საქმე №ას-620-2022 30 მაისი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.ფ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ვ.ე–ძე, ლ.კ–ი (მოსარჩელეები)

თავდაპირველი მოპასუხეები - თ.ლ–ძე, თ.მ–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ვ.ე–ძეს (შემდგომში - „პირველი მოსარჩელე“) და შპს „ს.კ.ს–ოს“ (შემდგომში - „კომპანია“) შორის 22.01.2016 წელს გაფორმდა N8611 სესხის ხელშეკრულება, 06 თვის ვადით, წლიური 28% სარგებლის დარიცხვის პირობით. პირველმა მოსარჩელემ სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა - 9000 ევრო იმავე დღეს გადასცა კომპანიას.

2. პირველმა მოსარჩელემ კომპანიას 22.07.2016 წელს დამატებით გადასცა 1000 ევრო და 22.07.2016წ. შეთანხმებით 22.01.2016წ. სესხის ხელშეკრულება გაგრძელდა 06 თვით. სესხის ჯამურმა ოდენობამ შეადგინა 10 000 ევრო, ხოლო საპროცენტო სარგებელი განისაზღვრა თვეში 2,33%-ით.

3. პირველ მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 01.10.2015 წელს გაფორმდა N6880 სესხის ხელშეკრულება, სესხის ოდენობა განისაზღვრა 1000 აშშ დოლარით, ხელშეკრულების ვადა - 04 თვით, სარგებლის ოდენობა წლიური 25%. პირველმა მოსარჩელემ სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა იმავე დღეს გადასცა კომპანიას.

4. პირველმა მოსარჩელემ კომპანიას 01.02.2016 წელს დამატებით გადასცა 400 აშშ დოლარი და 01.10.2015წ. ხელშეკრულების ვადა გაგრძელდა 04 თვით. იმავე სესხის ხელშეკრულების ფარგლებში პირველმა მოსარჩელემ 02.06.2016 წელს კომპანიას დამატებით 100 აშშ დოლარი გადასცა და ხელშეკრულების ვადა კიდევ 04 თვით გაგრძელდა. სესხის ჯამურმა ოდენობამ შეადგინა 1500 აშშ დოლარი, ხოლო საპროცენტო სარგებელი განისაზღვრა თვეში 2,08%-ით.

5. ლ.კ–სა (შემდგომში - „მეორე მოსარჩელე“) და კომპანიას შორის 09.06.2016 წელს გაფორმდა N10649 სესხის ხელშეკრულება, 12 თვის ვადით, წლიური 33% სარგებლის დარიცხვის პირობით. მეორე მოსარჩელემ სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა - 5 400 ლარი იმავე დღეს გადასცა კომპანიას.

6. მეორე მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 06.09.2016 წელს გაფორმდა N11794 სესხის ხელშეკრულება, 12 თვის ვადით, წლიური 33% სარგებლის დარიცხვის პირობით. მეორე მოსარჩელემ სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა - 650 ლარი იმავე დღეს გადასცა კომპანიას.

7. მოსარჩელეების მიმართ სესხის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულებები შეუსრულებელია.

8. კომპანიასთან დაკავშირებულმა პირებმა დანაშაულებრივი გზით გაფლანგეს მოსარჩელეების მიერ კომპანიისათვის სარგებლიანი სესხის სახით გადაცემული თანხები. აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით აღიძრა N092101016002 სისხლის სამართლის საქმე და სამართალდამცავმა ორგანოებმა დაიწყეს გამოძიება.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული, დგინდება, რომ კომპანია რეგისტრირებულია 2013 წლის 14 აგვისტოს. კომპანიის ძირითად საქმიანობას წარმოადგენდა მოსახლეობისაგან გარკვეული საპროცენტო სარგებლით (20-დან 35%-მდე) თანხების მიღება და მათი ინვესტირება. კომპანიის ერთპიროვნული დამფუძნებელი იყო თ.მ–ი (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“), ხოლო დირექტორის პოზიციას იკავებდა თ.ლ–ძე (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“), თუმცა კომპანიის საქმიანობას, ფაქტობრივად, სრულად წარმართავდა პირველი მოპასუხის მეუღლე მ.ფ–ძე (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“ ან „კასატორი“). კლიენტთა მოზიდვის მიზნით, საზოგადოება აქტიურად ეწეოდა სარეკლამო კამპანიას, რის საფუძველზეც არაერთმა მოქალაქემ შეიტანა გარკვეული თანხა, კერძოდ: 2013-2016 წლებში კომპანიამ მოქალაქეებისაგან ჯამურად სესხის სახით აიღო 34 359 020 ლარი, 70 194 445 აშშ დოლარი და 4 603 089 ევრო. თანხები, შესაბამისი პროცედურების გათვალისწინებით, უნდა გამოყენებულიყო უფრო მომგებიანი ეკონომიკური საქმიანობისათვის, რათა კომპანიას მიეღო შემოსავალი და უზრუნველეყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების დროულად და სრულყოფილად შესრულება. მიუხედავად აღნიშნულისა, კომპანიის დირექტორმა, მეორე მოპასუხემ, რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, მესამე მოპასუხის წაქეზებითა და პირველი მოპასუხის დახმარებით, ყოველგვარი უზრუნველყოფისა და ეკონომიკური გათვლების გარეშე, სესხები გასცა როგორც თავად მესამე მოპასუხის სახელზე, ისე ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებულ, არამომგებიან საწარმოებზე. ჯამურად სესხის სახით მესამე მოპასუხეზე გაიცა მოქალაქეთა მიერ შეტანილი 10 326 096 ლარი, 13 904 534 აშშ დოლარი და 796 136 ევრო, ხოლო შპს „გ–ზე“- 328 000 ლარი და 108 300 აშშ დოლარი, რაც უკან არ დაბრუნებულა და მესამე მოპასუხემ პირადი შეხედულებისამებრ გამოიყენა. მიღებული თანხების არამიზნობრივი ხარჯვიდან გამომდინარე, კომპანიამ ვეღარ უზრუნველყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების შესრულება და 2343 მოქალაქეს მიადგა დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი.

10. ზემოაღნიშნული განაჩენით (საქმე N1/719-17) მოპასუხეები ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის (სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით დიდი ოდენობით სხვისი ნივთის ან ქონებრივი უფლების მართლსაწინააღმდეგო მითვისება ან გაფლანგვა, თუ ეს ნივთი ან ქონებრივი უფლება მიმთვისებლის ან გამფლანგველის მართლზომიერ მფლობელობაში ან გამგებლობაში იმყოფებოდა) და სასჯელის სახედ განესაზღვრათ თავისუფლების აღკვეთა სხვადასხვა ვადებით.

11. ზემოაღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე მოსარჩელეები ცნობილი არიან დაზარალებულებად.

12. პირველმა მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეთა მიმართ და მოითხოვა მათთვის 1 500 აშშ დოლარისა და 10 000 ევროს სოლიდარულად დაკისრება.

13. მესამე მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო, ხოლო პირველ და მეორე მოპასუხეებს შესაგებელი არ წარუდგენიათ.

14. მეორე მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეთა მიმართ და მოითხოვა მათთვის 6 050 ლარის სოლიდარულად დაკისრება.

15. მესამე მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო, ხოლო პირველ და მეორე მოპასუხეებს შესაგებელი არ წარუდგენიათ.

16. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 23 ივლისის განჩინებით ერთ წარმოებად გაერთიანდა სამოქალაქო საქმე პირველი მოსარჩელის სარჩელის გამო, მოპასუხეების მიმართ, ზიანის ანაზღაურების შესახებ და სამოქალაქო საქმე მეორე მოსარჩელის სარჩელის გამო, მოპასუხეების მიმართ, ზიანის ანაზღაურების შესახებ.

17. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 06 აპრილის გადაწყვეტილებით პირველი მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 1 500 აშშ დოლარისა და 10 000 ევროს გადახდა; მეორე მოსარჩელის სარჩელი ასევე დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 6 050 ლარის გადახდა.

18. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მესამე მოპასუხემ წარადგინა სააპელაციო საჩივარი.

19. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

20. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-11 პუნქტებში მითითებული გარემოებები.

21. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელეთა განმარტებით, კომპანიასა და მათ შორის დადებული სესხის ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებები კომპანიას არ შეუსრულებია, სწორედ, მოპასუხეთა, მათ შორის მესამე მოპასუხის დანაშაულებრივი ქმედების გამო. შესაბამისად, მოსარჩელეებს არ დაბრუნებიათ სესხის ხელშეკრულებების საფუძველზე კომპანიისთვის გადაცემული თანხები, რაც დამნაშავედ ცნობილი პირების მიერ მართლსაწინააღმდეგოდ იქნა გაფლანგული და რითაც პირველ მოსარჩელეს მიადგა 1500 აშშ დოლარისა და 10 000 ევროს ოდენობით, ხოლო მეორე მოსარჩელეს 6 050 ლარის ოდენობით მატერიალური ზიანი. აღნიშნული გარემოებების უარმყოფელი მტკიცებულებები მოპასუხე მხარეს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია.

22. სააპელაციო პალატის განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაში საქმეში არსებული მტკიცებულებების (სესხის ხელშეკრულებები, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისისა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენები) საფუძველზე უდავოდ დადგენილი გარემოებაა, რომ მოპასუხეების (მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული) ქმედების შედეგად მოსარჩელეებს მიადგათ მატერიალური ზიანი, რომლის ანაზღაურებასაც ისინი განსახილველ საქმეში ითხოვენ. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნების (დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება) სამართლებრივ საფუძველს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 998.1 მუხლები წარმოადგენდა.

23. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309¹⁷-ე, 309²⁰-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის საფუძველზე მართებულად მიიჩნია დადგენილად მოპასუხეთა მიერ მოსარჩელეთათვის ზიანის მიყენების ფაქტი, შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნა საფუძვლიანია. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, იგი სასამართლოს კვლევისა და შეფასების საგანია, რომლის დამადასტურებელი მტკიცებულებები მოსამარჩელემ უნდა წარადგინოს, ხოლო, სასამართლომ წარდგენილი მტკიცებულებები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად შეაფასოს.

24. სააპელაციო პალატის განმარტებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენის თანახმად, მართალია, ოფიციალურად მესამე მოპასუხეს კომპანიაში არ გააჩნდა რაიმე სახის წილი და იგი არც კომპანიის თანამშრომელი იყო, მაგრამ რეალურად ის იყო კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ მესამე მოპასუხეს კომპანიაში დაკავებული არ ჰქონდა რაიმე თანამდებობა, არ წარმოადგენს იმის წინაპირობას, რომ საქმე განხილული ყოფილიყო სხვა სამართლებრივი საფუძვლით და არა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის გამოყენებით.

25. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, როდესაც სახეზეა კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, პასუხისმგებლობის საფუძველს წარმოადგენს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილი ფაქტები, შესაბამისად, სასამართლო მხოლოდ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესებით ვერ შემოიფარგლება.

26. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეებმა სესხის ხელშეკრულებებისა და კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის ასლების წარდგენით დაძლიეს მათზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი (მოპასუხეების მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებით მიყენებული ზიანის კონკრეტული ოდენობა დადასტურებულია). ხოლო, მოპასუხეებმა ვერ გააქარწყლეს აღნიშნულ მტკიცებულებებში მითითებული გარემოებები. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ სააპელაციო საჩივარი დაუსაბუთებლად მიიჩნია.

27. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 464-ე, 998-ე მუხლებზე დაყრდნობით მიიჩნია, რომ მოსარჩელეების მოთხოვნა მოპასუხეებისათვის ზიანის ანაზღაურების სოლიდარულად დაკისრების თაობაზე მართებულად დაკმაყოფილდა.

28. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე მესამე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება მოითხოვა.

29. კასატორმა მიუთითა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

29.1. მოსარჩელეებმა თანხა ასესხეს კომპანიას. კასატორს მათთვის არასახელშეკრულებო ზიანი არ მიუყენებია;

29.2. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და სასესხო და დელიქტური ურთიერთობა ერთ ცნებაში მოაქცია. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ წინამდებარე საქმე დელიქტური სამართლით მოსაწესრიგებელ საკითხთა წრეს მიეკუთვნება, რასაც კასატორი არ ეთანხმება, ვინაიდან წარდგენილი მტკიცებულებები არ აკმაყოფილებს დელიქტიდან გამომდინარე დავებისათვის დადგენილ სტანდარტულ ოთხ კომპონენტს, კერძოდ, მესამე მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივ კავშირს. ამ კომპონენტებიდან ერთ-ერთის არარსებობის შემთხვევაში კი, დაუშვებელია საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა დელიქტური სამართლის ნორმებზე დაყრდნობით. მოსარჩელეს ძირითად მტკიცებულებად წარდგენილი აქვს სესხის ხელშეკრულება, რომელიც თავისი შინაარსით წარმოადგენს მხოლოდ მხარეთა ნების გამოხატვის პირველად წერილობით დოკუმენტს. სესხის ხელშეკრულება არ წარმოადგენს იმ უტყუარ მტკიცებულებას, რომელიც ადგენს დელიქტის არსებობას და ზიანის ოდენობას;

29.3. სასამართლოს საქმის განხილვისას უნდა ეხელმძღვანელა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტით და მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტით. სასამართლომ საქმე გადაწყვიტა მოსარჩელის მიერ მითითებული სამართლებრივი ნორმებით, თანაც ისე, რომ არ გამოიკვლია მესამე მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირი;

29.4. მოსარჩელეს ზიანი მიადგა კომპანიის ხელმძღვანელების მიერ მათთვის დაკისრებული მოვალეობების არაკეთილსინდისიერად და არასათანადოდ შესრულების გამო. სწორედ კომპანიის ხელმძღვანელობის მიერ მოხდა კომპანიიდან ფულადი თანხების მასობრივად დაბრუნება კრედიტორებისათვის, რამაც გამოიწვია კომპანიის გადახდისუუნარობა. მესამე მოპასუხის მიერ კომპანიისგან თანხის სესხება არ იყო კომპანიის გაკოტრების მიზეზი, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე სარევიზიო აქტებით და ასახულია განაჩენში, კერძოდ, აღწერილია, რომ იმ შემთხვევაში, თუ მესამე მოპასუხე დააბრუნებდა კომპანიაში ნასესხებ ფულად თანხებს, კომპანია მაინც ვერ გადაურჩებოდა გაკოტრებას. აშკარაა, რომ მესამე მოპასუხის ქმედება არ არის მიზეზობრივ კავშირში მოსარჩელის ზარალთან, რომელიც მას მიადგა კომპანიაში თანხის შეტანით;

29.5. სააპელაციო პალატა უთითებს, რომ კომპანიის დირექტორი - მეორე მოპასუხე, სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე და უკანონოდ გასცა სესხი მესამე მოპასუხეზე. მესამე მოპასუხე მოქმედებდა საკუთარი ინტერესების სასარგებლოდ, ხოლო მეორე მოპასუხეს, კომპანიის ხელმძღვანელს უნდა მიეღო ისეთი გადაწყვეტილება, რომელიც გამიზნული იქნებოდა კომპანიის ინტერესების სწორად წარმართვისაკენ. სწორედ ამ მიმართულებით უნდა ემსჯელა სააპელაციო სასამართლოს და კასატორი ამორიცხულიყო მოპასუხეთა სიიდან, ვინაიდან მისი ბრალეული ქმედება არ იყო მიმართული მოსარჩელისაკენ. კომპანიის ხელმძღვანელობას ჰქონდა აღებული კონპანიის სწორად წარმართვის ვალდებულება და მათ ეკისრებათ კრედიტორებისათვის მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებლობა;

29.6. სახეზე არ არის მიზეზობრივი კავშირი, რადგან კასატორმა ფული კომპანიისგან 2016 წლის 01 იანვრამდე ისესხა, ხოლო მოსარჩელეებმა ამის შემდგომ ასესხეს კომპანიას თანხა;

29.7. გარდა ამისა, მოსარჩელეებს არ წარუდგენიათ მიყენებული ზიანის ოდენობის განმსაზღვრელი ექსპერტიზის დასკვნა;

29.8. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ ეყრდნობა არცერთ საერთაშორისო პრაქტიკას. ამასთან, სასამართლომ არ გაითვალისწინა უზენაესი სასამართლოს განმარტება მოცემული კატეგორიის დავებისათვის.

30. კასატორმა იშუამდგომლა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე.

31. საქართველოს უზენაესი სასამართლო სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 31 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

32. აკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნას დაუშვებლად.

33. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

34. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

35. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

36. კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით პრეტენზია (შედავება) არ განუხორციელებია.

37. კასატორის ძირითადი პრეტენზია კანონის არასწორ გამოყენებას ემყარება. მისი განმარტებით, მოცემულ შემთვევაში სახეზე არ არის დელიქტური ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელი ყველა წინაპირობა, კერძოდ, არ არსებობს მიზეზობრივი კავშირი მესამე მოპასუხის ქმედებასა და მოსარჩელეებისათვის მიყენებულ ზიანს შორის, შესაბამისად, სასამართლოს გადაწყვეტილება არ უნდა გამოეტანა დელიქტური ვალდებულების მომწესრიგებელ ნორმებზე დაყრდნობით. არამედ, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტითა და მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტით, ვინაიდან მოსარჩელეებს ზიანი მიადგათ კომპანიის ხელმძღვანელობის მიერ მათთვის დაკისრებული მოვალეობების არაკეთილსინდისიერად და არასათანადოდ შესრულების შედეგად.

38. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას კანონის არასწორ გამოყენებასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) სამართლებრივ მოწესრიგებას სწორედ დელიქტური ვალდებულებებით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან საჭიროებს. კერძოდ, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელეთა მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი [პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი], 998-ე მუხლი [თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით] და 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი [იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება].

39. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დელიქტური ვალდებულება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს. იგი არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა კატეგორიას მიეკუთვნება, რომელიც ზიანის მიყენების შედეგად წარმოიშობა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი შეიცავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის. კერძოდ, უნდა დადგინდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. სწორედ ამ ელემენტების ერთობლიობა ქმნის დელიქტური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველს („გენერალური დელიქტი“). თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა, გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას (იხ. მაგ., სუსგ საქმე №ას-718-683-2015, 09 სექტემბერი, 2015 წელი; №ას-1131-1087-2016, 01 მარტი, 2017 წელი).

40. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს საქმეში არსებულ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენს, რომლითაც კომპანიის დამფუძნებელი (პირველი მოპასუხე), დირექტორი (მეორე მოპასუხე) და ფაქტობრივი მმართველი (მესამე მოპასუხე/კასატორი) მეანაბრეთა, მათ შორის, მოსარჩელეთა კუთვნილი თანხების გაფლანგვის გამო, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად.

41. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, რომლითაც სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს ჰქონდათ პრეიუდიციული ძალა, როდესაც საქმეს იხილავდა სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილი იყო განაჩენი, თუმცა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309²⁰ მუხლის ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი, ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს.

42. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309²⁰ მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. აღნიშნული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ამ სპეციალური წარმოების არსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის მე-2 ნაწილი) (იხ. სუსგ საქმე №ას-1322-2018, 04 აპრილი, 2019 წელი).

43. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით ერთმანეთისგან არის გამიჯნული ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზრაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი და დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის ჩვეულებრივი წარმოება. კანონით მინიჭებული შესაძლებლობა, საქმე განხილულ იქნას გამარტივებული წესით შემჭიდროვებულ ვადებში, მოსარჩელის დისპოზიციური უფლებაა და მას არ ეკრძალება სარჩელის წარდგენა საერთო საფუძველზე. ამასთან, ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით დელიქტის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღარების თაობაზე სარჩელის განხილვისას მხარეები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-103-ე მუხლების შესაბამისად წარუდგენენ სასამართლოს, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების, ასევე ზიანის მიყენების ფაქტის, მიზეზობრივი კავშირისა და ზიანის ოდენობის ამსახველ მტკიცებულებებს, რომელთაც სასამართლო იმავე კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად აფასებს.

44. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეთა მიერ საქმეში წარდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დასტურდება, რომ მოსარჩელეებმა კომპანიისათვის სესხის სახით გადაცემული თანხა მოპასუხეთა განზრახი, ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების გამო ვერ დაიბრუნეს, რისი გათვალისწინებითაც არსებობს დელიქტური ზიანის ანაზღაურებისათვის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები.

45. ამასთან, ზემოაღნიშნულ განაჩენში მითითებული გარემოებები პრეიუდიციის რანგში რომც არ იქნეს განხილული, მოპასუხეებს არ წარუდგენიათ განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი, სამართლებრივად ვარგისი რაიმე მტკიცებულება.

46. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. იმავე კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

47. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებას ზიანის ოდენობასთან მიმართებით და განმარტავს, რომ ვინაიდან განაჩენით დადგენილმა დანაშაულებრივმა ქმედებამ გამორიცხა მოსარჩელეთა მიერ მსესხებლისათვის სესხად გაცემული თანხის უკან დაბრუნება, ზიანის ოდენობად სწორედ სესხად გაცემული თანხა უნდა იქნეს მიჩნეული.

48. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

49. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით; ვერც საკასაციო საჩივრის ავტორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

50. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. მაგ., სუსგ საქმე №ას-94-2021, 06 ივლისი, 2021 წელი; №ას-850-2022, 30 სექტემბერი, 2022 წელი; №ას-1564-2022, 23 თებერვალი, 2023 წელი), რის გამოც საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით; არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

51. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

52. კასატორმა იშუამდგომლა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე.

53. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 31 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, მიღებულ იქნა წარმოებაში და დადგინდა დასაშვებობის შემოწმება ზეპირი მოსმენის გარეშე, რის თაობაზეც ეცნობათ მხარეებს.

54. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსის 391-ე მუხლით დადგენილ მოთხოვნათა შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობას ამოწმებს სასამართლოს კოლეგიური შემადგენლობა. კოლეგია უფლებამოსილია აღნიშნული საკითხი ზეპირი განხილვის გარეშე გადაწყვიტოს. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შემთხვევაში კი, სასამართლო მსჯელობს საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის მიზანშეწონილობაზე.

55. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, ვერ დაკმაყოფილდება შუამდგომლობა მისი ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ.

56. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 31 მაისის განჩინებით კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორის შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

3. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი