენს ადმინისტრაციული კატეგორიის დავას, რამდენადაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1. მუხლის მიხედვით საერთო სასამართლოები ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილავენ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილ დავებს. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.2. მუხლი კიდევ უფრო აკონკრეტებს, თუ რა შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული დავის საგანს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღვრა დავის საგანი, რომელიც წარმოშობილია იმ სამართალურთიერთობიდან, რომელიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობითაა მოწესრიგებული.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მფლობელად ცნობაზე აღძრული სარჩელი წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსით მოწესრიგებულ კლასიკურ სამოქალაქო-სამართლებრივ ინსტიტუტს ისტორიულად, სანივთო სამართლის შემადგენელ ნაწილს და არის სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტი. საქართველოშიც იგი წესრიგდება სამოქალაქო კოდექსით, მიძღვნილი აქვს ამ კოდექსის მესამე კარი. მფლობელად ცნობა წმინდა სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილი დავაა, რომელიც გამომდინარეობს არა ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, არამედ სამოქალაქო სამართლის კანონმდებლობიდან, ვინაიდან სწორედ ეს კანონმდებლობა, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსი აწესრიგებს მფლობელობის უფლების საკითხებს.

აღსანიშნავია, რომ თავად სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაც საქმეთა განსაზღვრის პრინციპად აღიარებს არა დავის სუბიექტებს, არამედ, სამართლებრივ ურთიერთობას, ასე, მაგალითად, სსს კოდექსის 11.1. “ა” მუხლის მიხედვით: სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული უფლების, აგრეთვე, კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ, სამოქალაქო, საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე, იურიდიულ პირებს შორის.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემული დავა სწორედ სამოქალაქო ურთიერთობიდან წარმოშობილი დავაა და მხოლოდ ის გარემოება, რომ ერთ-ერთ მოთხოვნას წარმოადგენს საჯარო რეესტრში რეგისტრაციაში ცვლილებების შეტანა, დავას არ განაკუთვნებს ადმინისტრაციულ კატეგორიას, რამდენადაც ეს არ წარმოადგენს სარჩელის დამოუკიდებელ საგანს, არამედ აღნიშნული თანამდევი შედეგია მფლობელად ცნობის მოთხოვნის დაკმაყოფილებისა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელის მიერ აღძრულია არა მიკუთვნებითი, არამედ აღიარებითი სარჩელი, ხოლო ის გარემოება, რომ სარჩელი აღძრულია მოპასუხის _ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის მიმართ, ვერც ერთ შემთხვევაში ვერ მიიჩნევა საქმის ადმინისტრაციულ კატეგორიად მიკუთვნების წინაპირობად.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ სამართალურთიერთობას არ გააჩნია საჯარო-სამართლებრივი ურთიერთობის დამახასიათებელი ძირითადი ელემენტი _ დავა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, რის გამოც არ არსებობს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1. მუხლით განსაზღვრული პირობები დავის ადმინისტრაციულ კატეგორიად მიჩნევისათვის.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემული საქმის ადმინისტრაციული სამართალწარმოების პროცედურით განხილვა გამოიწვევს საპროცესო ნორმების ისეთ დარღვევას, რომელიც აუცილებლად განაპირობებს საქმეზე უკანონო გადაწყვეტილების დადგენას, ვინაიდან ადმინისტრაციული საპროცესო სამართლის პრინციპები მკვეთრად განსხვავდება სამოქალაქო სამართალწარმოების პრინციპებისაგან, რომელთა გამოყენება მხოლოდ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით გათვალისწინებულ და მკაფიოდ განსაზღვრულ საქმეებზეა დასაშვები.

საკასაციო სასამართლო კანონშესაბამისად მიიჩნევს ადმინისტრაციული სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.2. მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენებას _ განსჯადობის შესახებ დავის წამოწყებას, რამდენადაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1. მუხლის იმპერატიული მოთხოვნიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით მხოლოდ ადმინისტრაციული დავების განხილვაა დაშვებული.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ განსახილველი დავა წარმოადგენს სსკ-ის მე-11 მუხლის “ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველ სამოქალაქო დავას და იგი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განსჯადია.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; 2.1; 26.3 და სსკ-ის მე-11, 390-ე, 399-ე, მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ვ. მ-ის სარჩელი მოპასუხე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის მიმართ, მესამე პირების _ ნ. კ-ისა და ფ. მ-ის მონაწილეობით განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას;

2. საქმე გადაეცეს განსჯად სასამართლოს;

3. წინამდებარე განჩინება გაეგზავნოთ მხარეებს;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.