საქმე №ას-1257-2022 26 ივნისი, 2023 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,
მირანდა ერემაძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – ნ.კ–ვა (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს "ჯ–ა", პარტნიორი ლ.კ–ძე (მოპასუხე)
ლიკვიდატორი - გ.ჭ–ვა
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 20 ივლისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის უარყოფა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნ.კ–ვას (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი შპს „ჯ–ასა“ (შემდეგში: პირველი მოპასუხე ან საწარმო) და ლ.კ–ძის (შემდეგში: მეორე მოპასუხე) წინააღმდეგ არ დაკმაყოფილდა.
2. სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს:
2.1. ბათილად იქნეს ცნობილი მოპასუხე საწარმოსა (ს/ნ ........; დირექტორი დ.კ–ძე) და მეორე მოპასუხეს შორის 2017 წლის 1 ივნისს დადებული სესხის ხელშეკრულება N GEO -001, სესხის ოდენობა 65 000 აშშ დოლარი;
2.2. ბათილად იქნეს ცნობილი მოპასუხე საწარმოსა (ს/ნ ....; დირექტორი დ.კ–ძე) და მეორე მოპასუხეს შორის 2017 წლის 1 ივნისს დადებული სესხის ხელშეკრულება N GEO -002, სესხის ოდენობა 25 000 აშშ დოლარი;
2.3. ბათილად იქნეს ცნობილი მოპასუხე საწარმოსა (ს/ნ ........; დირექტორი დ.კ–ძე) და მეორე მოპასუხეს შორის 2017 წლის 22 ივნისს დადებული სესხის ხელშეკრულება N GEO -003, სესხის ოდენობა 20 000 ლარი;
2.4. ბათილად იქნეს ცნობილი მოპასუხე საწარმოსა (ს/ნ ....; დირექტორი დ.კ–ძე) და მეორე მოპასუხეს შორის 2017 წლის 22 ივნისს დადებული სესხის ხელშეკრულება N GEO -004, სესხის ოდენობა 360 600 ლარი;
2.5. ბათილად იქნეს ცნობილი მოპასუხე საწარმოსა (ს/ნ ......; დირექტორი დ. კ–ძე) და მეორე მოპასუხეს შორის 2017 წლის 22 ივნისს დადებული სესხის ხელშეკრულება N GEO -005, სესხის ოდენობა 20 000 ლარი;
2.6. ბათილად იქნეს ცნობილი მოპასუხე საწარმოსა (ს/ნ .......; დირექტორი დ.კ–ძე) და მეორე მოპასუხეს შორის 2017 წლის 27 დეკემბერს დადებული სესხის ხელშეკრულება N GEO -006 , სესხის ოდენობა 5850 ლარი;
3. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელის მიერ წარდგენილი სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 20 ივლისის განჩინებით უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სასარჩელო მოთხოვნის უარყოფის შესახებ.
4. სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვისა და გადაწყვეტისათვის შემდეგი მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია დადგენილად:
4.1. მოსარჩელემ და მეორე მოპასუხემ 2017 წლის 2 მაისს 50-50%-იანი წილობრივი მონაწილეობით დააფუძნეს შპს „ჯ–ა“, რომლის დირექტორად დაინიშნა მეორე მოპასუხის შვილი - დ.კ–ძე. შპს სამეწარმეო რეესტრში დარეგისტრირდა 2017 წლის 3 მაისს (იხ. საწარმოს შპს ჯ–ას დამფუძნებელ პარტნიორთა კრების ოქმი და ამონაწერი მეწარმეთა რეესტრიდან -ტ. 1, ს.ფ. 23 და ს.ფ. 34);
4.2. საწარმოს წესდების 15.2-ე მუხლის თანახმად, პარტნიორთა კრება იღებს გადაწყვეტილებას ისეთ საკითხზე, როგორიცაა - იმ ხელშეკრულების დამტკიცება, რომლის თანხაც აღემატება დამფუძნებლის მიერ დადგენილ ზღვარს;
4.3. წესდების 15.3-ე მუხლის თანხმად, პარტნიორთა კრება იღებს ასევე გადაწყვეტილებებს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესით. ამასთან, ყველა გადაწყვეტილება, რომელიც სცილდება საზოგადოების ჩვეულებრივ საქმიანობას, მოითხოვს ყველა პარტნიორის მონაწილეობით ჩატარებული კრების გადაწყვეტილებებს;
4.4. წესდების 16.4-ე მუხლის თანახმად, დირექტორი მინდობილობის გარეშე მოქმედებს საზოგადოების სახელით, წარმოადგენს მის ინტერესებს საქართველოსა და უცხოეთის ყველა დაწესებულებაში, ფირმაში, საწარმოსა და ორგანიზაციაში, ინდივიდუალურად იღებს გადაწყვეტილებას საზოგადოების სახელით უძრავი ქონების შეძენის, გასხვისების, უფლებრივად დატვირთვის შესახებ, ასევე სესხებისა და კრედიტების აღების შესახებ (იხ. საწარმოს წესდება - ტ. 1; ს.ფ. 25-31);
4.5. საწარმოს ერთ-ერთი დამფუძნებელი პარტნიორის, რომელიც განსახილველიდ დავის მეორე მოპასუხეა (იხ. წინამდებარე განჩინების პირველი პუნქტი), 2017 წლის 1 მაისის გადაწყვეტილებით საწარმოს დირექტორს წესდების 15.2-ე მუხლის საფუძველზე დაუდგინდა ზღვარი 300 000 (სამასი ათასი) აშშ დოლარის ოდენობით, რომლის ფარგლებშიც მას მიენიჭა უფლებამოსილება, პარტნიორთა კრების თანხმობის გარეშე დაედო ხელშეკრულებები და საზოგადოების სახელით შესულიყო მესამე პირებთან სამართლებრივ ურთიერთობაში, მათ შორის - აეღო სესხი და კრედიტი (იხ. ტ.1. ს.ფ.141);
4.6. მითითებული ნებართვის (უფლებამოსილების), წესდებისა და კანონის შესაბამისად საწარმოს დირექტორმა, პარტნიორთა კრებაზე მიღებული დამატებითი გადაწყვეტილებების გარეშე, ამავე საწარმოს მეორე მოპასუხესთან 2017 წლის 1 ივნისიდან 2017 წლის 27 დეკემბრამდე პერიოდში დადო სესხის რამდენიმე ხელშეკრულება, რომელთა საფუძველზედაც მიღებული თანხებით საწარმომ უზრუნველყო სამეწარმეო საქმიანობისათვის საჭირო უძრავ-მოძრავი ქონების შეძენა.
4.7. საწარმოსა (პირველ მოპასუხესა) და მეორე მოპასუხეს შორის დადებული სესხის ხელშეკრულებების საფუძველზე, საწარმომ მიიღო თანხები შემდეგი პირობებით:
4.7.1. საწარმომ, 2017 წლის 1 ივნისის სესხის ხელშეკრულებით N GEO -001, მეორე მოპასუხისაგან სესხად მიიღო 65 000 აშშ დოლარი, წლიური 8.3% სარგებლის დარიცხვის პირობით. სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა 28.08.2018წ.; სესხის მიზნობრიობად განისაზღვრა ხორბლის გადამამუშავებელი წისქვილ-კომბინატის დასამონტაჟებელი შენობა-ნაგებობის ასაგებად საჭირო მიწის ნაკვეთის შეძენა;
4.7.2. საწარმომ, ასევე 2017 წლის 1 ივნისის სესხის ხელშეკრულებით N GEO -002, მეორე მოპასუხისაგან სესხად მიიღო 25 000 აშშ დოლარი, წლიური 8.3% სარგებლის დარიცხვის პირობით. სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა 28.08.2018წ.; სესხის მიზნობრიობად განისაზღვრა ხორბლის გადამზიდავი სატვირთო ავტომობილის შეძენა;
4.7.3. საწარმომ, 2017 წლის 22 ივნისის სესხის ხელშეკრულებით N GEO -003, მეორე მოპასუხისაგან სესხად მიიღო 20 000 აშშ დოლარი, წლიური 11.3% სარგებლის დარიცხვის პირობით. სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა 28.08.2018წ.; სესხის მიზნობრიობად განისაზღვრა საწარმოს საქმიანობის ხელშეწყობა;
4.7.4. საწარმომ, ასევე 2017 წლის 22 ივნისის სესხის ხელშეკრულებით N GEO -004, მეორე მოპასუხისაგან სესხად მიიღო 360 000 ლარი, წლიური 11.3% სარგებლის დარიცხვის პირობით. სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა 31.03.2018წ.; სესხის მიზნობრიობად განისაზღვრა ხორბლის გადამამუშავებელი წისქვილ-კომბინატის შეძენა;
4.7.5. საწარმომ, ასევე 2017 წლის 22 ივნისის სესხის ხელშეკრულებით N GEO -005, მეორე მოპასუხისაგან სესხად მიიღო 20 000 ლარი, წლიური 11.3% სარგებლის დარიცხვის პირობით. სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა 28.08.2018წ.; სესხის მიზნობრიობად განისაზღვრა საწარმოს საქმიანობის ხელშეწყობა;
4.7.6. საწარმომ, ასევე 2017 წლის 27 დეკემბრის სესხის ხელშეკრულებით N GEO -006, მეორე მოპასუხისაგან სესხად მიიღო 5 850 ლარი, წლიური 11.3% სარგებლის დარიცხვის პირობით. სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა 28.08.2018წ.; სესხის მიზნობრიობად განისაზღვრა საწარმოს საქმიანობის ხელშეწყობა;
4.8. ზემოხსენებულ ექვსივე ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით მხარეთა (საწარმო და მეორე მოპასუხე) შორის შედგენილია მიღება- ჩაბარების აქტები, რომელთა საფუძველზე დგინდება სესხად გაცემული თანხების საწარმოს მიერ მიღება.
4.9. სესხის ხელშკრულებების დადების პარალელურად საწარმო იძენდა ბიზნეს-საქმიანობის განსახორციელებლად საჭირო ნივთებს (ქონებას), კერძოდ:
4.9.1. 2017 წლის 1 ივნისის ნასყიდობის ხელშკრულების საფუძველზე საწარმომ 65 000 აშშ დოლარად შეიძინა 11 074 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, მდებარე მცხეთის რაიონის სოფელ .......... (იხ. უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება და ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან; ტ.1, ს.ფ. 36-37);
4.9.2. საწარმოს სახელზე 2017 წლის 20 ივნისს დარეგისტრირდა ორი ავტოსატრანსპორტო საშუალება: 1) მოდელი CMT W25-50 ; სახ. ნომრით ....... და 2) მოდელი DAF TE 95 XF480; სახ. ნომრით ...... (იხ.ცნობა მომსახურების სააგენტოდან და სასაქონლო ზედნადები; ტ.1, ს.ფ. 39-41);
4.9.3. საწარმომ 2017 წლის ნასყიდობის ხელშკრულებით სს „ბ.ბ–გან“ 150 000 აშშ დოლარად შეიძინა ხორბლის საფქვავი წისქვილი (სრული კომპლექტაცია). სასაქონლო ზედნადების თანახმად საწარმომ გამყიდველს 361 125 ლარი გადაუხადა (იხ. ნასყიდობის ხელშეკრულება; დანართი N 1; მიღება-ჩაბარების აქტი; სასაქონლო ზედნადები; ტ.1, ს.ფ. 42-47);
4.10. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების უწინარეს საფუძველს წარმოადგენს იმის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განხილველმა სასამართლომ პირველყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი [მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა]. მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შეამოწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს. ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით)- იხ. სუსგ. N ას-53-49-2017, 07.04.2017წ.). 4.11. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე (აპელანტი) სადავოდ ხდის სესხის ხელშეკრულებების ნამდვილობას. მისი მტკიცებით, მოპასუხე საწარმოს დირექტორი არ იყო უფლებამოსილი, პარტნიორთას კრების გარეშე კომპანიის სახელით დაედო სესხის ხელშეკრულებები და ეკისრა შესაბამისი ვალდებულებები. მოსარჩელე უთითებს სადავო სესხის ხელშეკრულებათა მოჩვენებით ხასიათზე და ხაზს უსვამს საწარმოს 50%-იანი წილის მესაკუთრე პარტნიორისა (მეორე მოპასუხის) და საწარმოს დირექტორის, როგორც ხელშეკრულებების ხელმომწერი პირების, ნათესაურ კავშირს. 4.12. სააპელაციო სასამართლომ სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.4 მუხლზე „თუ ხელშეკრულების დადებისას კონტრაჰენტისათვის ცნობილი იყო მეწარმე სუბიექტის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ, წარმოდგენილ მეწარმე სუბიექტს შეუძლია განაცხადოს გარიგების ბათილობის თაობაზე. იგივე წესი გამოიყენება, თუ წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირი და კონტრაჰენტი განზრახ მოქმედებენ ერთად, რათა ზიანი მიადგეს იმ მეწარმე სუბიექტს, რომელიც წარმოდგენილია წარმომადგენლით“ დაყრდნობით განმარტა, რომ მისი გამოყენების შემთხვევაში, უპირველესად, უნდა განიმარტოს, თუ რა იგულისხმება მეწარმე სუბიექტის ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების შეზღუდვაში. დასახელებული კანონის მე-9 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში ხელმძღვანელობის უფლებამოსილება აქვთ დირექტორებს. ამავე მუხლის მეორე ნაწილით კი განსაზღვრულია, რომ ხელმძღვანელობის უფლებამოსილება გულისხმობს, უფლებამოსილების ფარგლებში საწარმოს სახელით გადაწყვეტილებების მიღებას, ხოლო წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება - საწარმოს სახელით გამოსვლას მესამე პირებთან ურთიერთობაში. ამავე ნორმის მესამე ნაწილი კი ადგენს, რომ ხელმძღვანელობის უფლებამოსილება გულისხმობს წარმომადგენლობით უფლებამოსილებასაც, თუ პარტნიორთა შეთანხმებით (წესდებით) სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ამდენად, შპს-ის დირექტორის მიერ ხელმძღვანელობითი საქმიანობის განხორციელება გულისხმობს საწარმოს სახელით გადაწყვეტილებების მიღებას, ასევე საწარმოს სახელით გამოსვლას მესამე პირებთან ურთიერთობაში. საზოგადოების დირექტორის კომპეტენცია, ანუ ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების (მათ შორის, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების) ფარგლები, განისაზღვრება კანონით ან საწარმოს წესდებით („მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 47.3-ე მუხლი), შესაბამისად, სწორედ მათ საფუძველზეა შესაძლებელი საზოგადოების ხელმძღვანელის უფლებამოსილების შეზღუდვა. აქედან გამომდინარე, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.4-ე მუხლში მითითებული მეწარმე სუბიექტის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვა გულისხმობს კანონით ან საწარმოს წესდებით საწარმოს დირექტორისათვის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვას (იხ. სუსგ N ას-653-620-2014, 24.09.2015წ.);4.13. საწარმოსა და მის ხელმძღვანელებს შორის ურთიერთობა კორპორაციის წინაშე ხელმძღვანელთა მრავალმხრივ და მრავალფეროვან მოვალეობებს მოიცავს. კორპორაციული მართვის მნიშვნელოვან ელემენტს წარმოადგენს საწარმოთა ხელმძღვანელების საქმიანობაზე პარტნიორთა მხრიდან კონტროლის გამართული სისტემის არსებობა, რათა არ მოხდეს ხელმძღვანელთა მხრიდან სამართავად მინდობილი ქონების ბოროტად გამოყენება, რომლის საფრთხეც რეალურია. კორპორაციული მართვა წარმოადგენს სხვადასხვა, ერთმანეთთან დაკავშირებული ელემენტების სისტემას და იგი კონტროლის განხორციელების შედეგად გამოვლენილ დარღვევაზე ხელმძღვანელი ორგანოების შესაბამისი პასუხისმგებლობის ელემენტებსაც მოიცავს. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობის ინსტიტუტის მთავარი მიზანი საწარმოს ქონების დაცვა, ზიანის თავიდან აცილებაა. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“, „ი“ და „კ“ ქვეპუნქტების მიხედვით, წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის რეგისტრაცია ხდება სამეწარმეო რეესტრში. აღნიშნული ემსახურება მესამე პირების ინფორმირებულობას. მესამე პირებს, კონტრაჰენტებს, შესაძლებლობა აქვთ, ჰქონდეთ ინფორმაცია ამა თუ იმ მეწარმე სუბიექტის წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირების შესახებ (იხ. სუსგ N ას-1412-1332-2017, 14.11.2018წ.).
4.14. დავის დროს მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 პრიმა მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, პარტნიორთა კრება იღებს გადაწყვეტილებებს შემდეგ საკითხებზე: ვალდებულებათა აღება, რომლებიც ცალკე ან მთლიანად აღემატება საზოგადოების აქტივების ღირებულების 50 %-ს. ამავე მუხლის მე-7 ნაწილის შესაბამისად, ყველა გადაწყვეტილება, რომელთა მნიშვნელობა სცილდება საზოგადოების ჩვეულებრივ საქმიანობას, მოითხოვს ყველა პარტნიორის მონაწილეობით ჩატარებული კრების გადაწყვეტილებას. კანონის 47.1-ე მუხლის თანახმად, საწარმოს პარტნიორები მმართველობით უფლებამოსილებას ახორციელებენ პარტნიორთა საერთო კრების მეშვეობით, თუ წესდებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, პარტნიორთა კრების კომპეტენცია განისაზღვრება ამ კანონით ან/და საწარმოს წესდებით; ხოლო ამავე კანონის მე-3 მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, პარტნიორები დებენ შეთანხმებას (წესდებას), რომლის საფუძველზედაც წესრიგდება საწარმოს საქმიანობასთან ან/და პარტნიორების ურთიერთობებთან დაკავშირებული საკითხები. ამდენად, ის გარემოება, რომ დირექტორი წარმოადგენს საწარმოს მესამე პირებთან ურთიერთობაში არ არის აბსოლუტური და, რიგ შემთხვევებში, კანონმდებლობით არის განსაზღვრული იმ საკითხთა წრე, რომელზეც, როგორც არატიპურ სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელების გარიგებაზე, მოითხოვება პარტნიორთა თანხმობა.
4.15. განსახილველ შემთხვევაში, სადავოა საწარმოს 50%-იანი წილის მესაკუთრე პარტნიორთან (მეორე მოპასუხესთან) სესხის ხელშეკრულებების დადება, რომელთა საფუძველზეც მოპასუხე მხარის მტკიცებით განხორციელდა საწარმოს საქმიანობისათვის აუცილებელი უძრავ-მოძრავი ქონების შეძენა. ამ გარიგებებთან მიმართებით სასამართლოს კვლევისა და შეფასების საგანია საწარმოს წესდებითა და ზემოხსენებული სპეციალური კანონის მოთხოვნათა შესაბამისობა, ანუ მოითხოვებოდა თუ არა პარტნიორთა კრებაზე გადაწყვეტილების მიღება. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ თვითონ სესხის ხელშეკრულების გაფორმება წარმოადგენს საწარმოს ჩვეულ სამეწარმეო საქმიანობის განსახორციელებლად დადებულ გარიგებას და იგი არ სცილდება საზოგადოების ჩვეულებრივ საქმიანობას, სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია სამეწარმეო საქმიანობის წარმოებისათვის და შესაბამისად ყოველი გარიგების დადების წინ ყველა პარტნიორის მონაწილეობით კრების ჩატარება და გადაწყვეტილების მიღება ვერ განიხილება სავალდებულო წინაპირობად. თვითონ ნებართვის მნიშვნელობასა და ამ საფუძვლით გარიგებათა ბათილად ცნობის სამართლებრივი წინაპირობების შესაფასებლად მნიშვნელოვანია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 54-ე მუხლის მოწესრიგება, რომლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. ამავე კოდექსის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ბათილია ნებართვის გარეშე დადებული გარიგება, თუ ამ გარიგებისათვის საჭიროა ნებართვა.
4.16. განსახილველ შემთხვევაში სადავოდ არის გამხდარი 2017 წლის 1 ივნისიდან იმავე წლის 27 დეკემბრის ჩათვლით პერიოდში მოპასუხე საწარმოსა და მისსავე 50%-იანი წილის მფლობელ პარტნიორს (მეორე მოპასუხეს) შორის დადებული სესხის ექვსი ხელშეკრულება (იხ. წინამდებარე განჩინების 4.7.1- 4.7.6 ქვეპუნქტები), საწარმოს მიერ ჯამში მიღებულია 110 000 აშშ დოლარი და 386 450 ლარი. სადავო ხელშეკრულებების ბათილობის საფუძვლების კვლევისას მნიშვნელოვანია შეფასდეს საწარმოს წესდების 15.2 მუხლი, რომლის თანახმად, პარტნიორთა კრება იღებს გადაწყვეტილებას ისეთ საკითხზე, როგორიცაა - იმ ხელშეკრულების დამტკიცება, რომლის თანხაც აღემატება დამფუძნებლის მიერ დადგენილ ზღვარს. ამავე წესდების 15.3 მუხლის თანახმად პარტნიორთა კრება იღებს ასევე გადაწყვეტილებებს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესით. ამასთან, ყველა გადაწყვეტილება, რომელიც სცილდება საზოგადოების ჩვეულებრივ საქმიანობას, მოითხოვს ყველა პარტნიორის მონაწილეობით ჩატარებული კრების გადაწყვეტილებებს; წესდების 16.4-ე მუხლის თანახმად კი, დირექტორი მინდობილობის გარეშე მოქმედებს საზოგადოების სახელით, წარმოადგენს მის ინტერესებს საქართველოსა და უცხოეთის ყველა დაწესებულებაში, ფირმაში, საწარმოსა და ორგანიზაციაში, ინდივიდუალურად იღებს გადაწყვეტილებას საზოგადოების სახელით უძრავი ქონების შეძენის, გასხვისების, უფლებრივად დატვირთვის შესახებ, ასევე სესხებისა და კრედიტების აღების შესახებ (იხ. საწარმოს წესდება - ტ. 1, ს.ფ. 25-31);
4.17. საქმის მასალებში წარმოდგენილია საწარმოს დამფუძნებლის 2017 წლის 1 მაისის გადაწყვეტილება, რომლითაც დასტურდება, რომ საწარმოს დირექტორს წესდების 15.2-ე მუხლის საფუძველზე დაუდგინდა ზღვარი 300 000 (სამასი ათასი) აშშ დოლარის ოდენობით, რომლის ფარგლებშიც მას მიენიჭა უფლებამოსილება, პარტნიორთა კრების თანხმობის გარეშე დაედო ხელშეკრულებები და საზოგადოების სახელით შესულიყო მესამე პირებთან სამართლებრივ ურთიერთობაში, მათ შორის - აეღო სესხი და კრედიტი (იხ. ტ.1. ს.ფ.141); სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის შედავება იმასთან დაკავშირებით, რომ 2017 წლის 1 მაისს მეორე მოპასუხის მიერ, როგორც საწარმოს 50%-იანი პარტნიორის, გადაწყვეტილება მიღებულია საწარმოს დაფუძნებამდე, რაც სამართლებრივ ძალას უკარგავს წარდგენილ დოკუმენტს. ეს შედავება არარელევანტურად მიიჩნია სასამართლომ და განმარტა, რომ ამ მიმართებით პრეტენზია ვერ განიხილება იმგვარ არსებით გარემოებად, რომელიც წარდგენილი დოკუმენტის ანულირებას მოახდენდა.
4.18. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ დამფუძნებელთა ერთობლივი გადაწყვეტილებით მიღებული საწარმოს წესდებისა და საწარმოს 50%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორის 2017 წლის 1 მაისის გადაწყვეტილებით საწარმოს დირექტორს მინიჭებული ჰქონდა უფლებამოსილება, პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილების გარეშე დაედო სესხის ხელშეკრულებები, ასევე საწარმოს პარტნიორის ზემოხსენებული გადაწყვეტილებით დირექტორის უფლებამოსილება შემოისაზღვრა 300 000 აშშ დოლარის ფარგლებში, შესაბამისად, ზემოხსენებული დოკუმენტების საფუძველზე საწარმოს დირექტორი უფლებამოსილი იყო, საწარმოს სახელით დამოუკიდებლად მიეღო გდაწყვეტილებები და, მათ შორის, დაედო სადავო სესხის ხელშეკრულებები. აქედან გამომდინარე არ არსებობს სადავო გარიგებათა ბათილად ცნობის სამართლებრივი წინაპირობები. საწარმოს წესდების 15.2-ე მუხლთან (იხ. 4.17-ე ქვეპუნქტი) მიმართებით აპელანტის მტკიცების, რომ ეს ჩანაწერი გულისხმობს ყველა პარტნიორის ერთობლივი გადაწყვეტილებით დადგენილ დირექტორის უფლებამოსილების საზღვრებს და არა მხოლოდ ერთ-ერთი პარტნიორის გადაწყვეტილებას, გაზიარების შემთხვევაში გამოდის, რომ ასეთი შეზღუდვა დირექტორისათვის საერთოდ არ ყოფილა დადგენილი, რაც კიდევ უფრო ამართლებს დირექტორის მოქმედებებს სადავო სესხის ხელშეკრულებების დადების თაობაზე.
4.19. აპელანტი წარმოდგენილი სარჩელითა და სააპელაციო საჩივრით ასევე მიუთითებს სადავო გარიგებათა მოჩვენებით ხასიათზე, სახელდობრ, გარიგების მონაწილეთა სუბიექტთა (საწარმოს დირექტორისა და მეორე მოპასუხის, რომლებიც მამა-შვილი არიან) ნათესაურ კავშირზე და იმ გარემოებაზე, რომ რეალურად საწარმოში შენატანი განხორციელებულია ორივე პარტნიორის მხრიდან 128 000 -128 000 აშშ დოლარის ოდენობით, რომლის საფუძველზედაც არის შეძენილი ქონება, ხოლო სესხის ხელშეკრულებები ფიქტიურად არის შედგენილი, მოსარჩელისათვის (აპელანტისათვის) ზიანის მიყენების, საწარმოს ქონების მითვისებისა და პირადი სარგებლის მიღების მიზნით. ამის პასუხად სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ გარიგების საფუძველი- ნება, როგორც სუბიექტური კატეგორია, გარიგების აუცილებელი ელემენტია. სამართლებრივ შედეგს იწვევს მხოლოდ ნამდვილი ნების გამოვლენა, რაც გულისხმობს ნების შესაბამისობას კანონმდებლის მოთხოვნებთან. ნამდვილია ნების გამოვლენა, თუ დაცულია მისი გამოხატვის სამართლებრივი წინაპირობები (მატერიალური და ფორმალური). ნების გამოვლენის მიზანი უნდა იყოს სამართლებრივი შედეგის დადგომა, რომელიც გამოიხატება სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობაში, შეცვლასა და შეწყვეტაში. სსკ-ის 50-ე მუხლი ვრცელდება მხოლოდ მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენის მიმართ, სადაც მიზნის მისაღწევად, სულ ცოტა, ორი მხარის მონაწილეობაა სავალდებულო.
4.20. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილი წარმოადგენს, რომლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოჩვენებითია გარიგება, როცა ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა და არ მოჰყვეს ამ გარიგებისათვის დამახასიათებელი სამართლებრივი შედეგი. მოჩვენებით გარიგებას ორი ძირითადი ნიშანი ახასიათებს: 1) ის დადებულია მოსაჩვენებლად და 2) მხარეებს არ აქვთ ამ გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომის განზრახვა. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს (იხ. სუსგ N ას- 976-980-207, 22.01.2018წ.). იმისათვის, რომ სასამართლომ გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევისათვის, დადასტურებული უნდა იყოს, რომ ორივე მხარე აღნიშნული მიზნით მოქმედებს.
4.21. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102–ე მუხლზე დაყრდნობით განმარტა, რომ თითოეული მხარის ვალდებულებაა, მიუთითოს სასარჩელო მოთხოვნა, ფაქტები და წარმოადგინოს დასახელებული ფაქტის დამადასტურებელი კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულებები. მითითებული წარმოადგენს სამოქალაქო საპროცესო სამართალში დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპის გამოვლინებას. მტკიცებულებათა შეფასებისას სასამართლოს ექმნება შინაგანი რწმენა, რომელსაც საფუძვლად უდებს გადაწყვეტილებას. ამდენად, სასამართლო სადავო გარემოებათა არსებობა–არარსებობის დადგენისას ინდივიდუალურად და ერთობლიობაში აფასებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის შედეგად აყალიბებს თავის შინაგან რწმენას გამოსაკვლევი საკითხის მიმართ. შინაგანი რწმენის ჩამოყალიბება მოსამართლის მიერ ხდება არა სუბიექტურად, არამედ ობიექტური მიუკერძოებლობის კონტექსტში შესწავლილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. მართლმსაჯულების მიზანი მტკიცებულებათა ერთობლივი ანალიზის, მათი ობიექტური და სრულყოფილი შესწავლის შედეგად ჭეშმარიტების უტყუარად გამორკვევაა იმგვარად, რომ დადგენილი გარემოება არ ემყარებოდეს მხოლოდ ვარაუდს, არამედ განპირობებული იყო საქმის მასალების ერთობლივი ანალიზით. ამდენად, კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარე, სწორედ სასამართლოს პრეროგატივაა მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ამა თუ იმ მტკიცებულების საფუძველზე სადავო გარემოების დადგენის ან უარყოფის საკითხის განსაზღვრა.
4.22. გარიგებათა მოჩვენებითი ხასიათის დადასტურება მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენს, რომელსაც სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენის გზით უნდა ედასტურებინა ის ფაქტი, რომ სადავო სესხის ხელშეკრულებების საფუძველზე ლ.კ–ძეს თანხა შპს „ჯ–ასათვის “ არ გადაუცია. ასევე, მოპასუხეთა მხრიდან წარდგენილი შედავების პირობებში, ნ.კ–ვას უნდა ედასტურებინა, რომ მისი მხრიდან შენატანი 128 000 აშშ დოლარი რეალურად განხორციელებულია და სწორედ ამ თანხების მობილიზების გზით განხორციელდა საწარმოს უძრავ–მოძრავი ქონების შეძენა.
4.23. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილება იმ გარემოებაზე, რომ სესხის ხელშეკრულებები დადებულია კომპანიის ერთ–ერთ პარტნიორთან ლ.კ–ძესთან. სესხის ხელშეკრულებების დადების შემდგომ ასევე ეტაპობრივად კომპანია იძენდა სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელებისათვის საჭირო უძრავ-მოძრავ ქონებას. მოპასუხე მხარე მიუთითებს, რომ რეალურად კომპანიის დაფუძნებისას პარტნიორებს შენატანები არ განუხორციელებიათ, არც შემდგომ ნ.კ–ვას 128 000 აშშ დოლარი საწარმოში არ შეუტანია და კომპანიამ აქტივი სწორედ დასახელებული სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებული თანხებით შეიძინა, შესაბამისად, ნ.კ–ვას მხრიდან გარიგებათა ბათილობაზე აპელირება დაუსაბუთებლად მიიჩნია.
4.24. მითითებული მტკიცების საწინააღმდეგოდ, მოსარჩელე მხარემ ვერ უზრუნველყო წარმოედგინა სათანადო მტკიცებულებები, რომელთა შესაბამისადაც შესაძლოა დადასტურებულიყო მისი მხრიდან ფულადი ვალდებულის შესრულება და კომპანიაში 128 000 აშშ დოლარის შენატანის განხორციელების ფაქტი, თანახმად სსკ-ის 429–ე მუხლისა, კერძოდ, თანხის გადახდის დადასტურებისათვის მხოლოდ მხარის ახსნა–განმარტება საკმარის საფუძველს არ წარმოადგენს. ფულადი ვალდებულების შესრულებას გარკვეული თავისებურება ახასიათებს, რაც ვალდებულების შესრულების ფაქტის დადგენაში ვლინდება. შესაბამისად, მხარემ უნდა წარმოადგინოს უნაღდო ან ნაღდი ანგარიშსწორების გზით თანხის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი (სსკ–ის 429.1 მუხლი: კრედიტორმა მოვალის მოთხოვნით შესრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ მიღების შესახებ უნდა გასცეს ამის დამადასტურებელი დოკუმენტი).
4.25. აღნიშნულის საპირისპიროდ, აპელანტის მტკიცებით, მისი მხრიდან საწარმოს საწესდებო კაპიტალში თანხის შეტანას ადასტურებს ის ფაქტი, რომ მან სს „ს.ბ–დან“ 2017 წლის 29 მაისს სესხი 130 000 აშშ დოლარი აიღო. კერძოდ, ნ.კ–ვას ანგარიშების ამონაწერით დასტურდება, რომ 2017 წლის 31 მაისს მან ანგარიშიდან გაიტანა 128 570 აშშ დოლარი და შპს–მ 2017 წლის 1 ივნისს იყიდა უძრავი ქონება, რაც მოწმობს ფაქტს, რომ სწორედ ნ.კ–ვას შენატანის განხორციელების საფუძველზე შეიძინა საწარმომ უძრავი ქონება. ასევე, მოსარჩელე მოიხმობს მოწმის ჩვენებას. კერძოდ, მოწმის სახით დაკითხულმა ე.ჯ–ამ განმარტა, რომ იგი შპს „ჯ–ას“ ბუღალტრად მუშაობდა 2017 წლის ივნისიდან 2018 წლის იანვრამდე, ამ პერიოდში იყიდა შპს „ჯ–ამ“ წისქვილკომბინატი და მის კითხვაზე, თუ საიდან გაუჩნდა შპს–ს თანხა, დირექტორმა დ.კ–ძემ უთხრა მას, რომ ეს იყო საწარმოს პარტნიორთა მიერ შეტანილი თანხა.
4.26. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, დასახელებული მტკიცებულებებით არ დგინდება გარემოება, რომ ნ.კ–ვამ კრედიტის სახით მიღებული თანხები შეიტანა შპს „ჯ–ას“ საწესდებო კაპიტალში. მართალია, საკრედიტო ხელშეკრულება დადებულია დაახლოებით იმავე ოდენობის თანხაზე, რაც განსაზღვრული იყო საწესდებო შენატანისათვის და ხელშეკრულების დადება თანხვედრშია კომპანიის დაარსებასა და უძრავი ქონების შეძენასთან თუმცა მხოლოდ წარმოდგენილი მტკიცებულებით ცალსახად დადასტურებულად ვერ მიიჩნევა ნ.კ–ვას მხრიდან მიღებული თანხის საწარმოს სასარგებლოდ განკარგვა. საგულისხმოა, რომ სასამართლომ ვერც საკრედიტო ხელშეკრულების თარიღზე დაყრდნობით გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცება, რადგანაც მოპასუხე მხარეც წარმოდგენილი შედეგების პირობებში მიუთითებს მათ შორის დადებული სესხის ხელშეკრულებების თარიღებზე, რომლებიც თავის მხრივ ანალოგიურად წინმსწრებად ფორმდებოდა კომპანიის მიერ აქტივის შეძენამდე.
4.27.სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ არც სადამფუძნებლო კრების ოქმი და არც წესდება არ შეიცავს ინფორმაციას საწარმოში პარტნიორთა მიერ განხორციელებულ ან მომავალში განსახორციელებელ შენატანზე, რაც ამ მხრივაც დაუსაბუთებელს ხდის მოსარჩელის მტკიცებას, რადგან მოქმედებს პრეზუმფცია (ვარაუდი), რომ ამგვარი შენატანის განხორციელების პირობებში მითითებული გარემოება ასახული იქნებოდა შესაბამის დოკუმენტებში.
4.28. ასევე, მოწმის ჩვენებით ვერ დადასტურდება ფულადი ვალდებულების შესრულების ფაქტი (სსსკ-ის 102.3 მუხლი: საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით; არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით), მით უფრო მოწმის განმარტებით, მისთვის ინფორმაცია ცნობილი გახდა დირექტორისაგან და უშუალოდ ნ.კ–ვას მხრიდან კომპანიის სასარგებლოდ თანხის შეტანის გარემოება წარმოდგენილი მოწმის ჩვენებით არ დგინდება.
4.29. ამდენად საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერებისა და მხარეთა ახსნა–განმარტების გაცნობის შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ ვერ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება მისი მხრიდან შპს „ჯ–ას“ საწესდებო კაპიტალში 128000 აშშ დოლარის შეტანის ფაქტთან მიმართებით, რაც თავის მხრივ, ასუსტებს მტკიცებას სადავო სესხის ხელშეკრულებების მოჩვენებითობასთან მიმართებით.
4.30. გარდა აღნიშნულისა, გარიგებათა ბათილობის წინაპირობები არ დასტურდება საქმეზე წარმოდგენილი სხვა მტკიცებულებების შესწავლის საფუძველზედაც, კერძოდ, სადავო სესხის ხელშეკრულებებს ერთვის მიღება–ჩაბარების აქტები, რომლებიც ადასტურებენ შპს „ჯ–ას“ დირექტორის დ.კ–ძის მიერ ლ.კ–ძისაგან ხელშეკრულებაში მითითებული თანხების მიღების ფაქტს. თანხა კომპანიის ბალანსზე შეტანილია სესხის დანიშნულებით, რაც ასევე დასტურდება კომპანიის ბალანსზე შეტანილი სესხის დანიშნულებით, რაც ასევე დასტურდება კომპანიის საბანკო ამონაწერით, დეკლარაციებით და ფინანსური დოკუმენტებით. შპს „ჯ–ას“ შესრულებული აქვს სახელმწიფოს წინაშე ყველა ვალდებულება, მათ შორის, სესხის ხელშეკრულების და თანმდევი ტრანსაქციების განხორციელებისათვის მათ გადახდილი აქვს გადასახადები, რაც ამ მხრივაც გამორიცხავს გარიგებათა „ფიქტიურობას“. სესხის ნამდვილობას ადასტურებს ასევე სალაროს შემოსავლის და გასავლის ორდერები, საგადასახადო დეკლარაციები და კომპანიის ანგარიშებიდან ამონაწერი.
4.31. გარიგებათა ნამდვილობის თვალსაზრისით, ასევე საყურადღებოა შპს „რ.ა–ის“ 2019 წლის აუდიტორული დასკვნა, რომლითაც შემოწმდა შპს „ჯ–ას“ მიერ საწარმო–საქმიანობისათვის დამფუძნებლისაგან აღებული სესხისა და აღებული სესხით წარმოშობილი ვალდებულება დამფუძნებლის წინაშე. დასკვნის თანახმად, შპს „ჯ–ას“ დირექტორ დ.კ–ძის მიერ, 2017 წლის 1 ივნისიდან 2017 წლის 27 დეკემბრის ჩათვლით, სულ 6 შემთხვევაში გაფორმებული სასესხო ხელშეკრულებებით შპს „ჯ–ას“ დამფუძნებელ ლ.კ–ძისაგან სესხის სახით აღებულია 406450 ლარი და 90000 აშშ დოლარი. სესხად აღებული თანხები გახარჯულია შემდეგი დანიშნულებით: 2017 წლის 1 ივნისის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად შპს „ჯ–ას“ მიერ მცხეთის რაიონის სოფელ .......... შეძენილი 11074 კვ.მ. სასოფლო– სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომლის ღირებულება 65 000 აშშ დოლარია და თანხა გადახდილია შპს „ჯ–ას„ დამფუძნებელ ლ.კ–ძის მიერ. 2017 წლის 20 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად შპს „ჯ–ამ„ იყიდა DAF–ის ტიპის უნაგირა საწევარი ნახევარმისაბმელი თვითმცლელით, ქონების ღირებულება შეადგენს 60235 ლარს (კურსით 25000 აშშ დოლარი) და თანხა გადახდილია შპს „ჯ–ას„ დამფუძნებლის ლ.კ–ძის მიერ. 2018 წლის 28 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, შპს „ჯ–ამ„ სს „ბ.ბ–გან„ იყიდა ხორბლის საფქვავი წისქვილი 150 000 აშშ დოლარად (კურსით 360 600ლარი). 16500 დოლარი გამოყენებულია ელ/ენერგიის ქსელზე დაერთებისათვის. შპს „ჯ–ას“ დამფუძნებელს, როგორც კრედიტორს უკან დაუბრუნდა სესხის ნაწილი: 31800 ლარი, 23000 აშშ დოლარი 9 70000 აშშ დოლარი.
4.32. ასევე საყურადღებოა, 2019 წლის კამერალური საგადასახადო შემოწმება, რომელიც მოიცავს 2017 წლის 3 მაისიდან – 2019 წლის 30 ივნისამდე პერიოდს. დასკვნის თანახმად, შპს „ჯ–ა“ გადასახადის გადამხდელად რეგისტრირებულია 2017 წლის 3 მაისს, იმავე წლის 29 ივნისიდან ნებაყოფლობით რეგისტრირებულია დღგ–ს გადამხდელად. დასკვნაში აღნიშნულია, რომ 2017 წლის ივნისის თვეში კომპანიას დამფუძნებელი ფიზიკური პირისაგან, ლ.კ–ძისაგან აღებული აქვს სესხები, როგორც ეროვნულ ვალუტაში, ისე დოლარში. მიღებული ფულით გადამხდელმა შეიძინა ძირითადი საშუალებები. 2018 წლის 18 ივნისის თვეში დაიწყო დავა დამფუძნებლებს შორის, რის შედეგად 2018 წლის 18 ივნისს ნ.კ–ვამ მიმართა საჯარო რეესტრს ლიკვიდაციის დაწყების მიზნით, რაც შემდგომ სასამართლოს განჩინებით შეჩერებული იქნა. შემოწმების მიმდინარეობისას დამატებით გამოთხოვილი იქნა ინფორმაცია ნ.კ–აგან შპს „ჯ–ას“ მიერ მასთან არსებული სასესხო ვალდებულების შესახებ. ნ.კ–ვას მხრიდან კომპანიაში შეტანილი სესხის დამადასტურებელი რაიმე დოკუმენტი არ იქნა წარმოდგენილი. დასკვნის თანახმად შპს „ჯ–ას“ გადახდილი აქვს შემოწმების პერიოდში მოგების გადასახადი, დღგ, საშემოსავლო გადასახადი, ქონების გადასახადი და მიეცა გარკვეული სახის რეკომენდაციები.
4.33. ამდენად, ზემოთ მოხმობილი მტკიცებულებები ერთობლიობაში ადასტურებს სადავო გარიგებათა ნამდვილობას და მტკიცება მათ მოჩვენებით ბუნებასთან მიმართებით ვერ იქნება გაზიარებული საპირწონე მტკიცებულებების არ არსებობის საფუძვლით.
4.34. სასამართლოს შეფასებით, მხოლოდ აპელირება გარიგების მონაწილე სუბიექტთა ნათესაურ კავშირზე, ვერ განიხილება სადავო ხელშეკრულებების ბათილობისათვის საკმარის საფუძვლად, მით უფრო იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ კომპანიის დირექტორი დანიშულია პარტნიორთა ერთობლივი გადაწყვეტილებით, რომელსაც მოდავე მხარეებმა მიანიჭეს უფლებამოსილება დამოუკიდებლად ემოქმედა კომპანიის სახელით.
4.35. შეჯამების სახით უნდა აღინიშნოს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე–6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის მოთხოვნისაგან. მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტმა ვერ შეძლო დაესაბუთებინა მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებები, რის გამოც წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივარი არ ექვემდებარება დაკმაყოფილება
5. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
5.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და მოითხოვა, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების გზით, საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილება, შესაბამისად, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.
5.2. კასატორის ძირითადი არგუმენტები მისივე სარჩელისა და სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიების იდენტურია და იმას ემყარება, რომ მოცემულ შემთხვევაში საწარმოს დირექტორსა და საწარმოს 50 %-იანი წილის მფლობელ მეორე პარტნიორს (მეორე მოპასუხეს), როგორც მამა-შვილს შორის განზრახი მოქმედება იკვეთება. კასატორის მტკიცებით მის დასაზარალებლად არის გაფორმებული ფიქტიური სასესხო ხელშეკრულებები (შეად. სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებსა და პრეტენზიებს- ტ.1, ს.ფ.5.). კასატორი სსკ-ის 327-ე მუხლის პირველ და მეორე ნაწილებზე: „1. ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. 2. არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ,“ ასევე, 54-ე „ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს“ და 56.1-ე “ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება)” მუხლებზე დაყრდნობით, საკასაციო პრეტენზიას აცხადებს სადავო სესხის ხელშეკრულებების თაობაზე და პარტნიორთა კრების 2017 წლის 1 მაისის გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით არასწორად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნას, ასევე გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას საწარმოს წესდების 15.2-ე მუხლთან დაკავშირებით (იხ. წინამდებარე განჩინების 4.17-4.18 ქვეპუნქტები);
5.3. კასატორი უთითებს დავის განხილვის დროს მოქმედ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 პრიმა მუხლის მე-5 ნაწილის მოწესრიგებაზე პარტნიორთა კრება იღებს გადაწყვეტილებებს შემდეგ საკითხებზე: „დ“ ინვესტიციების შესახებ, რომელთა ღირებულება ცალკე ან მთლიანად ერთ სამეურნეო წელიწადში აღემატება საზოგადოების აქტივების ღირებულების 50 %-ს; „ე“ ვალდებულებათა აღება, რომლებიც ცალკე ან მთლიანად აღემატება საზოგადოების აქტივების ღირებულების 50 %-ს; „ვ“ ვალდებულებათა უზრუნველყოფა, რომლებიც არ მიეკუთვნებიან ჩვეულებრივ საწარმოო საქმიანობას და რომელთა ღირებულება აღემატება საზოგადოების აქტივების ღირებულების 50 %-ს“. კასატორი საწარმოს წესდების 15.2 მუხლზე დაყრდნობით განმარტავს, რომ საწარმოს დირექტორს არ ჰქონდა უფლება, პარტნიორთა საერთო კრების გადაწყვეტილების გარეშე, აეღო სესხი, შესაბამისად, მხოლოდ 50%-იანი წილის მქონე პარტნიორის ერთპიროვნული გადაწყვეტილება სესხის აღების ნებართვის შესახებ ეწინააღმდეგება წესდებას და იმხანად მოქმედ კანონს. ამ მიმართებით კასატორი იმაზეც ამახვილებს ყურადღებას, რომ სარჩელის აღძვრის დროისათვის მოსარჩელემ არაფერი იცოდა სესხის ასაღებად მეორე პარტნიორის (მეორე მოპასუხის) მიერ გაცემული ნებართვის შესახებ, რომლითაც საწარმოს დირექტორს, 300 000 აშშ დოლარის ლიმიტით, ერთპიროვნულად მიენიჭა, პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილების გარეშე, საწარმოს სახელით სესხის აღების უფლება. კასატორი უთითებს, რომ მოპასუხე საწარმომ სასამართლოში შესაგებელთან ერთად წარადგინა ეს ნებართვა, რაც მოგვიანებით ჩაჰბარდა მოსარჩელეს და მან, 2019 წლის 27 მაისს წარდგენილი შუამდგომლობით, სადავო გახადა ეს საკითხი როგორც პირველივე ინსტანციის სასამართლოში, ისე-სააპელაციო სამართალწარმოების დროს;
5.4. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს ერთობლივად უნდა შეეფასებინა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი პრეტენზიები, კერძოდ: საწარმოს დაფუძნებამდე- 2017 წლის 1 მაისს ერთპიროვნულად მეორე მოპასუხის მიერ გაცემული ნებართვა სესხის აღების თაობაზე „დაუდგენელ ლიმიტზე მაღალი ოდენობით, რომელიც ეწინააღმდეგებოდა, როგორც წესდებას, ისე- კანონმდებლობას“; საწარმოს ბუღალტრის ე.ჯ–ას (რომელიც ზუსტად სესხების აღების მონაკვეთში დასაქმდა კომპანიაში - 2017 წლის ივნისიდან 2018 წლის იანვრამდე) განმარტება სასამართლო სხდომაზე, რომ მისი მუშაობის პროცესში საწარმოს სესხი არ ჰქონია და არც საამისო დეკლარაცია ყოფილა წარდგენილი შემოსავლების სამსახურში წლიური დეკლარირების დროს; იმავე მოწმის განმარტება, რომ დირექტორის განცხადებით თანხები საწარმოში დამფუძნებელმა პარტნიორებმა შეიტანეს. მოსარჩელის მიერ ბანკიდან სესხად 130 000 აშშ დოლარის აღება და საწარმოში 128 000 აშშ დოლარის შეტანა სრულად ემთხვევა სესხის აღებისა და საწარმოს დაფუძნების ვადებს. გარდა ბუღალტრის განმარტებისა, საწარმოს საბანკო ამონაწერში არსებული ჩანაწერის მიხედვით დასტურდება, რომ დირექტორის მიერ შეტანილი თანხების დანიშნულებაა „პარტნიორთა შენატანი“. ამ მიმართებით კასატორი ვრცლად მსჯელობს საქმეში წარდგენილ მიღება-ჩაბარების აქტებზე, რომლებიც ხელმოწერილია მამა-შვილის (საწარმოს მეორე პარტნიორისა და დირექტორის) მიერ, რასაც არ აწერს ხელს ბუღალტერი და არ არის დეკლარირებული დებიტორულ-კრედიტორული დავალიანებები;
5.5. კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას, რომელიც შპს „რ.ა–ის“ აუდიტორულ დასკვნაზე დაყრდნობით ასახავს, 2017 წლის 1 ივნისიდან 2017 წლის 27 დეკემბრის ჩათვლით, საწარმოს დირექტორის მიერ გაფორმებული სესხის ხელშეკრულებების საფუძველზე საწარმოს მიერ მიღებული თანხების გახარჯვის დანიშნულებას. ამ მიმართებით კასატორი საპროცესო დარღვევაზე უთითებს და აღნიშნავს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოხდა მოპასუხის მიერ აუდიტორული დასკვნის წარდგენა, ამასთან, კერძო აუდიტის დასკვნა დაეყრდნო საწარმოს დირექტორის მითითებებს; კასატორი მოითხოვს საქალაქო სასამართლოს მიერ მთავარ სხდომაზე საპროცესო მოთხოვნათა უგულებელყოფით საქმეზე მიღებული და დართული 2019 წლის აუდიტორული დასკვნის წარდგენის კანონიერების შემოწმებას, რომელიც სააპელაციო სასამართლოს წარედგინა ფაქტობრივ უსწორობაზე პრეტენზიის სახით, თუმცა ამ საკითხზე სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია (შეად. სააპელაციო საჩივარი- ტ.3, ს.ფ.396).
5.6. კასატორი უთითებს უზენაესი სასამართლოს 2022 წლის 16 სექტემბრის გადაწყვეტილებაზე (საქმე N ას-48-2022), რომელიც ახალი მიღებულია და დასაბუთებული სახით საკასაციო საჩივრის წარდგენის დროისათვის არ ჩაჰბარებია მას და აღნიშნავს, რომ საკასაციო სასამართლომ გააუქმა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და ახალი გადაწყვეტილებით გრძელდება საწარმოს ლიკვიდაციის/რეორგანიზაციის პროცესი.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, შეფასებისა და მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითი განხილვის შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო განაცხადი დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
6. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). სსსკ-ის 410-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა ან გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.
7. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, მტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).
8. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).
9. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნა, რომელიც თავისი სამართლებრივი ბუნებით აღიარებითი მოთხოვნაა, ეფუძნება სსკ-ის 56.1-ე მუხლს, რადგან კასატორს მიაჩნია, რომ საწარმოს დირექტორი და მეორე მოპასუხე (საწარმოს 50%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორი), მათი ნათესაური კავშირის გათვალისწინებით მოჩვენებით დებდნენ ამ გარიგებებს, რათა ზიანი მიეყენებინათ უშუალოდ მოსარჩელისათვის, ასევე, მიეთვისებინათ საწარმოს ქონება და სარგებელი მიეღოთ, რადგან 50-50%-იანი წილის მესაკუთრე პარტნიორებს (მოსარჩელესა და მოპასუხეს), თითოეულს 128 000 აშშ დოლარი აქვს შეტანილი საწარმოში შენატანის სახით.
10. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, აღიარებითი სარჩელის იურიდიულ ბუნებაზე გაამახვილებს ყურადღებას და განმარტავს, მოსარჩელის მოთხოვნა გამომდინარეობს მისი ინტერესიდან, რომ საწარმოს, რომლის 50%-იანი მფლობელი პარტნიორიც თვითონვეა, არ ჰქონდეს ვალდებულებები (სესხი) მესამე პირთა წინაშე (იხ. სარჩელი-ტ.1, ს.ფ.4). ამ მიმართებით ნამდვილი იურიდიული ინტერესის შეფასებისათვის საკასაციო სასამართლო მოიხმობს მისსავე განმარტებას, რომელიც დიდი პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებაშია (საქმე N ას-664-635-2016) ასახული: „სსსკ-ის 180-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარეობს აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესის განმსაზღვრელი შემდეგი კრიტერიუმები: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა (იხ. სუსგ # ას-838-802-2014, 19.03.2015წ.). დიდი პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ აღიარებითი მოთხოვნა დასაშვებია, თუ იკვეთება მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს, მაგალითად, მამად ცნობა, მამობის დადგენა, ქორწინების ბათილად ცნობა, ლიტერატურული ნაწარმოების ავტორად აღიარება და ა.შ. ამ სახის სარჩელების მიზანია არა სუბიექტური უფლების მიკუთვნება, არამედ უფლების სადავოობის აღმოფხვრა. ამ დროს სულაც არ არის აუცილებელი, რომ პირის უფლება დარღვეული იყოს, მაგრამ ვარაუდი იმისა, რომ მომავალში შეიძლება დაირღვეს, წარმოადგენს პირის იურიდიულ ინტერესს. ამიტომაც, ამ ტიპის სარჩელებს „უფლების დამდგენ“ სარჩელებსაც უწოდებენ. მიკუთვნებითი სარჩელებისგან განსხვავებით, აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიური ხასიათის მატარებელია და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა (იხ. სუსგ, 10.11.2015, საქმეზე #ას-937-887-2015; (იხ. სუსგ-ები # ას-17-14-2015, 01.07.2015წ.; # ას-1069-1008-2015, 16.12.2015წ.; # ას-869-819-2015, 11.12.2015წ.; # ას-773-730-2015, 08.09.205წ.; # ას-181-174-2016, 06.05.2016წ.; # ას-1025-967-2015, 23.12.2015წ.; # ას-323-308, 2016, 03.06.2016წ.; #ას-407-390-2016, 10.6.2016წ; # ას-375-359-2016, 17.06.2016წ.)-დიდი პალატის გადაწყვეტილების 226-227-ე პუნქტები. იურიდიული ინტერესის არსებობა განპირობებულია არა ზოგადად მხარის სუბიექტური ინტერესით, არამედ მატერიალურ-სამართლებრივი დანაწესით, რომლის შედეგის რეალიზაცია შესაძლებელია აღიარებითი სარჩელის აღძვრით. მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით განსაზღვრული უფლების დაცვას უნდა ემსახურებოდეს აღიარებითი სარჩელი. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის ნამდვილი იურიდიული ინტერესი გამოკვეთილია, შესაბამისად, უნდა შეფასდეს მისი „უფლების დამდგენი“ სარჩელის ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთებულობა საკასაციო შედავების ფარგლებში.
11. წინამდებარე განჩინების 5.6 ქვეპუნქტში ასახული პრეტენზიის პასუხად, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2022 წლის 16 სექტემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა საწარმოს 50%-იანი წილით დამფუძნებელი პარტნიორის საკასაციო საჩივარი მოწინააღმდეგის მეორე 50%-იანი პარტნიორის წინააღმდეგ (რომელიც წინამდებარე საქმეში სარჩელის მეორე მოპასუხეა) და საწარმოს (წინამდებარე საქმეში სარჩელის პირველი მოპასუხის) პარტნიორთა კრების 2018 წლის 15 ივნისისა და 2018 წლის 24 ივლისის კრების ოქმები მართლზომიერად იქნა მიჩნეული. ამ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ „საზოგადოების ლიკვიდაციის პროცესის დაწყების თაობაზე 2018 წლის 15 ივნისის კრებაზე გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა საზოგადოების 50% წილის მფლობელი პარტნიორის მიერ, რაც საზოგადოების წესდების 15.3. პუნქტისა და სპეციალური კანონის მე-9 1 მუხლის თანახმად, საკმარისია განმეორებით ჩატარებულ კრებაზე გადაწყვეტილების მისაღებად...მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს სპეციალური კანონის მე-91 მუხლის მე-9 პუნქტით [საზოგადოების წესდება შეიძლება ითვალისწინებდეს გადაწყვეტილების მიღებას კრების მონაწილეთა ხმების უმრავლესობით, თუ ეს კანონი არ განსაზღვრავს გადაწყვეტილების მიღებას ერთხმად და თუ ამ გადაწყვეტილების შინაარსი არ ქმნის არათანაბარ მდგომარეობას რომელიმე პარტნიორისათვის ანდა არ ხელყოფს პარტნიორის არსებით ინტერესებს] გათვალისწინებულ შემთხვევას, რადგან საზოგადოების ლიკვიდაციის პროცესის დაწყების შესახებ გადაწყვეტილება არ მიეკუთვნება ერთხმად მისაღები გადაწყვეტილებების კატეგორიას არც სპეციალური კანონით და არც საზოგადოების წესდებით. ამასთან, იგი არ არის ისეთი გადაწყვეტილება, რომლის შინაარსი ქმნის არათანაბარ მდგომარეობას ან ხელყოფს რომელიმე პარტნიორის არსებით ინტერესებს. შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას კანონსაწინააღმდეგოდ და, აქედან გამომდინარე, ბათილ გარიგებად (იხ. სუსგ N ას-48-2022, 16.09.2022წ.). საკასაციო სასამართლოს მიერ სხვა საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება და მასში ასახული გარემოებები სამართლებრივად არ ცვლის კასატორის სასარგებლოდ ვითარებას, რადგან განსახილველი დავის საგანია სადავო სესხის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა.
12. კასატორის მოსაზრებით მოცემულ საქმეზე გამოვლენილ საპროცესო დარღვევასთან (იხ. წინამდებარე განჩინების 5.5 ქვეპუნქტი) დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მხარეთა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპები, კანონის წინაშე თანასწორობა არ არის დარღვეული. პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსამზადებელი სხდომები ჩატარდა 2019 წლის 4 აპრილს და 2019 წლის 27 მაისს (იხ. სხდომის ოქმები- ტ.1. ს.ფ.189-195 და ტ.2, ს.ფ.186-301). 2019 წლის 27 მაისის სხდომაზე წარადგინა მოსარჩელემ (კასატორმა) შუამდგომლობა სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების დამატება/დაზუსტების შესახებ (იხ. ტ.1, ს.ფ. 302-304). მოსამზადებელი სხდომის ფარგლებში დავის მონაწილე მხარეებმა ისარგებლეს საკუთარი საპროცესო უფლებებით თანასწორად და კანონის საფუძველზე. 2019 წლის 29 მაისის მოსამზადებელ სხდომაზე განისაზღვრა, რომ საქმის მომზადების ეტაპი დასრულდა, შესაბამისად მორიგი სხდომა იქნებოდა მთავარი და დაინიშნა 2019 წლის 1 აგვისტოს. ამის შემდეგ მორიგი მთავარი სხდომის თარიღი განისაზღვრა 2019 წლის 12 სექტემბერს. ამ სხდომაზე ორივე მხარემ წარადგინა შუამდგომლობები (იხ. პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომის ოქმი 15:39:44-დან), მოპასუხის შუამდგომლობა აუდიტორული დასკვნის საქმეზე დართვის შესახებ დაკმაყოფილდა კანონის საფუძველზე (სსსკ-ის 215-ე მუხლი) და სასამართლომ განმარტა მხარეთა თანასწორობის საფუძველზე მიღებული საოქმო განჩინების შინაარსი (იხ. პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომის ოქმი 15:50:50-დან).
13. საკასაციო პრეტენზია დაუსაბუთებელია სადავო სესხის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით სსკ-ის 54-ე და 56.1-ე მუხლების საფუძველზე. სსკ-ის 54-ე მუხლისა და „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.4 მუხლზე დაყრდნობით, სავსებით მართებულად იმსჯელა სააპელაციო სასამართლომ და განმარტა, რომ არ გამოვლინდა სადავო გარიგებათა ბათილად ცნობის საფუძველი, მათი კანონსაწინააღდეგოობის საფუძვლით. კასატორის პრეტენზია საწარმოს წესდების 15.2 და 15.3 პუნქტების არასწორი განმარტებისა და სპეციალურ კანონთან შეუსაბამობის დასაბუთებით, არ გამომდინარეობს სადავო გარიგებების დადების დროს მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნიდან. უპირველეს ყოვლისა, უნდა აღინიშნოს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილების (საქმე N ას-664-635-2016) თანახმად სსკ-ის 54-ე მუხლი დამოუკიდებლად მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად ვერ იქნება მიჩნეული „ამ ნორმას ავტონომიური ფუნქცია არ გააჩნია, ის დეფინიციურია და კონკრეტულ სამართლებრივ შედეგს არ ითვალისწინებს“. შესაბამისად, სადავო ხელშეკრულებათა ბათილობის თაობაზე, შესამოწმებელია მათი დადების დროს მოქმედი სპეციალური კანონის მოთხოვნა. სადავო გარიგების დადების დროს მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.4-ე მუხლი ადგენს, რომ „თუ ხელშეკრულების დადებისას კონტრაჰენტისათვის ცნობილი იყო მეწარმე სუბიექტის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ, წარმოდგენილ მეწარმე სუბიექტს შეუძლია განაცხადოს გარიგების ბათილობის თაობაზე. იგივე წესი გამოიყენება, თუ წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირი და კონტრაჰენტი განზრახ მოქმედებენ ერთად, რათა ზიანი მიადგეს იმ მეწარმე სუბიექტს, რომელიც წარმოდგენილია წარმომადგენლით“. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა, თუ რა იგულისხმება მეწარმე სუბიექტის ხელმღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვაში, ისევე, როგორც - საწარმოს წარმომადგენლობით უფლებამოსილებაში (იხ. წინამდებარე განჩინების 4.12 ქვეპუნქტი). საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ განმარტა, რომ კორპორაციული მართვის არსზე მსჯელობისას „შეუძლებელია ხელმძღვანელობისა და წარმომადგენლობის უფლებამოსილებაზე და უფლებამოსილების შეზღუდვაზე მსჯელობა კორპორაციული მართვის ელემენტებისა და ძირითადი პრინციპების გათვალისწინების გარეშე. კორპორაციის (საწარმოს) და მის ხელმძღვანელებს შორის ურთიერთობა კორპორაციის წინაშე ხელმძღვანელთა მრავალმხრივ და მრავალფეროვან მოვალეობებს მოიცავს. კორპორაციული მართვის მნიშვნელოვან ელემენტს წარმოადგენს საქმიანობაზე პარტნიორთა (ან საამისოდ უფლებამოსილი ორგანოს, მაგალითად სამეთვალყურეო საბჭოს) მხრიდან კონტროლის გამართული სისტემის არსებობა, რათა არ მოხდეს ხელმძღვანელთა მხრიდან სამართავად მინდობილი ქონების ბოროტად გამოყენება, რომლის საფრთხეც რეალურია. კორპორაციული მართვა წარმოადგენს სხვადასხვა, ერთმანეთთან დაკავშირებული ელემენტების სისტემას და იგი კონტროლის განხორციელების შედეგად გამოვლენილ დარღვევაზე ხელმძღვანელი ორგანოების შესაბამისი პასუხისმგებლობის ელემენტებსაც მოიცავს. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობის ინსტიტუტის მთავარი მიზანი საწარმოს ქონების დაცვაა, ზიანის თავიდან აცილებაა, თუმცა ამავდროულად გაუმართლებლად არ უნდა შეიზღუდოს მათი მოქმედების თავისუფლება. დირექტორის ვალდებულებები პარტნიორთა მიმართ, აგრეთვე მისი უფლებამოსილებები კანონისმიერი და სახელშეკრულებო შეზღუდვები სწორედ ის მექანიზმებია, რითაც პარტნიორს ეძლევა შესაძლებლობა, აკონტროლოს დირექტორის და, შესაბამისად, საწარმოს საქმიანობა. თუმცა, ნებისმიერი წარმომადგენლობისას, აქაც არსებობს რისკი, რომ წარმომადგენელმა იმოქმედოს საკუთარი და არა წარმოდგენილის ინტერესების შესაბამისად. აღნიშნული რისკის საკანონმდებლო დონეზე სრულად აღმოფხვრა, შესაძლებელია მიუღწეველი მიზანი იყოს და მხარეებმა კონკრეტული კონტექსტის მიხედვით, ხელშეკრულებით თავად უნდა განსაზღვრონ, როგორ ახდენენ ამ რისკების დაზღვევას (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილება N 1/1/543 შპს „მეტალინვესტი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ).
14. სააპელაციო სასამართლომ სავსებით მართებულად გამოკვეთა სადავო გარიგებებთან მიმართებით სასამართლოს კვლევისა და შეფასების საგანი, კერძოდ, საწარმოს წესდებითა და ზემოხსენებული სპეციალური კანონის მოთხოვნათა შესაბამისობა, ანუ მოითხოვებოდა თუ არა პარტნიორთა კრებაზე გადაწყვეტილების მიღება. საწარმოს წესდება, როგორც პარტნიორთა ხელშეკრულება, 15.2-ე მუხლით ადგენს: ”პარტნიორთა კრება იღებს გადაწყვეტილებას ისეთ საკითხზე, როგორიცაა - იმ ხელშეკრულების დამტკიცება, რომლის თანხაც აღემატება დამფუძნებლის მიერ დადგენილ ზღვარს“. წესდების 15.3 მუხლის თანახმად „პარტნიორთა კრება იღებს ასევე გადაწყვეტილებებს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესით. ამასთან, ყველა გადაწყვეტილება, რომელიც სცილდება საზოგადოების ჩვეულებრივ საქმიანობას, მოითხოვს ყველა პარტნიორის მონაწილეობით ჩატარებული კრების გადაწყვეტილებებს“; წესდების 16.4-ე მუხლით კი, დირექტორი მინდობილობის გარეშე მოქმედებს საზოგადოების სახელით, წარმოადგენს მის ინტერესებს საქართველოსა და უცხოეთის ყველა დაწესებულებაში, ფირმაში, საწარმოსა და ორგანიზაციაში, ინდივიდუალურად იღებს გადაწყვეტილებას საზოგადოების სახელით უძრავი ქონების შეძენის, გასხვისების, უფლებრივად დატვირთვის შესახებ, ასევე სესხებისა და კრედიტების აღების შესახებ (იხ. საწარმოს წესდება - ტ. 1, ს.ფ. 25-31); წესდების არც ერთი დასახელებული მუხლი არ ეწინააღმდეგება სადავო გარიგებების დროს მოქმედი სპეციალური კანონის მოთხოვნებს. რაც შეეხება კასატორის იმ პრეტენზიას, რომ საწარმოს მეორე დამფუძნებლის (მეორე მოპასუხის) 2017 წლის 1 მაისის გადაწყვეტილება, რომლითაც დასტურდება, რომ საწარმოს დირექტორს წესდების 15.2-ე მუხლის საფუძველზე დაუდგინდა ზღვარი 300 000 (სამასი ათასი) აშშ დოლარის ოდენობით და ამ ფარგლებში მიენიჭა მას უფლებამოსილება, პარტნიორთა კრების თანხმობის გარეშე, ხელშეკრულებების დადებისა და საზოგადოების სახელით მესამე პირებთან სამართლებრივ ურთიერთობაში შესვლის, მათ შორის - სესხისა და კრედიტის აღების უფლებამოსილება, მისთვის უცნობი იყო, რადგან ეს გადაწყვეტილება მოპასუხემ შესაგებელს დაურთო და მხოლოდ ამის შემდეგ გახდა ცნობილი, რომ პარტნიორის 2017 წლის 1 მაისის გადაწყვეტილება არ არის გასაჩივრებული. ამასთან კასატორის ეს მტკიცება დაუსაბუთებელია არა მხოლოდ იმ მიზეზით, რაც სააპელაციო სასამართლომ განმარტა (იხ. წინამდებარე განჩინების 4.17 და 4.18 ქვეპუნქტები) და რასაც საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს, არამედ საკასაციო პრეტენზია დამატებით იმიტომაც არის უსაფუძვლო, რომ საწარმოს რეგისტრაციიდან 2017 წლის 3 მაისიდან ერთ თვეში, იმავე წლის 1 ივნისს საწარმომ უძრავი ქონება შეიძინა, რაც 2 ივნისს დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში (იხ. ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან- ტ.1, ს.ფ.36), ისევე, როგორც სხვა სადავოდ ქცეული ხელშეკრულებების საფუძველზე მიღებული თანხებით (სესხით) საწარმოს მიერ შეძენილი კიდევ სხვა უძრავ- მოძრავი ნივთები აღირიცხა შემძენის საკუთრებად (იხ. წინამდებარე განჩინების 4.9.1-4.9.3), შესაბამისად, ყველა ტრანზაქციის საფუძველზე საწარმოს მიერ შეძენილი ქონების კანონიერების (ამ შემთხვევაში საწარმოს სახელით დირექტორის მიერ გარიგებების დადების უფლებამოსილების შესახებ) გარკვევა ობიექტურად შესაძლებელი იყო. საწარმოს პარტნიორის მმართველობითი უფლებამოსილება გულისხმობს საწარმოს მართვას უშუალოდ და მმართველი ორგანოების მეშვეობით, ასევე საწარმოს ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირის გადაწყვეტილებების კონტროლს, მათ შორის, წლიური ანგარიშის ასლისა და საზოგადოების ყველა პუბლიკაციის მიღების უფლებას; წლიური ანგარიშის სისწორის შემოწმებას და ამ მიზნით საზოგადოების დოკუმენტაციის უშუალოდ ან აუდიტორის მეშვეობით გაცნობას, საწარმოს ორგანოებისათვის განმარტებების მოთხოვნას წლიური ანგარიშის წარდგენის შემდეგ, მაგრამ ამ ანგარიშის დამტკიცებამდე კონტროლისა და შემოწმების ეს უფლებები შეიძლება შეიზღუდოს მხოლოდ ამ კანონით, გაფართოება კი შესაძლებელია წესდებით (სპეციალური კანონის 3.10-ე მუხლი). ამავე კანონის 46-ე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, თავის მხრივ, დირექტორებმა პარტნიორის მოთხოვნის საფუძველზე დაუყოვნებლივ უნდა მიაწოდონ მას ინფორმაცია საზოგადოების საქმიანობის შესახებ და ნება დართონ, გაეცნოს საზოგადოების წიგნებსა და ჩანაწერებს. ამ მუხლით აღიარებულია დირექტორის, როგორც ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის, მოვალეობა, ხელი შეუწყოს პარტნიორს სპეციალური კანონით, გათვალისწინებული უფლების განხორციელებაში (შეად. სუსგ-ებს: Nას-1571-2018, 02.08. 2019 წ; N ას-731-2021, 15.10.2021წ; N ას- N ას-54-2022, 28.09.2022წ.).
15. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ საწარმოს დაფუძნების შემდეგ, 2017 წლის 1 ივნისიდან 2017 წლის 27 დეკემბრის ჩათვლით, საწარმოს დირექტორის მიერ მეორე მოპასუხესთან დადებული სესხის ხელშეკრულებების საფუძველზე საწარმოს სახელზე აღირიცხა შეძენილი უძრავ-მოძრავი ქონება. მოსარჩელე უთითებს, რომ ეს გარიგებები ბათილია სსკ-ის 56.1-ე მუხლის საფუძველზე, შესაბამისად, მისი მტკიცების საგანს განეკუთვნება დასახელებულ ნორმაში მითითებული წინაპირობის “ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება)” დამტკიცება, რაც ვერ შეძლო კასატორმა. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ მოჩვენებითი გარიგების დროს მოსაჩვენებლად იქცევა ამ გარიგების მონაწილე ნების გამოვლენის ყველა სუბიექტი. ამდენად, მოჩვენებითად ჩაითვლება გარიგება, თუკი ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა, ე.ი. გარიგების მონაწილე მხარეები უნდა აცნობიერებდნენ, რომ მათ შორის დადებულ გარიგებას სამართლებრივი შედეგები არ მოჰყვება და იგი დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად. ამასთან, იგი, როგორც წესი, კანონსაწინააღმდეგო მიზნების მისაღწევად ან დასაფარად გამოიყენება. მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში შეიძლება დაისვას მესამე პირთა ინტერესების დაცვის საკითხი; მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში გამოვლენილია გარიგების მონაწილე მხარეთა განზრახ ქმედება, რა დროსაც მათ არ სურთ სამართლებრივი შედეგის დადგომა და მისი დადების მიზანს შესაძლოა წარმოადგენდეს მესამე პირის შეცდომაში შეყვანა. იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებითად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას; მოჩვენებითი გარიგება, როგორც წესი, ფორმალურად შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს, მაგრამ ნების ნაკლი მისი არანამდვილობის გამო, წარმოადგენს იმ არსებითი ხასიათის ნაკლს, რაც გამორიცხავს სამართლებრივი შედეგის დადგომას. შესაბამისად, ის ფაქტი, რომელიც მიუთითებს სადავო გარიგების მხარეთა ნების გამოვლენის არანამდვილობაზე, უნდა დაამტკიცოს მან, ვისაც მიაჩნია, რომ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მისი უფლება შეილახა (სხვა მრავალთა შორის შეად. სუსგ-ებს: N ას-134-126-2017, 22.03.2019წ; N ას-570-529-2017წ; N ას-976-908-2017, 22.01.2018 წ; N ას-272-260-2015წ; N ას-920-878-2013, 04.03.2014წ.);
16. მოსარჩელის (კასატორის) მიერ სადავოდ ქცეული სესხის ხელშეკრულებების საფუძველზე საწარმომ შეიძინა და მისსავე საკუთრებად აღრიცხა უძრავ- მოძრავი ქონება (იხ. წინამდებარე განჩინების 4.9.1-4.9.3 ქვეპუნქტები), ანუ დადგენილია, რომ საწარმოს დირექტორსა და მეორე მოპასუხეს შორის დადებულ სესხის ხელშეკრულებებს მოჰყვა იურიდიული შედეგი, საწარმოს მიერ ქონების შეძენა, შესაბამისად, მარტოოდენ სესხის ხელშეკრულებებზე ხელმომწერ პირთა ნათესაურ კავშირზე დაყრდნობით გარიგებების ბათილად ცნობის მოთხოვნა არ გამომდინარეობს კანონიდან. აღსანიშნავია, რომ შპს-ის დირექტორს პარტნიორები ნიშნავენ, მასთან დავალების ხელშეკრულება იდება, ე.წ. სასამსახურო ურთიერთობა ყალიბდება და მოსარჩელისათვის იმთავითვე იყო ცნობილი, რომ მეორე მოპასუხესა და საწარმოს დირექტორს შორის ნათესაური კავშირი არსებობდა. ერთ-ერთ საქმეზე, სადაც გამოვლინდა პირთა ნათესაური კავშირი, საკასაციო სასამართლომ სწორედ სსკ-ის 56.1-ე მუხლის საფუძველზე პრეზუმირებულად მიიჩნია მხარეთა (პაპისა და შვილიშვილის) საერთო მიზნით მოქმედება, რადგან ასეთ დროს ივარაუდება, რომ ერთი ოჯახის წევრებს ერთმანეთის განზრახვის შესახებ ინფორმაცია ჰქონდათ, თუმცა, ამ შემთხვევაში ნათესაური კავშირი მხოლოდ ერთ-ერთი ელემენტია, რადგან ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული წინაპირობაა გადამწყვეტი, რომ ფიქტიურად გაფორმებული ხელშეკრულებას არ მოჰყოლია ის სამართლებრივი შედეგი, რაც უნდა დამდგარიყო (იხ. სუსგ N ას-976-908-2017, 22.01.2018წ; შეად. სუსგ-ებს: N ას-1212-1138-2015, 06.06.2016წ; N ას 871-821-2015, 05.02.2016წ; N ას-487-461-2015, 17.06.2015წ; წN ას-1266-1195-2012, 14.11.2013 წ.).
17. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სსსკ-ის მე-4 მუხლზე, რომლის შესაბამისად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე, რა დროსაც მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს, ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც ის ამყარებს თავის მოთხოვნასა და შესაგებელს. ხოლო მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამდენად, მოწმის განმარტება (იხ. საკასაციო პრეტენზია წინამდებარე განჩინების 5.4 ქვეპუნქტში) მოცემულ შემთხვევაში არ წარმოადგენს სადავო გარიგებების ბათილად ცნობისათვის საქმეზე განკუთვნად მტკიცებულებას, ისევე, როგორც მართებულად არ არის გაზიარებული მოსარჩელის (კასატორის) მარტოოდენ მტკიცება, მის მიერ საწარმოში 128 000 აშშ დოლარის შენატანის განხორციელების შესახებ.
18. საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ კასატორმა (მოსარჩელემ) ვერ შეძლო სასამართლოსათვის დაესაბუთებინა, თუ რატომ არის სადავო სესხის ხელშეკრულებები მოჩვენებითი, ვერ წარადგინა ის ფაქტობრივი გარემოებები და მათ დასადასტურებლად შესატყვისი მტკიცებულებები, რომლებიც სასამართლოს დაარწმუნებდა სადავო გარიგებების ბათილად ცნობის დასაბუთებულობაში კანონის საფუძველზე. საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება.
19. კასატორის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი დარჩეს სახელმწიფო ხაზინაში (სსსკ-ის 52-53-ე მუხლები).
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1.ნ.კ–ვას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 20 ივლისის განჩინება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
მ. ერემაძე
