30 მარტი, 2023 წელი

№ას-200-2022 ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია

მოწინააღმდეგე მხარე _ ბ.ნ–ძე

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ბ.ნ–ძის მიმართ, დანაშაულით მიყენებული ზიანის _ 3 524 237 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნებით.

სარჩელის საფუძვლები:

2.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 6 აპრილის განაჩენით საქმეზე №1/3893-09 ბ.ნ–ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ:

2.1.1. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“, „დ“ და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ" ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის (შ.პ.ს. „ე"-ს ეპიზოდი), რაც გამოიხატა მის მართლზომიერ გამგებლობაში მყოფი 3250253 ლარის მართლსაწინააღმდეგოდ გაფლანგვაში, რამაც თბილისის მერიას მიაყენა მნიშვნელოვანი ზიანი;

2.1.2. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 220-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის (შ.პ.ს. „ბ"-ს ეპიზოდი), რაც გამოიხატა ორგანიზაციაში ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებით; ამ ორგანიზაციის კანონიერი ინტერესების საწინააღმდეგოდ და სხვისთვის უპირატესობის მინიჭების მიზნით განხორციელებულ მოქმედებაში, რითიც თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას მიადგა 16 764 ლარის მატერიალური ზიანი;

2.1.3. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ და „დ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის (შ.პ.ს. „ე. კ"-ს ეპიზოდი), რაც გამოიხატა მის მართლზომიერ გამგებლობაში მყოფი თანხის მართლსაწინააღმდეგო გაფლანგვაში, რითიც თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას მიადგა 8 285 ლარის მატერიალური ზიანი;

2.1.4. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 220-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის (შ.პ.ს. „ე.კ"-ს ეპიზოდი), რაც გამოიხატა ორგანიზაციაში ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებაში ამ ორგანიზაციის კანონიერი ინტერესების საწინააღმდეგოდ და სხვისთვის უპირატესობის მინიჭების მიზნით განხორციელებულ მოქმედებაში, რითიც თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას მიადგა 52 538 ლარის მატერიალური ზიანი;

2.1.5. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ და „დ“ და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის (ინდ. მეწარმე „გ.ქ–ის" ეპიზოდი), რაც გამოიხატა მის მართლზომიერ გამგებლობაში მყოფი 101061 ლარის მართლსაწინააღმდეგოდ გაფლანგვაში, რითიც თბილისის მერიას მიადგა მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი;

2.1.6. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ და „დ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის (შ.პ.ს. „ნ-ი"-ს ეპიზოდი), რაც გამოიხატა მის მართლზომიერ გამგებლობაში მყოფი 95336 ლარის მართლსაწინააღმდეგოდ გაფლანგვაში, რამაც თბილისის მერიას მიაყენა მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი.

2.2. საქმეში წარმოდგენილი ცნობის მიხედვით, №092090215 სისხლის სამართლის საქმეზე 2009 წლის 30 ივლისს დაზარალებულად იქნა ცნობილი თბილისის მერია. 2015 წლის 06 აპრილის №1/3893-09 განაჩენის თანახმად, ბ.ნ–ძის მიერ 2007-2009 წლებში სამსახურეობრივი მდგომარეობის გამოყენებით, გაფლანგული იქნა სახელმწიფო შესყიდვებისათვის გათვალისწინებული ფულადი სახსრები, რამაც მნიშვნელოვნად დააზარალა საზოგადოების პარტნიორი თბილისის მერიის სახით. ბ.ნ–ძის მიერ ჩადენილი მარლთსაწინააღმდეგო ქმედებით თბილისის მერიას ჯამურად მიადგა 3524237 ლარის მატერიალური ზიანი. ბ.ნ–ძეს მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი არ აუნაზღაურებია.

2.3. მოსარჩელემ მოითხოვა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXXIV​³ თავით დადგენილი ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის გამარტივებული წესის შესაბამისად საქმის განხილვა.

მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელემ გაუშვა მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა, რაც დასტურდება 2009 წლის დაზარალებულის დაკითხვის ოქმიდან, სადაც დაზარალებულის მიერ გაცხადებული ზიანის თანხები უცვლელად არის ასახული განაჩენის ტექსტში. ამავე შესაგებლით, მოპასუხე არსებითად შეედავა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის წინაპირობებსაც.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ხანდაზმულობის გამო.

5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ და მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 დეკემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

7. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 06 აპრილის განაჩენით დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება განსასჯელ ბ.ნ–ძესთან.

7.2. განაჩენის თანახმად, ბ.ნ–ძის მიერ ჩადენილი ქმედებები გამოიხატა შემდეგში (შესაბამის ეპიზოდებში):

7.2.1. 2007 წლის 9 ნოემბერს, შ.პ.ს. „თ.ა"-ს მიერ 2.000.000 ლიტრი L-62 მარკის დიზელის საწვავის შესყიდვაზე გამოცხადებულ ტენდერში, სატენდერო კომისიის 2007 წლის 17 დეკემბრის №3 ოქმით მიღებული დადგენილებით, გამარჯვებულად გამოცხადდა შ.პ.ს. „ე", რომელმაც სატენდერო წინადადებაში დააფიქსირა, რომ 2.000.000 ლიტრ L-62 მარკის დიზელის საწვავს საწარმოს მიაწვდიდა საბაზრო ფასისათვის არარეალურად დაბალ ფასად - 2.920.000 ლარად, ანუ 1 ლიტრს — 1.46 ლარად. ბ.ნ–ძემ 2007 წლის 27 დეკემბერს, შ.პ.ს. ”ე“-სთან გააფორმა №4007/30-026 ხელშეკრულება 2.920.000 ლარის ღირებულების L-62 მარკის დიზელის საწვავის შესყიდვაზე. ხელშეკრულებითა და №2 დანართით დაშვებული იქნა ტენდერით დაფიქსირებული ფასის კორექტირება, კერძოდ, ყოველ მიწოდებაზე საწვავის ღირებულება განისაზღვრა ე.წ „პლაცის“, ეროვნული ვალუტის კურსის ცვლილებებისა და სატენდერო წინადადებების უცვლელი კოეფიციენტით - 1 ლიტრ საწვავზე 3.092 თეთრის ოდენობით.

7.2.2. დამატებით, 2008 წლის 25 იანვარს, შ.პ.ს. „თ.ას“ მიერ 15.200.00 კილოგრამი L-62 მარკის დიზელის საწვავის შესყიდვაზე გამოცხადებულ ტენდერში, სატენდერო კომისიის 2008 წლის 28 თებერვლის №3 ოქმის დადგენილებით, კვლავ გამარჯვებულად გამოცხადდა შპს „ე“, რომელსაც ტენდერის პირობებით შ.პ.ს. „თ.ა”-სთვის 15.200.000 კილოგრამი L-62 მარკის დიზელის საწვავი უნდა მიეწოდებინა 27.892.000 ლარად, ანუ 1 კგ. საწვავი - 1.835 ლარად. ამ დროისათვის, შ.პ.ს. „თ.ა“-ს საწესდებო კაპიტალი შეადგენდა 69.386.207,5 ლარს, საწვავის შესასყიდი ღირებულება - 27.892.000 ლარს, რომელიც აღემატებოდა საწესდებო კაპიტალის - 10%-ს. ბ.ნ–ძემ სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, ქ. თბილისის მერიასთან შეუთანხმებლად, 2008 წლის 4 მარტს გააფორმა №4007/30-003 ხელშეკრულება 27.892.000 ლარის ღირებულების L-62 მარკის დიზელის საწვავის შესყიდვაზე. ფასნამატი 1 ლიტრ საწვავზე შეადგენდა 26.295 თეთრს, აღნიშნული 10-ჯერ აღემატებოდა ს.ს. „ვ.პ.ჯ“-ს მიერ ადრე შემოთავაზებულ წინადადებას, სადაც ფასნამატი შეადგენდა 2.629 თეთრს, რითაც გაძვირდა საწვავის ღირებულება. ხელშეკრულებით, დიზელის საწვავის ფასი უნდა განაზღვრულიყო ყოველ იმპორტირებულ პარტიაზე საიმპორტო საბაჟო დეკლარაციაში დაფიქსირებული პლაცის მიხედვით და იგი უცვლელი უნდა დარჩენილიყო ყოველ კონკრეტულ პარტიაზე პლაცის ცვლილების მიუხედავად.

7.2.3. შ.პ.ს. „ე” არ იყო იმპორტიორი, წარმოადგენდა შუამავალს იმპორტიორსა და შ.პ.ს. „თ.ა–ს“ შორის, რაზეც შ.პ.ს. „თ.ა–ს” ეცნობა 2008 წლის 20 და 27 მარტის წერილებით, თუმცა ბ.ნ–ძეს არ უმსჯელია შ.პ.ს. “ე”-სთან დადებული სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულების შემდგომი გაგრძელების მიზანშეწონილობაზე. ტენდერში გაცხადებული პირობა — 15.200.000 კილოგრამი L -62 მარკის დიზელის საწვავის 27.892.000 ლარად მიწოდების შესახებ, რამაც ტენდერში შ.პ.ს. „ე“-ს გამარჯვებულად გამოცხადება განაპირობა, ხელშეკრულებაში უცვლელად ასახვის ნაცვლად შეიცვალა და დაფიქსირდა ისეთი პირობები, რამაც ე.წ. „პლაცისა“ და ვალუტის კურსის ცვლილებების შესაბამისად, დიზელის საწვავის ღირებულების ხელოვნურად გაზრდა გამოიწვია.

7.2.4. შ.პ.ს.“ე“-ს მიერ შ.პ.ს. „თ.ა–ზე“ 2008 წლის იანვრიდან 2009 წლის 6 მაისის ჩათვლით სულ მიწოდებული იქნა 17 683 379 კგ. დიზელის საწვავი 31 407 982 ლარად, რაც სატენდერო წინადადების სახით განცხადებულ ფასს აღემატება 595 982 ლარით. რიგ შემთხვევაში, საწვავი მიწოდებული იქნა ისეთი ფასებით, რაც მნიშვნელოვნად აღემატებოდა შესაბამისი პერიოდისათვის არსებულ საცალო ფასს, კერძოდ: 2008 წლის აპრილში, მაისში, ივნისში, ივლისში და 2009 წლის იანვარში და აპრილში ერთობლიობაში მიწოდებული საწვავის ღირებულება 1424523 ლარით აღემატებოდა იმ დროისავის არსებულ საცალო ფასს. შემსყიდველისათვის ხელშეკრულებებში აშკარად არახელსაყრელი პირობების ჩადებით, იმ პერიოდისათვის ჩამოყალიბებული საბითუმო ფასების გათვალისწინებით, შ.პ.ს. „ე“-ს მიერ მიწოდებული 17 683 379 კგ დიზელის საწვავის შეძენა, 31 407 982 ლარის ნაცვლად, დაუჯდებოდა 28 157 729 ლარი, ანუ 3 250 253 ლარით ნაკლები. ბ.ნ–ძის დანაშაულებრივი ქმედებით, საზოგადოების დებულების მოთხოვნათა უგულვებელყოფით, მართლსაწინააღმდეგოდ გაფლანგულ იქნა მის მართლზომიერ გამგებლობაში მყოფი 3250253 ლარი, რამაც თბილისის მერიას მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა.

7.2.5. 2007 წელს შ.პ.ს. „თ.ა”-ს მიერ, „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ” კანონის თანახმად, მსუბუქი ავტომობილების შესყიდვაზე ჩატარებულ ტენდერში გამარჯვებულად გამოვლინდა შ.პ.ს. „ბ”, რომელთანაც 2007 წლის 26 დეკემბერს გაფორმდა №4007/30 025 ხელშეკრულება 16 ერთეული მსუბუქი ავტომობილის შესყიდვაზე, ღირებულებით 223520 ლარი (ერთეულის ფასი 13 970 ლარი). გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, შ.პ.ს. „ბ–ს” შ.პ.ს. „თ.ა”-სთვის ხელშეკრულების გაფორმებიდან ერთი თვის ვადაში - 2008 წლის 26 იანვრამდე უნდა მიეწოდებინა 2007 წელს გამოშვებული 16 ერთეული „ტატა”-ს მარკის მსუბუქი ავტომანქანა. ხელშეკრულების მიხედვით, მიწოდების ვადების გადაცილების შემთხვევაში, მიმწოდებელს დაეკისრებოდა საურავი ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე მიუწოდებელი საქონლის ღირებულების 5%–ის ოდენობით. შ.პ.ს. „ბ–მა" ვერ შეძლო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, კერძოდ, საქონლის 2008 წლის 26 იანვრამდე მიწოდება. ბ.ნ–ძემ, ნაცვლად იმისა, რომ ხსენებული ფირმისათვის დაეკისრებინა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საჯარიმო სანქციები, შ.პ.ს. „ბ–თან" ურთიერთობისას ბოროტად გამოიყენა მისთვის მინიჭებული ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილება, იმოქმედა შ.პ.ს. „თ.ა”-ს კანონიერი ინტერესის საწინააღმდეგოდ და მომწოდებლისათვის უპირატესობის მინიჭების მიზნით, შ.პ.ს. „ბ”-ს ერთ-ერთ დამფუძნებელს ჰ.ო–ს შესთავაზა, წერილით მიემართა შ.პ.ს. „თ.ა"-სთვის და ფინანსური პრობლემების მომიზეზებით მოეთხოვა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქონლის მოწოდების ვადების გაგრძელება. თავის მხრივ, ბ.ნ–ძე ხსენებული წერილის საფუძველზე მომწოდებელთან გააფორმებდა ურთიერთშეთანხმების აქტებს და შედეგად, შ.პ.ს. „ბ“ თავს აარიდებდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ საჯარიმო სანქციებს. შეთანხმებისამებრ, ჰ.ო–ის მითითებით, შ.პ.ს. „ბ“-ს დირექტორმა ვ.ე–ძემ 2008 წლის 23 იანვარსა და 28 მარტს წერილებით მიმართა ბ.ნ–ძეს. ამ უკანასკნელმა, წერილების საფუძველზე, შ.პ.ს. „თ.ა“-ს ინტერესების საზიანოდ, 2008 წლის 5 იანვარსა და 28 მარტს ვ.ე–ძესთან გააფორმა ურთიერთშეთანხმების აქტები, რომელთა საფუძველზეც შ.პ.ს. „ბ–ს” შესაძლებლობა მიეცა, დაერღვია საქონლის მიწოდების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადები და თავი აერიდებინა 16 764 ლარის ოდენობის საჯარიმო სანქციებისათვის, რითაც ქ. თბილისის მერიას მნიშვნელოვანი ზიანი მიადგა;

7.2.6. 2008 წლის 28 თებერვალს შ.პ.ს. „თ.ა–მა” გამოაცხადა ტენდერი „დაფის“ მარკის ავტობუსების სათადარიგო ნაწილების შესყიდვაზე, სადაც ერთ-ერთ გამარჯვებულად გამოცხადდა შ.პ.ს. „ე.კ–ი”, რომელთანაც იმავე წლის 12 მარტს გაფორმდა სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ №4007/30-007 ხელშეკრულება. ხელშეკრულების თანახმად, ამ უკანასკნელს შ.პ.ს. „თ.ა”-სთვის უნდა მიეწოდებინა 364 842 ლარის საერთო ღირებულების მარაგ ნაწილები, მათ შორის, 60 კომპლექტი დგუში, ცილინდრი და რგოლები, ღირებულებით 15 060 ლარი. ამავე ხელშეკრულების 7.2 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების მიმდინარეობისას ერთეულის დაფიქსირებული ფასის შეცვლა დასაშვები იყო საქართველოს ეროვნული ვალუტის კურსის ცვალებადობის მიხედვით, აღნიშნული კურსის აბსოლუტური მნიშვნელობის 5% მეტი ცვლილების შემთხვევაში, როგორც ზრდისას, ასევე შემცირებისას. საქონლის მიწოდების პროცესში, დოლარის კურსი ლართან მიმართებაში გაიზარდა 8.12%-ით ანუ 1.526-დან 1.65-მდე, რის გათვალისწინებითაც საქონლის ერთეულის ღირებულება 251 ლარის ნაცვლად უნდა განსაზღვრულიყო 271 ლარით. შ.პ.ს. „ე.კ”-ს დირექტორმა ნ. მ–ძემ, ვალუტის კურსთა შორის ცვალებადობა გამოიყენა რა თავის სასარგებლოდ, ნაცვლად კუთვნილი 271 ლარისა, მოითხოვა არარეალურად გაზრდილი ფასი - 610 ლარი და 2008 წლის 20 ნოემბერს წერილით მიმართა ბ.ნ–ძეს, რომლითაც ხელშეკრულების 7.2 პუნქტის საფუძველზე, ითხოვა დგუშის, ცილინდრისა და რგოლების ერთეული კომპლექტის ღირებულების 251 ლარიდან 610 ლარამდე გაზრდა. მიუხედავად იმისა, რომ ბ.ნ–ძე ვალდებული იყო გადაემოწმებინა შ.პ.ს. „ე–მ” კომპანიის დირექტორის ნ. მ–ძის მოთხოვნის საფუძვლიანობა, 2008 წლის 27 ნოემბერს, ამ უკანასკნელთან ერთპიროვნულად გააფორმა ურთიერთშეთანხმების აქტი, რის საფუძველზეც დგუში-ცილინდრი–რგოლების ერთ კოპლექტში 271 ლარის ნაცვლად გადაუხადა 602,4 ლარი, ანუ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ფასზე 240%-ით მეტი, რის შედეგადაც ბ.ნ–ძემ სამსახურეობრივი მდგომარეობის გამოყენებით, მართლსაწინააღმდეგოდ, გაფლანგა მის მართლზომიერ გამგებლობაში მყოფი 8 285 ლარი, რამაც თბილისის მერიას მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა;

7.2.7. 2008 წლის 12 მარტს გაფორმებული სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ №40007/30-007 ხელშეკრულებით, შ.პ.ს. „ე. კ“-ს შ.პ.ს. „თ.ა"-სთვის სათადარიგო ნაწილები უნდა მიეწოდებინა 2008 წლის 31 დეკემბრამდე. 2008 წლის 15 დეკემბერს ბ. ნ–ძესა და ნ. მ–ძეს შორის გაფორმებული ურთიერთშეთანხმების აქტით აღნიშნულმა ვადამ გადაიწია 2009 წლის 28 თებერვლამდე. მიუხედავად ამისა, საქონელი მიწოდებულ იქნა 6 დღის დაგვიანებით - 2009 წლის 6 მარტს. 2009 წლის 25 თებერვალს ბ. ნ–ძესა და ნ. მ–ძეს შორის კვლავ გაფორმდა ურთიერთშეთანხმების აქტი, რომლის თანახმადაც საქონლის მიწოდების ვადა კვლავ გაგრძელდა, ამჯერად 2009 წლის 30 მარტამდე, მაგრამ საქონლის მიწოდება განხორციელდა 36 დღის დაგვიანებით და მიწოდებულ იქნა 2009 წლის 06 აპრილს. ამავე დროს, საერთოდ არ იქნა მიწოდებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 17370 ლარის ღირებულების სხვადასხვა დასახელების მარაგნაწილები. ხელშეკრულების 8.1 პუნქტის თანახმად, მოწოდებელს შემსყიდველისთვის უნდა გადაეხადა პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ხელშეკრულების ღირებულების 0,2%-ის ოდენობით, ხოლო ხელშეკრულების ნაწილის შეუსრულებლობისთვის - პირგასამტეხლო 5% ის ოდენობით. ბ.ნ–ძემ შ.პ.ს. „ე.კ"-სთან ურთიერთობისას ბოროტად გამოიყენა მისთვის მინიჭებული ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილება, იმოქმედა შ.პ.ს. „თ.ა"-ს კანონიერი ინტერესის საწინააღმდეგოდ და უპირატესობა მიანიჭა შ.პ.ს. „ე. კ"-ს, რომლისგანაც ხელშეკრულების პირობების დარღვევისათვის არ მოითხოვა პირგასამტეხლო - 52 538 ლარის ოდენობით, რითიც თბილისის მერიას მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა;

7.2.8. ბ.ნ–ძემ, განაგრძობდა რა დანაშაულებრივ საქმიანობას, 2008 წლის 26 აგვისტოს, 5 ნოემბერსა და 2009 წლის 12 თებერვალს, ინდ. მეწარმე გ.ქ–თან, ერთ პირთან მოლაპარაკების გზით გააფორმა შესაბამისად №4007/10- 173, №4007/10-2013 და №4007/30-078, ხელშეკრულებები „ბოგდანის" მარკის ავტობუსის ძრავის ზეთის ფილტრების შეძენაზე. ხელშეკრულებების საერთო ღირებულებამ შეადგინა 47 830 ლარი. გარდა ამისა, ბ. ნ–ძემ 2009 წლის 22 აპრილს იმავე ინდ. მეწარმესთან, გააფორმა №4007/30-011 სატენდერო ხელშეკრულება, 88000 ლარის ღირებულების ძრავის ზეთის ფილტრებისა და ჰაერის ფილტრების შეძენაზე. სულ 2008-2009 წლებში, ინდ. მეწარმე გ.ქ–თან გაფორმებული ხელშეკრულებებით, ზეთისა და ჰაერის 5700 ცალი ფილტრის შესაძენად შ.პ.ს. „თ.ა–ს” გადასახდელი ჰქონდა 134750 ლარი, მაშინ როდესაც, რეალურად ბაზარზე იმ პერიოდისათვის აღნიშნულ საქონელზე მოქმედი ფასებით შ.პ.ს. „თ.ა–ს“ უნდა გადაეხადა 33689 ლარი ანუ ბ.ნ–ძემ სამსახურეობრივი მდგომარეობის გამოყენებით მართლსაწინააღმდეგოდ გაფლანგა 101061 ლარი, რამაც თბილისის მერიას მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა;

7.2.9. 2009 წლის 11 აპრილს, შპს „თ.ა”-ს მიერ გამართულ ტენდერში, 15.000.000 კილოგრამი გაზოილ-0,2% მარკის დიზელის საწვავის შესყიდვაზე, სატენდერო კომისიის 2009 წლის 29 აპრილის სხდომის №4 ოქმით მიღებული დადგენილებით, გამარჯვებულად გამოცხადდა შ.პ.ს. „ნ-ი.”, რომელმაც სატენდერო წინადადებაში დააფიქსირა, რომ 15.00.000 კილოგრამ გაზოილ-0,2% მარკის დიზელის საწვავს საწარმოს მიაწოდებდა 18.690.000 ლარად, ანუ 1 კილოგრამს - 1,264 ლარად. შ.პ.ს. „თ.ა“-ს გენერალურმა დირექტორმა ბ.ნ–ძემ 2009 წლის 8 მაისს შ.პ.ს. „ნ-ი”-თან გააფორმა №4007/30-023 ხელშეკრულება 15.000.000 კილოგრამი გაზოილ-0,2% მარკის დიზელის საწვავის მიწოდების შესახებ, ისეთი პირობებით, რამაც ე.წ. „პლაცისა“ და ვალუტის კურსის ცვლილებების შესაბამისად დიზელის საწვავის ღირებულების ხელოვნურად გაზრდა გამოიწვია. ხელშეკრულების №2 დანართის თანახმად ერთ კგ. საწვავის მკვეთრად გაზრდილმა ფასნამატმა შეადგინა 35,92 თეთრი. აღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, შ.პ.ს. „ნ-ი"-ს მიერ 2009 წლის მაისში განხორციელდა 374,633 კილოგრამი დიზელის საწვავის 496.193 ლარად, ანუ იმ პერიოდისათვის ბაზარზე ჩამოყალიბებულ საბითუმო ფასებთან შედარებით 95.334 ლარით მეტი ღირებულებით, რითაც ბ.ნ–ძის მიერ უგულვებელყოფილ იქნა „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ” საქართველოს კანონის მოთხოვნა შესყიდვებისათვის განკუთვნილი ფულადი სახსრების რაციონალური ხარჯვის უზრუნველყოფის შესახებ. ბ.ნ–ძის აღნიშნული დანაშაულებრივი ქმედებით, საზოგადოების დებულების მოთხოვნათა უგულვებელყოფით, გაფლანგულ იქნა მის მართლზომიერ გამგებლობაში მყოფი 95336 ლარი, რამაც თბილისის მერიას მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა.

7.3. 2015 წლის 6 აპრილის განაჩენით საქმეზე №1/3893-09 ბ.ნ–ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ:

7.3.1. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“, „დ“ და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ" ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის (შ.პ.ს. „ე"-ს ეპიზოდი), რაც გამოიხატა მის მართლზომიერ გამგებლობაში მყოფი 3250253 ლარის მართლსაწინააღმდეგოდ გაფლანგვაში, რამაც თბილისის მერიას მიაყენა მნიშვნელოვანი ზიანი;

7.3.2. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 220-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის (შ.პ.ს. „ბ"-ს ეპიზოდი), რაც გამოიხატა ორგანიზაციაში ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებით, ამ ორგანიზაციის კანონიერი ინტერესების საწინააღმდეგოდ და სხვისთვის უპირატესობის მინიჭების მიზნით განხორციელებულ მოქმედებაში, რითიც თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას მიადგა 16 764 ლარის მატერიალური ზიანი;

7.3.3. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ და „დ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის (შ.პ.ს. „ე.კ"-ს ეპიზოდი), რაც გამოიხატა მის მართლზომიერ გამგებლობაში მყოფი თანხის მართლსაწინააღმდეგო გაფლანგვაში, რითიც თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას მიადგა 8 285 ლარის მატერიალური ზიანი;

7.3.4. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 220-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის (შპს „ე.კ"-ს ეპიზოდი), რაც გამოიხატა ორგანიზაციაში ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებაში ამ ორგანიზაციის კანონიერი ინტერესების საწინააღმდეგოდ და სხვისთვის უპირატესობის მინიჭების მიზნით განხორციელებულ მოქმედებაში, რითიც თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას მიადგა 52 538 ლარის მატერიალური ზიანი;

7.3.5. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ და „დ“ და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის (ინდ. მეწარმე „გ.ქ–ის" ეპიზოდი), რაც გამოიხატა მის მართლზომიერ გამგებლობაში მყოფი 101 061 ლარის მართლსაწინააღმდეგოდ გაფლანგვაში, რითიც თბილისის მერიას მიადგა მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი;

7.3.6. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ და „დ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის (შ.პ.ს. „ნ-ი"-ს ეპიზოდი), რაც გამოიხატა მის მართლზომიერ გამგებლობაში მყოფი 95 336 ლარის მართლსაწინააღმდეგოდ გაფლანგვაში, რამაც თბილისის მერიას მიაყენა მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი.

7.4. სისხლის სამართლის №092090215 საქმეზე ბ.ნ–ძის მიმართ, გამოძიება დაიწყო 2009 წლის 15 მაისს და დასრულდა 2009 წლის 3 აგვისტოს. 2009 წლის 30 ივლისს №092090215 საქმეზე დაზარალებულად ცნობილი იქნა ქალაქ თბილისის მერია. №092090215 საქმეზე სამოქალაქო სარჩელი განცხადებული არ ყოფილა.

7.5. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სარჩელი ხანდაზმულია.

8. დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს სააპელაციო პალატამ მისცა შემდეგი სამართლებრივი შეფასება:

8.1. განსახილველი დავა დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარეობს, შესაბამისად, სასარჩელო ხანდაზმულობის საკითხზე მსჯელობისას სახელმძღვანელოა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლი, რომელიც დელიქტიდან გამომდინარე სასარჩელო მოთხოვნებისთვის სპეციალურ ხანდაზმულობის ვადას აწესებს, კერძოდ, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ შეიტყო. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან, ანუ იმ მომენტთან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს.

8.2. ახალი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის ამოქმედებამდე (2010 წლის პირველი ოქტომბერი) მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 68¹ მუხლის მიხედვით, დაზარალებულად მიიჩნეოდა სახელმწიფო, ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელსაც მორალური, ფიზიკური თუ ქონებრივი ზიანი მიადგა უშუალოდ დანაშაულის შედეგად. შესაბამისად, სისხლის სამართლის პროცესში დაზარალებულად მიჩნეული შეიძლება ყოფილიყო სახელმწიფო, იურიდიული პირი, ან ფიზიკური პირი. საპროცესო კოდექსი მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საკითხს უკავშირებდა დაზარალებულის ნების გამოვლენას და ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას ითვალისწინებდა დაზარალებულის მიერ სისხლის სამართლის საქმეზე სამოქალაქო სარჩელის შეტანის შემთხვევაში. მიუხედავად იმისა, რომ საპროცესო კოდექსი დაზარალებულის სტატუსს უკავშირებდა ზიანის არსებობას, საპროცესო სამართლებრივი მნიშვნელობით ასეთი პირი პროცესში დაზარალებულის სტატუსს იძენდა მხოლოდ პროცესის მწარმოებელი ორგანოს მიერ დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილების (განჩინების) გამოტანის შემდეგ. დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილებას გამოსცემდა გამომძიებელი ან პროკურორი, ხოლო განჩინებას კი - სასამართლო. დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილება (განჩინება) გამოტანილი შეიძლება ყოფილიყო მხოლოდ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყების შემდეგ და მასში სავალდებულოდ უნდა ყოფილიყო აღნიშნული მიყენებული ზიანის სახე. პირი დაზარალებულად შეიძლება მიჩნეულიყო: წინასწარი გამოძიებისას; სასამართლო სხდომის მოსამზადებელი ნაწილის; ასევე სასამართლო გამოძიებისას. სასამართლოში საქმის წარმოებისას დაზარალებულად ცნობის უფლება გააჩნდა მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმის განხილვისას და ისიც სასამართლო კამათის დაწყებამდე. პირის დაზარალებულად ცნობა არ იყო დამოკიდებული მის ნება-სურვილზე. შესაბამისი ზიანის სავარაუდო მიყენების ფაქტის დადგენისთანავე პროცესის მწარმოებელი ორგანო დაუყონებლივ ღებულობდა გადაწყვეტილებას პირის პროცესში დაზარალებულად მოწვევის შესახებ. პირის დაზარალებულად ცნობის საფუძველს წარმოადგენდა - ინფორმაცია სავარაუდოდ დანაშაულის ჩადენის შესახებ; ამ ქმედებით ზიანის მიყენების ფაქტი; მიზეზობრივი კავშირის არსებობა ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის.

8.3. დანაშაულის ჩადენის შედეგად მიყენებული ზიანის მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით გასათვალისწინებელია, რომ ვადის ათვლა ზიანის შეტყობისა და ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის ფაქტობრივი იდენტიფიკაციის მომენტიდან დაიწყება, თუ ზიანის მიმყენებელი პირის ვინაობა საკმარისად განსაზღვრადია, რაც მოცემულ შემთხვევაში საქმის მასალებში არსებული წერილობითი მტკიცებულებებიდან აშკარად და არაორაზროვნად იკვეთება. ზიანის მიყენების ფაქტის (ანუ უფლების დარღვევის ფაქტის) და ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის ვინაობის შეტყობა ვადის ათვლის დაწყების კუმულატიურ წინაპირობებად უნდა იქნეს განხილული. მოცემულ დავაში უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ სისხლის სამართლის №092090215 საქმეზე გამოძიება ბ.ნ–ძის მიმართ დაიწყო 2009 წლის 15 მაისს და დასრულდა 2009 წლის 3 აგვისტოს. ასევე, დადგენილია, რომ 2009 წლის 30 ივლისს სისხლის სამართლის №092090215 საქმესთან დაკავშირებით, თბილისის მერია ცნობილი იქნა დაზარალებულად. საქმეში წარმოდგენილი დაზარალებულის დაკითხვის ოქმიდან (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 166-168) ნათლად ჩანს, რომ დაზარალებულისათვის (მოსარჩელისათვის) იმთავითვე ცნობილია როგორც ზიანის მიყენების ფაქტის, ასევე ზიანის მიმყენებელი პირებისა და ზიანის ოდენობის შესახებ. მოსარჩელემ სასამართლოს სარჩელით მომართა 2017 წლის 29 დეკემბერს, შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით დადგენილი სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ.

9. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ და მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, შემდეგ გარემოებათა გამო:

9.1. სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ 2009 წლის 30 ივლისს სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით დაზარალებულად ცნობით მერიისათვის ცნობილი გახდა როგორც ზიანის მიყენების ფაქტის, ისე ზიანის მიმყენებელი პირებისა და ზიანის ოდენობის შესახებ და ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყებაც უნდა დაუკავშირდეს სწორედ ხსენებულ თარიღს, ეწინააღმდეგება როგორც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309¹⁷ მუხლის პირველ ნაწილს, ისე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 04 აპრილის ას-1322-2018 განჩინებას, ვინაიდან ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სარჩელი წარდგენილი იქნა გამარტივებული წესით საქმის განხილვის მოთხოვნით, ხოლო სასამართლომ დაუსაბუთებელი უარი უთხრა მოსარჩელეს ხსენებული წესით საქმის განხილვაზე.

9.2. სასამართლომ მიუთითა 2009 წლის 30 ივლისს მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 37-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომელიც პროკურორს ავალებდა სამოქალაქო სარჩელის წარდგენას სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, თუმცა მხედველობაში არ მიიღო ის გარემოება, რომ განაჩენის დადგომის დროს _2015 წელს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსიდან ხსენებული ჩანაწერი სამოქალაქო სარჩელის აღძვრის თაობაზე ამოღებული იყო, ხოლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში 2010 წლის 15 დეკემბერს განხორციელებული ცვლილებით პირს შესაძლებლობა მიეცა, ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების სარჩელის განხილვა გამარტივებული წესით მოეთხოვა. ამდენად, განაჩენის დადგომის დროს მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი უფლებას აძლევდა კასატორს, საქმის განხილვა მოეთხოვა ამავე წესით, რაზედაც უარი ზღუდავს მის უფლებას.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე სასამართლოს 2023 წლის 15 მარტის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად და დადგინდა მისი განხილვა ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

11. საკასაციო პალატამ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

12. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

13. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის ერთადერთი პრეტენზია მიემართება სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას მასზედ, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია. თავის მხრივ, როგორც სააპელაციო სასამართლოს, ისე საქალაქო სასამართლოს უარი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე სრულად არის აგებული მოთხოვნის უფლების შემაფერხებელ შესაგებელზე, შესაბამისად, საკასაციო პალატაც საკუთარი მსჯელობის საზღვრებს შემოფარგლავს მარტოოდენ ხანდაზმულობის საკითხით, ვინაიდან შესაგებლის სხვა ასპექტები (მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებელი) ქვემდგომ სასამართლოთა მხრიდან შეფასებას არ დაქვემდებარებია.

14.1. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლები.

14.2. საკასაციო პალატა სრულად ეთანხმება სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ განსახილველი დავა დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარეობს, შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხზე მსჯელობისას სააპელაციო პალატამ სწორად იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით, რომელიც, დელიქტიდან გამომდინარე, სასარჩელო მოთხოვნებისთვის ხანდაზმულობის ვადას აწესებს, კერძოდ, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ აღნიშნული ნორმის დანაწესით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადის დენის ათვლა დაკავშირებულია დაზარალებულის მიერ ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შეტყობასთან.

14.3. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ 2010 წლის 15 დეკემბერს, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილების შესაბამისად, V კარს დაემატა ახალი XXXIV³ თავი – ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი. განხორციელებული ცვლილების პროცესუალურ სამართლებრივი ანალიზის მიზნებისათვის, ერთმანეთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის ჩვეულებრივი წარმოებისაგან. აღსანიშნავია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXXIV³ თავით გათვალისწინებული წესები გამოიყენება მაშინ, როდესაც სახეზეა კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, ანუ როდესაც დანაშაულის ჩადენის შედეგად პირისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი დასტურდება კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით. ასეთ შემთხვევაში, სამოქალაქო საქმის განმხილველი მოსამართლე აღარ იკვლევს მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, არამედ, დადასტურებულად ითვლება როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის, ისე დამდგარი შედეგისა და მიზეზობრივი კავშირის ელემენტები. აღნიშნული დასკვნის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309²⁰ მუხლი, რომლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რომელიც დასტურდება კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენით ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით.

14.4. 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმებული იქნა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, კერძოდ, სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს აღარ გააჩნიათ პრეიუდიციული ძალა, თუმცა სსსკ-ის 309²⁰ მუხლის ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს. საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ „სსსკ-ის 106-ე მუხლზე მითითება ამავე კოდექსის 309²⁰ მუხლის მეორე ნაწილის გაუთვალისწინებლად არ შეიძლება. მართალია, სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი („ფაქტები იმის შესახებ, განხორციელდა თუ არა მოქმედება და ჩაიდინა თუ არა ეს მოქმედება ამ პირმა, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი, კანონიერ ძალაში შესული საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილებით, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, რომლის მიმართაც გამოტანილია საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილება“) 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული ცვლილების შედეგად ამოღებულ იქნა, მაგრამ იმავე წლის 15 დეკემბრის კანონით განხორციელებული ცვლილებით დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნების განხილვისას ამოქმედდა განსხვავებული წესი, რაც იმას გულისხმობს, რომ კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენში მითითებული სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები ხელახლა არ დგინდება, ანუ ისინი დადგენილად მიიჩნევა (იხ. სუსგ. საქმეზე №ას-638-605-2014, 22.04.2016წ).

14.5. განსახილველ შემთხვევაში, სისხლის სამართლის №092090215 საქმეზე გამოძიება ბ.ნ–ძის მიმართ დაიწყო 2009 წლის 15 მაისს და დასრულდა 2009 წლის 3 აგვისტოს. დადგენილია, რომ 2009 წლის 30 ივლისს ქ. თბილისის მერია ცნობილ იქნა დაზარალებულად (ტ. 1. ს.ფ. 18), შესაბამისად, მოსარჩელისათვის ზიანის, მისი ოდენობისა და ზიანის მიმყენებელი პირების შესახებ 2009 წლის აგვისტოს თვეში უკვე ცნობილი იყო. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დელიქტიდან გამომდინარე მოთხოვნაზე ვრცელდება სსკ-ის 1008-ე მუხლით დადგენილი ხანდაზმულობის სპეციალური ვადა. კასატორის პრეტენზია უკავშირდება ხანდაზმულობის ვადის ათვლის დასაწყისს, კერძოდ, მისი მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლოს ხანდაზმულობის ვადა უნდა აეთვალა არა მოსარჩელის დაზარალებულად ცნობის, არამედ სისხლის სამართლის საქმეზე განაჩენის დადგომის დღიდან.

14.6. საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის პრეტენზიას და განმარტავს, რომ 2010 წლის პირველი ოქტომბრის შემდეგ (ახალი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის ამოქმედება, რომელიც აღარ ითვალისწინებს სამოქალაქო სარჩელის აღძვრის შესაძლებლობას სისხლის სამართლის საქმეზე), სახელმწიფოსათვის ან სამართლებრივი ურთიერთობის სხვა სუბიექტისათვის დანაშაულით ან სხვა მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით (ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა) მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნების მიმართ, სსკ-ის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის დაწყება დაკავშირებულია იმ გარემოებასთან, თუ რა წესით ითხოვს დაზარალებული მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. თუ დაზარალებული ითხოვს მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას გამარტივებული წესით, მაშინ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყება იმ დღიდან, როცა ზიანის მიმყენებლის მიმართ კანონიერ ძალაში შევიდა სისხლის სამართლის საქმეზე სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენი ან ადმინისტრაციული სამართალდარვევის საქმეზე გამოცემულ იქნა ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტი, რომლითაც დასტურდება ზიანის მიყენების ფაქტი, ხოლო იმ შემთხვევაში, როცა დაზარალებული მოითხოვს დანაშაულით ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას საერთო სასარჩელო (და არა გამარტივებული სამართალწარმოების წესით) წესით, მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყება იმ დღიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ (იხ. სუსგ. საქმეზე №ას-1322-2018, 04.04.2019წ).

14.7. კასატორის დაზარალებულად ცნობის ეტაპზე მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 30-ე მუხლის პირველი ნაწილი პირს, რომელსაც უშუალოდ დანაშაულის შედეგად მიადგა ქონებრივი, ფიზიკური ან მორალური ზიანი, უფლებას ანიჭებდა, სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას მოეთხოვა ზიანის ანაზღაურება და ამ მიზნით წარედგინა სამოქალაქო სარჩელი. ამავე კოდექსის 33-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ პირს მიაჩნდა, რომ ზიანი მიადგა დანაშაულის შედეგად, მას უფლება ჰქონდა, წარედგინა სამოქალაქო სარჩელი სისხლის სამართლის პროცესის ნებისმიერ სტადიაზე საბრალდებო დასკვნის შედგენამდე. განსახილველ შემთხვევაში, საგულისხმოა, რომ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული წესით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის შესაძლებლობა კასატორს პრაქტიკულად არ ჰქონია, ვინაიდან მისი დაზარალებულად ცნობა მოხდა 2009 წლის 30 ივლისს, ხოლო საბრალდებო დასკვნა შედგა (ე.ი. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობა მოისპო) 2009 წლის 03 აგვისტოს, ესე იგი, დაზარალებულის სახელით პროკურორს სისხლის სამართლის საპროცესო კანონით დადგენილი წესით სარჩელის წარდგენის უფლება მიეცა არაგონივრულად მცირე დროის _ სულ 3 დღის განმავლობაში, რაც არ შეიძლება განიხილებოდეს დაზარალებულის სამოქალაქო უფლების სასამართლო წესით ეფექტურად დაცვისათვის ინსტრუმენტად.

14.8. მოცემულ შემთხვევაში, ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის დენა განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლის დღიდან უნდა აითვალოს, ვინაიდან, როგორც აღინიშნა, დაზარალებულმა წარადგინა სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენი და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება გამარტივებული წესით მოითხოვა. განაჩენი, რომლის საფუძველზეც დადგინდა სსკ-ის 992-ე მუხლის წინაპირობები, კანონიერ ძალაში 2015 წლის 6 აპრილს შევიდა, მოსარჩელემ სასამართლოში სარჩელი 2017 წლის 29 დეკემბერს წარადგინა. ამდენად, პალატა ასკვნის, რომ განსახილველი სარჩელი ხანდაზმული არ არის (იხ. სუსგ. №ას-239-2022, 15.07.2022წ; №ას-199-2020, 28.04.2022წ)

14.9. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის საერთო წესით წარდგენისას მოსარჩელეს ევალება მართლსაწინააღმდეგო ქმედების, დამდგარი ზიანის, ქმედებასა და შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის მტკიცება. მტკიცებულებათა სიმწირის პირობებში, მაღალია რისკი იმისა, რომ სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს. ზიანის გამომწვევი იმგვარი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენისას, რომელიც ამავდროულად, სისხლის სამართლის დანაშაულის ან/და ადმინისტრაციული სამართლადარღვევის შემადგენლობას ქმნის, სამართალდამცავ ორგანოები გამოძიებისა თუ ადმინისტრაციული მოკვლევის პირობებში მოიპოვებენ მტკიცებულებებს, რომელთა მოპოვებაც დაზარალებულისთვის არსებითად რთული, რიგ შემთხვევებში კი შეუძლებელიც შეიძლება იყოს. სწორედ ამიტომ, კანონმდებელი გარკვეული არჩევანის თავისუფლებას უტოვებს დაზარალებულ პირს _ მას შეუძლია სისხლის სამართლის/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმისგან დამოუკიდებლად აღძრას სარჩელი და მტკიცების ტვირთის საკუთარ თავზე აღების გზით მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება, ან დაელოდოს დელიქტის შესახებ სასამართლო განაჩენის გამოტანას/სამართალდარღვევის შესახებ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას. ცხადია, ამგვარი ლოდინი დაკავშირებულია გარკვეულ რისკებთან _ ფაქტობრივი თუ სამართლებრივი მიზეზებით, შესაძლოა, გამამტყუნებელი განაჩენი არც კი დადგეს (ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი სამართალდარღვევის შესახებ არ გამოიცეს), ხოლო დაზარალებულმა დაკარგოს უფლების იძულების წესით დაცვის შესაძლებლობა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, თუმცა ამგვარ მოლოდინს საპირწონე სარგებელიც გააჩნია _ განაჩენის/ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტის არსებობა მნიშვნელოვანწილად უმსუბუქებს მტკიცების ტვირთს დაზარალებულს და ზიანის ანაზღაურების მარტივ მექანიზმს უზრუნველყოფს. უფლების დაცვის საშუალებებს შორის არჩევანის გაკეთების თავისუფლება დაზარალებულს ეკუთვნის, შესაბამისად, მარტოოდენ იმ მოსაზრებით, რომ მოსარჩელეს ზიანის ანაზღაურების სარჩელის აღძვრის შესაძლებლობა გააჩნდა საერთო სასარჩელო წესითაც, არ გამოირიცხება დაზარალებულის შესაძლებლობა, ისარგებლოს იმ სწრაფი და მარტივი პროცედურით, რომელიც განაჩენის გამოტანისა და კანონიერ ძალაში შესვლის ეტაპზე არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXXIV³ თავით შემოთავაზებული ნორმების სახით.

15.1. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის. საქმე ხელახლა განსახილველად შეიძლება დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს იმავე ან სხვა შემადგენლობას.

15.2. განსახილველ შემთხვევაში, როგორც სააპელაციო სასამართლომ, ისე პირველი ინსტანციის სასამართლომ, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი სრულად დააფუძნა სარჩელის შემაფერხებელ შესაგებელს _ ხანდაზმულობას, რასაც არ იზიარებს საკასაციო პალატა. ამავდროულად, მოპასუხის წერილობითი შესაგებლის გათვალისწინებით, მოთხოვნის გამომრიცხველი შეპასუხებით შედავებულია სასარჩელო მოთხოვნის წარმოშობის წინაპირობებიც, რომელთა კვლევა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებს არ უწარმოებიათ. ამდენად, საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების პირობებში, საქმის განმხილველმა სასამართლომ არსებითად უნდა შეაფასოს მოპასუხის შესაგებელი და ის კომპონენტები რომელიც ადგენს/გამორიცხავს ზიანის მიმყენებლის პასუხისმგებლობას ან განსაზღვრავს მის ფარგლებს.

16. ვინაიდან საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინებით საქმის წარმოება არ დასრულებულა, სსსკ-ის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის შესაბამისად, ხარჯების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებისას.

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი