საქმე №ას-733-2019 30 ივლისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – გ.ჩ–ძე, ო.დ–ძე (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.კ–ი (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე - ბმა „ძ.ქ–ძე“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილებით თ.კ–ის (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი ნ.დ–ის მიერ გაცემული ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „ძ.ქ–ძის“ ((თავმჯდომარე ხათუნა ქათამაძე) (შემდგომში - „ამხანაგობა“ ან „პირველი მოპასუხე“)) 2014 წლის 10 სექტემბრის N3, N150405914 და 2015 წლის 25 თებერვლის N4, N150180411 კრების ოქმები; არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის მოთხოვნა 2016 წლის 20 აპრილს გ.ჩ–ძესა (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“) და ო.დ–ძეს (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) (შემდგომში ერთობლივად - „კასატორები“) შორის უძრავ ქონებაზე, ს/კ ......., გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ; არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის მოთხოვნა 2016 წლის 20 აპრილს მეორე და მესამე მოპასუხეებს შორის უძრავ ქონებაზე, ს/კ ........, გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ.

2. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ბათილად იქნა ცნობილი მეორე და მესამე მოპასუხეებს შორის 2016 წლის 20 აპრილს უძრავ ნივთებზე, ს/კ ........ და ს/კ ........., გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები.

4. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

4.1. 2014 წლის 17 აპრილს მ.დ–ძესა და მოსარჩელეს შორის გაფორმდა გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით, ნასყიდობის საგანს წარმოადგენდა: 23.68 კვ.მ. ფართი, მდებარე მისამართზე: ქალაქი თბილისი, ........, , რომელიც იპოთეკით იყო დატვირთული და 9.50 კვ.მ. ფართი სათავსი, მდებარე მისამართზე: თბილისი, ........, რომელიც ასევე იპოთეკით იყო დატვირთული (ტ. 1, ს.ფ. 58-64);

4.2. 2014 წლის 17 აპრილის ხელშეკრულების საფუძველზე, უძრავი ნივთი, მდებარე თბილისში, ........, ფართი 23.68 კვ.მ., ს/კ ....., ასევე ამავე მისამართზე მდებარე 9.50 კვ.მ. ფართი, საკადასტრო კოდით: ......, საჯარო რეესტრში აღირიცხა მოსარჩელის საკუთრებად (ტ. 1, ს.ფ. 14-17).

4.3. ამხანაგობის 2014 წლის 10 სექტემბრის N3 კრების ოქმით მეორე მოპასუხეს დაუდასტურდა თბილისში, ..... მდებარე 36.77 კვ.მ. ფართის ნახევარსარდაფის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებობის ფაქტი, ხოლო ამხანაგობის 2015 წლის 25 თებერვლის N4 კრების ოქმით – 10.24 კვ.მ. ფართის ნახევარსარდაფის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებობის ფაქტი (ტ. 1, ს.ფ. 28-36).

4.4. 2016 წლის 20 აპრილს მეორე და მესამე მოპასუხეებს შორის გაფორმდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც მესამე მოპასუხემ იყიდა 36.77 კვ.მ. ფართის ნახევარსარდაფი, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ........ ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე საჯარო რეესტრში ზემოაღნიშნულ ფართზე მესამე მოპასუხის საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა შემდეგი საკადასტრო კოდით: N ....... (ტ. 1, ს.ფ. 39-42).

4.5. 2016 წლის 20 აპრილს მეორე და მესამე მოპასუხეებს შორის გაფორმდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მესამე მოპასუხემ იყიდა 10.24 კვ.მ. ფართის ნახევარსარდაფი, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ...... ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე საჯარო რეესტრში ზემოაღნიშნულ ფართზე მესამე მოპასუხის საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა შემდეგი საკადასტრო კოდით: N ......... (ტ. 1, ს.ფ. 43,44, 47,48).

5. სააპელაციო პალატის მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე არ იქნა მიწვეული კრებაზე, რომელსაც თავმჯდომარეობდა ამხანაგობის არაწევრი პირი; კრებების მოწვევა განხორციელდა კანონდარღვევით, განიკარგა ამხანაგობის საერთო საკუთრება და შეილახა მოსარჩელის უფლება, მონაწილეობა მიეღო ამხანაგობის საერთო საკუთრების განკარგვაში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონსა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლზე დაყრდნობით ბათილად ცნო სადავო კრების ოქმები. გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გასაჩივრებული არ არის და შესულია კანონიერ ძალაში (ტ. 1, ს.ფ. 179-189).

6. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ, მართალია, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი ამხანაგობის კრების ოქმები ანუ უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტები, რომელთა საფუძველზეც მეორე მოპასუხე დარეგისტრირდა უძრავი ნივთების მესაკუთრედ, თუმცა, აღნიშნული არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობისათვის, ვიდრე არ დადგინდება უძრავი ქონების შემძენი პირის არაკეთილსინდისიერების ფაქტი.

7. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელე შემძენის არაკეთილსინდისიერების დასტურად აღნიშნავდა, რომ სადავო ფართში, ს/კ ..., მისი საკუთრებით სარგებლობის გარეშე შეუძლებელი იყო მოხვედრა. მიუხედავად აღნიშნულისა, მეორე მოპასუხემ იგი თვალთმაქცურად გაასხვისა მესამე მოპასუხეზე, რომელიც არც კი დაინტერესებულა, ვისი ფართის გავლით უწევდა სარგებლობა და დღემდე გასხვისებული ფართით სარგებლობს არა მესამე მოპასუხე, არამედ - მეორე მოპასუხის და მ.დ–ძე (იხ.: სარჩელი, ტ.1, ს.ფ. 3,4).

8. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2017 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც დგინდება, რომ სამსახურს 2017 წლის 21 ნოემბერს განცხადებით მიმართა მესამე მოპასუხემ მისი კუთვნილი ფართის, ს/კ ....., ფასადზე არსებული ღიობის რეკონსტრუქციის სამუშაოების განხორციელების ნებართვის თაობაზე. განმცხადებელს განემარტა, რომ აღნიშნული სამუშაოები თავისი მახასიათებლებით განეკუთვნებოდა I კლასის სამუშაოებს, რომელსაც არ ესაჭიროება მშენებლობის ნებართვა და რომლის განხორციელების შესაძლებლობას სამსახური ადასტურებდა წერილობით (ტ. 2, ს.ფ. 78, 79). გადაწყვეტილებაზე თანდართული ფოტომონტაჟით დგინდება, რომ საკითხი ეხებოდა გარე პერიმეტრიდან შენობის ფასადზე ღიობის რეკონსტრუქციას. კერძოდ, ნაცვლად შენობის ფასადზე არსებული ფანჯრისა, მოთხოვნილი იყო კარის ღიობის მოწყობის სამუშაოებზე თანხმობა (ტ. 2, ს.ფ. 80-82). პალატის განმარტებით, მოსარჩელე სწორედ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2017 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე დაყრდნობით მიუთითებდა, რომ აღნიშნული კარი უძრავ ქონებაში, ს/კ .........., მოწყობილია მას შემდეგ, რაც მეორე მოპასუხემ გაასხვისა სადავო ფართი მესამე მოპასუხეზე და მანამდე ფართში მოსარჩელის კუთვნილი ფართის გავლის გარეშე შეუძლებელი იყო მოხვედრა (იხ.: 08.10.2018წ. ადგილზე დათვალიერების ოქმი). პალატის მითითებით, ადგილზე დათვალიერებისას დადგინდა, რომ ნახევარსარდაფი, ს/კ .........., მოწყობილია საცხოვრებლად, მოვლილია და გააჩნია კარგად მოწყობილი სველი წერტილი, თუმცა მესამე მოპასუხის წარმომადგენელი უარყოფს როგორც მესამე მოპასუხის მიერ ფართში ცხოვრების, ისე მეორე მოპასუხის დის, მ.დ–ძის მიერ აღნიშნული ფართით სარგებლობის ფაქტს. სააპელაციო პალატის მითითებით, მხარეთა შორის სადავო არ არის, რომ მ.დ–ძე ფაქტობრივად ფლობს ამჟამად მოსარჩელის სახელზე საკუთრებით რიცხულ უძრავ ქონებას, რომელიც მდებარეობს სადავო უძრავ ნივთებს შორის, და სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილებულია მოსარჩელის სარჩელი უძრავი ქონებიდან მ.დ–ძის გამოსახლების თაობაზე. პალატამ აღნიშნა, რომ ადგილზე დათვალიერებისას ცალსახად შეიმჩნეოდა სადავო ფართებით სარგებლობის ფაქტი, ხოლო მოსარჩელის კუთვნილ და ფაქტობრივად მეორე მოპასუხის დის, მ.დ–ძის, მფლობელობაში არსებულ ფართსა და სადავო ფართს, ს/კ ........, შორის არსებული ხელოვნურად შექმნილი მიჯნის შესწავლის შედეგად პალატას ჩამოუყალიბდა შინაგანი რწმენა, რომ არსებული მიჯნა იყო პირობითი და სპეციალურად შექმნილი სასამართლოს მიერ ადგილზე დათვალიერების მიზნებისთვის, ამასთან ერთად, სასამართლოსთვის ასევე ცხადი შეიქმნა, რომ უძრავი ქონებით, ს/კ......., საიდანაც განხორციელდა შესვლა დათვალიერების ადგილზე, სარგებლობს მ.დ–ძე (იხ.: 08.10.2018წ. ადგილზე დათვალიერების ოქმი, CD დისკი).

9. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხის მიერ მითითებული უძრავი ქონების ნახაზებით (ტ. 1, ს. ფ. 130, 55) შეუძლებელია ცალსახად დადგინდეს, გააჩნდა თუ არა სსრკ-ს პერიოდში სხვა შემოსასვლელი უშუალოდ სადავო ფართს, თუმცა აღნიშნულს სადავო გარიგებების შეფასებისას რაიმე მნიშვნელობა არ გააჩნდა, ვინაიდან თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2017 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დგინდება, რომ მესამე მოპასუხე უძრავი ქონების შეძენის შემდგომ, 2017 წლის 21 ნოემბერს, ითხოვდა რეკონსტრუქციის ნებართვას, რათა შენობის ფასადზე არსებული ფანჯრის ნაცვლად უძრავ ქონებაში, ს/კ .........., მოწყობილიყო კარი, რომელიც, სასამართლოს მიერ ადგილზე დათვალიერების მიზნებისთვის ხელოვნურად მოწყობილი მიჯნის გათვალისწინებით, ადგილზე დათვალიერების მომენტისთვის წარმოადგენდა სადავო ფართში დამოუკიდებლად შესასვლელ კარს. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის განმარტება, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების გაფორმებისას სადავო ფართში შეუძლებელი იყო მოხვედრა მოსარჩელის საკუთრებით სარგებლობის გარეშე და აღნიშნული ცნობილი იყო მესამე მოპასუხისთვის, რის გამოც სურდა ჰქონოდა დამოუკიდებელი შესასვლელი ზემოხსენებულ უძრავ ქონებაში.

10. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სააპელაციო პალატაში საქმის არსებითი განხილვისას მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ მესამე მოპასუხემ სადავო უძრავი ქონება შეიძინა ინვესტორის მოლოდინში, მაგრამ ინვესტორის შესახებ დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება.

11. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 8.3. მუხლით და აღნიშნა, რომ შემძენის ინტერესების დაცვა უნდა მოხდეს არა მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემების გათვალისწინებით, არამედ ნივთის შეძენის ფაქტის მიმართ მისი სუბიექტური დამოკიდებულებით, რამდენად სრულფასოვნად იქნა გამოყენებული მის მიერ შესაძლებლობები გარიგების გაფორმებამდე დაეზღვია გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში მოსალოდნელი რისკები.

12. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, დამკვიდრებული წესის თანახმად, უძრავი ნივთის შემძენი შეძენამდე ინტერესდება ნივთის მდგომარეობით. მართალია, კანონმდებელი ნორმატიული აქტით არ ავალდებულებს უძრავი ნივთის შემძენს ასეთი მოქმედებების განხორციელებას, თუმცა, შემძენის ინტერესებშია უფლებრივად და ნივთობრივად უნაკლო ნივთის შეძენა, შესაბამისად, ამ ინტერესების დაკმაყოფილებისათვის შემძენს მართებს იმ მინიმალური წინდახედულობის გამოჩენა, რაც თუნდაც ნივთის ვიზუალურ დათვალიერებაში შეიძლება გამოიხატოს. სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან დგინდება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას სადავო ფართში, ს/კ ......., მოსარჩელის საკუთრებით სარგებლობის გარეშე შეუძლებელი იყო მოხვედრა და მის უძრავ ქონებას სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობდა მესამე პირი - მეორე მოპასუხის და, მ.დ–ძე, პალატამ მიიჩნია, რომ შემძენის მიერ წინდახედულობის ნორმები დაცული არ ყოფილა. წინდახედულობის ნორმის დაცვის შემთხვევაში უფლების ნაკლის თავიდანვე გამოაშკარავება სადავო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებით სირთულეს არ წარმოადგენდა და მყიდველი ასევე აუცილებლად დაინტერესდებოდა, როგორ უნდა ესარგებლა ნაყიდი ფართით. გამომდინარე აქედან, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში არ არსებობდა კეთილსინდისიერი შემძენი, რომლის უფლების დაცვის მიზნებიდან გამომდინარე დადგენილია პრეზუმფცია რეესტრის ჩანაწერების მიმართ.

13. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მეორე და მესამე მოპასუხეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

14. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

14.1. მესამე მოპასუხე კეთილსინდისიერი შემძენია. მან იცოდა, რომ გამსხვისებელი იყო სადავო სათავსოს ერთადერთი მესაკუთრე. სსკ-ის 185-ე და 312-ე მუხლების თანახმად, უძრავი ქონების შეძენისას შემძენს მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემების შემოწმების ტვირთი აკისრია. მესამე მოპასუხეს არ ევალებოდა იმაზე მეტი წინდახედულობის გამოჩენა, რაც გამოიჩინა კონკრეტულ შემთხვევაში. უდავოა, რომ მას უნდოდა უძრავი ქონების შეძენა იქ, სადაც უმოკლეს ვადაში განხორციელდებოდა ინვესტიციის ჩადება. მესამე მოპასუხემ ნახა და დარწმუნდა, რომ მის მიერ შეძენილ უძრავი ქონებას გააჩნდა ერთადერთი შესასვლელი სახლის ფასადის მხრიდან, ხოლო მ.დ–ძის კუთვნილ საცხოვრებელ ბინასა და სადავო ფართს შორის დამაკავშირებელი კარი გაუქმებული იყო;

14.2. სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად მიუთითა, თითქოს მესამე მოპასუხე უძრავი ქონების შეძენის შემდგომ ითხოვდა რეკონსტრუქციის ნებართვას, შენობის ფასადზე არსებული ფანჯრის ნაცვლად მოწყობილიყო კარი, მანამდე კი კარი არ არსებობდა. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სადავო ფართს მესამე მოპასუხის საკუთრებაში გადაცემამდე გააჩნდა შესასვლელი კარი შენობის ფასადის მხრიდან. მოსარჩელის მეუღლის განცხადების საფუძველზე მესამე მოპასუხე დაემორჩილა საზედამხედველო სამსახურის მითითებას, გააუქმა მეორე მოპასუხის მიერ მოწყობილი კარი და განმეორებით მოითხოვა სადავო ფართში შესასვლელი კარის მოწყობის ნებართვა;

14.3. ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს მოსარჩელისთვის კარგად იყო ცნობილი, რომ ის მ.დ–ძისაგან ყიდულობდა 23,68 კვ.მ. საცხოვრებელ ფართსა და 9,50 კვ.მ. სათავსოს.

15. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ივლისის განჩინებით კასატორების საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391.5 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

16. საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1.2. და 1.3. ქვეპუნქტები და სარჩელი ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის თაობაზე დარჩეს განუხილველი.

17. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეს აღძრული აქვს აღიარებითი სარჩელი, რომელიც ნაწილობრივ დაკმაყოფილებულია. დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი ამხანაგობის კრების ოქმები, რომლებითაც მეორე მოპასუხეს დაუდასტურდა 36.77 კვ.მ. ფართისა და 10.24 კვ.მ. ფართის ნახევარსარდაფების ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებობის ფაქტი. გადაწყვეტილება ამ ნაწილში შესულია კანონიერ ძალაში. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს შემოწმების საგანია ამ ფართებზე მეორე მოპასუხის მიერ მესამე მოპასუხესთან გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ნამდვილობის საკითხი.

18. საკასაციო პალატა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის საკითხის არსებით განხილვამდე ვალდებულია შეამოწმოს მოცემული დავის მიმართ მოსარჩელის ნამდვილი იურიდიული ინტერესის არსებობა [სსსკ-ის 180-ე მუხლი: სარჩელი შეიძლება აღიძრას უფლებისა თუ სამართლებრივი ურთიერთობების არსებობა-არარსებობის დადგენის, დოკუმენტების ნამდვილობის აღიარების ან დოკუმენტების სიყალბის დადგენის შესახებ, თუ მოსარჩელეს აქვს იმის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს]. აღიარებითი სარჩელის დასაშვებობისა და დასაბუთებულობის საკითხის შემოწმება სამართლის საკითხია. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ პროცესის მონაწილე მხარის პრეტენზიის არარსებობის პირობებშიც, საკუთარი ინიციატივით უნდა შეამოწმოს სარჩელის დასაშვებობა საქმისწარმოების ნებისმიერ ეტაპზე (იხ. მზია თოდუა, ჰაგენლოხი / ალავიძე / ბაქაქური / ბერეკაშვილი / გასიტაშვილი / თოდუა / მესხიშვილი / ქათამაძე / ძლიერიშვილი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი (რჩეული მუხლები), GIZ, თბილისი, 2020, გვ. 643).

19. აღიარებითი სარჩელის შემთხვევაში, იურიდიული ინტერესის არსებობა განპირობებულია არა ზოგადად მხარის ინტერესით, არამედ მატერიალურ-სამართლებრივი დანაწესით, რომლის შედეგის რეალიზაცია შესაძლებელია აღიარებითი სარჩელის აღძვრით. აღიარებითი სარჩელი უნდა ემსახურებოდეს მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით განსაზღვრული უფლების დაცვას. სსსკ-ის 180-ე მუხლი ადგენს აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესის განმსაზღვრელ კრიტერიუმებს, კერძოდ: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა. აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილებით, მოსარჩელემ უნდა განახორციელოს კონკრეტული უფლება და ამ უფლების განხორციელება დაკავშირებული უნდა იყოს უშუალოდ აღიარებითი სარჩელით მოთხოვნილი უფლების აღიარებასთან. სხვა საკითხია იურიდიული შედეგის არსებობის ან არარსებობის დადგენის სურვილი. იურიდიული ინტერესის არსებობის დადგენისათვის უპირატესად უნდა გაირკვეს, გაუმჯობესდება თუ არა მოსარჩელის სამართლებრივი მდგომარეობა მისი აღიარებითი მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განჩინება საქმე №ას-121-117-2016, 17 მარტი, 2016 წელი).

20. იურიდიული ინტერესი ნამდვილია იმ შემთხვევაში, თუ კანონმდებლობიდან გამომდინარე, სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, შეიძლება დადგეს ის შედეგი, რასაც მხარე ისახავს მიზნად. აღნიშნული პირობა ობიექტური გარემოებაა და არ აქვს მნიშვნელობა, თავად მხარე რა სამართლებრივი შედეგის დადგომას უკავშირებს საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებას (იხ. სუსგ საქმე №ას-148-139-2014, 26 თებერვალი, 2015 წელი).

21. დადგენილია, რომ 2014 წლის 17 აპრილს მ.დ–ძესა და მოსარჩელეს შორის გაფორმდა გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით, ნასყიდობის საგანს წარმოადგენდა: 23.68 კვ.მ. ფართი, მდებარე მისამართზე: ქალაქი თბილისი, ........., რომელიც იპოთეკით იყო დატვირთული და 9.50 კვ.მ. ფართი სათავსი, მდებარე მისამართზე: თბილისი, ........., რომელიც ასევე იპოთეკით იყო დატვირთული (ტ. 1, ს.ფ. 58-64).

22. მოსარჩელის განმარტებით, ზემოაღნიშნული ქონების შეძენისას ფართს გააჩნდა ასევე დამატებითი დამხმარე ფართები, რომლებიც არ იყო რეგისტრირებული და თავისი კონფიგურაციით წარმოადგენს მის მიერ შეძენილი ფართის განუყოფელ ნაწილს. მოსარჩელე აღიარებითი სარჩელის იურიდიულ ინტერესად უთითებს უკანონოდ გასხვისებული ნივთების ამხანაგობის საერთო საკუთრებაში დაბრუნებასა და მათზე მოსარჩელის სარგებლობის უფლების აღდგენაზე (იხ. სარჩელი, ტ. 1, ს.ფ. 3).

23. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, აღიარებითი სარჩელის დასაშვებობის საკითხის განხილვისას, მნიშვნელოვანია, გაირკვეს, ხომ არ არსებობს მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრის წინაპირობები, რადგან ამგვარი წინაპირობების არსებობისას, მოსარჩელე ვერ შეძლებს თავისი ნამდვილი მიზნის (უფლების დაცვის) აღიარებითი სარჩელით მიღწევას, აღნიშნული კი, თავის მხრივ, საფუძველს აცლის აღიარებით მოთხოვნას. ამავდროულად, გასათვალისწინებელია, საპროცესო ეკონომიის პრინციპი, რომელიც უფლების რეალური დაცვის ხელშეწყობის საშუალებაა და ემსახურება იმას, რომ დარღვეული უფლების დაცვა მხარემ ერთი და არა რამდენიმე სარჩელის აღძვრის გზით უზრუნველყოს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1092-2018, 29 ნოემბერი, 2019 წელი). ამდენად, აღიარებითი სარჩელი დაუშვებელია, თუ შესაძლებელია აღიძრას მიკუთვნებითი სარჩელი. აღიარებითი სარჩელის დასაშვებობაზე არსებით გავლენას, იურიდიული ინტერესის თვალსაზრისით, ახდენს ის ფაქტი, რომ სხვა სახის სარჩელის (მაგ., მიკუთვნებითი სარჩელის) აღძვრის გზით დავის გადაწყვეტა არ უნდა იყოს შესაძლებელი (იხ. სუსგ №ას-287-273-2016, 3 აპრილი, 2017 წელი).

24. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მიზანს სადავო ფართების - ნახევარსარდაფების ამხანაგობის საერთო საკუთრებაში დაბრუნება და მათზე სარგებლობის უფლების აღდგენა წარმოადგენს. თუმცა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ დადასტურდება ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილობა, მხოლოდ აღნიშნული ვერ გახდება სადავო ფართების ამხანაგობის საერთო საკუთრებაში დაბრუნების საკმარისი საშუალება, ვინაიდან იმის მიხედვით, თუ რას განიხილავს მოსარჩელე უფლების დარღვევად, მან უნდა აღძრას შესაბამისი სარჩელი (ხელშეშლის აღკვეთა, უკანონო მფლობელობიდან საზიარო საგნის/მისი ნაწილის გამოთხოვა, ქონების თანასაკუთრებაში დაბრუნება და სხვა), რომლის მტკიცების საგანს და არა სასარჩელო მოთხოვნას შეიძლება წარმოადგენდეს ცალკეულ დოკუმენტთა ნამდვილობა. ამდენად, საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ ამხანაგობის წევრთა დარღვეული უფლების აღდგენის საუკეთესო საშუალება, განსახილველ შემთხვევაში, აღიარებითი სარჩელი არ არის, ამასთანავე, სასამართლო, სსსკ-ის 248-ე მუხლის იმპერატიული შეზღუდვიდან გამომდინარე, ვერ გასცდება სასარჩელო მოთხოვნას და ვერ მიაკუთვნებს მხარეს იმას, რაც სარჩელით არ უთხოვია, ან იმაზე მეტს, ვიდრე ის მოითხოვდა. ამ გარემოებათა გათვალისწინებით კი, დგინდება, რომ აღიარებითი სარჩელი, განსახილველ შემთხვევაში, დაუშვებელია.

25. საკასაციო პალატა საკითხის სრულყოფის მიზნით მოიშველიებს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპულ კონვენციას, რომლის მე-6 მუხლით რეგულირებულია სამართლიანი სასამართლოს პრინციპი. კონვენციის აღნიშნული დათქმა, ევროსასამართლოს პრეცედენტული პრაქტიკის თანახმად, ექვემდებარება ფართო განმარტებას და თავის თავში არა მხოლოდ საქმის მიუკერძოებელ განხილვას, არამედ სამართლიან გადაწყვეტასაც მოიცავს, რაც თავისთავად მიანიშნებს იმაზე, რომ მართლმსაჯულების განხორციელება არ უნდა ატარებდეს ფორმალურ ხასიათს, არამედ, სამართალწარმოების მიზანი დარღვეული უფლების ეფექტიან და რეალურ დაცვაზეა ორიენტირებული, რაც ეროვნული სასამართლოს მიერ საკითხის ამომწურავ გადაწყვეტაზე მიანიშნებს და არა ფორმალური ხასიათის სამართალწარმოებაზე, რომელსაც დავის აღმოფხვრა შედეგად არ მოჰყვება (იხ. სუსგ საქმე №ას-302-285-2017, 16 ივნისი, 2017 წელი).

26. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სარჩელი გასაჩივრებულ ნაწილში განუხილველად უნდა დარჩენილიყო საქმისწარმოების პირველივე ეტაპზე. შესაბამისად, არსებობს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებისა და გასაჩივრებულ ნაწილში საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნტით გათვალისწინებული აბსოლუტური საფუძველი [გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია].

27. ამასთან, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ხელმძღვანელობს სსსკ-ის 399-ე, 372-ე მუხლებითა და 187.2. მუხლის მე-2 წინადადებით, რომლის თანახმად, თუ სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი გამოვლინდება ამ სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ, მაშინ იმის მიხედვით, თუ როგორია ეს საფუძველი, სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას ან სარჩელს განუხილველად დატოვებს (ამ კოდექსის 272-ე და 275-ე მუხლები). რადგანაც მოცემულ შემთხვევაში აღიარებითი სარჩელი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ლ“ ქვეპუნქტის მოთხოვნას, ამავე კოდექსის 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტის თანახმად, იგი განუხილველად უნდა იქნეს დატოვებული. შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1.2. და 1.3. ქვეპუნქტები.

28. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სარჩელის განუხილველად დატოვების გამო, სსსკ-ის 187.2. მუხლის მე-3 წინადადების შესაბამისად [მთავარი სხდომის დანიშვნამდე სარჩელის განუხილველად დატოვების შემთხვევაში მოსარჩელეს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი, ხოლო საქმის მთავარ სხდომაზე განხილვისას სარჩელის განუხილველად დატოვების შემთხვევაში სახელმწიფო ბაჟი მოსარჩელეს არ დაუბრუნდება], კასატორებს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეთ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1050 ლარის 70% – 735 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 187.2, 284-ე, 285-ე, 372-ე, 399-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. გ.ჩ–ძისა და ო.დ–ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1.2. და 1.3. ქვეპუნქტები;

3. თ.კ–ის სარჩელი გ.ჩ–ძის, ო.დ–ძისა და ბმა „ძ.ქ–ძის“ მიმართ, გ.ჩ–ძესა და ო.დ–ძეს შორის 2016 წლის 20 აპრილს უძრავ ქონებაზე - ს/კ: ..........- გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და გ.ჩ–ძესა და ო.დ–ძეს შორის 2016 წლის 20 აპრილს უძრავ ქონებაზე - ს/კ: .......... - გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე დარჩეს განუხილველი;

4. გ.ჩ–ძესა (პ/ნ: .......) და ო.დ–ძეს (პ/ნ: .........) დაუბრუნდეთ მ.ო–ის (პ/ნ: ....) მიერ 2019 წლის 10 ივნისს №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1050 ლარის 70% – 735 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი