საქმე №ას-328-2023 20 ივნისი, 2023 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი,მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სსიპ ეროვნული სატყეო სააგენტო (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს„მ..“(მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი - პირგასამტეხლოს დაკისრება (თავდაპირველ სარჩელში), თანხის დაკისრება, ზიანის ანაზღაურება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სსიპ ეროვნულმა სატყეო სააგენტომ (შემდეგში-სააგენტო, მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა შპს ,,მ..’’-ის(შემდეგში - კომპანია, მოპასუხე,შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა, 2017 წლის 8 ივნისის სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებისა და ვადის გადაცილებისთვის, პირგასამტეხლოს სახით - 43 419.21 ლარის დაკისრება.

2. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 2017 წლის 8 ივნისს მხარეთა შორის გაფორმდა სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მოპასუხე კომპანიას უნდა განეხორციელებინა იმერეთის რეგიონში, სავარაუდოდ 14 000 ჰექტარ ფართობზე დაავადებული წაბლნარი ტყეების აღდგენა-განახლების პროგრამის ფარგლებში, არსებული მდგომარეობის შესაფასებლად საპროექტო ტერიტორიის სპეციალური გამოკვლევა და ტყის ეკოსისტემის აღდგენის პროექტის შემუშავება ხელშეკრულების პირობების და მისი დანართების შესაბამისად, ეტაპობრივად(4ეტაპად). ხელშეკრულება მოქმედებდა ხელმოწერიდან (08.06.2017 წლიდან) არანაკლებ 2018 წლის 1 მარტამდე ან/და ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების სრულ და ჯეროვან შესრულებამდე. ხელშეკრულების ღირებულება 147 498.40 ლარით განისაზღვრა.

3. მოპასუხე კომპანიამ ხელშეკრულების მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული ვალდებულება არაჯეროვნად შეასრულა, ხოლო მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაო საერთოდ არ შეასრულა, კერძოდ, ტყის აღრიცხვისა და კვლავწარმოების დეპარტამენტის 2017 წლის 7 ნოემბრის დასკვნით, 7 ნოემბრის მდგომარეობით დასრულებული უნდა ყოფილიყო მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები - ტყის მოვლის ღონისძიებების განხორციელების მიზნით შპს „დ.ვ–ს“ ყოფილ სამოქმედო ტერიტორიაზე სანიტარული ჭრებისა და ძირნაყარი ხე-ტყის მონიშნული ტყეკაფების აღრიცხვის მასალების მომზადება. ამ ეტაპისთვის კი, შესრულებული იყო მეორე ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების ნაწილი - კომპანიამ წარმოადგინა ძირნაყარი ხე-ტყის აღრიცხვის მასალები, სადაც დაფიქსირდა ხარვეზი კოორდინატებში, ხოლო სანიტარული ჭრების მონიშნული ტყეკაფები საერთოდ არ წარმოდგენილა. გარდა ამისა, 2017 წლის 18 ოქტომბრის, 2017 წლის 07 ნოემბრის, 2017 წლის 23 დეკემბრის, 2018 წლის 20 მარტისა და 2018 წლის 5 აპრილის შემოწმების აქტების შესაბამისად, სამუშაოები შესრულდა არასრულად, კერძოდ, მეორე ეტაპის სამუშაოები, რაც 120 დღეში უნდა განხორციელებულიყო, ნაწილობრივ შესრულდა ძირნაყარი ხე-ტყის აღრიცხვის კუთხით, ხოლო სანიტარული ტყეკაფები გამოყოფილი საერთოდ არ არის, ასევე, შესამჩნევია უნებართვო ტყით სარგებლობის შედეგად დარჩენილი ძირკვები, რომელთაც არ ეტყობოდათ აღრიცხვის ნიშნები, რისი აღრიცხვაც კომპანიას ევალებოდა. ტყეკაფებში დაფიქსირდა მონიშვნის ხარვეზები, ასევე, საველე აქტებში დაფიქსირდა განხორციელებული სამუშაოების ხარვეზები, ჯამში მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოები ვერ შესრულდა ვადებში, ხოლო მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები სააგენტოში საერთოდ არ წარმოდგენილა.

4. 2018 წლის 29 მაისს შედგა საბოლოო შემოწმების აქტი, რომლის თანახმად, დაფიქსირდა ხარვეზები, კერძოდ, სანიტარული ჭრის ტყეკაფის აღრიცხვის მასალები წარმოდგენილია მხოლოდ 144,8 ჰა-ზე, მაშინ როდესაც შპს „დ.ვ–ს“ ყოფილი სამოქმედო ტერიტორია 5 825ჰა-ს. შეადგენდა. შემოწმებულ კვარტლებში დაფიქსირდა დაავადებული წაბლის კორომები, სადაც კანონმდებლობის შესაბამისად არ იყო მონიშნული ზეხმელი, ძლიერ ფაუტი და მავნებლებით ძლიერ დაზიანებული ხეები. 2018 წლის 4 ივნისს სააგენტომ ცალმხრივად შეწყვიტა ხელშეკრულება და მოპასუხეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო, ჯამში 43 419.21 ლარი დააკისრა. ( იხ. სარჩელი, ტ.1.ს.ფ.2-13)

5. მოპასუხე კომპანიამ წარადგინა, როგორც შესაგებელი, ასევე, შეგებებული სარჩელი. კერძოდ, მოპასუხე კომპანიამ მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო, იმ საფუძვლით, რომ მან მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული ვალდებულებები სრულად შეასრულა. რაც შეეხება მე-4 ეტაპით გათვალისწინებულ სამუშაოებს, სააგენტოს მიერ ხელშეკრულებისა და კანონის მოთხოვნათა დარღვევით დახარვეზდა წინა ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოები, რის გამოც, მოპასუხეს აღარ მიეცა შესაძლებლობა, დროულად დაესრულებინა და ჩაებარებინა საბოლოო ეტაპით გათვალისწინებული მომსახურება. ( იხ. შესაგებელი, ტ.1.ს.ფ.54-61).

6. მოპასუხემ შეგებებული სარჩელით მოითხოვა: ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული შესრულებული სამუშაოს ღირებულების - 81 124.40 ლარის ანაზღაურება, ასევე მიუღებელი შემოსავლის სახით მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული მომსახურების ღირებულების 39 824.40 ლარის ანაზღაურება.

7. შეგებებულ სარჩელში მოპასუხე კომპანიამ აღნიშნა, რომ მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული მომსახურების ნაწილის (2017 წელს ტყის მოვლის ღონისძიებების განხორცილების მიზნით შპს „დ.ვ–ს“ ყოფილ სამოქმედო ტერიტორიაზე ძირნაყარი ხე-ტყის მონიშნული ტყეკაფების აღრიცხვა) მასალები სრულყოფილი ფორმით 2017 წლის 11 დეკემბერს წარუდგინა მხარეს. ასევე, მესამე ეტაპით გათვალისწინებული საველე სამუშაოები სრულყოფილი ფორმით დასრულდა 2017 წლის 11 დეკემბერს. მისი ხარისხი და შესაბამისობა გადამოწმდა 19-23 დეკემბრის საველე და კამერალური შესწავლით და დადასტურდა 2017 წლის 23 დეკემბრის აქტით. მოპასუხე კომპანიას 2018 წლის 29 იანვრის წერილით ეცნობა წარდგენილ ტყეკაფების აღრიცხვის დოკუმენტაციაში აღმოჩენილ ხარვეზზე, რომლითაც მოთხოვნილ იქნა დაკორექტირებული დოკუმენტაციის წარდგენა. აღნიშნულთან დაკავშირებით მოპასუხე კომპანიამ 2018 წლის 19 თებერვლის დასაბუთებული წერილით სააგენტოს აცნობა, რომ შესასრულებელი სამუშაოს სპეციფიკიდან გამომდინარე, შესრულება ხარვეზიანად არ უნდა მიეჩნიათ. სააგენტომ, კომპანიის სპეციალური კვლევების პარალელურად, დაიქირავა ავსტრიის ტყის კვლევითი ცენტრის ტყის დაცვის დეპარტამენტი, რომელთა დასკვნა პრაქტიკულად სრულ თანხვედრაშია კომპანიის მიერ დაგეგმილ ტყის მოვლა-აღდგენის სატყეო სამეურნეო ღონისძიებებთან, რითაც კიდევ ერთხელ დადასტურდა, რომ მოპასუხის მიერ ჩატარებული სამუშაოები და დაგეგმილი სატყეო-სამეურნეო ღონისძიებები არ შეიძლება ხარვეზიანად მიჩნეულიყო. კომპანიამ 2018 წლის 2 აპრილს სააგენტოში წარადგინა მე-2 ეტაპის (მონიშნული სანიტარული ჭრების) კორექტირებული დოკუმენტაცია და 4-5 აპრილს განხორციელდა სამუშაოების საველე და დოკუმენტალური შემოწმება, ხოლო 5 აპრილს სააგენტოს მიერ დაიდო აქტი, რომლითაც დასტურდება 2017 წლის 23 დეკემბრის აქტით დაფიქსირებული ხარვეზების აღმოფხვრა. მიუხედავად ამისა, სააგენტომ არ გააფორმა სამუშაოების მიღება-ჩაბარების აქტი და მოითხოვა კომპანიის წარმომადგენლის მონაწილეობით კიდევ ერთ საველე შემოწმებაში მონაწილეობა. ინსპექტირების განმახორციელებელი ჯგუფის მიერ 2018 წლის 24 მაისს შედგენილ აქტში სააგენტოს წარმომადგენლებმა დააფიქსირეს ახალი ხარვეზი, რაც სანიტარული ჭრების საერთო მოცულობას ეხებოდა, თუმცა, რის საფუძველზე და რა სპეციალური კვლევის შედეგებზე დაყრდნობით დადგინეს სანიტარული ჭრების მონიშვნის აუცილებლობა, არ განმარტეს. შედგენილ აქტს არ დაეთანხმა კომპანიის წარმომადგენელი. სააგენტომ 2018 წლის 4 ივნისის წერილით შეწყვიტა ხელშეკრულება, სადაც განმარტა, რომ ყოველგვარი დამატებითი ვადის განსაზღვრა მიმდინარე ეტაპზე შედეგის მომტანი არ იქნებოდა. აღსანიშნავია, რომ საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროში მინისტრის 2018 წლის 12 ივლისის ბრძანებით შეიქმნა იმერეთის რეგიონში „მელნისებური ავადმყოფობით“ გამოწვეული წაბლის ტყის კორომების ძლიერ დეგრადაციასთან დაკავშირებული საკითხის შემსწავლელი კომისია, რომელმაც დეტალურად შეისწავლა საკითხი და დასკვნისა და რეკომენდაციის სახით დაადგინა: ა) დაუსაბუთებელია სააგენტოს მიერ 5 828 ჰა-ზე ტყეკაფის მონიშვნის მოთხოვნა, ასევე, სააგენტოს ინსპექტირების ჯგუფის 2018 წლის 24 მაისის აქტი; ბ) მართვის ორგანომ შეუფერხებლად გააგრძელოს მოვლის ღონისძიებები ავსტრიის ტყის კვლევითი ცენტრის მიერ შემოთავაზებული დასკვნებისა და ადგილობრივი სპეციალისტების მიერ წარდგენილი მიდგომების გათვალისწინებით. მართვის ორგანოს მიერ წაბლნარი კორომების მდგომარეობის გაჯანსაღების მიზნით, ნებისმიერი სახის მანიპულაცია უნდა მოხდეს მხოლოდ მეცნიერულად დადასტურებული კვლევების საფუძველზე. კომისიის აღნიშნული დასკვნები და რეკომენდაციები უშუალოდ ეხება ხელშეკრულებით განსაზღვრულ სახელმწიფო ტყის ფონდის ფართობებს (14 000 ჰა), კომპანიის მიერ განხორციელებულ სპეციალურ გამოკვლევას და დაგეგმილ ტყის მოვლა- აღდგენის ღონისძიებებს და შეფასებულია, როგორც კანონმდებლობის დაცვით განხორციელებული ქმედებები, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს, ხელშეკრულებისა და ტექნიკური დავალების ფარგლებში, კომპანიის მხრიდან ჯეროვნად და ხარისხიანად გაწეულ მომსახურებას. სააგენტო არასწორად გავიდა ხელშეკრულებიდან, რის გამოც, მას უნდა დაეკისროს მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული შესრულებული სამუშაოების ღირებულების 81 124.40 ლარის ანაზღაურება. გარდა ამისა, სააგენტოს მიერ ხელშეკრულებიდან უკანონო გასვლით, კომპანიამ დაკარგა მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების ღირებულების 39 824.40 ლარის მიღების შესაძლებლობა, რომლის გადახდაც მოპასუხეს უნდა დაეკისროს, როგორც მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურება. ( იხ. ტ.1.ს.ფ.192-205).

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 03 აპრილის გადაწყვეტილებით სააგენტოს სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე კომპანიას სააგენტოს სასარგებლოდ დაეკისრა პირგასამტეხლო - 17 263.95 ლარი. შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და სააგენტოს კომპანიის სასარგებლოდ დაეკისრა მესამე ეტაპის შესრულებული სამუშაოს ღირებულება - 40 562.20 ლარი.( იხ. ტ.2.ს.ფ. 213-233).

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხე კომპანიამ შეიტანა სააპელაციო საჩივარი და მოითხოვა: გაუქმდეს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხე კომპანიას სააგენტოს სასარგებლოდ დაეკისრა მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შეუსრულებლობისათვის პირგასამტეხლო - 9775.49 ლარი და ასევე დაკმაყოფილდეს შეგებებული სარჩელი მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ღირებულების - 40562.20 ლარის გადახდის ნაწილში (იხ., ტ.2. ს.ფ. 238).

10. სააგენტომ წარადგინა შეგებებული სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მოითხოვა პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ სააგენტოს სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება და მოპასუხე კომპანიის შეგებებული სარჩელის უარყოფა.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა კომპანიის სააპელაციო საჩივარი და უარყოფილი იქნა სააგენტოს შეგებებული სააპელაციო საჩივარი. შეიცვალა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სააგენტოს სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და კომპანიას სააგენტოს სასარგებლოდ დაეკისრა პირგასამტეხლო - 12 488.46 ლარი. კომპანიის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და სააგენტოს კომპანიის სასარგებლოდ დაეკისრა 81 124.40 ლარი.( იხ. ტ.3.ს.ფ. 123-124).

12. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2017 წლის 8 ივნისს სააგენტოს და კომპანიას შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა იმერეთის რეგიონში, სავარაუდოდ, 14 000ჰა. ფართობზე, დაავადებული წაბლნარი ტყეების აღდგენა-განახლების პროგრამის ფარგლებში, არსებული მდგომარეობის შესაფასებლად საპროექტო ტერიტორიის სპეციალური გამოკვლევა და ტყის ეკოსისტემის აღდგენის პროექტის შემუშავება. ხელშეკრულების თანახმად, შესრულება უნდა განხორციელებულიყო 4 ეტაპად: 1-ლი ეტაპით გათვალისწინებული იყო მოსამზადებელი სამუშაოები, საკვარტალე ქსელის პროექტი და ორთოფოტო გეგმების დეშიფრირების კონტურებისShp-ფაილები; მე-2 ეტაპით - 2017 წელს ტყის მოვლის ღონისძიებების განხორციელების მიზნით შპს „დ. ვ“-ს ყოფილ სამოქმედო ტერიტორიაზე (ხელშეკრულების დანართი N1-ის თანახმად, 2005 წლის 10 აგვისტოს ჩატარებული კონკურსის საფუძველზე შეირჩა შპს „დ.ვ.“ და მისი სამოქმედო ტერიტორია განისაზღვრა 5 830 ჰექტარით. მოგვიანებით, გაუქმდა შპს „დ.ვ“-სთან დადებული ხელშეკრულება) სანიტარული ჭრებისა და ძირნაყარი ხე-ტყის მონიშნული ტყეკაფების აღრიცხვის მასალების მომზადება; მე-3 ეტაპით - საველე სამუშაოების დასრულება; მე-4 ეტაპით - საბოლოო ანგარიშის შედგენა, რაც მოიცავდა: ა) საკვლევი ტერიტორიის თემატურ რუკებს; ბ) ტყის მოვლის ღონისძიებების (სანიტარული ჭრები და ძირნაყარი ხე-ტყის) განხორციელების გეგმასა და მოცულობებს; გ) შპს „დ.ვ“-ს ყოფილ სამოქმედო ტერიტორიაზე უნებართვო ჭრების აღრიცხვის მონაცემებს; დ) ტყის აღდგენისათვის იდენტიფიცირებული პრიორიტეტული ფართობები აღდგენის ღონისძიებების მიხედვით; ე) ტყის აღდგენის პროექტებს; ვ) მომავალი 10 წლიანი პერიოდისთვის ტყის მართვის გეგმას.

13. ხელშეკრულების ღირებულება განისაზღვრა 147 498.40 ლარით. აქედან, პირველი ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაო შეფასდა 26 549.60 ლარით. მე-2 და მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები, ორივე ერთად - 81 124.4 ლარით, ხოლო მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები - 39 824.40 ლარით.

14. 1-ლი ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები უნდა შესრულებულიყო ხელშეკრულების გაფორმებიდან 30 კალენდარული დღის განმავლობაში; მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები - ხელშეკრულების გაფორმებიდან 120 კალენდარული დღის განმავლობაში; მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები - ხელშეკრულების გაფორმებიდან 150 დღის განმავლობაში და მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები - ხელშეკრულების გაფორმებიდან 210 დღის განმავლობაში.

15. ხელშეკრულება ძალაში შევიდა მისი ხელმოწერის დღიდან და მოქმედებდა არანაკლებ 2018 წლის 1 მარტამდე ან/და ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების სრულ და ჯეროვან შესრულებამდე.

16. ანგარიშსწორება უნდა განხორციელებულიყო ეტაპობრივად, მომსახურების გაწევის შემდეგ, თითოეული ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების განხორციელების შესაბამისი მიღება-ჩაბარების აქტების გაფორმებიდან 10 სამუშაო დღის განმავლობაში, მიმწოდებლის მიერ წარდგენილი ორმხრივად გაფორმებული მიღება-ჩაბარების აქტისა და საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის საფუძველზე. მომსახურების მიღება უნდა წარმოებულიყო ასევე ეტაპობრივად, მიღება-ჩაბარების აქტის სახით. ამასთან, აქტი გაფორმდებოდა კონტროლის განმახორციელებელი ჯგუფის წევრების მხოლოდ დადებითი დასკვნის საფუძველზე. თუ გამოვლინდებოდა, რომ მომსახურება არ აკმაყოფილებდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს, შემსყიდველს უფლება ჰქონდა არ მიეღო ნაკლოვანი მომსახურება.

17. ხელშეკრულების მე-11 პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ პირგასამტეხლოზე, რაც გათვალისწინებული იყო როგორც არაჯეროვანი შესრულების, ასევე, შესრულების ვადადარღვევით მიწოდებისთვის, კერძოდ: ხელშეკრულების 11.1 პუნქტის თანახმად, შემსყიდველი უფლებამოსილი იყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მომსახურების მიწოდების ვადის გადაცილების შემთხვევაში მიმწოდებლისათვის დაეკისრებინა პირგასამტეხლო, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე შეუსრულებელი ვალდებულების ღირებულების 0,1%-ის ოდენობით (ვადაგადაცილებული დღეების რაოდენობაში არ ჩაითვლებოდა იმ დღეების რაოდენობა, რომელიც საჭირო იყო კონტროლის განმახორციელებელი ჯგუფის მიერ დასკვნის მომზადებისათვის); ხელშეკრულების 11.2 პუნქტის თანახმად, შემსყიდველი უფლებამოსილი იყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების არაჯეროვანი შესრულებისთვის, ყოველ კონკრეტულ ფაქტზე მიმწოდებლისათვის დაეკისრებინა პირგასამტეხლო, ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 0,5%-ის ოდენობით. ამ პუნქტის მოქმედების დროს გამოირიცხებოდა 11.1 პუნქტის მოქმედება.

18. კომპანიამ შეასრულა სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულების პირველი ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაო.

19. კომპანიას არ შეუსრულებია მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები, რადგან სააგენტომ 2018 წლის 04 ივნისის წერილის საფუძველზე ცალმხრივად შეწყვიტა ხელშეკრულება მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების დროს გამოვლენილი იმ ხარვეზების მიმწოდებლის მხრიდან გამოუსწორებლობის გამო, რაც მითითებული იყო სააგენტოს 2018 წლის 24 მაისის აქტში.

20. პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას სააგენტოს წარმომადგენელმა დაადასტურა მიმწოდებლის მხრიდან მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულება, თუმცა, განმარტა, რომ ვინაიდან ხელშეკრულებით მე-2 და მე-3 ეტაპები ერთიანად იყო დაანგარიშებული (ხელშეკრულების თანახმად, მე-2 და მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოებისათვის ღირებულება განისაზღვრება ჯამში 81 124.4 ლარით, ისე, რომ არ არის დაკონკრეტებული ამ ორი ეტაპიდან თითოეულის ღირებულება), სააგენტო ვერ მოახდენდა მის ნაწილობრივ ანაზღაურებას.

21. სააგენტოს ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში დაქვემდებარებულ ტყის ფონდში მიმდინარე ტყის ინვენტარიზაციის შესახებ 2017 წლის 18 ოქტომბრის აქტის თანახმად, (აქტი შედგა ადგილზე მდგომარეობის შესწავლის საფუძველზე) კონტრაქტორის (მოპასუხე კომპანია) მიერ მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები ნაწილობრივ შესრულდა - მხოლოდ ძირნაყარი ხე-ტყის აღრიცხვის კუთხით, ხოლო სანიტარული ჭრის ტყეკაფები საერთოდ არ იყო გამოყოფილი. ამასთან, ყველა შესწავლილ კვარტალში შესამჩნევი იყო უნებართვო ტყით სარგებლობის შედეგად დარჩენილი ძირკვები, რომელთაც არ ეტყობოდა აღრიცხვის ნიშნები (საღებავი, ჩამონათალი ან სხვა), რისი აღრიცხვაც კონტრაქტორს ტექნიკური დავალების თანახმად ევალებოდა. ამასთან, სამუშაოს მოცულობიდან გამომდინარე, არსებობდა დავალების დაგვიანებით შესრულების საფრთხე.

22. სააგენტოს ინსპექტირების ჯგუფის 2017 წლის 07 ნოემბრის აქტის თანახმად, 2017 წლის 08 ივნისის ხელშეკრულების გაფორმებიდან 120 კალენდარული დღეში, ანუ 2017 წლის 8 ოქტომბერს უნდა დასრულებულიყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მე-2 ეტაპის სამუშაოები - შპს „დ.ვ–ს“ ყოფილ სამოქმედო ტერიტორიაზე სანიტარული ჭრების და ძირნაყარი ხე-ტყის აღრიცხვის მასალების წარმოდგენა. დღეის მდგომარეობით ეს სამუშაო შესრულებულია მხოლოდ ნაწილობრივ - წარმოდგენილია ძირნაყარი ხე-ტყის აღრიცხვის მასალები (დაფიქსირდა ხარვეზი კოორდინატებში, ეცნობა №06/23964 წერილით), ხოლო სანიტარული ჭრების მონიშნული ტყეკაფები წარმოდგენილი არ იყო (ტ.1, ს.ფ. 36).

23. 2017 წლის 11 დეკემბერს N12/11 წერილით მოპასუხე კომპანიამ სააგენტოს აცნობა, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მე-2 ეტაპი, კერძოდ, ზესტაფონის სატყეო უბნის ტყის ინვენტარიზაციის საველე სამუშაოები, ძირნაყარი ხე-ტყის აღრიცხვა-დოკუმენტირება და სანიტარული ჭრების მონიშვნა-დოკუმენტირება დასრულებულია და მოითხოვა, მე-2 ეტაპის შესრულების მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმება და გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურება (ტ.1, ს.ფ. 91).

24. 2017 წლის 23 დეკემბერს სააგენტომ შეამოწმა კომპანიის მიერ წარმოდგენილი მასალები. შემოწმების შედეგად დადგინდა, რომ კომპანიის მიერ წარმოდგენილი სანიტარული ჭრის ტყეკაფებში ფიქსირდებოდა ხარვეზები, კერძოდ, რიგ ხეებზე დამღა- ნუმერაცია არასწორად იყო დატანილი (მონიშვნა განხორციელებული იყო ფესვის ყელის ზემოთ და სხვ.). ამ აქტის საფუძველზე 2018 წლის 29 იანვრის №06/1936 წერილით კომპანიას მოეთხოვა კორექტირებული მასალების წარმოდგენა.

25. 2018 წლის 19 თებერვალს კომპანიამ სააგენტოს წერილით მიმართა, სადაც მიუთითა, რომ სანიტარული ჭრების ჩატარება ამ ეტაპზე დააჩქარებდა სახეობათა ცვლის პროცესს და გამოიწვევდა სავალალო შედეგებს. დაავადების პრევენციის მიზნით სანიტარული ჭრები უშედეგო იქნებოდა. კომპანია ასევე უთითებდა, რომ სანიტარული ჭრების განხორციელება ამ ეტაპზე აუცილებლობას არ წარმოადგენდა.

26. სააგენტოს 2018 წლის 21 მარტის №06/5711 წერილით კომპანიას ეცნობა, რომ სააგენტო რჩებოდა იგივე პოზიციაზე, რაც დააფიქსირა 2018 წლის 29 იანვრის წერილში. კომპანიამ 2018 წლის 2 აპრილს სააგენტოს დამატებით წარუდგინა მასალები და მიუთითა, რომ მის მიერ აღმოფხვრილი იყო სააგენტოს 2018 წლის 29 იანვრის №06/1936 წერილით დაფიქსირებული ხარვეზები. აღნიშნული წერილის საფუძველზე შემსყიდველმა კვლავ განახორციელა გასვლითი შემოწმებები და 2018 წლის 5 აპრილის აქტით დაადგინა, რომ ტყეკაფებში (ლიტერის ფარგლებში) აღრიცხული იყო სხვადასხვა ჯიშის ყველა ზეხმელი, ფაუტი დაზიანებული ხეები, ასევე, ძირნაყარი. ტყეკაფებში აღრიცხვის სამუშაოები შესრულებული იყო კანონმდებლობის შესაბამისად. ამასთან, ტყეკაფში არ იყო აღრიცხული ხმობადი ხეები.

27. სააგენტოს ინსპექტირების ჯგუფის 2018 წლის 24 მაისის აქტის თანახმად, ჯგუფის მიერ შერჩევით ნანახი იქნა ხელშეკრულების შესაბამისად, სამუშაო გეგმით გათვალისწინებული შპს „დ.ვ–ს“ ყოფილ სამოქმედო ტერიტორიაზე - კვარტლებში არსებული კორომების სანიტარული მდგომარეობა და მიჩნეულ იქნა, რომ „ტყის მოვლისა და აღდგენის წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 13 აგვისტოს N241 დადგენილების მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის და მე-6 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, არ იყო მონიშნული ზეხმელი, ძლიერ ფაუტი და მავნებლებით ძლიერ დაავადებული ხეები. შესაბამისად, არ იყო მონიშნული სანიტარული ჭრის ტყეკაფები, რომელიც მხარეთა შორის 2017 წლის 08 ივნისის №1 ხელშეკრულების მე-2 ეტაპით იყო გათვალისწინებული. ინსპექტირების განმახორციელებელი ჯგუფის მიერ 2018 წლის 24 მაისს შედგენილ აქტში სააგენტოს წარმომადგენლებმა დააფიქსირეს ასევე ხარვეზი, რაც სანიტარული ჭრების საერთო მოცულობას ეხებოდა. აღნიშნულ აქტს არ დაეთანხმა მოპასუხე კომპანიის დირექტორი გ. ბ–ია.

28. 2018 წლის 4 ივნისის №06/04 წერილით სააგენტომ მოპასუხე კომპანიას აცნობა, რომ ვინაიდან, კომპანია არ ეთანხმებოდა სააგენტოს ინსპექტირების ჯგუფის მიერ 2018 წლის 24 მაისის აქტში გამოთქმულ შენიშვნებს და ხარვეზებს, ყოველგვარი დამატებითი ვადის განსაზღვრა მიმდინარე ეტაპზე შედეგის მომტანი არ იქნებოდა, რის გამოც, სააგენტო 2018 წლის 4 ივნისიდან ცალმხრივად წყვეტდა ხელშეკრულებას. ხელშეკრულების მე-11 მუხლის 11.1 და 11.2 პუნქტების შესაბამისად კი, კომპანიას ეკისრებოდა პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე შეუსრულებელი ვალდებულების ღირებულების 0.1%-ის ოდენობით და არაჯეროვანი შესრულებისათვის ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 0.5%-ის ოდენობით, კერძოდ: მეორე ეტაპის სამუშაოებისათვის - 2017 წლის 06 ოქტომბრიდან 2018 წლის 04 ივნისის ჩათვლით პერიოდში ვადაგადაცილებული დღეების რაოდენობა შეადგენდა 241 დღეს, შეუსრულებელი ვალდებულების ღირებულება კი - 81 124.40 ლარს; მესამე ეტაპის სამუშაოებისათვის - 2017 წლის 05 ნოემბრიდან 2018 წლის 04 ივნისის ჩათვლით პერიოდში ვადაგადაცილებული დღეების რაოდენობა შეადგენდა 211 დღეს, შეუსრულებელი ვალდებულების ღირებულება - 81 124.40 ლარს; მეოთხე ეტაპის სამუშაოებისათვის - 2018 წლის 04 იანვრიდან 2018 წლის 04 ივნისის ჩათვლით პერიოდში ვადაგადაცილებული დღეების რაოდენობა შეადგენდა 151 დღეს, შეუსრულებელი ვალდებულების ღირებულება - 39 824.40 ლარს. შესაბამისად, დაკისრებული პირგასამტეხლოს ოდენობა, ჯამში, 43 419.21 ლარს შეადგენდა (იხ: ტ.1, ს.ფ 44).

29. საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის 2018 წლის 12 ივლისის ბრძანებით შექმნილი იმერეთის რეგიონში „მელნისებური ავადმყოფობით“ გამოწვეული წაბლის ტყის კორომების ძლიერ დეგრადაციასთან დაკავშირებული საკითხის შემსწავლელი კომისიის 2018 წლის 31 ივლისის დასკვნის/რეკომენდაციის თანახმად, კომპანიის 2018 წლის 4 ივნისის №06/04 წერილით დასმული საკითხის შესწავლის მიზნით კომისიამ იმსჯელა სატყეო სააგენტოს რიგი გადაწყვეტილებებისა და პროცესების მიზანშეწონილობაზე, მათ შორის, მიუთითა შემდეგი: „...კომისიისათვის გაუგებარი რჩება, რატომ არ გაითვალისწინა ინსპექტირების ჯგუფმა კომპანიის მიერ მიწოდებული ინფორმაცია, სადაც ახსნილი იყო ტყეკაფების მონიშვნის საფუძვლები, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ კომპანიისათვის მიცემულ დავალებაში განსაზღვრული იყო მიზნობრიობა - სანიტარული ჭრისთვის ტყეკაფის მონიშვნა, რაც ამ უკანასკნელმა კანონმდებლობის შესაბამისად განახორციელა. კომისიამ ვერ მიიღო დასაბუთებული პასუხი, რა მიზანს ემსახურებოდა მთლიანი ტერიტორიის (5828 ჰა) მონიშვნის მოთხოვნა კომპანიისაგან და ამ მოთხოვნის შეუსრულებლობის მიზეზით ხარვეზის დადგენა. მხოლოდ ის არგუმენტი, რომ ხელშეკრულებით კომპანიას ევალებოდა 5 828 ჰა-ზე ტყეკაფის მონიშვნა, არ არის საკმარისი. კითხვაზე თუ რამდენად არის მიზანშეწონილი მთლიანობაში სააგენტოს ქმედებები და გაწეული ხარჯები, როგორც სააგენტო აცხადებს, უცხოელი ექსპერტების კვლევა მათი თხოვნით ჩატარდა, რომლის შედეგები საბოლოოდ მან არ გაიზიარა. ასევე არ გაიზიარა, თავად ამ კომპანიის მიერ მოწოდებული ინფორმაცია (რაც დიდ წილად ემთხვეოდა ზემოხსენებული კვლევის შედეგებს), ამის პარალელურად სააგენტო აცხადებს, რომ შესაძლოა დამატებით სხვა ალტერნატიული კვლევები ჩაატაროს. მით უფრო, გაუგებარი ხდება, ასეთი თუნდაც მომავალში დაგეგმილი კვლევების გაუთვალისწინებლად ტყეკაფების მონიშვნის მოთხოვნა სრულ ტერიტორიაზე“. კომისიამ მიიჩნია, რომ 2018 წლის 24 მაისის ინსპექტირების ჯგუფის შედგენილი აქტი მიზანშეუწონელი და დაუსაბუთებელი იყო, არ იკვეთებოდა კონკრეტული არგუმენტები, რატომ ჩათვალა ჯგუფმა ისეთი გარემოება (მონიშნული ტყეკაფების მოცულობა), რომელიც კომპანიის მხრიდან დასაბუთებულად იყო ჩატარებული სპეციალური გამოკვლევის, სპეციალისტების დასკვნების მიხედვით და კანონმდებლობის მოთხოვნათა შესაბამისად. კომისია დაეთანხმა ავსტრიის ტყის კვლევითი ცენტრის მიერ წარმოდგენილ კვლევასა და ასევე, ადგილობრივი სპეციალისტების (იგულისხმება მოპასუხე კომპანია) მიერ ჩატარებული კვლევის შედეგების ინფორმაციას წაბლის დაავადებასთან დაკავშირებით ეფექტური მოვლითი ღონისძიებების თაობაზე. კომისიამ მიიჩნია, რომ საკითხი იყო ძალიან სენსიტიური და საჭიროებდა ფრთხილ მიდგომას. საქმეში არსებულმა ავსტრიელი სპეციალისტების კვლევამ და ადგილობრივი სპეციალისტების პოზიციამ ნათლად აჩვენა, რომ სანიტარული ჭრის გაუაზრებელი დაგეგმვა მიზანშეუწონელი იყო და საჭიროებდა ხანგრძლივ დაკვირვებას. კომისიამ მიიჩნია, რომ 2017 წლის 08 ივნისს გაფორმებული სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ №1 ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოთა მოცულობა მნიშვნელოვნად აღემატებოდა ამავე ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ დროს, რაც მიუთითებდა იმ ფაქტზე, რომ სააგენტოს მიერ თავიდანვე არასწორად იქნა შეფასებული სამუშაოთა მოცულობა და ამ სამუშაოებისათვის საჭირო დრო, ასევე, მოპასუხე კომპანიამ ვერ შეაფასა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოებისათვის საჭირო დრო და მონაწილეობა მიიღო ტენდერში. საბოლოოდ, კომისიამ წარმოადგინა შემდეგი დასკვნები და რეკომენდაციები:ა) დაუსაბუთებელია სააგენტოს მიერ 5 828 ჰა-ზე ტყეკაფის მონიშვნის მოთხოვნა, ასევე სააგენტოს ინსპექტირების ჯგუფის 2018 წლის 24 მაისის აქტი; ბ) მართვის ორგანომ შეუფერხებლად გააგრძელოს მოვლის ღონისძიებები ავსტრიის ტყის კვლევითი ცენტრის მიერ შემოთავაზებული დასკვნებისა და ადგილობრივი სპეციალისტების მიერ წარდგენილი მიდგომების გათვალისწინებით. მართვის ორგანოს მიერ წაბლნარი კორომების მდგომარეობის გაჯანსაღების მიზნით, ნებისმიერი სახის მანიპულაცია უნდა მოხდეს მხოლოდ მეცნიერულად დადასტურებული კვლევების საფუძველზე.

30. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სააგენტომ სარჩელით მოითხოვა კომპანიისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრება ხელშეკრულების მე-2, მე-3 და მე-4 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების არაჯეროვანი შესრულებისა და ვადაგადაცილებისთვის, ხოლო კომპანიის შეგებებული სარჩელის მოთხოვნაა სააგენტოსათვის მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების საფასურის ანაზღაურების დაკისრება (რაც შეეხება მიუღებელი შემოსავლის სახით, მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების ღირებულების ანაზღაურებას, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის ეს მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, რაც კომპანიას სააპელაციო საჩივრით აღარ გაუსაჩივრებია).

31. პირველი ინსტანციის სასამართლომ უარყო სააგენტოს მოთხოვნა მომსახურების მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოებისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში. სარჩელი საფუძვლიანად იქნა მიჩნეული მომსახურების მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოებისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში.

32. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების ღირებულება განსაზღვრული იყო, ჯამში, 81 124.4 ლარით ისე, რომ არ იყო დაკონკრეტებული ამ ორი ეტაპიდან თითოეულის ღირებულება, სასამართლომ მიიჩნია, რომ თითოეული ეტაპის ღირებულება უნდა განსაზღვრულიყო თანაბრად - 40 562.2 – 405 62.2 ლარით. შესაბამისად, პირგასამტეხლოს დაანგარიშებაც (ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით გათვალისწინებული 0.1% ყოველ დღეზე) 40 562,2 ლარიდან უნდა მომხდარიყო, რაც 241 დღიანი ვადაგადაცილების გათვალისწინებით, 9 775,49 ლარს შეადგენდა. ამასთანავე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ კომპანიას დამატებით უნდა დაკისრებოდა ხელშეკრულების 11.2 პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო - ხელშეკრულების საერთო ღირებულების (147 498.4 ლარის) 0.5% -ის ოდენობით - 737.492 ლარი.

33. პირველი ინსტანციის სასამართლომ საფუძვლიანად მიიჩნია სააგენტოს მოთხოვნა მომსახურების მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოებისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ. მე-4 ეტაპის სამუშაოების ღირებულების (39 824.4 ლარი) და ვადაგადაცილებულ დღეთა რაოდენობის (151 დღე) გათვალისწინებით, მოპასუხეს დაეკისრა ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო (0.1% ყოველ დღეზე) – 6 013.48 ლარი და ხელშეკრულების 11.2 პუნქტით გათვალისწინებულ პირგასამტეხლო (ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 0.5%) 737.492 ლარი.

34. კომპანიამ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრა მხოლოდ მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილების გამო, ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს - 9 775.49 ლარის დაკისრების ნაწილში. გადაწყვეტილება სადავოდ არ არის გამხდარი იმ ნაწილში, რომლითაც კომპანიას პირგასამტეხლო დაეკისრა ამავე (მე-2) ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების არაჯეროვანი შესრულებისათვის (ხელშეკრულების 11.2 პუნქტის შესაბამისად - 737.492 ლარი). ასევე, კომპანიის მიერ სადავოდ არ არის გამხდარი მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების გამო, პირგასამტეხლოს დაკისრება ხელშეკრულების 11.1 (ვადაგადაცილებით შესრულება) და 11.2 (არაჯეროვანი შესრულება) პუნქტების საფუძველზე (6 013.48 + 737.492 = 6 750.922 ლარი).

35. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ კომპანიის მიერ წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში შეაფასა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა ხელშეკრულების მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილების გამო, კომპანიისათვის ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს - 9 775.49 ლარის დაკისრების ნაწილში.

36. ამასთან, სააპელაციო პრეტენზიის არარსებობის გამო, სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა ხელშეკრულების 11.2 პუნქტით გათვალისწინებული (არაჯეროვანი შესრულებისათვის) და მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების გამო ხელშეკრულების 11.1 და 11.2 პუნქტებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს, ჯამში, 6 750.922 ლარის დაკისრების მართლზომიერებაზე.

37. გასაჩივრებულ ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა შემდეგი:

38. - კომპანიამ მომსახურების მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები შეასრულა 2018 წლის 02 აპრილს - 174 დღის ვადაგადაცილებით, კერძოდ:

39. -დადგენილია, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო მოპასუხეს უნდა შეესრულებინა 4 ეტაპად, საიდანაც მე-2 ეტაპი მოიცავდა ორ ვალდებულებას: 2017 წელს ტყის მოვლის ღონისძიებების განხორციელების მიზნით შპს „დ.ვ–ს“ ყოფილ სამოქმედო ტერიტორიაზე (5 825 ჰა - სამოქმედო ტერიტორია) სანიტარული ჭრების ტყეკაფების აღრიცხვის მასალების მომზადებას და ძირნაყარი ხე-ტყის მონიშნული ტყეკაფების აღრიცხვის მასალების მომზადებას.

40. - მეორე ეტაპის სამუშაოები უნდა დასრულებულიყო ხელშეკრულების გაფორმებიდან 120 კალენდარული დღეში, ანუ 2017 წლის 8 ოქტომბერს.

41. - საქმეში წარმოდგენილი 2017 წლის 7 ნოემბრის აქტით ირკვევა, რომ 2017 წლის 7 ნოემბრის მდგომარეობით კომპანიის მიერ მე-2 ეტაპის სამუშაოები შესრულებული იყო ნაწილობრივ, კერძოდ, წარმოდგენილი იყო ძირნაყარი ხე-ტყის აღრიცხვის მასალები, ხოლო სანიტარული ჭრების მონიშნული ტყეკაფების მასალები წარმოდგენილი არ იყო.

42. - მოპასუხემ მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების დაზუსტებული მასალები სააგენტოს წარუდგინა 2017 წლის 11 დეკემბერს, რომელიც სააგენტომ 2017 წლის 23 დეკემბერს შეამოწმა. სააგენტოს 2017 წლის 23 დეკემბრის აქტით დგინდება, რომ 2017 წლის 11 დეკემბრის მდგომარეობით, კომპანიას ჯეროვნად ჰქონდა შესრულებული მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების ერთი ნაწილი - ძირნაყარი ხე-ტყის აღრიცხვის მასალების მომზადება და ხარვეზი დაუდგინდა მხოლოდ მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების იმ ნაწილს, რომელიც სანიტარული ჭრების მონიშნული ტყეკაფების მასალების მომზადებას ითვალისწინებდა. ამასთან, ხარვეზი მდგომარეობდა იმაში, რომ არასწორად იყო მარკირებული ხე-მცენარეები (რიგ ხეებზე დამღა-ნუმერაცია დაფიქსირებული იყო ფესვის ყელის ზემოთ).

43. -კომპანიამ 2018 წლის 2 აპრილს სააგენტოს წარუდგინა მე-2 ეტაპის (მონიშნული სანიტარული ჭრების) კორექტირებული დოკუმენტაცია და მიუთითა, რომ მის მიერ აღმოფხვრილი იყო სააგენტოს 2018 წლის 29 იანვრის №06/1936 წერილით დაფიქსირებული ხარვეზი (ხემცენარეების არასწორი დამღა-ნუმერაცია). აღნიშნული წერილის საფუძველზე შემსყიდველმა კვლავ განახორციელა სამუშაოების საველე და დოკუმენტალური შემოწმება და 2018 წლის 5 აპრილის აქტით დაადგინა, რომ სანიტარული ჭრების ტყეკაფებში აღრიცხული იყო სხვადასხვა ჯიშის ყველა ზეხმელი, ფაუტი დაზიანებული ხეები, ასევე, ძირნაყარი. ტყეკაფებში აღრიცხვის სამუშაოები შესრულებული იყო კანონმდებლობის შესაბამისად. თუმცა, ტყეკაფში არ იყო აღრიცხული ხმობადი ხეები.

44. - სააგენტოს 2018 წლის 29 იანვრის №06/1936 წერილი, რომლითაც მოპასუხეს მიეთითა გამოსასწორებელი ხარვეზი, ხმობადი ხეების სანიტარული ჭრებისათვის აღრიცხვის შესახებ მითითებას არ შეიცავდა.

45. ამდენად, სააგენტოს 2018 წლის 5 აპრილის აქტით დგინდება, რომ კომპანიამ 2018 წლის 2 აპრილისათვის გამოასწორა სააგენტოს 2018 წლის 29 იანვრის №06/1936 წერილით დადგენილი ხარვეზი, თუმცა, სააგენტომ მიიჩნია, რომ შესრულება კვლავ ნაკლიანი იყო და შესრულების ნაკლი მდგომარეობდა მასში, რომ სანიტარული ჭრების ტყეკაფში არ იყო აღრიცხული ხმობადი ხეები. ხოლო, 2018 წლის 24 მაისის აქტში სააგენტომ მიუთითა, რომ მოპასუხეს არ ჰქონდა მონიშნული ზეხმელი, ძლიერ ფაუტი და მავნებლებით ძლიერ დაავადებული ხეები შპს „დ.ვ–ს“ ყოფილ მთელ სამოქმედო ტერიტორიაზე (5825 ჰა ფართობი), რაც სააგენტოს პირდაპირ ინტერესს წარმოადგენდა.

46. -სანიტარული ჭრების ტყეკაფში ხმობადი ხეების აღურიცხაობის საფუძვლად აპელანტმა/მოპასუხემ მიუთითა შემდეგი გარემოებები: სადავო ხელშეკრულების ფარგლებში, კომპანიამ განახორციელა ტყის დეტალური ინვენტარიზაცია და ფიტოპათოლოგიური კვლევა, რის საფუძველზეც სრულად 5 825 ჰა ფართობზე სათითაოდ ტყის უბნების მიხედვით დაიგეგმა ტყის აღდგენა-განახლების (გადარჩენის) სატყეო სამეურნეო ღონისძიებები გაბატონებული სახეობების გათვალისწინებით. ამ ღონისძიებების ნუსხაში ერთ-ერთ ღონისძიებად დადგენილია სანიტარული ჭრა, რისთვისაც ხორციელდება მოსაჭრელი ხეების აღრიცხვის და მონიშვნის სამუშაოები (ტყეკაფის მონიშვნა დოკუმენტირება).

47. -ხელშეკრულებისა და ტექნიკური დავალების მიხედვით კომპანიას 5 825 ჰა ფართობზე უნდა შეესწავლა ტყის მდგომარეობა და მიღებულ მონაცემებზე დაყრდნობით და დასაბუთებული აუცილებლობის შემთხვევაში, უნდა აღერიცხა და მოენიშნა სანიტარიული ჭრით მოსაჭრელი ხეები (სანიტარიული ტყეკაფის მონიშვნა-დოკუმენტირება). ამასთან, უნდა დაედგინა ამ ღონისძიების განხორციელების აუცილებლობა, როგორც ეს მოთხოვნილია საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 13 აგვისტოს „ტყის მოვლისა და აღდგენის წესის შესახებ" N241 დადგენილების მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის და მე-6 მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე (("ე) სანიტარიული ჭრა - უნდა განხორციელდეს სპეციალური გამოკვლევისა და წინასწარი აღრიცხვის საფუძველზე კორომების სანიტარიული მდგომარეობის გაუმჯობესების აუცილებლობის შემთხვევაში და გულისხმობს განსაზღვრული უბნის ტერიტორიაზე ზეხმელი, ხმობადი, ძლიერ ფაუტი და მავნებლებით ძლიერ დაუზიანებული - ხეების მოჭრას“). სანიტარიული მდგომარეობის გაუმჯობესების აუცილებლობა გულისხმობს ტყის ჯანსაღი ნაწილის გადარჩენას დაავადებული ხეების მექანიკური მოშორების (სანიტარიული ჭრა) გზით. იმის გათვალისწინებით, რომ წაბლის სახეობის ხე-მცენარეები სამოქმედო ტერიტორიაზე 100% დაზიანებულია (დაავადებულია) წაბლის კიბოთი და დავადების ხარისხი ვარირებს ძლიერიდან - საშუალომდე სანიტარიული ჭრების, როგორც პირველი რიგის სატყეო სამეურნეო ღონისძიებად დაგეგმვის დასაბუთებული აუცილებლობა არ არსებობს, რაც დასტურდება წაბლის დაავადების მართვის თანამედროვე პრაქტიკით და მათ შორის შემსყიდველის მიერ დაქირავებული ავსტრიელი ექსპერტების ექსპერტიზის დასკვნით (იხ: შესაგებლის დანართი: 6). აღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნა მომზადდა უშუალოდ ხელშეკრულებით განსაზღვრული 5 825 ჰა ფართობის შესწავლაზე დაყრდნობით და დასკვნით ნაწილში სანიტარიული ჭრა შეფასებულია როგორც წაბლის ტყის გადარჩენის კონტრპროდუქტიული ღონისძიება. შესაბამისად, კომპანია ვალდებულებების შესრულებას მოეკიდა განსაკუთრებული სიფრთხილით. სანიტარიული ჭრა, როგორც ტყის მოვლის ღონისძიება დაიგეგმა და განხორციელდა (სანიტარიული ჭრის ტყეკაფების მონიშვნა) მხოლოდ 144,8 ჰა ფართობზე და მხოლოდ ისეთ კორომებში, სადაც ღონისძიებას ექნებოდა შედეგი.

48. ყოველივე ზ/აღნიშნული გამორიცხავდა სატყეო-სამეურნეო ღონისძიების დაგეგმვის გარეშე სანიტარიული ჭრის ტყეკაფების მონიშვნის შესაძლებლობას ან აუცილებლობას. ამასთანავე, არც ხელშეკრულებით და არც ტექნიკური დავალებით არ განსაზღვრულა მოსანიშნი ტყეკაფების ფართობი (ან მოცულობა) და განისაზღვრა მხოლოდ სამოქმედო ტერიტორია 5 825 ჰა ოდენობით. ამასთან, ამ ფართობზე დაავადებული წაბლის ტყის კორომები შეადგენს დაახლოებით ნახევარს ანუ 2 900ჰა-ს და გაურკვევლია რის საფუძველზე ითხოვდა შემსყიდველი მთელი ფართობის მონიშვნას, მით უფრო, იმის გათვალისწინებით, რომ მხოლოდ 2018 წლის 24 მაისის აქტში დააფიქსირა ინსპექტირების ჯგუფმა სანიტარიული ჭრის ტყეკაფების ფართობების სიმცირესთან დაკავშირებული პრეტენზია-ხარვეზი. თავად სააგენტოს ინიციატივით მოწვეული ავსტრიელი ექსპერტების მიერ მომზადებულ დასკვნაში დაფიქსირდა, რომ შესაძლებელია წაბლის კორომების გადარჩენა დაავადების მართვის გზით და ნებისმიერი სანიტარული ჭრების განხორციელება, სპეციალური ლაბორატორიული კვლევის გარეშე, დაავადებასთან ბრძოლაში კონტრპროდუქტიულად არის მიჩნეული. იმ გარემოების შესაფასებლად, დაარღვია თუ არა მოპასუხე კომპანიამ სანიტარული ჭრებისთვის ხმობადი ხეების აღრიცხვის განუხორციელებლობით მომსახურების მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული ვალდებულება,მხედველობაში იქნა მიღებული საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს იმერეთის რეგიონში „მელნისებური ავადმყოფობით“ გამოწვეული წაბლის ტყის კორომების ძლიერ დეგრადაციასთან დაკავშირებული საკითხის შემსწავლელი კომისიის 2018 წლის 31 ივლისის დასკვნა, რომლითაც დარგის კომპეტენტური სპეციალისტებით დაკომლექტებული კომისია დაეთანხმა ავსტრიის ტყის კვლევითი ცენტრის მიერ წარმოდგენილ კვლევასა და ასევე, კომპანიის მიერ ჩატარებული კვლევის შედეგების ინფორმაციას წაბლის დაავადებასთან დაკავშირებით ეფექტური მოვლითი ღონისძიებების თაობაზე. კომისიამ მიიჩნია, რომ საკითხი იყო ძალიან სენსიტიური და საჭიროებდა ფრთხილ მიდგომას. კომისიის დასკვნის თანახმად, საქმეში არსებულმა ავსტრიელი სპეციალისტების კვლევამ და ადგილობრივი სპეციალისტების (მოპასუხე კომპანიის) პოზიციამ ნათლად აჩვენა, რომ სანიტარული ჭრის გაუაზრებელი დაგეგმვა მიზანშეუწონელი იყო და საჭიროებდა ხანგრძლივ დაკვირვებას, კერძოდ, კომისიამ, სადავო საკითხის დეტალური შესწავლის შედეგად, დასკვნისა და რეკომენდაციის სახით დაადგინა: ა) დაუსაბუთებელია სააგენტოს მიერ 5 828 ჰა-ზე ტყეკაფის მონიშვნის მოთხოვნა, ასევე, სააგენტოს ინსპექტირების ჯგუფის 2018 წლის 24 მაისის აქტი; ბ) მართვის ორგანომ შეუფერხებლად გააგრძელოს მოვლის ღონისძიებები ავსტრიის ტყის კვლევითი ცენტრის მიერ შემოთავაზებული დასკვნებისა და ადგილობრივი სპეციალისტების მიერ წარდგენილი მიდგომების გათვალისწინებით. მართვის ორგანოს მიერ წაბლნარი კორომების მდგომარეობის გაჯანსაღების მიზნით, ნებისმიერი სახის მანიპულაცია უნდა მოხდეს მხოლოდ მეცნიერულად დადასტურებული კვლევების საფუძველზე (ტ. 1, სფ. 181-190).

49. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზ/აღნიშნული დასკვნით კომისიურად არის განმტკიცებული კომპანიის პოზიცია იმის შესახებ, რომ მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული „სამუშაოების დახარვეზება“ (2018 წლის 24 მაისის აქტით) სააგენტოს მხრიდან იყო დაუსაბუთებელი, რაც სააგენტოს 2018 წლის 24 მაისის აქტს არალეგიტიმურად აქცევდა. დამკვეთმა კი, 2018 წლის 4 ივნისის წერილით სწორედ, 24.05.2018 წლის აქტით გათვალისწინებული ხარვეზის გამოუსწორებლობის გამო ხელშეკრულება ცალმხრივად შეწყვიტა.

50. კომპანიის ზემოაღნიშნული პოზიცია მე-2 და მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოებთან დაკავშირებით (იხ: გადაწყვეტილების 37-ე ფაქტობრივი გარემოება) ასევე დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი ავსტრიელი ექსპერტების დასკვნითაც, რომელიც ადასტურებს სააგენტოს მხრიდან ხელშეკრულების ვადამდე ცალმხრივად შეწყვეტის დაუსაბუთებლობას.

51. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების ფარგლებში სანიტარული ჭრის ტყეკაფებში ხმობადი ხეების აღურიცხავობა არ უნდა შეფასდეს შესრულების ხარვეზად, რადგან კომპანიის სახელშეკრულებო ვალდებულებას წარმოადგენდა დაავადებული წაბლნარი ტყეების აღდგენა-განახლების პროგრამის ფარგლებში არსებული მდგომარეობის შესაფასებლად საპროექტო ტერიტორიის სპეციალური გამოკვლევა და ტყის ეკოსისტემის აღდგენის პროექტის შემუშავება (იხ: ხელშეკრულების პირველი მუხლი), რომლის ფარგლებშიც კომპანიამ მიიჩნია, რომ ხმობადი წაბლის ხეების სანიტარული ჭრის ღონისძიება იყო გაუმართლებელი.

52. მოპასუხის ამგვარი პოზიცია გაზიარებულია როგორც უცხოელი (ავსტრიელი) სპეციალისტების, ისე, საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს იმერეთის რეგიონში „მელნისებური ავადმყოფობით“ გამოწვეული წაბლის ტყის კორომების ძლიერ დეგრადაციასთან დაკავშირებული საკითხის შემსწავლელი კომისიის 2018 წლის 31 ივლისის დასკვნით.

53. ზემოაღნიშნული გარემოებების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ ხელშეკრულების მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოები შესრულებულად ჩათვალა 2018 წლის 2 აპრილს, როდესაც კომპანიამ გამოასწორა სააგენტოს 2018 წლის 29 იანვრის №06/1936 წერილით დადგენილი ხარვეზი და მოსარჩელეს კორექტირებული მასალები წარუდგინა (გასაჩივრებული გადაწყ. იხ. ს.ფ. 146, პ.42).

54. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 629-ე მუხლის თანახმად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს, შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია, გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. ამავე კოდექსის 636-ე მუხლის მიხედვით კი, შემკვეთს უფლება აქვს სამუშაოს დასრულებამდე ნებისმიერ დროს თქვას უარი ხელშეკრულებაზე, მაგრამ მან უნდა აუნაზღაუროს მენარდეს შესრულებული სამუშაო და ხელშეკრულების მოშლით მიყენებული ზიანი.

55. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობს იმ გარემოების კვლევის საფუძველი, 2018 წლის 04 ივნისს ხელშეკრულების შეწყვეტისათვის არსებობდა თუ არა სსკ-ის 352-ე, 405-ე მუხლებით დადგენილი წინაპირობები, რადგანაც განსახილველ შემთხვევაში დავა გამომდინარეობს ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობიდან, რა დროსაც სააგენტო, როგორც (შემკვეთი), აღჭურვილია უფლებით ნებისმიერ დროს შეწყვიტოს ხელშეკრულება. სსკ-ის 636-ე მუხლი სახელშეკრულებო სამართალში ე.წ. საგამონაკლისო დანაწესია, რომელიც შემკვეთს ნებისმიერ დროს, უპირობოდ ანიჭებს უფლებას, ცალმხრივად მოშალოს ხელშეკრულება (იხ. სუსგ №ას-697-663-2015, 15 დეკემბერი, 2015 წელი; №ას-901-851-2015, 5 თებერვალი, 2016 წელი; №ას-981-926-2015, 11 მარტი, 2016 წელი). თუმცა, ამავე ნორმის საფუძველზე შემკვეთს წარმოეშობა მენარდისათვის შესრულებული სამუშაოსა და ხელშეკრულების მოშლით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება.

56. სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია გარემოება, რომ მომსახურების/ნარდობის სახელშეკრულებო ურთიერთობებიდან გამომდინარე, 2018 წლის 02 აპრილის მდგომარეობით მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის გაწეულია მე-2 და მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები, რომელთა ჯამური ღირებულება 81 124.40 ლარს შეადგენს. შესაბამისად, სსკ-ის 636-ე მუხლების საფუძველზე, შემსყიდველს წარმოეშვა მიღებული მომსახურების საფასურის ანაზღაურების ვალდებულება.

57. რაც შეეხება, პირგასამტეხლოს, უდავოა, რომ კომპანიას მე-2 ეტაპის სამუშაოები უნდა დაესრულებინა 2017 წლის 8 ოქტომბერს, ხოლო მე-3 ეტაპის სამუშაოები 30 დღის შემდეგ, ანუ 2018 წლის 09 ნოემბერს. დადგენილია, რომ 2017 წლის 8 ოქტომბრიდან 2018 წლის 02 აპრილამდე ვადაგადაცილებულ დღეთა რაოდენობა შეადგენს 174 დღეს და ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით დადგენილი პირგასამტეხლოს დაანგარიშებაც, სწორედ, აღნიშნულ პერიოდზე უნდა მოხდეს, რაც განსახილველ შემთხვევაში, 7 057.80 ლარს შეადგენს (40562.2-ის 0.1% * 174 დღეზე).

58. ასევე, დადგენილია, რომ მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილება (2017 წლის 09 ნოემბრიდან 2018 წლის 02 აპრილამდე) შეადგენს 144 დღეს, რომლის გათვალისწინებითაც ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით დადგენილი პირგასამტეხლოს ოდენობა 5 840.95 ლარს (40562.2-ის 0.1% * 144 დღეზე) შეადგენს. ჯამში, მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილებისათვის პირგასამტეხლოს ოდენობა 12 898.75 ლარს შეადგენს.

59. მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილებისა და არაჯეროვანი შესრულებისთვის კომპანიისათვის დაკისრებულ პირგასამტეხლოსთან (6 103.48 ლარი + 737.492 ლარი) დაკავშირებით, ყურადღება გამახვილდა იმ გარემოებაზე, რომ, რადგან ნარდობის ხელშეკრულების შეწყვეტის ინიციატორი თავად შემკვეთი იყო, ზემოთ აღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით კომპანიას ამ ნაწილში, პირგასამტეხლო საერთოდ არ უნდა დაკისრებოდა, თუმცა, ვინაიდან გადაწყვეტილება აღნიშნულ ნაწილში კომპანიას სააპელაციო საჩივრით არ გაუსაჩივრებია, სააპელაციო პალატამ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის საფუძველზე, ვერ გადასინჯა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა აღნიშნულ ნაწილში.

60. სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 420-ე, 417-ე, 418-ე მუხლების ერთობლივი ანალიზის საფუძველზე აღნიშნა, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სააგენტოს ვალდებულების შეუსრულელობით რაიმე ზიანი არ მისდგომია კომპანიას არამართლზომიერად დაეკისრა მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების ვადაგადაცილებისათვის პირგასამტეხლო (6013.48 + 737.49 ლარი).

61. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების ვადაგადაცილებისათვის პირგასამტეხლოს სახით 12 898.75 ლარის მოთხოვნა არაგონივრულია და სახეზეა პირგასამტეხლოს, როგორც შეუსაბამოდ მაღალი ოდენობის, შემცირების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი. ამ ნაწილში, პირგასამტეხლოს სახით მოპასუხისთვის 5 000.00 ლარის დაკისრება სრულად უზრუნველყოფს შესასრულებელი ვალდებულების დარღვევისათვის გონივრული, პროპორციული და სამართლიანი პირგასამტეხლოს ფუნქციის შესრულებას და შეესაბამება მოპასუხის მიერ დაგვიანებით შესრულებელი ვალდებულებისათვის პასუხისმგებლობის სახით დაწესებულ საზღაურს.

62. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტი, რომლითაც სააგენტოს სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოპასუხე კომპანიას დაეკისრა პირგასამტეხლო - 17 263.95 ლარის ოდენობით, მოპასუხის მიერ გასაჩივრებული იყო ნაწილობრივ, 9 775.49 ლარის ნაწილში; ამდენად, გადაწყვეტილება მოპასუხეს არ გაუსაჩივრებია 7 488.46 ლარის ნაწილში (17 263.95 - 9 775.49). აღნიშნულისა და ამ გადაწყვეტილების ზემოთ მითითებულ პუნქტში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, კომპანიისათვის სააგენტოს სასარგებლოდ დაკისრებული პირგასამტეხლოს საბოლოო ოდენობა სააპელაციო სასამართლომ 12 488.46 ლარით (7 488.46 + 5 000.00) განასაზღვრა.

63. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააგენტომ (მოსარჩელე) გაასაჩივრა საკასაციო საჩივრით. კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებით სააგენტოს სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება (43 419.21 ლარის პირგასამტეხლოს სახით დაკისრება კომპანიისათვის) და შეგებებული სარჩელის უარყოფა.

64. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

65. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ხელშეკრულების არც მე-2, არც მე-3 მუხლი და არც 1 და მე-2 დანართი არ განსაზღვრავდა კომპანიის მხრიდან სანიტარული ჭრის ჩატარების ვალდებულებას. კასატორი აღნიშნავს, რომ მეორე ეტაპით განსაზღვრული იყო მხოლოდ სანიტარული ჭრის ტყეკაფის მონიშვნის მასალების წარმოდგენა. მხოლოდ მონიშვნა არ გულისხმობს ჭრაზე გადაწყვეტილების მიღებას, ეს არის ტექნიკური სამუშაო, ხოლო გადაწყვეტილება მიიღება შესაბამისი უფლებამოსილი პირის აქტით. კანონმდებლობა ასევე იცნობს ტყეკაფის გაუქმების შესაძლებლობასაც, თუ ჭრის შესახებ არ იქნება მიღებული გადაწყვეტილება. ამიტომ მხოლოდ მონიშვნის სამუშაოების შესრულების შესახებ დავალება არ გულისხმობს ჭრაზე ავტომატურად გადაწყვეტილების მიღებას და რომც გულისხმობდეს, ჭრის შესახებ გადაწყვეტილების მართლზომიერებისა თუ კანონიერების შემოწმება არ შედის კომპანიის უფლებამოსილებაში და მით უფრო, ვერ გახდება სახელმწიფო განსაზღვრული ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო, პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების საფუძველი. ტყის კოდექსის, ასევე, ტყითსარგებლობის წესის დამტკიცების შესახებ N242-ე დადგენილება განსაზღვრავს ტყეკაფის განმარტებას. ტყეკაფი არის ტერიტორია, სადაც შესაძლებელია განხორციელდეს ჭრა, მაგრამ ჭრის ჩატარებამდე მთელი რიგი ღონისძიებებია განსახორციელებელი. პირველ პირგში, ხდება ტყეკაფის აღრიცხვის მასალების შედგენა, ტყეკაფის მონიშვნა, ტყეკაფის გამოყოფა, გახსნა და მხოლოდ ამის შემდეგ ხდება ხე-ტყის ჭრა. კომპანიის ვალდებულება იყო მხოლოდ ხე-ტყის ტყეში მონიშვნა და არა მოჭრა.

66. მოპასუხე კომპანიის არგუმენტი, რომ სანიტარული ჭრა მხოლოდ სპეციალური გამოკვლევის საფუძველზეა შესაძლებელი, სააგენტოს მიერ არ არის უარყოფილი, მაგრამ მოპასუხე ყურადღებას არ ამახვილებს მთავარ გარემოებაზე სპეციალური კვლევა ტარდება - ადგილზეც, როდესაც ხდება ხე-ტყის მონიშვნა, ანუ განისაზღვრება - ექვემდებარება თუ არა მონიშვნას ხე-ტყე. თუ იგი ასეთ - სპეციალურ შესწავლას არ ჩაატარებდა, გაურკვეველია როგორ მონიშნა 144 ჰა-ზე ტყეკაფები. თუკი დავუშვებთ, რომ შემსყიდველი ორგანიზაციის დავალება არ შეესაბამებოდა მოქმედ კანონმდებლობას, ხოლო თუ მიმწოდებელი თვლიდა, რომ მისთვის განსაზღვრული სამუშაოები ვერ შესრულდებოდა ხელშემშლელი გარემოებების გამო, მას ხელშეკრულების მე-10 მუხლის შესაბამისად, დაუყოვნებლივ უნდა ეცნობებინა შემსყიდველი ორგანიზაციისათვის წერილობით ფორმით შეფერხების ფაქტის, მისი შესაძლო ხანგრძლივობის და გამომწვევი მიზეზების შესახებ.

67. აღნიშნული შესაძლებლობით კომპანიას არ უსარგებლია, მით უფრო, რომ მისთვის ტენდერში მონაწილეობის მიღების ეტაპიდან, ასევე, ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ ცნობილი იყო შესასრულებელი სამუშაოს შესახებ, მაგრამ აღნიშნულზე არ მიუთითებია და ვერც მიუთითებდა, რამდენადაც კომპანიის არგუმენტი, რის გამოც, მან ვერ უზრუნველყო ხელშეკრულების შესრულება, არ წარმოადგენდა ხელშემშლელ გარემოებას. მოპასუხე კომპანიის არგუმენტი არ წარმოადგენს სსკ-ის 401-ე მუხლით გათვალისწინებულ პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების საფუძვლს, რაც დადასტურდა სააგენტოს განკარგულებით კომპანიის მხრიდან სახელშეკრულებო პირობების არაჯეროვნად შესრულების გამო, შავ სიაში რეგისტრაციის შესახებ, სადაც სააგენტომ დაადასტურა კომპანიის მხრიდან ხელშეკრულების პირობების არაჯეროვანი შესრულება.

68. კომპანიამ ერთი და იმავე პერიოდში მონაწილეობა მიიღო სააგენტოს მიერ გამოცხადებულ რამდენიმე ტენდერში. შესაბამისად, მან იკისრა ერთდროულად საკმაოდ დიდი სამუშაოების შესრულების ვალდებულება, რამაც განაპირობა სწორედ მისი მხრიდან ვალდებულებების ჯეროვნად შეუსრულებლობა.

69. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა კომპანიის მიერ მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ღირებულება მე-2 და მე-3 ეტაპის სამუშაოების ღირებულების ნახევარით, რამდენაც მხარეთა შორის 2017 წლის 08 ივნისს გაფორმებული ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა იმერეთის რეგიონში სავარაუდოდ 14 000 ჰა ფართობზე დაავადებული წაბლნარი ტყეების აღდგენა-განახლების პროგრამის ფარგლებში არსებული მდგომარეობის შესაფასებლად საპროექტო ტერიტორიის სპეციალური გამოკვლევა და ტყის ეკოსისტემის აღდგენის პროექტის შემუშავება ამავე ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. ამდენად, შემსყიდველი ორგანიზაციის მიზანს სწორედ, აღნიშნული შედეგის მიღება წარმოადგენდა, რისთვისაც ხელშეკრულების საერთო ღირებულება განისაზღვრა 147 498.4 ლარით. ხელშეკრულების მე-3 მუხლი შეიცავდა დეტალურ დახასიათებას შესასრულებელი მომსახურების შესახებ, რომლის თანახმად, სამუშაოები დაიყო ოთხ ეტაპად. მე-2 და მე-3 ეტაპის სამუშაოები იდენტიფიცირების მიზნით დაფიქსირდა ცალ-ცალკე, მაგრამ 124.4 ლარი. შესაბამისად, ღირებულება განისაზღვრა ერთად, რამაც შეადგინა 81 124.4 ლარი. სამართლებრივ საფუძველსაა მოკლებული სასამართლოს მიერ ამგვარი შეფასება, მით უფრო, სამუშაოების ღირებულების სამართლიანობის პრინციპით განსაზღვრა, რაც არ ემყარება სამუშაოების ღირებულების არც ხელშეკრულებით და არც სხვა რაიმე მეთოდით გაანგარიშებას.

70. სააგენტომ დაადასტურა მიმწოდებლის მხრიდან მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულება, თუმცა განმარტა, რომ ვინაიდან ხელშეკრულებით მე-2 და მე-3 ეტაპები ერთიანად იყო დაანგარიშებული (ხელშეკრულების თანახმად, მე-2 და მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოებისათვის ღირებულება განისაზღვრება ჯამში 81 124.4 ლარით, ისე, რომ არ არის დაკონკრეტებული ამ ორი ეტაპიდან თითოეულის ღირებულება), სააგენტო ვერ მოახდენდა მის ნაწილობრივ ანაზღაურებას.

71. ამასთან, მომსახურების მხოლოდ ნაწილის შესრულება, არ ნიშნავს მთლიანი მომსახურების ჯეროვან შესრულებას, რის გამოც, ასევე არ არსებობდა მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების ღირებულების სააგენტოსათვის დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი. კასატორის მოსაზრებით, სრულად არ იქნა გაზიარებული სააგენტოს პოზიცია და სააგენტოს დააკისრა კომპანიის სასარგებლოდ მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების ღირებულება - 40 562.2 ლარი, პირგასამტეხლოს დარიცხვაც მოხდა ნაწილობრივ, მხოლოდ 40 562.2 ლარის მიხედვით, რითაც შეილახა სააგენტოს ინტერესები. შესაბამისად, შეგებებული სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნის გაზიარების პირობებშიც კი, უნდა დაკმაყოფილებულიყო მოთხოვნა პირგასამტეხლოს სრულად დაკისრების ნაწილშიც.

72. ამასთან, კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად უდევს სამინისტროს მიერ შექმნილი კომისიის, ასევე, ექსპერტის დასკვნა, რასთან დაკავშირებითაც სააგენტო აღნიშნავდა, რომ საექსპერტო დასკვნას შემსყიდველი ორგანიზაციისთვის სავალდებულო ძალა არ გააჩნია. შესაბამისად, შემსყიდველ ორგანიზაციას არ ჰქონდა მისი გათვალისწინების ვალდებულება. ისევე, როგორც კომისიის დასკვნებს - იგი გახლავთ მხოლოდ და მხოლოდ სარეკომენდაციო ხასიათის დოკუმენტი, სხვა არაფერი. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მიმწოდებლის მიერ აღწერილი ვითარება არ წარმოადგენს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების არაჯეროვანი შესრულებით დამდგარი პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელ ან მისგან გამანთავისუფლებელ გარემოებას.

73. კასატორი უარყოფს მოპასუხე კომპანიის პოზიციას, რომ 2017 წლის 11 დეკემბრიდან 2018 წლის 29 მაისამდე ამზადებდა კონტროლის განმახორციელებელ ჯგუფი საბოლოო დასკვნას და აღნიშნავს, რომ ნაკისრი ვალდებულების შესრულების შემოწმება სააგენტოს მხრიდან ხორციელდებოდა ეტაპობრივად, ინსპექტირების ჯგუფების მიერ რაზეც შედგენილია სხვადასხვა აქტი: 2017 წლის 18 ოქტომბრის, 7 ნოემბრის, 23 დეკემბრის. ასვე, 2018 წლის 4 აპრილის, 24 და 29 მაისის აქტები. ხელშეკრულების მე-11 მუხლის 11.1 პუნქტში გათვლისწინებული დათქმა, რომელზეც მიუთითებდა მოპასუხე კომპანია იგულისხმება უშუალოდ დასკვნის შედგენის პერიოდი. საბოლოო დასკვნის მომზადება არ ხორციელდებოდა 2017 წლის დეკემბრიდან 2018 წლის მაისამდე. შესრულებული სამუშაოს შემოწმება ხდებოდა პერიოდულად და დასკვნა მომზადდა 2018 წლის 29 მაისს. შესაბამისად, პირგასამტეხლოს დასარიცხი დღეები დათვლილია ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად.

74. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას პირგასამტეხლოს შემცირების ნაწილში და აღნიშნავს, რომ მოპასუხის მხრიდან სახეზეა ვალდებულების დარღვევა (არაჯეროვანი შესრულება და ვადაგადაცილება), რაც ხელშეკრულების მე-11 მუხლის 11.1, 11.2 პუნქტების საფუძველზე წარმოშობს მოპასუხე კომპანიისათვის პირგასამტეხლოს დარიცხვის წინაპირობებს ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე შეუსრულებელი ვალდებულების ღირებულების 0,1%-ის ოდენობით და არაჯეროვანი შესრულებისთვის ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 0,5%-ის ოდენობით, რამაც საერთო ჯამში შეადგინა 43419.21 ლარი.

75. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 30 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო საკასაციო სასამართლოს 2023 წლის 11 მაისის განჩინებით კი საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, კერძოდ, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

76. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია და ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

77. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებებისარასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

78. საქმეზე დადგენილია, რომ სააგენტომ სარჩელით მოითხოვა კომპანიისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრება ხელშეკრულების მე-2, მე-3 და მე-4 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების არაჯეროვანი შესრულებისა და ვადაგადაცილებისთვის, ხოლო კომპანიის შეგებებული სარჩელის მოთხოვნაა სააგენტოსათვის მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების საფასურის ანაზღაურების დაკისრება (რაც შეეხება მიუღებელი შემოსავლის სახით, მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების ღირებულების ანაზღაურებას, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის ეს მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, რაც კომპანიას სააპელაციო საჩივრით აღარ გაუსაჩივრებია).

79. პირველი ინსტანციის სასამართლომ უარყო სააგენტოს მოთხოვნა მომსახურების მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოებისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში. სარჩელი საფუძვლიანად იქნა მიჩნეული მომსახურების მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოებისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში.

80. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების ღირებულება განსაზღვრული იყო, ჯამში, 81 124.4 ლარით ისე, რომ არ იყო დაკონკრეტებული ამ ორი ეტაპიდან თითოეულის ღირებულება, სასამართლომ მიიჩნია, რომ თითოეული ეტაპის ღირებულება უნდა განსაზღვრულიყო თანაბრად - 40 562.2 – 405 62.2 ლარით. შესაბამისად, პირგასამტეხლოს დაანგარიშებაც (ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით გათვალისწინებული 0.1% ყოველ დღეზე) 40 562,2 ლარიდან უნდა მომხდარიყო, რაც 241 დღიანი ვადაგადაცილების გათვალისწინებით,9 775,49 ლარს შეადგენდა. ამასთანავე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ კომპანიას დამატებით უნდა დაკისრებოდა ხელშეკრულების 11.2 პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო - ხელშეკრულების საერთო ღირებულების (147 498.4 ლარის) 0.5% -ის ოდენობით - 737.492 ლარი.

81. პირველი ინსტანციის სასამართლომ საფუძვლიანად მიიჩნია სააგენტოს მოთხოვნა მომსახურების მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოებისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ. მე-4 ეტაპის სამუშაოების ღირებულების (39 824.4 ლარი) და ვადაგადაცილებულ დღეთა რაოდენობის (151 დღე) გათვალისწინებით, მოპასუხეს დაეკისრა ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო (0.1% ყოველ დღეზე) – 6 013.48 ლარი და ხელშეკრულების 11.2 პუნქტით გათვალისწინებულ პირგასამტეხლო (ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 0.5%) 737.492 ლარი.

82. კომპანიამ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრა მხოლოდ მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილების გამო, ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს - 9 775.49 ლარის დაკისრების ნაწილში. გადაწყვეტილება სადავოდ არ არის გამხდარი იმ ნაწილში, რომლითაც კომპანიას პირგასამტეხლო დაეკისრა ამავე (მე-2) ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების არაჯეროვანი შესრულებისათვის (ხელშეკრულების 11.2 პუნქტის შესაბამისად - 737.492 ლარი). ასევე, კომპანიის მიერ სადავოდ არ არის გამხდარი მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების გამო, პირგასამტეხლოს დაკისრება ხელშეკრულების 11.1 (ვადაგადაცილებით შესრულება) და 11.2 (არაჯეროვანი შესრულება) პუნქტების საფუძველზე (6 013.48 + 737.492 = 6 750.922 ლარი).

83. სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია გარემოება, რომ მომსახურების/ნარდობის სახელშეკრულებო ურთიერთობებიდან გამომდინარე, 2018 წლის 02 აპრილის მდგომარეობით მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის გაწეულია მე-2 და მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები, რომელთა ჯამური ღირებულება 81 124.40 ლარს შეადგენს. შესაბამისად, სსკ-ის 636-ე მუხლების საფუძველზე, შემსყიდველს წარმოეშვა მიღებული მომსახურების საფასურის ანაზღაურების ვალდებულება.

84. რაც შეეხება პირგასამტეხლოს, უდავოა, რომ კომპანიას მე-2 ეტაპის სამუშაოები უნდა დაესრულებინა 2017 წლის 8 ოქტომბერს, ხოლო მე-3 ეტაპის სამუშაოები 30 დღის შემდეგ, ანუ 2018 წლის 09 ნოემბერს. დადგენილია, რომ 2017 წლის 8 ოქტომბრიდან 2018 წლის 02 აპრილამდე ვადაგადაცილებულ დღეთა რაოდენობა შეადგენს 174 დღეს და ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით დადგენილი პირგასამტეხლოს დაანგარიშებაც, სწორედ, აღნიშნულ პერიოდზე უნდა მოხდეს, რაც განსახილველ შემთხვევაში, 7 057.80 ლარს შეადგენს (40562.2-ის 0.1% * 174 დღეზე).

85. ასევე, დადგენილია, რომ მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილება (2017 წლის 09 ნოემბრიდან 2018 წლის 02 აპრილამდე) შეადგენს 144 დღეს, რომლის გათვალისწინებითაც ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით დადგენილი პირგასამტეხლოს ოდენობა 5 840.95 ლარს (40562.2-ის 0.1% * 144 დღეზე) შეადგენს. ჯამში, მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილებისათვის პირგასამტეხლოს ოდენობა 12 898.75 ლარს შეადგენს.

86. მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილებისა და არაჯეროვანი შესრულებისთვის კომპანიისათვის დაკისრებულ პირგასამტეხლოსთან (6 103.48 ლარი + 737.492 ლარი) დაკავშირებით, ყურადღება გამახვილდა იმ გარემოებაზე, რომ, რადგან ნარდობის ხელშეკრულების შეწყვეტის ინიციატორი თავად შემკვეთი იყო, ზემოთ აღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით კომპანიას ამ ნაწილში, პირგასამტეხლო საერთოდ არ უნდა დაკისრებოდა, თუმცა, ვინაიდან გადაწყვეტილება აღნიშნულ ნაწილში კომპანიას სააპელაციო საჩივრით არ გაუსაჩივრებია, სააპელაციო პალატამ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის საფუძველზე, ვერ გადასინჯა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა აღნიშნულ ნაწილში.

87. სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 420-ე, 417-ე, 418-ე მუხლების ერთობლივი ანალიზის საფუძველზე აღნიშნა, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სააგენტოს ვალდებულების შეუსრულელობით რაიმე ზიანი არ მისდგომია კომპანიას არამართლზომიერად დაეკისრა მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების ვადაგადაცილებისათვის პირგასამტეხლო (6013.48 + 737.49 ლარი).

88. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების ვადაგადაცილებისათვის პირგასამტეხლოს სახით 12 898.75 ლარის მოთხოვნა არაგონივრულია და სახეზეა პირგასამტეხლოს, როგორც შეუსაბამოდ მაღალი ოდენობის, შემცირების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი. ამ ნაწილში, პირგასამტეხლოს სახით მოპასუხისთვის 5 000.00 ლარის დაკისრება სრულად უზრუნველყოფს შესასრულებელი ვალდებულების დარღვევისათვის გონივრული, პროპორციული და სამართლიანი პირგასამტეხლოს ფუნქციის შესრულებას და შეესაბამება მოპასუხის მიერ დაგვიანებით შესრულებელი ვალდებულებისათვის პასუხისმგებლობის სახით დაწესებულ საზღაურს.

89. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტი, რომლითაც სააგენტოს სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოპასუხე კომპანიას დაეკისრა პირგასამტეხლო - 17 263.95 ლარის ოდენობით, მოპასუხის მიერ გასაჩივრებული იყო ნაწილობრივ, 9 775.49 ლარის ნაწილში; ამდენად, გადაწყვეტილება მოპასუხეს არ გაუსაჩივრებია 7 488.46 ლარის ნაწილში (17 263.95 - 9 775.49). აღნიშნულისა და ამ გადაწყვეტილების ზემოთ მითითებულ პუნქტში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, კომპანიისათვის სააგენტოს სასარგებლოდ დაკისრებული პირგასამტეხლოს საბოლოო ოდენობა სააპელაციო სასამართლომ 12 488.46 ლარით (7 488.46 + 5 000.00) განასაზღვრა.

90. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის პრეტენზიის ფარგლებში, საკასაციო პალატის შეფასების საკითხებს წარმოადგენს: კომპანიამ ჯეროვნად შეასრულა თუ არა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მე-2-3 ეტაპის სამუშაოები; არსებობს თუ არა პირგასამტეხლოს შემცირების წინაპირობები; არსებობს თუ არა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

91. საკასაციო პალატა მიუთითებს, საქმეზე დადგენილია, რომ 2017 წლის 8 ივნისს სააგენტოს და კომპანიას შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა იმერეთის რეგიონში, სავარაუდოდ, 14 000ჰა. ფართობზე, დაავადებული წაბლნარი ტყეების აღდგენა-განახლების პროგრამის ფარგლებში, არსებული მდგომარეობის შესაფასებლად საპროექტო ტერიტორიის სპეციალური გამოკვლევა და ტყის ეკოსისტემის აღდგენის პროექტის შემუშავება.

92. ხელშეკრულების თანახმად, შესრულება უნდა განხორციელებულიყო 4 ეტაპად: 1-ლი ეტაპით გათვალისწინებული იყო მოსამზადებელი სამუშაოები, საკვარტალე ქსელის პროექტი და ორთოფოტო გეგმების დეშიფრირების კონტურების Shp-ფაილები; მე-2 ეტაპით - 2017 წელს ტყის მოვლის ღონისძიებების განხორციელების მიზნით შპს „დ. ვ“-ს ყოფილ სამოქმედო ტერიტორიაზე (ხელშეკრულების დანართი N1-ის თანახმად, 2005 წლის 10 აგვისტოს ჩატარებული კონკურსის საფუძველზე შეირჩა შპს „დ.ვ–“ და მისი სამოქმედო ტერიტორია განისაზღვრა 5 830 ჰექტარით. მოგვიანებით, გაუქმდა შპს „დ.ვ–სთან“ დადებული ხელშეკრულება) სანიტარული ჭრებისა და ძირნაყარი ხე-ტყის მონიშნული ტყეკაფების აღრიცხვის მასალების მომზადება; მე-3 ეტაპით - საველე სამუშაოების დასრულება; მე-4 ეტაპით - საბოლოო ანგარიშის შედგენა, რაც მოიცავდა: ა) საკვლევი ტერიტორიის თემატურ რუკებს; ბ) ტყის მოვლის ღონისძიებების (სანიტარული ჭრები და ძირნაყარი ხე-ტყის) განხორციელების გეგმასა და მოცულობებს; გ) შპს „დ.ვ–“-ს ყოფილ სამოქმედო ტერიტორიაზე უნებართვო ჭრების აღრიცხვის მონაცემებს; დ) ტყის აღდგენისათვის იდენტიფიცირებული პრიორიტეტული ფართობები აღდგენის ღონისძიებების მიხედვით; ე) ტყის აღდგენის პროექტებს; ვ) მომავალი 10 წლიანი პერიოდისთვის ტყის მართვის გეგმას.

93. ხელშეკრულების ღირებულება განისაზღვრა 147 498.40 ლარით. აქედან, პირველი ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაო შეფასდა 26 549.60 ლარით. მე-2 და მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები, ორივე ერთად - 81 124.4 ლარით, ხოლო მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები - 39 824.40 ლარით.

94. 1-ლი ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები უნდა შესრულებულიყო ხელშეკრულების გაფორმებიდან 30 კალენდარული დღის განმავლობაში; მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები - ხელშეკრულების გაფორმებიდან 120 კალენდარული დღის განმავლობაში; მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები - ხელშეკრულების გაფორმებიდან 150 დღის განმავლობაში და მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები - ხელშეკრულების გაფორმებიდან 210 დღის განმავლობაში.

95. მომსახურების მიღება უნდა წარმოებულიყო ეტაპობრივად, მიღება-ჩაბარების აქტის სახით. ამასთან, აქტი გაფორმდებოდა კონტროლის განმახორციელებელი ჯგუფის წევრების მხოლოდ დადებითი დასკვნის საფუძველზე. თუ გამოვლინდებოდა, რომ მომსახურება არ აკმაყოფილებდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს, შემსყიდველს უფლება ჰქონდა არ მიეღო ნაკლოვანი მომსახურება.

96. ხელშეკრულების მე-11 პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ პირგასამტეხლოზე, რაც გათვალისწინებული იყო როგორც არაჯეროვანი შესრულების, ასევე, შესრულების ვადადარღვევით მიწოდებისთვის, კერძოდ: ხელშეკრულების 11.1 პუნქტის თანახმად, შემსყიდველი უფლებამოსილი იყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მომსახურების მიწოდების ვადის გადაცილების შემთხვევაში მიმწოდებლისათვის დაეკისრებინა პირგასამტეხლო, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე შეუსრულებელი ვალდებულების ღირებულების 0,1%-ის ოდენობით (ვადაგადაცილებული დღეების რაოდენობაში არ ჩაითვლებოდა იმ დღეების რაოდენობა, რომელიც საჭირო იყო კონტროლის განმახორციელებელი ჯგუფის მიერ დასკვნის მომზადებისათვის); ხელშეკრულების 11.2 პუნქტის თანახმად, შემსყიდველი უფლებამოსილი იყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების არაჯეროვანი შესრულებისთვის, ყოველ კონკრეტულ ფაქტზე მიმწოდებლისათვის დაეკისრებინა პირგასამტეხლო, ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 0,5%-ის ოდენობით. ამ პუნქტის მოქმედების დროს გამოირიცხებოდა 11.1 პუნქტის მოქმედება.

97. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვინაიდან კასატორს ზემოთდადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ არ წარმოუდგენია დასაბუთებული და დასაშვები საკასაციო პრეტენზია, მათ სსსკ-ის 407.2 მუხლის მხედვით საკასაციო პალატისათვის სავალდებულო ძალა აქვთ.

98. კასატორის (სააგენტოს) პრეტენზიის ფარგლებში საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მე-2 და მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების მოპასუხის მიერ შესრულების საკითხზე, რომელ ნაწილშიც საგენტოს წარმოეშობა კომპანიის სასარგებლოდ 81 124.40 ლარის ოდენობით სამუშაოს ღირებულების ანაზღაურების ვალდებულება.

99. კასატორის მოსაზრებით, არ არსებობდა მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების ღირებულების სააგენტოსათვის დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი. მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების ღირებულება ცალკე არ იყო განსაზღვრული. სასამართლომ იგი განსაზღვრა მთლიანი ღირებულების ნახევრით 40 562.2 ლარით და პირგასამტეხლოს დარიცხვაც მოხდა ნაწილობრივ, მხოლოდ 40 562.2 ლარის მიხედვით, რითაც შეილახა სააგენტოს ინტერესები. ამასთან, კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად უდევს სამინისტროს მიერ შექმნილი კომისიის, ასევე, ექსპერტის დასკვნა, რასთან დაკავშირებითაც სააგენტო თავიდანვე აღნიშნავდა, რომ საექსპერტო დასკვნას შემსყიდველი ორგანიზაციისთვის სავალდებულო ძალა არ გააჩნია. ( იხ. საკასაციო საჩივარი).

100. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის (სააგენტო) ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას და აღნიშნავს, რომ როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, სააგენტოს წარმომადგენელმა დაადასტურა მიმწოდებლის მხრიდან მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულება, თუმცა, განმარტა, რომ ვინაიდან ხელშეკრულებით მე-2 და მე-3 ეტაპები ერთიანად იყო დაანგარიშებული (ხელშეკრულების თანახმად, მე-2 და მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოებისათვის ღირებულება განისაზღვრება ჯამში 81 124.4 ლარით, ისე, რომ არ არის დაკონკრეტებული ამ ორი ეტაპიდან თითოეულის ღირებულება), სააგენტო ვერ მოახდენდა მის ნაწილობრივ ანაზღაურებას (იხ., ტ3. ს.ფ. 138).

101. საქმის მასალებით, ასევე დადგენილია, რომ სააგენტოს ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში დაქვემდებარებულ ტყის ფონდში მიმდინარე ტყის ინვენტარიზაციის შესახებ 2017 წლის 18 ოქტომბრის აქტის თანახმად (აქტი შედგა ადგილზე მდგომარეობის შესწავლის საფუძველზე) კონტრაქტორის (მოპასუხე კომპანია) მიერ მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოები ნაწილობრივ შესრულდა - მხოლოდ ძირნაყარი ხე-ტყის აღრიცხვის კუთხით, ხოლო სანიტარული ჭრის ტყეკაფები საერთოდ არ იყო გამოყოფილი. ამასთან, ყველა შესწავლილ კვარტალში შესამჩნევი იყო უნებართვო ტყით სარგებლობის შედეგად დარჩენილი ძირკვები, რომელთაც არ ეტყობოდა აღრიცხვის ნიშნები (საღებავი, ჩამონათალი ან სხვა), რისი აღრიცხვაც კონტრაქტორს ტექნიკური დავალების თანახმად ევალებოდა. ამასთან, სამუშაოს მოცულობიდან გამომდინარე, არსებობდა დავალების დაგვიანებით შესრულების საფრთხე.

102. სააგენტოს ინსპექტირების ჯგუფის 2017 წლის 07 ნოემბრის აქტის თანახმად, 2017 წლის 08 ივნისის ხელშეკრულების გაფორმებიდან 120 კალენდარული დღეში, ანუ 2017 წლის 8 ოქტომბერს უნდა დასრულებულიყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მე-2 ეტაპის სამუშაოები - შპს „დ.ვ–ს“ ყოფილ სამოქმედო ტერიტორიაზე სანიტარული ჭრების და ძირნაყარი ხე-ტყის აღრიცხვის მასალების წარმოდგენა. დღეის მდგომარეობით ეს სამუშაო შესრულებულია მხოლოდ ნაწილობრივ - წარმოდგენილია ძირნაყარი ხე-ტყის აღრიცხვის მასალები (დაფიქსირდა ხარვეზი კოორდინატებში, ეცნობა №06/23964 წერილით), ხოლო სანიტარული ჭრების მონიშნული ტყეკაფები წარმოდგენილი არ იყო (ტ.1, ს.ფ. 36).

103. 2017 წლის 11 დეკემბერს N12/11 წერილით მოპასუხე კომპანიამ სააგენტოს აცნობა, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მე-2 ეტაპი, კერძოდ, ზესტაფონის სატყეო უბნის ტყის ინვენტარიზაციის საველე სამუშაოები, ძირნაყარი ხე-ტყის აღრიცხვა-დოკუმენტირება და სანიტარული ჭრების მონიშვნა-დოკუმენტირება დასრულებულია და მოითხოვა, მე-2 ეტაპის შესრულების მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმება და გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურება (ტ.1, ს.ფ. 91).

104. 2017 წლის 23 დეკემბერს, სააგენტომ შეამოწმა კომპანიის მიერ წარმოდგენილი მასალები და შემოწმების შედეგად დადგინდა, რომ კომპანიის მიერ წარმოდგენილი სანიტარული ჭრის ტყეკაფებში ფიქსირდებოდა ხარვეზები, კერძოდ, რიგ ხეებზე დამღა-ნუმერაცია არასწორად იყო დატანილი (მონიშვნა განხორციელებული იყო ფესვის ყელის ზემოთ და სხვ.). ამ აქტის საფუძველზე 2018 წლის 29 იანვრის №06/1936 წერილით კომპანიას მოეთხოვა კორექტირებული მასალების წარმოდგენა.

105. 2018 წლის 19 თებერვალს კომპანიამ სააგენტოს წერილით მიმართა, სადაც მიუთითა, რომ სანიტარული ჭრების ჩატარება ამ ეტაპზე დააჩქარებდა სახეობათა ცვლის პროცესს და გამოიწვევდა სავალალო შედეგებს. დაავადების პრევენციის მიზნით სანიტარული ჭრები უშედეგო იქნებოდა. კომპანია ასევე უთითებდა, რომ სანიტარული ჭრების განხორციელება ამ ეტაპზე აუცილებლობას არ წარმოადგენდა.

106. სააგენტოს 2018 წლის 21 მარტის №06/5711 წერილით კომპანიას ეცნობა, რომ სააგენტო რჩებოდა იგივე პოზიციაზე, რაც დააფიქსირა 2018 წლის 29 იანვრის წერილში. კომპანიამ 2018 წლის 2 აპრილს სააგენტოს დამატებით წარუდგინა მასალები და მიუთითა, რომ მის მიერ აღმოფხვრილი იყო სააგენტოს 2018 წლის 29 იანვრის №06/1936 წერილით დაფიქსირებული ხარვეზები. აღნიშნული წერილის საფუძველზე შემსყიდველმა კვლავ განახორციელა გასვლითი შემოწმებები და 2018 წლის 5 აპრილის აქტით დაადგინა, რომ ტყეკაფებში (ლიტერის ფარგლებში) აღრიცხული იყო სხვადასხვა ჯიშის ყველა ზეხმელი, ფაუტი დაზიანებული ხეები, ასევე, ძირნაყარი. ტყეკაფებში აღრიცხვის სამუშაოები შესრულებული იყო კანონმდებლობის შესაბამისად. ამასთან, ტყეკაფში არ იყო აღრიცხული ხმობადი ხეები.

107. სააგენტოს ინსპექტირების ჯგუფის 2018 წლის 24 მაისის აქტის თანახმად, ჯგუფის მიერ შერჩევით ნანახი იქნა ხელშეკრულების შესაბამისად, სამუშაო გეგმით გათვალისწინებული შპს „დ.ვ–ს“ ყოფილ სამოქმედო ტერიტორიაზე - კვარტლებში არსებული კორომების სანიტარული მდგომარეობა და მიჩნეულ იქნა, რომ „ტყის მოვლისა და აღდგენის წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 13 აგვისტოს N241 დადგენილების მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის და მე-6 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, არ იყო მონიშნული ზეხმელი, ძლიერ ფაუტი და მავნებლებით ძლიერ დაავადებული ხეები. შესაბამისად, არ იყო მონიშნული სანიტარული ჭრის ტყეკაფები, რომელიც მხარეთა შორის 2017 წლის 08 ივნისის №1 ხელშეკრულების მე-2 ეტაპით იყო გათვალისწინებული. ინსპექტირების განმახორციელებელი ჯგუფის მიერ 2018 წლის 24 მაისს შედგენილ აქტში სააგენტოს წარმომადგენლებმა დააფიქსირეს ასევე ხარვეზი, რაც სანიტარული ჭრების საერთო მოცულობას ეხებოდა. აღნიშნულ აქტს არ დაეთანხმა მოპასუხე კომპანიის დირექტორი გ. ბ–ია.

108. 2018 წლის 4 ივნისის №06/04 წერილით სააგენტომ მოპასუხე კომპანიას აცნობა, რომვინაიდან, კომპანია არ ეთანხმებოდა სააგენტოს ინსპექტირების ჯგუფის მიერ 2018 წლის 24 მაისის აქტში გამოთქმულ შენიშვნებს და ხარვეზებს, ყოველგვარი დამატებითი ვადის განსაზღვრა მიმდინარე ეტაპზე შედეგის მომტანი არ იქნებოდა, რის გამოც, სააგენტო 2018 წლის 4 ივნისიდან ცალმხრივად წყვეტდა ხელშეკრულებას.

109. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის 2018 წლის 12 ივლისის ბრძანებით შექმნილი იმერეთის რეგიონში „მელნისებური ავადმყოფობით“ გამოწვეული წაბლის ტყის კორომების ძლიერ დეგრადაციასთან დაკავშირებული საკითხის შემსწავლელი კომისიის 2018 წლის 31 ივლისის დასკვნას/რეკომენდაციას, რომლის სამართლებრივ მნიშვნელობას კასატორი სადავოდ ხდის (იხ., კასატორის პრეტენზია ამ გადაწყვეტილების პ. 77), თუმცა, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალში მტკიცების ტვირთის გადანაწილების სამართლიანი და ობიექტური სტანდარტი არსებობს. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების თანახმად, სამართალწარმოება შეჯიბრებითობის საფუძველზე მიმდინარეობს. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონ განსაზღვრავენ თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან ეს ფაქტები, რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში სასამართლო შებოჭილია არა მარტო მხარეთა სასარჩელო მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის ფარგლებით, არამედ მხარეთა მითითებებით, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს ამყარებს. ამ გარემოებათა დამტკიცება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით და ექსპერტთა დასკვნებით შეიძლება. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. მხარეებს მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთი თანაბრად ეკისრებათ.

110. განსახილველ საქმეზე დადგენილია, რომ სააგენტოს პრეტენზიები ეყრდნობა სააგენტოს ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში დაქვემდებარებულ ტყის ფონდში მიმდინარე ტყის ინვენტარიზაციის შესახებ 2017 წლის 18 ოქტომბრის აქტს (იხ., პ. 99), სააგენტოს ინსპექტირების ჯგუფის 2017 წლის 07 ნოემბრის აქტს (პ.100); ასევე მხარეთა მიმოწერას (პპ: 101-106).

111. აღსანიშნავია, რომ კომპანია არ ეთანხმება სააგენტოს პრეტენზიებს (მაგ, სააგენტოს ინსპექტირების ჯგუფის 2018 წლის 24 მაისის აქტს არ დაეთანხმა მოპასუხე კომპანიის დირექტორი გ. ბ–ია - პ.105). შესაბამისად, კომპანია უფლებამოსილია მისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში გააქარწყლოს სააგენტოს პრეტენზია მე-2-მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოებთან მიმართებით. ამასთან, ვინაიდან სააგენტოს პრეტენზიები ემყარება მისი ინიციატივით შექმნილი კომისიების აქტებს და მისივე წერილებს, რომლის სისწორესაც სადავოდ ხდიდა და სასამართლოშიც სადავოდ ხდის მოპასუხე კომპანია, ცხადია, მოპასუხის მიერ შეჯიბრებითობის პრინციპის ფარგლებში წარმოდგენილი მტკიცებულება მნიშვნელოვანია.

112. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოპასუხე კომპანიის 2018 წლის 4 ივნისის №06/04 წერილით დასმული საკითხის შესწავლის მიზნით კომისიამ იმსჯელა სატყეო სააგენტოს რიგი გადაწყვეტილებებისა და პროცესების მიზანშეწონილობაზე, მათ შორის, მიუთითა შემდეგი: „...კომისიისათვის გაუგებარი რჩება, რატომ არ გაითვალისწინა ინსპექტირების ჯგუფმა კომპანიის მიერ მიწოდებული ინფორმაცია, სადაც ახსნილი იყო ტყეკაფების მონიშვნის საფუძვლები, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ კომპანიისათვის მიცემულ დავალებაში განსაზღვრული იყო მიზნობრიობა - სანიტარული ჭრისთვის ტყეკაფის მონიშვნა, რაც ამ უკანასკნელმა კანონმდებლობის შესაბამისად განახორციელა. კომისიამ ვერ მიიღო დასაბუთებული პასუხი, რა მიზანს ემსახურებოდა მთლიანი ტერიტორიის (5828 ჰა) მონიშვნის მოთხოვნა კომპანიისაგან და ამ მოთხოვნის შეუსრულებლობის მიზეზით ხარვეზის დადგენა. მხოლოდ ის არგუმენტი, რომ ხელშეკრულებით კომპანიას ევალებოდა 5 828 ჰა-ზე ტყეკაფის მონიშვნა, არ არის საკმარისი. კითხვაზე თუ რამდენად არის მიზანშეწონილი მთლიანობაში სააგენტოს ქმედებები და გაწეული ხარჯები, როგორც სააგენტო აცხადებს, უცხოელი ექსპერტების კვლევა მათი თხოვნით ჩატარდა, რომლის შედეგები საბოლოოდ მან არ გაიზიარა. ასევე არ გაიზიარა, თავად ამ კომპანიის მიერ მოწოდებული ინფორმაცია (რაც დიდ წილად ემთხვეოდა ზემოხსენებული კვლევის შედეგებს), ამის პარალელურად სააგენტო აცხადებს, რომ შესაძლოა დამატებით სხვა ალტერნატიული კვლევები ჩაატაროს. მით უფრო, გაუგებარი ხდება, ასეთი თუნდაც მომავალში დაგეგმილი კვლევების გაუთვალისწინებლად ტყეკაფების მონიშვნის მოთხოვნა სრულ ტერიტორიაზე“. კომისიამ მიიჩნია, რომ 2018 წლის 24 მაისის ინსპექტირების ჯგუფის შედგენილი აქტი მიზანშეუწონელი და დაუსაბუთებელი იყო, არ იკვეთებოდა კონკრეტული არგუმენტები, რატომ ჩათვალა ჯგუფმა ისეთი გარემოება (მონიშნული ტყეკაფების მოცულობა), რომელიც კომპანიის მხრიდან დასაბუთებულად იყო ჩატარებული სპეციალური გამოკვლევის, სპეციალისტების დასკვნების მიხედვით და კანონმდებლობის მოთხოვნათა შესაბამისად. კომისია დაეთანხმა ავსტრიის ტყის კვლევითი ცენტრის მიერ წარმოდგენილ კვლევასა და ასევე, ადგილობრივი სპეციალისტების (იგულისხმება მოპასუხე კომპანია) მიერ ჩატარებული კვლევის შედეგების ინფორმაციას წაბლის დაავადებასთან დაკავშირებით ეფექტური მოვლითი ღონისძიებების თაობაზე. კომისიამ მიიჩნია, რომ საკითხი იყო ძალიან სენსიტიური და საჭიროებდა ფრთხილ მიდგომას. საქმეში არსებულმა ავსტრიელი სპეციალისტების კვლევამ და ადგილობრივი სპეციალისტების პოზიციამ ნათლად აჩვენა, რომ სანიტარული ჭრის გაუაზრებელი დაგეგმვა მიზანშეუწონელი იყო და საჭიროებდა ხანგრძლივ დაკვირვებას. კომისიამ მიიჩნია, რომ 2017 წლის 08 ივნისს გაფორმებული სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ №1 ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოთა მოცულობა მნიშვნელოვნად აღემატებოდა ამავე ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ დროს, რაც მიუთითებდა იმ ფაქტზე, რომ სააგენტოს მიერ თავიდანვე არასწორად იქნა შეფასებული სამუშაოთა მოცულობა და ამ სამუშაოებისათვის საჭირო დრო, ასევე, მოპასუხე კომპანიამ ვერ შეაფასა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოებისათვის საჭირო დრო და მონაწილეობა მიიღო ტენდერში. საბოლოოდ, კომისიამ წარმოადგინა შემდეგი დასკვნები და რეკომენდაციები:ა) დაუსაბუთებელია სააგენტოს მიერ 5 828 ჰა-ზე ტყეკაფის მონიშვნის მოთხოვნა, ასევე სააგენტოს ინსპექტირების ჯგუფის 2018 წლის 24 მაისის აქტი; ბ) მართვის ორგანომ შეუფერხებლად გააგრძელოს მოვლის ღონისძიებები ავსტრიის ტყის კვლევითი ცენტრის მიერ შემოთავაზებული დასკვნებისა და ადგილობრივი სპეციალისტების მიერ წარდგენილი მიდგომების გათვალისწინებით. მართვის ორგანოს მიერ წაბლნარი კორომების მდგომარეობის გაჯანსაღების მიზნით, ნებისმიერი სახის მანიპულაცია უნდა მოხდეს მხოლოდ მეცნიერულად დადასტურებული კვლევების საფუძველზე.

113. დადგენილია, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო მოპასუხეს უნდა შეესრულებინა 4 ეტაპად, საიდანაც მე-2 ეტაპი მოიცავდა ორ ვალდებულებას: 2017 წელს ტყის მოვლის ღონისძიებების განხორციელების მიზნით შპს „დ.ვ–ს“ ყოფილ სამოქმედო ტერიტორიაზე (5 825 ჰა - სამოქმედო ტერიტორია) სანიტარული ჭრების ტყეკაფების აღრიცხვის მასალების მომზადებას და ძირნაყარი ხე-ტყის მონიშნული ტყეკაფების აღრიცხვის მასალების მომზადებას. მეორე ეტაპის სამუშაოები უნდა დასრულებულიყო ხელშეკრულების გაფორმებიდან 120 კალენდარული დღეში, ანუ 2017 წლის 8 ოქტომბერს.

114. საქმეში წარმოდგენილი 2017 წლის 7 ნოემბრის აქტით ირკვევა, რომ 2017 წლის 7 ნოემბრის მდგომარეობით კომპანიის მიერ მე-2 ეტაპის სამუშაოები შესრულებული იყო ნაწილობრივ, კერძოდ, წარმოდგენილი იყო ძირნაყარი ხე-ტყის აღრიცხვის მასალები, ხოლო სანიტარული ჭრების მონიშნული ტყეკაფების მასალები წარმოდგენილი არ იყო.

115. მოპასუხემ მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების დაზუსტებული მასალები სააგენტოს წარუდგინა 2017 წლის 11 დეკემბერს, რომელიც სააგენტომ 2017 წლის 23 დეკემბერს შეამოწმა. სააგენტოს 2017 წლის 23 დეკემბრის აქტით დგინდება, რომ 2017 წლის 11 დეკემბრის მდგომარეობით, კომპანიას ჯეროვნად ჰქონდა შესრულებული მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების ერთი ნაწილი - ძირნაყარი ხე-ტყის აღრიცხვის მასალების მომზადება და ხარვეზი დაუდგინდა მხოლოდ მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების იმ ნაწილს, რომელიც სანიტარული ჭრების მონიშნული ტყეკაფების მასალების მომზადებას ითვალისწინებდა. ამასთან, ხარვეზი მდგომარეობდა იმაში, რომ არასწორად იყო მარკირებული ხე-მცენარეები (რიგ ხეებზე დამღა-ნუმერაცია დაფიქსირებული იყო ფესვის ყელის ზემოთ).

116. კომპანიამ 2018 წლის 2 აპრილს სააგენტოს წარუდგინა მე-2 ეტაპის (მონიშნული სანიტარული ჭრების) კორექტირებული დოკუმენტაცია და მიუთითა, რომ მის მიერ აღმოფხვრილი იყო სააგენტოს 2018 წლის 29 იანვრის №06/1936 წერილით დაფიქსირებული ხარვეზი (ხემცენარეების არასწორი დამღა-ნუმერაცია). აღნიშნული წერილის საფუძველზე შემსყიდველმა კვლავ განახორციელა სამუშაოების საველე და დოკუმენტალური შემოწმება და 2018 წლის 5 აპრილის აქტით დაადგინა, რომ სანიტარული ჭრების ტყეკაფებში აღრიცხული იყო სხვადასხვა ჯიშის ყველა ზეხმელი, ფაუტი დაზიანებული ხეები, ასევე, ძირნაყარი. ტყეკაფებში აღრიცხვის სამუშაოები შესრულებული იყო კანონმდებლობის შესაბამისად. თუმცა, ტყეკაფში არ იყო აღრიცხული ხმობადი ხეები.

117. სააგენტოს 2018 წლის 29 იანვრის №06/1936 წერილი, რომლითაც მოპასუხეს მიეთითა გამოსასწორებელი ხარვეზი, ხმობადი ხეების სანიტარული ჭრებისათვის აღრიცხვის შესახებ მითითებას არ შეიცავდა.

118. ამდენად, სააგენტოს 2018 წლის 5 აპრილის აქტით დგინდება, რომ კომპანიამ 2018 წლის 2 აპრილისათვის გამოასწორა სააგენტოს 2018 წლის 29 იანვრის №06/1936 წერილით დადგენილი ხარვეზი, თუმცა, სააგენტომ მიიჩნია, რომ შესრულება კვლავ ნაკლიანი იყო და შესრულების ნაკლი მდგომარეობდა მასში, რომ სანიტარული ჭრების ტყეკაფში არ იყო აღრიცხული ხმობადი ხეები. ხოლო, 2018 წლის 24 მაისის აქტში სააგენტომ მიუთითა, რომ მოპასუხეს არ ჰქონდა მონიშნული ზეხმელი, ძლიერ ფაუტი და მავნებლებით ძლიერ დაავადებული ხეები შპს „დ.ვ–ს“ ყოფილ მთელ სამოქმედო ტერიტორიაზე (5825 ჰა ფართობი), რაც სააგენტოს პირდაპირ ინტერესს წარმოადგენდა.

119. სანიტარული ჭრების ტყეკაფში ხმობადი ხეების აღურიცხაობის საფუძვლად მოპასუხე კომპანიამ მიუთითა შემდეგი გარემოებები: სადავო ხელშეკრულების ფარგლებში, კომპანიამ განახორციელა ტყის დეტალური ინვენტარიზაცია და ფიტოპათოლოგიური კვლევა, რის საფუძველზეც სრულად 5 825 ჰა ფართობზე სათითაოდ ტყის უბნების მიხედვით დაიგეგმა ტყის აღდგენა-განახლების (გადარჩენის) სატყეო სამეურნეო ღონისძიებები გაბატონებული სახეობების გათვალისწინებით. ამ ღონისძიებების ნუსხაში ერთ-ერთ ღონისძიებად დადგენილია სანიტარული ჭრა, რისთვისაც ხორციელდება მოსაჭრელი ხეების აღრიცხვის და მონიშვნის სამუშაოები (ტყეკაფის მონიშვნა დოკუმენტირება).

120. ხელშეკრულებისა და ტექნიკური დავალების მიხედვით კომპანიას 5 825 ჰა ფართობზე უნდა შეესწავლა ტყის მდგომარეობა და მიღებულ მონაცემებზე დაყრდნობით და დასაბუთებული აუცილებლობის შემთხვევაში, უნდა აღერიცხა და მოენიშნა სანიტარიული ჭრით მოსაჭრელი ხეები (სანიტარიული ტყეკაფის მონიშვნა-დოკუმენტირება). ამასთან, უნდა დაედგინა ამ ღონისძიების განხორციელების აუცილებლობა, როგორც ეს მოთხოვნილია საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 13 აგვისტოს „ტყის მოვლისა და აღდგენის წესის შესახებ" N241 დადგენილების მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის და მე-6 მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე (("ე) სანიტარიული ჭრა - უნდა განხორციელდეს სპეციალური გამოკვლევისა და წინასწარი აღრიცხვის საფუძველზე კორომების სანიტარიული მდგომარეობის გაუმჯობესების აუცილებლობის შემთხვევაში და გულისხმობს განსაზღვრული უბნის ტერიტორიაზე ზეხმელი, ხმობადი, ძლიერ ფაუტი და მავნებლებით ძლიერ დაუზიანებული - ხეების მოჭრას“). სანიტარიული მდგომარეობის გაუმჯობესების აუცილებლობა გულისხმობს ტყის ჯანსაღი ნაწილის გადარჩენას დაავადებული ხეების მექანიკური მოშორების (სანიტარიული ჭრა) გზით. იმის გათვალისწინებით, რომ წაბლის სახეობის ხე-მცენარეები სამოქმედო ტერიტორიაზე 100% დაზიანებულია (დაავადებულია) წაბლის კიბოთი და დავადების ხარისხი ვარირებს ძლიერიდან - საშუალომდე სანიტარიული ჭრების, როგორც პირველი რიგის სატყეო სამეურნეო ღონისძიებად დაგეგმვის დასაბუთებული აუცილებლობა არ არსებობს, რაც დასტურდება წაბლის დაავადების მართვის თანამედროვე პრაქტიკით და მათ შორის შემსყიდველის მიერ დაქირავებული ავსტრიელი ექსპერტების ექსპერტიზის დასკვნით (იხ: შესაგებლის დანართი: 6). აღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნა მომზადდა უშუალოდ ხელშეკრულებით განსაზღვრული 5 825 ჰა ფართობის შესწავლაზე დაყრდნობით და დასკვნით ნაწილში სანიტარიული ჭრა შეფასებულია როგორც წაბლის ტყის გადარჩენის კონტრპროდუქტიული ღონისძიება. შესაბამისად, კომპანია ვალდებულებების შესრულებას მოეკიდა განსაკუთრებული სიფრთხილით. სანიტარიული ჭრა, როგორც ტყის მოვლის ღონისძიება დაიგეგმა და განხორციელდა (სანიტარიული ჭრის ტყეკაფების მონიშვნა) მხოლოდ 144,8 ჰა ფართობზე და მხოლოდ ისეთ კორომებში, სადაც ღონისძიებას ექნებოდა შედეგი.

121. ყოველივე ზ/აღნიშნული გამორიცხავდა სატყეო-სამეურნეო ღონისძიების დაგეგმვის გარეშე სანიტარიული ჭრის ტყეკაფების მონიშვნის შესაძლებლობას ან აუცილებლობას. ამასთანავე, არც ხელშეკრულებით და არც ტექნიკური დავალებით არ განსაზღვრულა მოსანიშნი ტყეკაფების ფართობი (ან მოცულობა) და განისაზღვრა მხოლოდ სამოქმედო ტერიტორია 5 825 ჰა ოდენობით. ამასთან, ამ ფართობზე დაავადებული წაბლის ტყის კორომები შეადგენს დაახლოებით ნახევარს ანუ 2 900ჰა-ს და გაურკვევლია რის საფუძველზე ითხოვდა შემსყიდველი მთელი ფართობის მონიშვნას, მით უფრო, იმის გათვალისწინებით, რომ მხოლოდ 2018 წლის 24 მაისის აქტში დააფიქსირა ინსპექტირების ჯგუფმა სანიტარიული ჭრის ტყეკაფების ფართობების სიმცირესთან დაკავშირებული პრეტენზია-ხარვეზი. თავად სააგენტოს ინიციატივით მოწვეული ავსტრიელი ექსპერტების მიერ მომზადებულ დასკვნაში დაფიქსირდა, რომ შესაძლებელია წაბლის კორომების გადარჩენა დაავადების მართვის გზით და ნებისმიერი სანიტარული ჭრების განხორციელება, სპეციალური ლაბორატორიული კვლევის გარეშე, დაავადებასთან ბრძოლაში კონტრპროდუქტიულად არის მიჩნეული. იმ გარემოების შესაფასებლად, დაარღვია თუ არა მოპასუხე კომპანიამ სანიტარული ჭრებისთვის ხმობადი ხეების აღრიცხვის განუხორციელებლობით მომსახურების მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული ვალდებულება,მხედველობაში იქნა მიღებული საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს იმერეთის რეგიონში „მელნისებური ავადმყოფობით“ გამოწვეული წაბლის ტყის კორომების ძლიერ დეგრადაციასთან დაკავშირებული საკითხის შემსწავლელი კომისიის 2018 წლის 31 ივლისის დასკვნა, რომლითაც დარგის კომპეტენტური სპეციალისტებით დაკომლექტებული კომისია დაეთანხმა ავსტრიის ტყის კვლევითი ცენტრის მიერ წარმოდგენილ კვლევასა და ასევე, კომპანიის მიერ ჩატარებული კვლევის შედეგების ინფორმაციას წაბლის დაავადებასთან დაკავშირებით ეფექტური მოვლითი ღონისძიებების თაობაზე. კომისიამ მიიჩნია, რომ საკითხი იყო ძალიან სენსიტიური და საჭიროებდა ფრთხილ მიდგომას. კომისიის დასკვნის თანახმად, საქმეში არსებულმა ავსტრიელი სპეციალისტების კვლევამ და ადგილობრივი სპეციალისტების (შპს „მ..“-ის) პოზიციამ ნათლად აჩვენა, რომ სანიტარული ჭრის გაუაზრებელი დაგეგმვა მიზანშეუწონელი იყო და საჭიროებდა ხანგრძლივ დაკვირვებას, კერძოდ, კომისიამ, სადავო საკითხის დეტალური შესწავლის შედეგად, დასკვნისა და რეკომენდაციის სახით დაადგინა: ა) დაუსაბუთებელია სააგენტოს მიერ 5 828 ჰა-ზე ტყეკაფის მონიშვნის მოთხოვნა, ასევე, სააგენტოს ინსპექტირების ჯგუფის 2018 წლის 24 მაისის აქტი; ბ) მართვის ორგანომ შეუფერხებლად გააგრძელოს მოვლის ღონისძიებები ავსტრიის ტყის კვლევითი ცენტრის მიერ შემოთავაზებული დასკვნებისა და ადგილობრივი სპეციალისტების მიერ წარდგენილი მიდგომების გათვალისწინებით. მართვის ორგანოს მიერ წაბლნარი კორომების მდგომარეობის გაჯანსაღების მიზნით, ნებისმიერი სახის მანიპულაცია უნდა მოხდეს მხოლოდ მეცნიერულად დადასტურებული კვლევების საფუძველზე (ტ. 1, სფ. 181-190).

122. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნებს იმ ნაწილში, რომ ზ/აღნიშნული დასკვნით კომისიურად არის განმტკიცებული კომპანიის პოზიცია იმის შესახებ, რომ მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული „სამუშაოების დახარვეზება“ (2018 წლის 24 მაისის აქტით) სააგენტოს მხრიდან იყო დაუსაბუთებელი, რაც სააგენტოს 2018 წლის 24 მაისის აქტს არალეგიტიმურად აქცევდა. დამკვეთმა კი, 2018 წლის 4 ივნისის წერილით სწორედ, 24.05.2018 წლის აქტით გათვალისწინებული ხარვეზის გამოუსწორებლობის გამო ხელშეკრულება ცალმხრივად შეწყვიტა. კომპანიის აღნიშნული პოზიცია მე-2 და მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოებთან დაკავშირებით (იხ: გადაწყვეტილების 37-ე ფაქტობრივი გარემოება) ასევე დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი ავსტრიელი ექსპერტების დასკვნითაც, რომელიც ადასტურებს სააგენტოს მხრიდან ხელშეკრულების ვადამდე ცალმხრივად შეწყვეტის დაუსაბუთებლობას. შესაბამისად, მოპასუხის მიერ მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების ფარგლებში სანიტარული ჭრის ტყეკაფებში ხმობადი ხეების აღურიცხავობა არ უნდა შეფასდეს შესრულების ხარვეზად, რადგან კომპანიის სახელშეკრულებო ვალდებულებას წარმოადგენდა დაავადებული წაბლნარი ტყეების აღდგენა-განახლების პროგრამის ფარგლებში არსებული მდგომარეობის შესაფასებლად საპროექტო ტერიტორიის სპეციალური გამოკვლევა და ტყის ეკოსისტემის აღდგენის პროექტის შემუშავება (იხ: ხელშეკრულების პირველი მუხლი), რომლის ფარგლებშიც კომპანიამ მიიჩნია, რომ ხმობადი წაბლის ხეების სანიტარული ჭრის ღონისძიება იყო გაუმართლებელი. მოპასუხის ამგვარი პოზიცია გაზიარებულია როგორც უცხოელი (ავსტრიელი) სპეციალისტების, ისე, საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს იმერეთის რეგიონში „მელნისებური ავადმყოფობით“ გამოწვეული წაბლის ტყის კორომების ძლიერ დეგრადაციასთან დაკავშირებული საკითხის შემსწავლელი კომისიის 2018 წლის 31 ივლისის დასკვნით.

123. ზემოაღნიშნული გარემოებების საფუძველზე საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოები შესრულებულად უნდა ჩაითვალოს 2018 წლის 2 აპრილს, როდესაც კომპანიამ გამოასწორა სააგენტოს 2018 წლის 29 იანვრის №06/1936 წერილით დადგენილი ხარვეზი და მოსარჩელეს კორექტირებული მასალები წარუდგინა (გასაჩივრებული გადაწყ. იხ. ს.ფ. 146, პ.42).

124. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

125. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამრთლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62).

126. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, განაპირობებს მის სამართლებრივ მოწესრიგებას სსკ-ის 629 I, 636-ე და 648-ე მუხლების საფუძველზე.

127. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონმდებლობა ითვალისწინებს სამუშაოს შესრულების ტიპის ისეთ ხელშეკრულებას, როგორიცაა ნარდობა. ნარდობის ხელშეკრულება, ნასყიდობის ხელშეკრულების მსგავსად, ერთერთი ყველაზე უფრო მეტად გავრცელებული ხელშეკრულებაა სასაქონლო-ფულად ფასეულობათა ბრუნვის სფეროში. ნარდობის ხელშეკრულება აწესრიგებს უშუალოდ წარმოების პროცესში წარმოშობილ ურთიერთობებს, რადგან იგი დაკავშირებულია მენარდის ვალდებულებასთან - შეასრულოს ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაო და გადასცეს შემკვეთს შეთანხმებული საზღაურის მიღების პირობით შესრულებულისამუშაოს შედეგი (იხ. დამატებით: ზ. ძლიერიშვილი, ნარდობის ხელშეკრულება, თბილისი, 2016, გვერდი 26).

128. სსკ-ის 629-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ნარდობა, როგორც სამუშაოს შესრულების ტიპის ხელშეკრულება, არის კონსენსუალური, ორმხრივი და სასყიდლიანი ხელშეკრულება. (შდრ: სუსგ №ას-240-2023, 21 მარტი, 2023 წ. პ.10).

129. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ნარდობა დაკავშირებულია მენარდის ვალდებულებასთან - შეასრულოს ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაო და გადასცეს შემკვეთს შეთანხმებული საზღაურის მიღების პირობით შესრულებული სამუშაოს შედეგი. შემკვეთი კი სსკ-ის 648-ე მუხლის თანახმად, მოვალეა გადაუხადოს მენარდეს საზღაური სამუშაოს შესრულების შემდეგ, თუ ხელშეკრულება არ ითვალისწინებს ნაწილ-ნაწილ გადახდას“ (შდრ: სუსგ №ას-1522-2019, 12 თებერვალი, 2021 წელი, პ.34.).

130. საკასაციო პალატას მიაჩნია, კასატორს არ აქვს წარმოდგენილი დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია (შდრ: სუსგ №ას-1504-2022,10 მარტი, 2023 წელი, პპ: 40-43) მე-2-მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულებისა და მათი ღირებულების ანაზღაურების ნაწილში. შესაბამისად, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს წინამდებარე გადაწყვეტილების პპ.55-56-ში განვითარებულ სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ ამ ნაწილში სააგენტოს წარმოეშვა ხელშეკრულებით გათვალსწინებული ოდენობით (ჯამური ღირებულება ორივე ეტაპისთვის 81 124.40 ლარს შეადგენს) ანაზღაურების ვალდებულება.

131. რაც შეეხება, პირგასამტეხლოს ნაწილში წარმოდგენილ საკასაციო პრეტენზიას, კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას პირგასამტეხლოს შემცირების ნაწილში და აღნიშნავს, რომ მოპასუხის მხრიდან სახეზეა ვალდებულების დარღვევა (არაჯეროვანი შესრულება და ვადაგადაცილება), რაც ხელშეკრულების მე-11 მუხლის 11.1, 11.2 პუნქტების საფუძველზე წარმოშობს მოპასუხე კომპანიისათვის პირგასამტეხლოს დარიცხვის წინაპირობებს ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე შეუსრულებელი ვალდებულების ღირებულების 0,1%-ის ოდენობით და არაჯეროვანი შესრულებისთვის ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 0,5%-ის ოდენობით, რამაც საერთო ჯამში შეადგინა, 43419.21 ლარი.

132. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ ნაწილში, კასატორმა წარმოადგინა ნაწილობრივ დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, შემდეგ გარემოებათა გამო:

133. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 417-ე მუხლი (პირგასამტეხლო არის მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა, რომელიც მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის).

134. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

135. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსი აღიარებს და ეფუძნება „pacta sunt servanda-ს“ (ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს) პრინციპს, რომლის თანახმად ხელშეკრულების მხარემ, რომელმაც იკისრა ვალდებულება, უნდა შეასრულოს ხელშეკრულებით მისივე ნებით შეთანხმებული უფლება-მოვალეობები. სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა ვალდებულების დარღვევაა. სამოქალაქო კანონმდებლობა ვალდებულების დარღვევის პრევენციისათვის ითვალისწინებს მოთხოვნის უზრუნველყოფის სანივთო და ვალდებულებით სამართლებრივ საშუალებებს, რომლებიც ვალდებულების შესრულებას ემსახურებიან და რომელთა შერჩევა მხარეთა ნებაზეა დამოკიდებული. ასეთ საშუალებათა რიგს განეკუთვნება ვალდებულების უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალება პირგასამტეხლო (შდრ. სუსგ №ას-1079-2019, 30 სექტემბერი, 2019).

136. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პირგასამტეხლო წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების მიმართ მხარის შესაბამისი ინტერესის უზრუნველყოფის საშუალებას, რომლის გადახდის ვალდებულების წარმოშობა დაკავშირებულია ვალდებულების დარღვევასთან. პირგასამტეხლო ეკისრება მხარეს იმ დროიდან, როდესაც უნდა ყოფილიყო შესრულებული დარღვეული ვალდებულება – ამ ვალდებულების შესრულებამდე. პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრისას ყურადღება ექცევა რამდენიმე გარემოებას. მათ შორის: ა) პირგასამტეხლოს, როგორც სანქციის ხასიათის მქონე ინსტრუმენტის ფუნქციას, თავიდან აიცილოს დამატებით ვალდებულების დამრღვევი მოქმედებები; ბ) დარღვევის სიმძიმესა და მოცულობას და კრედიტორისათვის წარმოქმნილი საფრთხის ხარისხს; გ) ვალდებულების დამრღვევი პირის ბრალეულობის ხარისხს; დ) პირგასამტეხლოს ფუნქციას, მოიცვას თავის თავში ზიანის ანაზღაურება. პირგასამტეხლოს ოდენობაზე მსჯელობისას გასათვალისწინებელია მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ხანგრძლივობა (შდრ. სუსგ№ას-1451-1371-2017, 13 ნოემბერი, 2018; №ას-848-814-2016, 28 დეკემბერი, 2016).

137. ქართულ კანონმდებლობაში პირგასამტეხლოს ორმაგი ფუნქცია გააჩნია: ერთი მხრივ, მას ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების უზრუნველსაყოფად პრევენციული დატვირთვა აქვს ანუ, პირგასამტეხლოს დაკისრების რისკი ფსიქოლოგიურად ზემოქმედებს ვალდებულ პირზე და აიძულებს ვალდებულება ჯეროვნად შეასრულოს. პირგასამტეხლოს ფსიქოლოგიური ზემოქმედების ეფექტი სწორედ იმაში ვლინდება, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ვალდებულ პირს რეპრესიული ხასიათის სანქცია ეკისრება. პირგასამტეხლოს მეორე ფუნქცია განცდილი ზიანის მარტივად და სწრაფად ანაზღაურებაში მდგომარეობს. იგი ერთგვარ სანქციასაც წარმოადგენს. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, სანქციად ქცეული პირგასამტეხლო ვალდებულ პირს უპირობოდ ეკისრება, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა კრედიტორმა ზიანი ამ დარღვევის შედეგად (შდრ. სუსგ№ას-428-428-2018, 13 ივლისი, 2018; №ას-1158-1104-2014, 06.05.2015; №ას-1265-1187-2015, 10.02.2016).

138. საკასაციო პალატამ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ: „პირგასამტეხლოს მიზანია ვალდებულების შეუსრულებლობის ან ვალდებულების დარღვევის თავიდან აცილება, ხოლო ვალდებულების დარღვევის პირობებში ე.წ „პრეზუმირებული მინიმალური ზიანის“ ანაზღაურების უზრუნველყოფა, რაც, რაღა თქმა უნდა, არ წარმოადგენს ფაქტობრივი ზიანის ეკვივალენტ ფულად თანხას და არც ფაქტობრივად დამდგარი ზიანის ანაზღაურებას ემსახურება“ (შეადრ: სუსგ №ას-1597-2019, 13 დეკემბერი, 2019 წელი).

139. პირგასამტეხლოს მოთხოვნა დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარღვევის როგორც იდენტიფიცირება, ისე მისი დადგენაა შესაძლებელი, ხოლო ასეთი მოთხოვნის დაყენება კი არ უნდა მოდიოდეს შეუსაბამობაში საკანონმდებლო დანაწესებთან. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის თვალსაზრისით ყურადსაღებია მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევის საკითხი. ვალდებულების დარღვევა შეიძლება გამოიხატოს როგორც ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულებაში, ასევე ვალდებულების შეუსრულებლობაში. პირგასამტეხლოს დაკისრებისათვის ვალდებულების დარღვევა (შესურულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულება) აუცილებლად მოვალის ბრალეულობით უნდა იქნეს გამოწვეული. თუ არ დადგინდება მოვალის ბრალი, მაშინ მის მიმართ პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნასაც არ ექნება სამართლებრივი საფუძველი (იხ. სერგი ჯორბენაძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდესის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 417, ველი 23-26). პირგასამტეხლოს დაკისრება ხდება ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში. შესაბამისად, პირგასამტეხლოს დაკისრება მოაზრებულია მხოლოდ ძირითადი ან/და დამატებითი ვალდებულების დარღვევისას (იხ. გიორგი ვაშაკიძე, სამოქალაქო კოდექსის გართულებულ ვალდებულებატა სისტემა, თბილისი, 2010, გვერდი. 232). მტკიცების ტვირთის განაწილების მხრივ კრედიტორმა უნდა ამტკიცოს ვალდებულების დარღვევა და პირგასამტეხლოს თაობაზე წერილობითი შეთანხმების არსებობა, ხოლო მოვალის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება ან მისი ბრალეულობის გამორიცხვა. (იხ. ქეთევან მესხიშვილი, კერძო სამართლის აქტუალური საკითხები, ტომი I, თბილისი, 2020, გვერდი 93).

140. საკასაციო პალატა დოქტრინასა და სასამართლო პრაქტიკაზე დაყრდნობით განმარტავს, რომ პირგასამტეხლოზე უფლება აქცესორული უფლებაა. ეს იმას ნიშნავს, რომ არ არსებობს პირგასამტეხლო ძირითადი უფლების გარეშე. პირგასამტეხლო ძირითადი უფლების სამსახურშია. ამიტომაც დაუშვებელია პირგასამტეხლოს მოთხოვნის განხორციელება ძირითადი უფლების გარეშე (იხ. ქეთევან მესხიშვილი, კერძო სამართლის აქტუალური საკითხები, ტომი I, თბილისი, 2020, გვერდი 89).პირგასამტეხლო დამატებითი (აქცესორული) ვალდებულებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მისი წარმოშობა და ნამდვილობა ძირითადი ვალდებულების არსებობაზეა დამოკიდებული (იხ: ირაკლი რობაქიძე, სახელშეკრულებო სამართალი, გამომცემლობა „მერიდიანი“, 2014წ., გვ. 590).

141. პირგასამტეხლოს აქცესორული ბუნება განაპირობებს იმ ფაქტსაც, რომ მისი დაკისრების წინაპირობას წარმოადგენს მოვალის მიერ ვალდებულების ბრალეულად დარღვევა. პირგასამტეხლო უსაგნო იქნება, როცა მოვალის ბრალის გარეშე ვალდებულება ვერ შესრულდება ან ხელშეკრულება გაუქმდება. პირგასამტეხლოთი ვალდებულების უზრუნველყოფა სულაც არ ცვლის პასუხისმგებლობის საერთო საფუძველს. ამიტომაცაა, რომ თუკი ძირითადი ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის ან არაჯეროვანი შესრულებისათვის მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა, მაშინ მას არც პირგასამტეხლოს გადახდა დაეკისრება (იხ. ლადო ჭანტურია, საქართველოს სამოქლქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მესამე, მუხლი 417, თბილისი, 2001, გვ. 489-490; ქეთევან მესხიშვილი, კერძო სამართლის აქტუალური საკითხები, ტომი I, თბილისი, 2020, გვერდი 89;სუსგ 31 მაისი, 2022 წ. საქმე №ას-1006-2021, პ.17).

142. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ კომპანიას მე-2 ეტაპის სამუშაოები უნდა დაესრულებინა 2017 წლის 8 ოქტომბერს, ხოლო მე-3 ეტაპის სამუშაოები 30 დღის შემდეგ, ანუ 2018 წლის 09 ნოემბერს. დადგენილია, რომ 2017 წლის 8 ოქტომბრიდან 2018 წლის 02 აპრილამდე ვადაგადაცილებულ დღეთა რაოდენობა შეადგენს 174 დღეს და ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით დადგენილი პირგასამტეხლოს დაანგარიშებაც, სწორედ, აღნიშნულ პერიოდზე უნდა მოხდეს, რაც განსახილველ შემთხვევაში, 7 057.80 ლარს შეადგენს (40562.2-ის 0.1% * 174 დღეზე). ასევე, დადგენილია, რომ მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილება (2017 წლის 09 ნოემბრიდან 2018 წლის 02 აპრილამდე) შეადგენს 144 დღეს, რომლის გათვალისწინებითაც ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით დადგენილი პირგასამტეხლოს ოდენობა 5 840.95 ლარს (40562.2-ის 0.1% * 144 დღეზე) შეადგენს. ჯამში, მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილებისათვის პირგასამტეხლოს ოდენობა 12 898.75 ლარს შეადგენს (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების პპ.57-58).

143. მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილებისა და არაჯეროვანი შესრულებისთვის კომპანიისათვის დაკისრებულ პირგასამტეხლოსთან (6 103.48 ლარი + 737.492 ლარი) დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ, რადგან ნარდობის ხელშეკრულების შეწყვეტის ინიციატორი თავად შემკვეთი იყო, კომპანიას ამ ნაწილში, პირგასამტეხლო საერთოდ არ უნდა დაკისრებოდა, თუმცა, ვინაიდან გადაწყვეტილება აღნიშნულ ნაწილში კომპანიას სააპელაციო საჩივრით არ გაუსაჩივრებია, სააპელაციო პალატამ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის საფუძველზე, ვერ გადასინჯა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა აღნიშნულ ნაწილში. სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 420-ე, 417-ე, 418-ე მუხლების ერთობლივი ანალიზის საფუძველზე აღნიშნა, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სააგენტოს ვალდებულების შეუსრულელობით რაიმე ზიანი არ მისდგომია, კომპანიას არამართლზომიერად დაეკისრა მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების ვადაგადაცილებისათვის პირგასამტეხლო (6013.48 + 737.49 ლარი).

144. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების ვადაგადაცილებისათვის პირგასამტეხლოს სახით 12 898.75 ლარის მოთხოვნა არაგონივრულია და სახეზეა პირგასამტეხლოს, როგორც შეუსაბამოდ მაღალი ოდენობის, შემცირების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი. ამ ნაწილში, პირგასამტეხლოს სახით მოპასუხისთვის 5 000.00 ლარის დაკისრება სრულად უზრუნველყოფს შესასრულებელი ვალდებულების დარღვევისათვის გონივრული, პროპორციული და სამართლიანი პირგასამტეხლოს ფუნქციის შესრულებას და შეესაბამება მოპასუხის მიერ დაგვიანებით შესრულებელი ვალდებულებისათვის პასუხისმგებლობის სახით დაწესებულ საზღაურს. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტი, რომლითაც სააგენტოს სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოპასუხე კომპანიას დაეკისრა პირგასამტეხლო - 17 263.95 ლარის ოდენობით, მოპასუხის მიერ გასაჩივრებული იყო ნაწილობრივ, 9 775.49 ლარის ნაწილში; ამდენად, გადაწყვეტილება მოპასუხეს არ გაუსაჩივრებია 7 488.46 ლარის ნაწილში (17 263.95 - 9 775.49). აღნიშნულისა და ამ გადაწყვეტილების ზემოთ მითითებულ პუნქტში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, კომპანიისათვის სააგენტოს სასარგებლოდ დაკისრებული პირგასამტეხლოს საბოლოო ოდენობა სააპელაციო სასამართლომ 12 488.46 ლარით (7 488.46 + 5 000.00) განასაზღვრა (იხ. წინამდებარე გადწყვეტილების პპ.60-62).

145. კასატორი სადავოდ ხდის სასამართლოს მიერ სსკ-ის 420-ე მუხლის გამოყენების მართებულობას. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ამ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობას შეაფასებს მხოლოდ სამართლებრივი თვალსაზრისით, კერძოდ, რამდენად არსებობდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს შემცირების კანონით გათვალისწინებული წინაპირობა.

146. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 420-ე მუხლის მიხედვით, პირგასამტეხლოს შემცირების უფლება სასამართლოს აქვს მინიჭებული. ეს ის იშვიათი გამონაკლისთაგანია, როდესაც კანონი სახელშეკრულებო თავისუფლებაში ჩარევას დასაშვებად მიიჩნევს, თუმცა, ამგვარი ჩარევა გარკვეულ შეზღუდვებს ექვემდებარება (იხ. ს.ჯორბენაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, 2019 წელი, გვ. 800). კანონის სიტყვასიტყვითი განმარტების შედეგად, მაღალი პირგასამტეხლო არ მცირდება. შემცირებას მხოლოდ „შეუსაბამოდ მაღალი“ პირგასამტეხლო ექვემდებარება. პირგასამტეხლო შეუსაბამოდ მაღალია თუ არა, შეფასებითი კატეგორიაა და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში საქმის გარემოებების ერთობლივი ანალიზის შედეგად წყდება. ამასთან, შეფასების მიზნებისათვის მხედველობაში მიიღება პირგასამტეხლოს აშკარა შეუსაბამობა ვალდებულების დარღვევის შედეგებთან, რაც შეიძლება გამომდინარეობდეს პირგასამტეხლოს განსაკუთრებით მაღალი პროცენტიდან, ზიანის უმნიშვნელო ოდენობიდან, და ა.შ. მნიშვნელობა ენიჭება ნაკისრი ვალდებულების დარღვევაში მოვალის ბრალის ხარისხსაც, აგრეთვე გასათვალისწინებელია მოვალის ეკონომიკური მდგომარეობა. თუ მოსამართლე მივა იმ დასკვნამდე, რომ პირგასამტეხლოს ოდენობა შეუსაბამოდ მაღალია, იგი შეამცირებს მას იმ ოდენობამდე, რომელსაც ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერად და სამართლიანად მიიჩნევს (შდრ. ირაკლი რობაქიძე, სახელშეკრულებო სამართალი, თანაავტორობით, თბილისი, 2014, გვ. 604, 605.).

147. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პირგასამტეხლოს შემცირება არ გულისხმობს მის გაუქმებას. პირგასამტეხლოს შემცირების საფუძველია, ერთი მხრივ, ის, რომ კრედიტორი პირგასამტეხლოს მიღებით არ გამდიდრდეს და მოვალეს არ დააწვეს მძიმე ტვირთად პირგასამტეხლოს გადახდა, (შესაბამისად, პირგასამტეხლო არ იქცეს ერთგვარ სადამსჯელო ღონისძიებად), ხოლო მეორე მხრივ კი, – პირგასამტეხლო იყოს ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი, საპირწონე და გონივრული. აღნიშნულში მოიაზრება სახელშეკრულებო თანასწორობისა და სამართლიანობის პრინციპის დაცვით პირგასამტეხლოს გონივრულ ოდენობამდე შემცირება. აღსანიშნავია, რომ პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს მიერ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში გარემოებათა ყოველმხრივი შეფასების შედეგად დგინდება და რაიმე განსხვავებული სტანდარტი, რომელიც განაზოგადებს პირგასამტეხლოს მათემატიკურ მაჩვენებელს სასამართლო პრაქტიკით არ არის დადგენილი. სასამართლომ უნდა დაიცვას ის სამართლიანი ბალანსი, რომელიც სამოქალაქო-სამართლებრივი ვალდებულების დარღვევას მოჰყვა.

148. იმისათვის, რომ სასამართლომ შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო, კრედიტორის მოთხოვნა პირგასამტეხლოს გადახდაზე წარმოშობილი უნდა იყოს, ე.ი. ძირითადი ვალდებულება უნდა იქნეს დარღვეული. პირგასამტეხლოს შემცირება მის წარმოშობამდე ანუ ძირიადი ვალდებულების დარღვევამდე, დაუშვებელია (შდრ. Friesecke, in Palandt, BGB Komm., 78 Aufl., 2018., §343, Rn.5). სწორედ დარღვევის მომენტიდან ეკისრება მოვალეს პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება და სწორედ ამ მომენტიდან ხდება იგი შესასრულებლად მძიმე ან შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო. გარდა ამისა, სსკ-ის 420-ე მუხლის გამოყენებისათვის აუცილებელ წინაპირობად გვევლინება ის გარემოება, რომ პირგასამტეხლო არ უნდა იყოს უკვე გადახდილი მოვალის მიერ. უკვე გადახდილი პირგასამტეხლოს შემცირება სასამართლოს მიერ, გამორიცხულია. აღნიშნული დასკვნის საფუძველს წარმოადგენს ის გარემოება, რომ მოვალის მხრიდან პირგასამტეხლოს შემცირების მოთხოვნას ეფუძნება სწორედ იმას, რომ დაკისრებული პირგასამტეხლო შესასრულებლად მძიმეა მოვალისათვის. იმ შემთხვევაში კი, როდესაც მოვალე ნებაყოფლობით იხდის პირგასამტეხლოს, ამ გადახდით იგი ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ პირგასამტეხლო მას შეუსაბამოდ მაღლად არ მიაჩნია (შდრ. სუსგ №ას-1527-2018, 31 იანვარი, 2019 წელი).

149. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 420-ე მუხლის დანაწესი იმპერატიულია, შესაბამისად, მხარეებს არ გააჩნიათ უფლებამოსილება, თავიანთი შეთანხმებით გამორიცხონ იგი. სსკ-ის 420-ე მუხლით გათვალისწინებული მოწესრიგება, არ გამოიყენება კანონით გათვალისწინებულ პირგასამტეხლოსთან მიმართებით.

150. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლო პირგასამტეხლოს შემცირების თაობაზე, მოპასუხის მიერ დაყენებული მოთხოვნის საფუძველზე მსჯელობს. ასეთი მოთხოვნა შეიძლება მითითებული იქნეს, როგორც შესაგებელში, ასევე პირველ ინსტანციაში საქმის მომზადების დამთავრებამდე მოპასუხის მიერ აღძრულ შუამდგომლობაში. (შდრ: სუსგ №ას-576-2022, 7 ივლისი, 2022 წელი). ცალკეულ შემთხვევებში ასეთი მოთხოვნის დაყენება სარჩელითაცაა შესაძლებელი, მაგალითად, ნოტარიუსის მიერ გაცემულ სააღსრულებო ფურცელში ცვლილებების შეტანა (პირგასამტეხლოს გონივრულ ოდენობამდე შემცირება). პირგასამტეხლოს შემცირების თაობაზე მოთხოვნის დაყენებასთან ერთად, მხარემ უნდა დაასაბუთოს, რას ეფუძნება ასეთი მოთხოვნა, ანუ მტკიცების ტვირთი პირგასამტეხლოს გონივრულ ოდენობამდე შემცირების თაობაზე, ეკისრება ვალდებულ პირს (მოვალეს) (იხ. სუსგ №ას-888-2020, 10 დეკემბერი, 2020).

151. როგორც ვალდებულების დარღვევის მნიშვნელობა, სახელშეკრულებო ინტერესის შინაარსისა და ფარგლების განმარტება და დადგენილ პირგასამტეხლოს ოდენობასთან მისი ადეკვატურობა (კრედიტორის მტკიცების ტვირთი), ისე ვალდებულების დარღვევის ხარისხის შეუსაბამობა პირგასამტეხლოს ოდენობასთან (მოვალის მტკიცების ტვირთი), არის უმნიშვნელოვანესი შეფასებითი კატეგორიები, რომელზეც თავად მხარეებმა უნდა შეუქმნან მოსამართლეს დასაბუთებული წარმოდგენა და მიანიჭონ მას მხარეთა ნების განმარტების შესაძლებლობა (იხ: ნათია ჩიტაშვილი, პირგასამტეხლოსა და ზიანის მოთხოვნათა სახელშეკრულებო ინტერესის უზრუნველმყოფი ფუნქცია. შედარებითი სამართლის ჟურნალი 2/2020, გვ.17; ასევე იხ.: სუსგ №ას-827-2021, 03.12.2021წ.).

152. პირგასამტეხლოს შემცირების საფუძველია, ერთი მხრივ, ის რომ კრედიტორი პირგასამტეხლოს მიღებით არ გამდიდრდეს და მოვალეს არ დააწვეს მძიმე ტვირთად პირგასამტეხლოს გადახდა (შესაბამისად, პირგასამტეხლო არ იქცეს ერთგვარ სადამსჯელო ღონისძიებად), ხოლო მეორე მხრივ კი – პირგასამტეხლო იყოს ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი, საპირწონე და გონივრული. აღნიშნულში მოიაზრება სახელშეკრულებო თანასწორობისა და სამართლიანობის პრინციპის დაცვით პირგასამტეხლოს გონივრულ ოდენობამდე შემცირება (შდრ: სუსგ №ას-186-2021, 25.03.2021წ.; სუსგ №ას-535-2021, 29.10.2021წ).

153. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ პირგასამტეხლო, უპირველესად, კრედიტორის ინტერესების უზრუნველმყოფი საკანონმდებლო მექანიზმია, რომელიც კრედიტორის სახელშეკრულებო რისკებს ამცირებს, თუმცა იმისთვის, რომ თავიდან იქნეს აცილებული კრედიტორის მხრიდან ამ ინსტიტუტის ფარგლებში უფლების ბოროტად გამოყენება, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში შესაფასებელი და ამავდროულად დასაცავი ღირებულებაა სახელშეკრულებო წონასწორობა/ბალანსი, ერთი მხრივ, პირგასამტეხლოს, როგორც სახელშეკრულებო თავისუფლების გამოხატულებას და, მეორე მხრივ, მოვალის დაცვას, როგორც ამ თავისუფლების ლეგიტიმურ შეზღუდვას შორის. ამდენად, პირგასამტეხლოს იურიდიული ძალა მხოლოდ მაშინ აქვს, თუ ის ამავდროულად უზრუნველყოფს მოვალის გონივრული ფარგლებით დაცვას (შდრ: სუსგ №ას-1336-2019, 30 მარტი, 2022; №ას-1928-2018, 31 ოქტომბერი, 2019 წ.).

154. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მოპასუხის შესაგებელზე, სადაც მოპასუხე მიუთითებს, რომ „მოსარჩელე ვერ ახდენს კონკრეტიზაციას, თუ რა ფარგლებში იქნა მოპასუხის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულება არაჯეროვნად შესრულებული, ამასთან დაუსაბუთებელია პირგასამტეხლოს გაანგარიშების მეთოდიკა (იხ. ტ.1.ს.ფ. 57). საერთოდ ბუნდოვანი და დაუსაბუთებელია მოსარჩელის მოთხოვნა პირგასამტეხლოს დაკისრების მართლზომიერებასა და ოდენობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, დაუსაბუთებელია ვადაგადაცილებული დღეების დათვლის კრიტერიუმები. ამასთან, არაა წარმოდგენილი პირგასამტეხლოს გამოთვლის მეთოდიკა, შესაბამისად, ასეთ მოცემულობაში მოპასუხე მოკლებულია შესაძლებლობას შეედავოს მოსარჩელეს პირგასამტეხლოს ოდენობის ნაწილში. შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა დაუსაბუთებელი, უსაფუძვლოა და არ უნდა იქნეს დაკმაყოფილებული ( იხ. ტ.1.ს.ფ.61).

155. საკასაციო პალატა ყურადღება გაამახვილებს მყარად დადგენილ სასამართლო პრაქტიკაზე, კერძოდ, როდესაც ხელშეკრულების მხარე არის მეწარმე სუბიექტი, მისი პასუხისმგებლობის ხარისხი ბევრად აღემატება ფიზიკური პირის პასუხისმგებლობის ხარისხს, რომელიც შესაძლებელია იყოს ხელშეკრულების სუსტი მხარე, რომელიც ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერისას ვერ აცნობიერებს პირგასამტეხლოს შინაარსს და მის თანმდევ სამართლებრივ შედეგს. ამდენად, როდესაც საკითხი ეხება მეწარმე სუბიექტის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობას, დაკისრებული პირგასამტეხლოს ოდენობა არ უნდა იყოს მინიმალური ოდენობის. განსახილველ შემთხვევაში, სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულების მხარეს წარმოადგენს მეწარმე სუბიექტი, რომელიც თავისუფალი და გაცნობიერებული ნების გამოვლენის საფუძველზე დათანხმდა პირგასამტეხლოს კონკრეტულ ოდენობას და როგორც სახელშეკრულებო ურთიერთობაში კონტრაჰირებულ მეწარმე სუბიექტს, მისი სტატუსიდან გამომდინარე, ფიზიკური პირისგან განსხვავებული პასუხისმგებლობითა და სტანდარტით მოეთხოვება ვალდებულების სამართლებრივ შედეგებზე პასუხისგება (შდრ: სუსგ №ას-189-2022, 16 სექტემბერი, 2022 წ.პ.20-21). „საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებასაც, რომ მოპასუხე სამეწარმეო საქმიანობაში გამოცდილი იურიდიული პირია. „მეწარმე სუბიექტი, რომელიც თავისუფალი და გაცნობიერებული ნების გამოვლენის საფუძველზე თანხმდება პირგასამტეხლოს კონკრეტულ ოდენობას, შემდგომში მოკლებულია შესაძლებლობას, მოითხოვოს შეთანხმებული პირგასამტეხლოს შემცირება, თუკი ამის თაობაზე კვალიფიციურ შესაგებელს არ წარადგენს“ (შდრ. სუსგ №ას-1451-1371-2017, 13 ნოემბერი, 2018 წელი). სასამართლოს მიერ პირგასამტეხლოს შემცირება და ამ მიზნით მხარეთა შორის თავისუფალი ნების გამოვლენის ფარგლებში მიღწეულ შეთანხმებაში სასამართლოს ჩარევა, უპირველეს ყოვლისა, ემსახურება იმ სუსტი კონტრაჰენტის ინტერესების დაცვას, რომელიც, ერთი მხრივ, ვალდებულების შესრულების იმედით თანხმდება მისთვის თუნდაც მიუღებელ პირგასამტეხლოს განაკვეთს და, მეორე მხრივ, სრულფასოვნად ვერ აფასებს სახელშეკრულებო რისკებს და ვალდებულების დარღვევის თანამდევად დასაკისრებელი პირგასამტეხლოს მოსალოდნელ სამართლებრივ და ეკონომიკურ ეფექტს. სახელშეკრულებო ურთიერთობაში კონტრაჰირებულ მეწარმე სუბიექტს/იურიდიულ პირს, მისი სტატუსიდან გამომდინარე, ფიზიკური პირისგან განსხვავებული პასუხისმგებლობითა და სტანდარტით მოეთხოვება ვალდებულების დარღვევის სამართლებრივ შედეგებზე პასუხისგება. ხელშეკრულებაში იურიდიული პირის კონტრაჰირებისას, სასამართლომ პირგასამტეხლო უნდა შეამციროს, მხოლოდ არგუმენტირებული შედავების არსებობის პირობებში (შდრ. სუსგ №ას-1417-2018, 16 ნოემბერი, 2020).

156. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხის სათანადო შედავებისა და მისივე მტკიცების ტვირთის არაჯეროვნად რეალიზების პირობებში, არ არსებობდა სასამართლოს მიერ სსკ-ის 420-ე მუხლის დანაწესის გამოყენების შესაძლებლობა.

157. საქმეზე დადგენილია, რომ სააგენტომ სარჩელით მოითხოვა კომპანიისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრება ხელშეკრულების მე-2, მე-3 და მე-4 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების არაჯეროვანი შესრულებისა და ვადაგადაცილებისთვის, ხოლო კომპანიის შეგებებული სარჩელის მოთხოვნაა სააგენტოსათვის მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების საფასურის ანაზღაურების დაკისრება (რაც შეეხება მიუღებელი შემოსავლის სახით, მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების ღირებულების ანაზღაურებას, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის ეს მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, რაც კომპანიას სააპელაციო საჩივრით აღარ გაუსაჩივრებია).

158. პირველი ინსტანციის სასამართლომ უარყო სააგენტოს მოთხოვნა მომსახურების მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოებისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში. სარჩელი საფუძვლიანად იქნა მიჩნეული მომსახურების მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოებისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების ღირებულება განსაზღვრული იყო, ჯამში, 81 124.4 ლარით ისე, რომ არ იყო დაკონკრეტებული ამ ორი ეტაპიდან თითოეულის ღირებულება, სასამართლომ მიიჩნია, რომ თითოეული ეტაპის ღირებულება უნდა განსაზღვრულიყო თანაბრად - 40 562.2 – 405 62.2 ლარით. შესაბამისად, პირგასამტეხლოს დაანგარიშებაც (ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით გათვალისწინებული 0.1% ყოველ დღეზე) 40 562,2 ლარიდან უნდა მომხდარიყო, რაც 241 დღიანი ვადაგადაცილების გათვალისწინებით, 9 775,49 ლარს შეადგენდა. ამასთანავე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ კომპანიას დამატებით უნდა დაკისრებოდა ხელშეკრულების 11.2 პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო - ხელშეკრულების საერთო ღირებულების (147 498.4 ლარის) 0.5% -ის ოდენობით - 737.492 ლარი. პირველი ინსტანციის სასამართლომ საფუძვლიანად მიიჩნია სააგენტოს მოთხოვნა მომსახურების მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოებისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ. მე-4 ეტაპის სამუშაოების ღირებულების (39 824.4 ლარი) და ვადაგადაცილებულ დღეთა რაოდენობის (151 დღე) გათვალისწინებით, მოპასუხეს დაეკისრა ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო (0.1% ყოველ დღეზე) – 6 013.48 ლარი და ხელშეკრულების 11.2 პუნქტით გათვალისწინებულ პირგასამტეხლო (ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 0.5%) 737.492 ლარი.

159. კომპანიამ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრა მხოლოდ მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილების გამო, ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს - 9 775.49 ლარის დაკისრების ნაწილში. გადაწყვეტილება სადავოდ არ არის გამხდარი იმ ნაწილში, რომლითაც კომპანიას პირგასამტეხლო დაეკისრა ამავე (მე-2) ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების არაჯეროვანი შესრულებისათვის (ხელშეკრულების 11.2 პუნქტის შესაბამისად - 737.492 ლარი). ასევე, კომპანიის მიერ სადავოდ არ არის გამხდარი მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების გამო, პირგასამტეხლოს დაკისრება ხელშეკრულების 11.1 (ვადაგადაცილებით შესრულება) და 11.2 (არაჯეროვანი შესრულება) პუნქტების საფუძველზე (6 013.48 + 737.492 = 6 750.922 ლარი).

160. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ კომპანიის მიერ წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში შეაფასა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა ხელშეკრულების მე-2 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილების გამო, კომპანიისათვის ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს - 9 775.49 ლარის დაკისრების ნაწილში. ამასთან, სააპელაციო პრეტენზიის არარსებობის გამო, სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა ხელშეკრულების 11.2 პუნქტით გათვალისწინებული (არაჯეროვანი შესრულებისათვის) და მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების გამო ხელშეკრულების 11.1 და 11.2 პუნქტებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს, ჯამში, 6 750.922 ლარის დაკისრების მართლზომიერებაზე.

161. უდავოა, რომ კომპანიას მე-2 ეტაპის სამუშაოები უნდა დაესრულებინა 2017 წლის 8 ოქტომბერს, ხოლო მე-3 ეტაპის სამუშაოები 30 დღის შემდეგ, ანუ 2018 წლის 09 ნოემბერს. დადგენილია, რომ 2017 წლის 8 ოქტომბრიდან 2018 წლის 02 აპრილამდე ვადაგადაცილებულ დღეთა რაოდენობა შეადგენს 174 დღეს და ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით დადგენილი პირგასამტეხლოს დაანგარიშებაც, სწორედ, აღნიშნულ პერიოდზე უნდა მოხდეს, რაც განსახილველ შემთხვევაში, 7 057.80 ლარს შეადგენს (40562.2-ის 0.1% * 174 დღეზე). ასევე, დადგენილია, რომ მე-3 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილება (2017 წლის 09 ნოემბრიდან 2018 წლის 02 აპრილამდე) შეადგენს 144 დღეს, რომლის გათვალისწინებითაც ხელშეკრულების 11.1 პუნქტით დადგენილი პირგასამტეხლოს ოდენობა 5 840.95 ლარს (40562.2-ის 0.1% * 144 დღეზე) შეადგენს. ჯამში, მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილებისათვის პირგასამტეხლოს ოდენობა 12 898.75 ლარს შეადგენს.

162. მე-4 ეტაპით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილებისა და არაჯეროვანი შესრულებისთვის კომპანიისათვის დაკისრებულ პირგასამტეხლოსთან (6 103.48 ლარი + 737.492 ლარი) დაკავშირებით, ვინაიდან გადაწყვეტილება აღნიშნულ ნაწილში კომპანიას სააპელაციო საჩივრით არ გაუსაჩივრებია, სააპელაციო პალატამ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის საფუძველზე, ვერ გადასინჯა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა აღნიშნულ ნაწილში.

163. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მე-2 და მე-3 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების ვადაგადაცილებისათვის პირგასამტეხლოს სახით 12 898.75 ლარის მოთხოვნა არაგონივრულია და სახეზეა პირგასამტეხლოს, როგორც შეუსაბამოდ მაღალი ოდენობის, შემცირების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი. ამ ნაწილში, პირგასამტეხლოს სახით მოპასუხისთვის 5 000.00 ლარის დაკისრება სრულად უზრუნველყოფს შესასრულებელი ვალდებულების დარღვევისათვის გონივრული, პროპორციული და სამართლიანი პირგასამტეხლოს ფუნქციის შესრულებას და შეესაბამება მოპასუხის მიერ დაგვიანებით შესრულებელი ვალდებულებისათვის პასუხისმგებლობის სახით დაწესებულ საზღაურს. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტი, რომლითაც სააგენტოს სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოპასუხე კომპანიას დაეკისრა პირგასამტეხლო - 17 263.95 ლარის ოდენობით, მოპასუხის მიერ გასაჩივრებული იყო ნაწილობრივ, 9 775.49 ლარის ნაწილში; ამდენად, გადაწყვეტილება მოპასუხეს არ გაუსაჩივრებია 7 488.46 ლარის ნაწილში (17 263.95 - 9 775.49). აღნიშნულისა და ამ გადაწყვეტილების ზემოთ მითითებულ პუნქტში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, კომპანიისათვის სააგენტოს სასარგებლოდ დაკისრებული პირგასამტეხლოს საბოლოო ოდენობა სააპელაციო სასამართლომ 12 488.46 ლარით (7 488.46 + 5 000.00) განასაზღვრა.

164. შესაბამისად, კასატორის (მოსარჩელე) საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ საფუძლიანია, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კი ნაწილობრივ დაუსაბუთებელი, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმების საფუძველია.

165. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება მოცემულ საქმეზე.

166. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კრედიტორის და მოვალის მტკიცების ფარგლების, ასევე ვალდებულების დარღვევის შინაარსის გათვალისწინებით, სარჩელი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს (7 057.80 +5840.95+6 103.48 ლარი + 737.492) ჯამში 19734.72 ლარის ოდენობით პირგასამტეხლოს გადახდა, რაც განსახილველ შემთხვევაში წარმოადგენს მოპასუხის მიერ ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილების ადეკვატურ, გონივრულ და სამართლიან ოდენობას.

167. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი აქვს 1303 ლარი (იხ.ტ.1.ს.ფ. 46), სააპელაციო სასამართლოში - 2013.50 ლარი (იხ. ტ.2.ს. ფ.10), ხოლო საკასაციო სასამართლოში კი 5602.75 ლარი (იხ.ტ.3, ს.ფ. 173). ვინაიდან სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მოპასუხეს უნდა დაეკისროს კასატორის სასარგებლოდ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სახით 2,368.16 ლარის ანაზღაურება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 408.3-ე, 411-ე მუხლებით და

გადაწყვიტა:

1. სსიპ ეროვნული სატყეო სააგენტოს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 და მე-6 პუნქტების გაუქმებით მიღებული იქნეს ნაწილობრივ ახალი გადაწყვეტილება.

3. სსიპ ეროვნული სატყეო სააგენტოს სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

4. შპს „მ..“-ს სსიპ ეროვნული სატყეო სააგენტოს სასარგებლოდ დაეკისროს პირგასამტეხლო 19734.72 ლარის ოდენობით.

5. შპს „მ..“-ს სსიპ ეროვნული სატყეო სააგენტოს სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ გაადხდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილის - 2,368.16 ლარის ანაზღაურება.

6. დანარჩენ ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

7. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე