თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოსარჩელე) - ქ.მ–ძე
კასატორი (მოპასუხე) - სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მედიისა და ტელეხელოვნების კოლეჯი
დავის საგანი - სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის დაკისრება, დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენა, მორალური ზიანის ანაზღაურება
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილება
კასატორ ქ.მ–ძის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება
კასატორ სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მედიისა და ტელეხელოვნების კოლეჯის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
აღწერილობითი ნაწილი:ქ.მ–ძემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მედიისა და ტელეხელოვნების კოლეჯის მიმართ, გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის, კომპენსაციისა და არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 3 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ქ.მ–ძემ, რომელმაც გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 3 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 30000 ლარის ოდენობით კომპენსაციის გადახდა (რაც მოიცავს გადასახადებს); დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა ძალაში.
აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა. მოსარჩელემ მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა.
კასატორი ქ.მ–ძე მიუთითებს, რომ იგი სამსახურიდან სქესის ნიშნის გამო, დისკრიმინაციული საფუძვლით გაათავისუფლეს, კერძოდ, დამსაქმებლისთვის რეორგანიზაციის პროცესში ცნობილი იყო მისი ორსულობის შესახებ ინფორმაცია. კასატორი ასევე სადავოდ ხდის დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობას.
კასატორი სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მედიისა და ტელეხელოვნების კოლეჯი მიუთითებს, რომ მოსარჩელე სამსახურიდან გათავისუფლდა კოლეჯში არსებული რეორგანიზაციის გამო, კერძოდ, მოსარჩელის გათავისუფლების მომენტში კოლეჯში აღარ არსებობდა „პროდიუსინგის“ სასწავლო პროგრამა და ამდენად, გაუქმდა ამ მიმართულების საშტატო ერთეული.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 სექტემბრისა და 2023 წლის 10 თებერვლის განჩინებებით სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მედიისა და ტელეხელოვნების საზოგადოებრივი კოლეჯისა და ქ.მ–ძის საკასაციო საჩივრები წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.
საქართველოს უზენაეს სასამართლოში 2023 წლის 10 მარტს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შესამოწმებლად და შესაძლო მორიგების მიზნით ჩატარდა სასამართლო სხდომა, რის შემდეგაც, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხის გადაწყვეტა გადაიდო ზეპირი მოსმენის გარეშე განსახილველად.
სამოტივაციო ნაწილი:საკასაციო სასამართლო, საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონიერება, შრომითი ურთიერთობის ფარგლებში დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენა, არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლიანობა და განსაზღვრული კომპენსაციის ოდენობის მართებულობა.
საქართველოს შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის, შესაბამისად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები შეიძლება არსებობდეს დამოუკიდებლად, თუმცა, იმისათვის, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა საფუძვლიანად იქნას მიჩნეული, აუცილებელია ნებისმიერ აღნიშნულ გარემოებას შედეგად მოჰყვებოდეს სამუშაო ძალის შემცირება. როდესაც დამსაქმებელი რეორგანიზაციის ან შტატების შემცირების გადაწყვეტილებას იღებს, უნდა დარწმუნდეს, რომ აღნიშნული ნაბიჯი შეესაბამება ორგანიზაციის ინტერესებს, და ამავე დროს, გაუმართლებლად არ ხელყოფს დასაქმებულთა კანონიერ უფლებებს. ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული და ორგანიზაციული ცვლილებები, მხოლოდ იმ შემთხვევაში წარმოშობს მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძველს, თუ დადგინდება, რომ იგი თავისი შინაარსის გათვალისწინებით, ეკონომიკური სიდუხჭირის გამო, შტატების ან/და ხელფასების შემცირების ან სხვა ობიექტური საჭიროების გამო, დამსაქმებელს აყენებს კონკრეტული თანამდებობიდან მუშაკის გათავისუფლების აუცილებლობის წინაშე. (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 2 მარტის №ას-1334-2021 განჩინება).
განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის არსებული შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა შეწყდა 2021 წლის 7 ოქტომბერს. დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძვლად დამსაქმებელმა მიუთითა საქართველოს შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ეკონომიკური მდგომარეობა, რომელიც განპირობებული იყო იმ სასწავლო პროგრამის წარუმატებლობით, რის გამოც გაუქმდა მოსარჩელის საშტატო ერთეული.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შრომითი ურთიერთობის შენარჩუნებას აქვს პრიორიტეტი მის რღვევასთან შედარებით. შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა არის უკიდურესი ღონისძიება, რომელიც გამოყენებული უნდა იქნეს გამონაკლის და მყარი საფუძვლის არსებობის პირობებში. ამასთან, „თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც შრომისსამაართლებრივი ნორმების უპირატესად დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესით განმარტების გულისხმობს. (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 29 იანვრის №ას-891-2015 განჩინება). დამატებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე მიუთითებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 29 ივლისის №ას-194-185-2016 და 2021 წლის 21 ოქტომბრის №ას-379-2020 განჩინებები).
საკასაციო პალატა, სასარჩელო მოთხოვნების საფუძვლიანობის შემოწმებისას, ყურადღებას გაამახვილებს საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომელიც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის:
- მოსარჩელე 2019 წლის 1 თებერვლიდან 2021 წლის 7 ოქტომბრამდე პერიოდში დასაქმებული იყო მოპასუხესთან სხვადასხვა პოზიციაზე, ხოლო შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროისათვის ეკავა ვიდეო სამსახურში, პროდიუსერის პოზიცია. მოსარჩელის ყოველთვიური შრომის ანაზღაურება შეადგენდა დარიცხულ 2500 ლარს;
- 2021 წლის აგვისტოს დასაწყისიდან მოსარჩელემ ისარგებლა ანაზღაურებადი შვებულების 24 სამუშაო დღით. იგი შვებულებიდან უნდა დაბრუნებულიყო 2021 წლის 3 სექტემბერს, თუმცა ქვეყანაში არსებული პანდემიისა და მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის (ორსულობის) გამო, მოსარჩელე დისტანციურ რეჟიმზე აგრძელებდა შრომითი საქმიანობას;
- ქ.მ–ძის კომუნიკაცია ჰქონდა მის უშუალო ხელმძღვანელობასთან, ასევე დგინდება, რომ სამსახურისათვის ცნობილი იყო მოსარჩელის ადგილზე გამოცხადების შეუძლებლობის თაობაზე;
- 2021 წლის სექტემბრის ბოლოს, მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობა დამძიმდა, შეწყდა ორსულობა, რის გამოც ქ.მ–ძემ წერილის მეშვეობით აცნობა დამსაქმებელს და განმარტა, რომ კლინიკიდან გამოწერის შემდგომ 2-3 დღეში გამოცხადდებოდა სამსახურში;
- სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მედიისა და ტელეხელოვნების კოლეჯის დირექტორის 2021 წლის 23 სექტემბრის №MES 3 21 0000973493 ბრძანებით დამტკიცდა კოლეჯის საშტატო განრიგი, ხოლო 2021 წლის 23 სექტემბრის №MES 9 21 0000973499 ბრძანებით დამტკიცდა კოლეჯის შტატგარეშე მომუშავეთა განრიგი. დასახელებული ბრძანებები ძალაში შევიდა 2021 წლის 1 ოქტომბრიდან, რომლის თანახმად, საწარმოო დეპარტამენტის სასწავლო პროცესთან მეტი დაახლოების მიზნით განხორციელდა საწარმოო დეპარტამენტის და შესაბამისად, კოლეჯის ორგანიზაციული ცვლილებები. სხვა ცვლილებებთან ერთად საწარმოო დეპარტამენტში გაუქმდა „პროდიუსერის“ საშტატო ერთეული, საჭიროების არარსებობის საფუძვლით;
- 2021 წლის 30 სექტემბერს მოსარჩელეს აცნობეს, რომ მის მიერ დაკავებული შტატი გაუქმებულია, რის გამოც მოპასუხე კომპანიამ მოსარჩელეს შესთავაზა ოფის-მენეჯერის პოზიცია, რაზედაც მოსარჩელემ უარი განაცხადა, რადგანაც მიიჩნია რომ ეს იყო მისი დაქვეითება. სხვა შეთავაზება მოსარჩელისთვის არ განხორციელებულა. 2021 წლის 1 ოქტომბერს მოსარჩელემ მოპასუხის ელ. ფოსტაზე გააგზავნა ელექტრონული წერილი სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე განმარტების მიღების მიზნით;
- დამსაქმებელმა ორგანიზაციამ მოსარჩელეს ელექტრონულ ფოსტაზე გაუგზავნა 2021 წლის 23 სექტემბრის ბრძანება შტატების შემცირების შესახებ, ხოლო, 2021 წლის 7 ოქტომბერს მოსარჩელემ მიიღო ბრძანება მასსა და მოპასუხეს შორის არსებული შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ, საქართველოს შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ პუნქტის საფუძველზე. ბრძანებაში აღნიშნულია, რომ 2021 წლის 23 სექტემბრის ბრძანებით დამტკიცდა კოლეჯის შტატგარეშე მომუშავეთა განრიგი. დასახელებული ბრძანებები ძალაში შევიდა 2021 წლის 1 ოქტომბრიდან, რომელთა თანახმად, სხვა ცვლილებებთან ერთად საწარმოო დეპარტამენტში გაუქმდა „პროდიუსერის“ საშტატო ერთეული, რადგან მისი საჭიროება მოცემულ მომენტში კოლეჯს აღარ ჰქონდა;
- შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემდეგ მოსარჩელეზე გაიცა კომპენსაცია 2 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით.
მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან დამსაქმებელი შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლად მიუთითებს საქართველოს შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტს, მან უნდა დაადასტუროს კუმულატიურად ორი წინაპირობის არსებობა, კერძოდ, სახეზე უნდა იყოს ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები და აღნიშნულის შედეგად აუცილებელი უნდა იყოს სამუშაო ძალის შემცირება. ამასთან, პირველი ელემენტი შესაძლოა დამოუკიდებლად არსებობდეს, თუმცა იმისთვის, რომ შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტა კანონიერად ჩაითვალოს, აუცილებელია მეორე ელემენტის არსებობაც. პალატა აღნიშნავს, რომ დამსაქმებლის ვალდებულებას შეადგენს დაამტკიცოს, რომ რეორგანიზაცია შტატების შემცირებით, ეკონომიკური თვალსაზრისით გარდაუვალი იყო.
განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, მართალია, დასტურდება კოლეჯში რეორგანიზაციის ჩატარებისა და შტატების შემცირების გარემოება, თუმცა მოპასუხე მხარე ვერ ასაბუთებს, კონკრეტულად რა ობიექტური საფუძვლით განხორციელდა უშუალოდ ქ.მ–ძესთან შრომით ხელშეკრულების შეწყვეტა, განსაკუთრებით, მაშინ როდესაც მოსარჩელე ჯეროვნად ასრულებდა შრომით მოვალეობებს და იგი მიიჩნეოდა, როგორც კვალიფიციური სპეციალისტი. ამასთანავე, პალატის მოსაზრებით, დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა შრომითი ურთიერთობის შენარჩუნებისთვის საჭირო ღონისძიებების ჩატარება. მაშასადამე, დამსაქმებელ ორგანიზაციას სათანადოდ არ შეუფასებია მოსარჩელესთან არსებული შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა რამდენად წარმოადგენდა კოლეჯის რეორგანიზაციის მიზნებისთვის გასატარებელი აუცილებელ ღონისძიებას. ამდენად, პალატა მიიჩნევს, რომ დამსაქმებელმა, მასზე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით დაკისრებული მტკიცების ტვირთის ფარგლებში, ვერ უზრუნველყო უტყუარი მტკიცებულებების სასამართლოსთვის წარმოდგენა, რაც ერთმნიშვნელოვნად დაადასტურებდა დამსაქმებელ ორგანიზაციაში სამუშაო ძალის შემცირების აუცილებლობას. მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების და აღნიშნული მსჯელობის შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქ.მ–ძის სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე 2021 წლის 7 ოქტომბრის ბრძანება არაკანონიერია და ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი.
დასაქმებულის სამსახურიდან არაკანონიერი საფუძვლით გათავისუფლების გამო უფლების აღდგენის საკითხთან მიმართებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს შრომის კოდექსი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების, დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, რა დროსაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე - იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, გასათვალისწინებელია უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა და ასევე დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა. (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 15 ოქტომბრის №ას-1161-2018 გადაწყვეტილება).
საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს დამსაქმებლის განმარტებას, ქ.მ–ძის ხელმძღვანელ პოზიციაზე დანიშვნის შეუძლებლობასთან დაკავშირებით, კერძოდ დამსაქმებელმა განმარტა, რომ ვინაიდან მოსარჩელე სამსახურში აღარ ცხადდებოდა, აღნიშნული გამორიცხავდა მის ხელმძღვანელ პოზიციაზე დანიშვნას. საგულისხმოა, რომ საქმის მასალების მიხედვით არ იკვეთება დასაქმებულის მიერ სამსახურის თვითნებურად მიტოვება. ასევე არ დასტურდება დასაქმებულის მიმართ დისციპლინური საქმის წარმოება, რაც დაუსაბუთებელს ხდის დამსაქმებლის არგუმენტაციას შრომითი ურთიერთობის შენარჩუნების მცდელობასთან დაკავშირებით.
ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა გამართლებულად მიიჩნევს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ განსაზღვრულ კომპენსაციის ოდენობას, რომელიც ადეკვატურად უზრუნველყოფს უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულების შეძლებისდაგვარ კომპენსირებას. საკასაციო პალატის შეფასებით, მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის მიზნით მოპასუხეს კომპენსაციის სახით მართებულად დაეკისრა 1 წლის ხელფასის ოდენობით კომპენსაციის გადახდა, რაც შეადგენს 30000 ლარს (რაც მოიცავს სავალდებულო გადასახადებს). პალატის შეფასებით, ხსენებული ოდენობით კომპენსაციის დაკისრება უზრუნველყოფს დასაქმებულის შელახული უფლებების გონივრულ კომპენსირებას, აქვს პრევენციული ხასიათი, ამავდროულად დაუსაბუთებლად არ ზღუდავს დამსაქმებლის უფლებებს და მეტწილად ითვალისწინებს ორივე მხარის შეპირისპირებულ ინტერესებს.
საკასაციო სასამართლო შეაფასებს ქ.მ–ძის სასარჩელო მოთხოვნას დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტის დადგენასთან დაკავშირებით. საქართველოს შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, შრომით ურთიერთობებში აკრძალულია ნებისმიერი სახის დისკრიმინაცია რასის, კანის ფერის, ენის, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილების, ეროვნების, წარმოშობის, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის, ასაკის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის, შეზღუდული შესაძლებლობის, რელიგიური, საზოგადოებრივი, პოლიტიკური ან სხვა გაერთიანებისადმი, მათ შორის, პროფესიული კავშირისადმი, კუთვნილების, ოჯახური მდგომარეობის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულების გამო ან სხვა ნიშნით. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის (სადავო სამართალურთიერთობის დროს მოქმედი მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილი) თანახმად, დისკრიმინაცია არის განზრახ ან გაუფრთხილებლობით პირის განსხვავება ან გამორიცხვა ან მისთვის უპირატესობის მინიჭება ზემოთ მითითებული რომელიმე ნიშნით, რაც მიზნად ისახავს ან იწვევს დასაქმებასა და პროფესიულ საქმიანობაში თანაბარი შესაძლებლობის ან მოპყრობის უარყოფას ან ხელყოფას. შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის, შესაბამისად, დაუშვებელია შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა, შრომის კოდექსის გათვალისწინებული დისკრიმინაციის საფუძვლით.
მითითებული მოწესრიგება განსაზღვრავს შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის სფეროში დისკრიმინაციის არსს და კრძალავს დამსაქმებლის მხრიდან მის საფუძველზე ნებისმიერი გადაწყვეტილების მიღებას, იქნება ეს შრომითი ურთიერთობის დაწყების, მიმდინარეობისა თუ დასრულების ეტაპი. პალატა მიუთითებს, რომ დისკრიმინაციის ფაქტის დასადგენად აუცილებელია „დაცული ნიშნის“ დადგენა. ანუ იმ მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსის განსაზღვრა, რომლის დარღვევამ გამოიწვია პირის მიმართ გაუმართლებელი განსხვავებული მოპყრობა.
განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე, მის მიმართ დისკრიმინაციულ მოპყრობად მიიჩნევს სქესის ნიშნით სამსახურიდან გათავისუფლებას, ვინაიდან, იგი სამსახურის რეორგანიზაციის მომენტში ორსულად იყო. საკასაციო სასამართლო, სადავო საკითხის განხილვისას, ყურადღებას გაამახვილებს დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენასთან დაკავშირებულ საქმეებში, მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალურ წესზე, კერძოდ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 3633-ე მუხლის შესაბამისად, დისკრიმინაციის შესახებ სარჩელის აღძვრისას პირმა სასამართლოს უნდა წარუდგინოს ფაქტები და შესაბამისი მტკიცებულებები, რომლებიც დისკრიმინაციული ქმედების განხორციელების ვარაუდის საფუძველს იძლევა, რის შემდეგაც მოპასუხეს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი, რომ დისკრიმინაცია არ განხორციელებულა. აღნიშნული ნორმა ადგენს შეზღუდვის ინიციატორის ვალდებულებას, სასამართლოს წარუდგინოს მტკიცებულებები და მიუთითოს ფაქტებზე, რომელთა ანალიზი გარკვეული ნიშნით პირის მიმართ არათანაბარი მოპყრობის ვარაუდის საფუძველს იძლევა. სწორედ ამ საპროცესო სტანდარტის დაცვის შემთხვევაში, წარმოიშობა მოპასუხის ვალდებულება: ა) გაამართლოს განსხვავებული მოპყრობა ობიექტური და გონივრული არგუმენტებით, რომლებიც გადაწონის განსხვავებულ მოპყრობას და გამართლებული იქნება დემოკრატიული ღირებულებებით; ან ბ) ამტკიცოს განსხვავებული მოპყრობის არარსებობა (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 4 თებერვლის №ას-1189-2020 და 2017 წლის 29 სექტემბრის №ას-247-235-2017 განჩინებები).
აღნიშნულიდან გამომდინარე, დამსაქმებელი დაწესებულების მხრიდან დისკრიმინაციული მოპყრობის ვარაუდის დადასტურება მოსარჩელეს ევალებოდა. განსახილველ შემთხვევაში, ქ.მ–ძის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძვლად დამსაქმებელმა კოლეჯში ჩატარებული რეორგანიზაცია მიიჩნია, ხოლო საქმეში წარმოდგენილი მასალებით არ დასტურდება, რომ დამსაქმებლის მხრიდან მოსარჩელისადმი განხორციელდა უთანასწორო მოპყრობა იმ საფუძვლით, რომ იგი წარმოადგენდა ორსულ ქალს. ამდენად, პალატის მოსაზრებით მოცემულ შემთხვევაში, არ დასტურდება დასაქმებულის მიმართ დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტი, რაც მართებულად გახდა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი, აღნიშნული კი, თავის მხრივ, გამორიცხავს არაქონებრივი ზიანის არსებობას და ამ თვალსაზრისით სასარჩელო მოთხოვნის დასაბუთებულობას.
ამრიგად, განსახილველი დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრულ, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, ვინაიდან: საქმე არ მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ასევე, არ ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი; სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. ამდენად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრული, საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა.
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ მათ მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.
სარეზოლუციო ნაწილი:საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მედიისა და ტელეხელოვნების კოლეჯის და ქ.მ–ძის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილება;
3. ქ.მ–ძეს (პ/ნ .....) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე შ.ი–ძის (პ/ნ .......) მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 500 ლარის (საგადახდო დავალება №0, გადახდის თარიღი 31.10.2022 წ.) 70% - 350 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;
4. სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მედიისა და ტელეხელოვნების კოლეჯს (ს/კ .....) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 1500 ლარის (საგადახდო დავალება №01143, გადახდის თარიღი 27.07.2022 წ.) 70% - 1050 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;
5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ა. წულაძე
მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე
გ. მიქაუტაძე
