საქმე №ას-1905-2018 7 ივლისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ს.კ.რ.?“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ „საზოგადოებრივი მაუწყებელი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სსიპ „საზოგადოებრივ მაუწყებელსა“ (ყოფ. სსიპ „საქართველოს ტელევიზია და რადიომაუწყებლობა“) (შემდგომში - „მოსარჩელე“) და შპს „ს.კ.რ.?“-ს (შემდგომში - „მოპასუხე“, „აპელანტი“ ან „კასატორი“) შორის 2004 წლის 21 მაისს გაფორმდა სუბლიცენზიის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მოსარჩელემ ევროპის სამაუწყებლო კავშირიდან შეძენილი, ფეხბურთში ევროპის ჩემპიონატის, „ევრო-2004“-ის ლუწი ნუმერაციის მატჩების საქართველოს ტერიტორიაზე ჩვენების უფლება დაუთმო მოპასუხეს, რის სანაცვლოდაც ამ უკანასკნელს ორ ეტაპად უნდა გადაეხადა 224 687,50 შვეიცარიული ფრანკი და 17 500 ევრო. კერძოდ: მომსახურების ღირებულების 50% უნდა გადაეხადა - 2004 წლის 30 ნოემბრამდე, ხოლო დარჩენილი 50% - 2004 წლის 01 დეკემბრამდე (ეროვნულ ვალუტაში გადახდის დღეს არსებული კურსით). ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევისათვის მხარეები შეთანხმდნენ პირგასამტეხლოზე - ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0,2%-ის ოდენობით.

2. მხარეთა შორის 2005 წლის 03 ივნისს კვლავ გაფორმდა სუბლიცენზიის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ „INFRONT SPORTS & MEDIA AG“-სა და „INFRONT WM AG”-ს მიერ მინიჭებული ლიცენზიის ფარგლებში მოპასუხეს დაუთმო შემდეგი ექსკლუზიური უფლებები:

- ფეხბურთში მსოფლიო თასის ძირითადი ტურნირების მატჩების სატელევიზიო ტრანსლაცია;

- კონფედერაციის თასის გათამაშების მატჩების სატელევიზიო ტრანსლაცია;

- 2005 წლის გალა-წარმომადგენლობის ტრანსლაცია;

- 2006 წლის ფიფას მსოფლიო თასის ოფიციალური მიმოხილვის სერიების (16 ეპიზოდი) ყოველი მეორე ეპიზოდის ტრანსლაცია.

3. მიღებული პროდუქტის სანაცვლოდ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა გადაეხადა 400 000 ევროს ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადახდის გრაფიკის შესაბამისად. კერძოდ:

- 255 000 ევრო ხელშეკრულების ხელმოწერიდან არაუგვიანეს 07 კალენდარული დღისა;

- 75 000 ევრო არაუგვიანეს 2005 წლის 05 დეკემბრისა;

- 70 000 ევრო არაუგვიანეს 2006 წლის 05 მარტისა.

4. 03.06.2005წ. სუბლიცენზიის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საზღაურის გადაუხდელობისათვის მხარეები შეთანხმდნენ პირგასამტეხლოზე - ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის გადაუხდელი თანხის 0,1%-ის ოდენობით.

5. მხარეთა შორის 2012 წლის 25 იანვარს გაფორმდა ურთიერთშედარების აქტი, რომლის საფუძველზეც, მხარეებმა წერილობით დაადასტურეს ვალდებულების არსებობა და მოცულობა. კერძოდ, მოპასუხის ვალდებულება განისაზღვრა შემდეგი სახით: 21.05.2004წ. სუბლიცენზიის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე - 224 687,50 შვეიცარიული ფრანკი და 17 500 ევრო, ხოლო 03.06.2005წ. სუბლიცენზიის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე - 2 892,26 ევრო. ამასთან, ხანმოკლე დროში, 06 თებერვალს მიაღწიეს შეთანხმებას დავალიანების რესტრუქტურიზაციის შესახებ.

6. დავალიანების რესტრუქტურიზაციის შესახებ შეთანხმებით მოპასუხემ 25.01.2012წ. შედარების აქტით დადასტურებული ფულადი დავალიანება აღიარა და იკისრა მისი გადახდის ვალდებულება შეთანხმებული გრაფიკის (№1) შესაბამისად, 11.10.2012 წლიდან - 10.10.2022 წლამდე. მხარეებმა გადახდის გრაფიკის დარღვევისათვის გაითვალისწინეს პირგასამტეხლო -გრაფიკით გათვალისწინებული შესაბამისი პერიოდისათვის დავალიანების სახით გადასახდელი თანხის 1%-ის ოდენობით.

7. მხარეთა შორის 2008 წლის 03 იანვარს 03 წლის ვადით გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მოსარჩელემ მოპასუხეს იჯარით გადასცა ქ. თბილისში, ......... მდებარე, მისი კუთვნილი შენობის მე-3 კორპუსში არსებული ფართი და ყოფილი საცხობის ფართი, რომელშიც შედიოდა დარბაზი და დამხმარე ნაგებობა. მოპასუხეს საიჯარო ქირის სახით ყოველთვიურად უნდა ეხადა 17 650,50 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში, რაც უნდა გადახდილიყო წინასწარ, ყოველი თვის დასაწყისში, არაუგვიანეს თვის 10 რიცხვისა. მოიჯარის მიერ საიჯარო ქირის გადახდის ვადის დარღვევისათვის მხარეები შეთანხმდნენ პირგასამტეხლოზე - ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე საიჯარო ქირის 0,3%-ის ოდენობით.

8. იჯარის ხელშეკრულება შეწყდა 2010 წლის 01 სექტემბერს.

9. მხარეთა შორის 2010 წლის 01 მარტს გაფორმდა N31-4 ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მოპასუხეს ერთჯერადი ჩვენების უფლებით (ლოგოს გარეშე) გადაეცა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული, არქივში დაცული მასალების ჩანაწერები (ლოგოს გარეშე), კერძოდ, საფეხბურთო კლუბი „გურიას“ და ბერძენი მომღერლის, იოვანნას ამსახველი კადრები, რის სანაცვლოდაც მოპასუხეს უნდა გადაეხადა 100 ლარი, შესაბამისი მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმებიდან 15 საბანკო დღის განმავლობაში. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საფასურის გადაუხდელობისათვის მხარეები შეთანხმდნენ პირგასამტეხლოზე - ხელშეკრულების საფასურის 0,5%-ის ოდენობით.

10. მხარეთა შორის 2010 წლის 01 მარტს გაფორმდა მიღება-ჩაბარების აქტი, რომლითაც დასტურდება N31-4 ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ჩანაწერის მიღების ფაქტი.

11. მხარეთა შორის 2010 წლის 01 აპრილს გაფორმდა N50-18 ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მოსარჩელემ მოპასუხეს გაუწია სატელიტური სიგნალის საშუალებით მომსახურება. კერძოდ, 2010 წლის 4-5 აპრილს სამების საკათედრო ტაძარში განხორციელებული ლიტანიობის ამსახველი კადრების გადაცემა, რომლის მიწოდებაც განხორციელდა პირდაპირი ტრანსლაციის ფორმით 03 აპრილს 11 საათიდან ლიტანიობის ცერემონიალის დამთავრებამდე.

12. მიღებული მომსახურების სანაცვლოდ მოპასუხეს უნდა გადაეხადა მომსახურების საფასური - 4 800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში. ანგარიშსწორება უნდა განხორციელებულიყო მიღება-ჩაბარების აქტისა და საგადასახადო ანგარიშფაქტურების საფუძველზე, მათი წარდგენიდან 10 საბანკო დღის განმავლობაში. ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ პირგასამტეხლოზე, რომელიც მიმღებს დაეკისრებოდა მომსახურების საფასურის გადაუხდელობისათვის და რომლის საპროცენტო განაკვეთი ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის შეადგენდა გადასახდელი თანხის 0,3%-ს.

13. მხარეებმა 2010 წლის 07 აპრილს გააფორმეს მიღება-ჩაბარების აქტი, რომლითაც დაადასტურეს 01.04.2010წ. ხელშეკრულების (№50-18) საფუძველზე მომსახურების მიღების ფაქტი.

14. მოპასუხემ დაარღვია ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებებით (03.01.2008წ. N1-1 იჯარის ხელშეკრულება; 01.04.2010წ. N50-18 ხელშეკრულება; 01.03.2010წ. N31-4 ხელშეკრულება; 06.02.2012წ. შეთანხმება) ნაკისრი ვალდებულებები, რაც ცალკეულ შემთხვევაში თანხის გადაუხდელობაში, ხოლო სხვა შემთხვევაში შეთანხმებულ ვადებში შეთანხმებული თანხის გადაუხდელობაში გამოიხატა.

15. 06.02.2012წ. დავალიანების რესტრუქტურიზაციის შესახებ შეთანხმების ფარგლებში მოპასუხემ 2012 წლის 08 ნოემბრიდან 2016 წლის 27 ივლისამდე ჯამში გადაიხადა 196 665,10 ლარი, რასაც მოსარჩელე არ უარყოფს.

16. საიჯარო ურთიერთობის ფარგლებში მოპასუხე საიჯარო ქირის სახით 23.04.2008 წლიდან – 16.08.2010 წლამდე იხდიდა გარკვეულ თანხებს, თუმცა იგი არაჯეროვნად ასრულებდა საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულებას.

17. მოსარჩელის გენერალურმა დირექტორმა 2014 წლის 30 სექტემბერს, 2015 წლის 24 თებერვალსა და 2016 წლის 04 ივლისს წერილობით მიმართა მოპასუხეს და მოსთხოვა დავალიანების დაფარვა 10 სამუშაო დღის ვადაში.

18. მხარეებმა 2017 წლის 01 მარტს გაფორმებული ურთიერთშედარების აქტით დაადასტურეს, რომ 2016 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ ერიცხებოდა შემდეგი დავალიანება:

- 13 575,47 აშშ დოლარი, გადახდის დღეს არსებული შესაბამისი კურსით ეროვნულ ვალუტაში;

- 100 ლარი;

- 12 828,68 ევრო, გადახდის დღეს არსებული შესაბამისი კურსით ეროვნულ ვალუტაში;

- 141 087,50 შვეიცარიული ფრანკი, გადახდის დღეს არსებული შესაბამისი კურსით ეროვნულ ვალუტაში.

19. მოსარჩელემ 2017 წლის 06 მარტსა და 21 აპრილს დამატებით მიმართა მოპასუხეს დავალიანების გადახდის მოთხოვნით, თუმცა უშედეგოდ.

20. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა მისთვის:

- ძირითადი დავალიანების დაკისრება შემდეგი ოდენობით: 13 575,47 აშშ დოლარი (გადახდის დღეს არსებული შესაბამისი კურსით ეროვნულ ვალუტაში); 100 ლარი; 12 828,68 ევრო (გადახდის დღეს არსებული შესაბამისი კურსით ეროვნულ ვალუტაში); 141 087,50 შვეიცარიული ფრანკი (გადახდის დღეს არსებული შესაბამისი კურსით ეროვნულ ვალუტაში);

- 03.01.2008წ. N1-1 იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე, 2008 წლის 11 იანვრიდან 2017 წლის 02 ივნისის ჩათვლით პირგასამტეხლოს დაკისრება 100 100,35 აშშ დოლარის (ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში) ოდენობით, ხოლო 2017 წლის 02 ივნისიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე დღეში 26,33 აშშ დოლარის (ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში) ოდენობით;

- 01.04.2010წ. N50-18 ხელშეკრულების საფუძველზე, 2010 წლის 22 აპრილიდან 2017 წლის 02 ივნისის ჩათვლით პირგასამტეხლოს დაკისრება 37 425,60 აშშ დოლარის (ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში) ოდენობით, ხოლო 2017 წლის 02 ივნისიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე დღეში 14,40 აშშ დოლარის (ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში) ოდენობით;

- 01.03.2010წ. N31-4 ხელშეკრულების საფუძველზე, 2010 წლის 22 მარტიდან 2017 წლის 02 ივნისის ჩათვლით პირგასამტეხლოს დაკისრება 1 315 ლარის ოდენობით, ხოლო 2017 წლის 02 ივნისიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე დღეში 0,50 ლარის ოდენობით;

- 06.02.2012წ. შეთანხმების საფუძველზე, 2013 წლის 11 მაისიდან 2017 წლის 02 ივნისის ჩათვლით პირგასამტეხლოს დაკისრება 77 112,31 შვეიცარიული ფრანკისა (ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში) და 6 055,43 ევროს (ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში) ოდენობით, ხოლო 2017 წლის 02 ივნისიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე დღეში 209,49 შვეიცარიული ფრანკისა (ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში) და 17,86 ევროს (ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში) ოდენობით.

21. მოსარჩელის განმარტებით, 13 575,47 აშშ დოლარის ოდენობით ძირითადი დავალიანება გამომდინარეობს მხარეთა შორის დადებული 03.01.2008წ. N1-1 და 01.04.2010წ. N50-18 ხელშეკრულებებიდან; 100 ლარის ოდენობით დავალიანება 01.03.2010წ. N31-4 ხელშეკრულებიდან; ხოლო 12 828,68 ევროს და 141 087,50 შვეიცარიული ფრანკის ოდენობით დავალიანება 06.02.2012წ. დავალიანების რესტრუქტურიზაციის შესახებ შეთანხმებიდან.

22. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

23. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა:

- 01.03.2010წ. ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ძირითადი დავალიანება - 100 ლარი;

- 01.04.2010წ. ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ძირითადი დავალიანება - 4 800 აშშ დოლარი (ეკვივალენტი ლარში, გადახდის დღეს არსებული საქართველოს ეროვნული ბანკის ოფიციალური გაცვლითი კურსის შესაბამისად);

- 03.01.2008წ. იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ძირითადი თანხა - 8 775,48 აშშ დოლარი (ეკვივალენტი ლარში, გადახდის დღეს არსებული საქართველოს ეროვნული ბანკის ოფიციალური გაცვლითი კურსის შესაბამისად);

- 06.02.2012წ. შეთანხმებიდან გამომდინარე ძირითადი თანხა - 141 087,50 შვეიცარიული ფრანკი და 12 828,68 ევრო (ეკვივალენტი ლარში, გადახდის დღეს არსებული საქართველოს ეროვნული ბანკის ოფიციალური გაცვლითი კურსის შესაბამისად);

- 01.03.2010წ. ხელშეკრულებიდან გამომდინარე პირგასამტეხლო - 92,05 ლარის ოდენობით და 02.06.2017წ.-დან აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე პირგასამტეხლო დავალიანების ძირითადი თანხის (100 ლარი) 0,07%-ის ოდენობით, რაც ყოველდღიურად შეადგენს - 0,07 ლარს;

- 01.04.2010წ. ხელშეკრულებიდან გამომდინარე პირგასამტეხლო - 2 619,79 აშშ დოლარი (ეკვივალენტი ლარში, გადახდის დღეს არსებული საქართველოს ეროვნული ბანკის ოფიციალური გაცვლითი კურსის შესაბამისად) და 02.06.2017წ.-დან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე პირგასამტეხლო დავალიანების ძირითადი თანხის (4 800 აშშ დოლარი) 0,07%-ის ოდენობით, რაც ყოველდღიურად შეადგენს - 1,68 აშშ დოლარს (ეკვივალენტს ეროვნულ ვალუტაში);

- 03.01.2008წ. იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე პირგასამტეხლო - 7 007,02 აშშ დოლარი (ეკვივალენტი ლარში, გადახდის დღეს არსებული საქართველოს ეროვნული ბანკის ოფიციალური გაცვლითი კურსის შესაბამისად) და 02.06.2017წ.-დან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე პირგასამტეხლო დავალიანების ძირითადი თანხის (8 775,48 აშშ დოლარი) 0,07%-ის ოდენობით, რაც ყოველდღიურად შეადგენს - 6,14 აშშ დოლარს (ეკვივალენტს ეროვნულ ვალუტაში);

- 06.02.2012წ. შეთანხმების საფუძველზე პირგასამტეხლო - 5 456,38 შვეიცარიული ფრანკი და 6 423,88 ევრო (ეკვივალენტი ლარში, გადახდის დღეს არსებული საქართველოს ეროვნული ბანკის ოფიციალური გაცვლითი კურსის შესაბამისად) და 02.06.2017წ.-დან ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე პირგასამტეხლო დავალიანების ძირითადი თანხის (141 087,50 შვეიცარიული ფრანკის) 0,07%-ის ოდენობით, რაც ყოველდღიურად შეადგენს - 98,76 შვეიცარიულ ფრანკს (ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში) და დავალიანების ძირითადი თანხის (12 828,68 ევრო) 0,07%-ის ოდენობით, რაც ყოველდღიურად შეადგენს - 8,98 ევროს (ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში) (გადაწყვეტილების მე-3 პუნქტის მე-4 აბზაცი).

24. მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნება მოითხოვა.

25. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მე-3 პუნქტის მე-4 აბზაცის შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მე-3 პუნქტის მე-4 აბზაცი ჩამოყალიბდა შემდეგი სახით: მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა პირგასამტეხლო: 06.02.2012 წლის შეთანხმების საფუძველზე 5 456,38 შვეიცარიული ფრანკისა და 6 423,88 ევროს (ეკვივალენტი ლარში, გადახდის დღეს არსებული საქართველოს ეროვნული ბანკის ოფიციალური გაცვლითი კურსის შესაბამისად) ოდენობით და 02.06.2017წ.-დან ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ძირითადი თანხის - 141 087,50 შვეიცარიული ფრანკის 0,07% და ძირითადი თანხის - 12 828,68 ევროს 0,07% მის სრულ გადახდამდე, მაგრამ არაუმეტეს 2022 წლის 10 ოქტომბრისა. დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

26. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-19 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

27. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე, 105-ე მუხლებით და განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული საგნის გადაცემის ფაქტი, შემხვედრი ვალდებულების - თანხის გადახდის დადასტურების მტკიცების ტვირთი მოპასუხის ვალდებულებას წარმოადგენდა, თუმცა მას აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულებები არ წარუდგენია (სსკ-ის 429-ე, 386-ე მუხლები) და კანონით დადგენილი წესის შესაბამისად, არც ვალდებულების არარსებობის ან/და გათავისუფლების შესახებ მიუთითებია.

28. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ სასამართლომ მხარეს ვალის რესტრუქტურიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე იმ თანხის გადახდა დააკისრა, რომლის გადახდის ვადა ჯერ არ დამდგარა და განმარტა შემდეგი: მხარეთა შორის გაფორმებული 06.02.2012წ. დავალიანების რესტრუქტურიზაციის შესახებ ხელშეკრულების შეწყვეტის შესაძლებლობა, რომლის მოქმედების ვადა განსაზღვრული იყო 2022 წლის 10 ოქტომბრამდე, განხილულ უნდა იქნეს სსკ-ის 399-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილ ნორმატიულ ფარგლებში. დასახელებული ნორმით განსაზღვრული მოთხოვნის წარმოშობისათვის აუცილებელია, სახეზე იყოს გრძელვადიანი სახელშეკრულებო ურთიერთობა და პატივსადები მიზეზი, რომლის არსებობისას მხარეს არ შეიძლება მოეთხოვოს ხელშეკრულების გაგრძელება და ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის დაცვა. სსკ-ის 399-ე მუხლით განსაზღვრულია პატივსადები საფუძვლები, რომელთა შორის მოიაზრება დაუძლეველი ძალა და ორმხრივი ინტერესი, მაგრამ აღნიშნული არ გამორიცხავს სხვა მიზეზებსაც, რომელთა საფუძველზეც ხელშეკრულების მხარეს, კონკრეტული ვითარებიდან გამომდინარე, შეუძლია მოშალოს ხელშეკრულება. ასეთ დროს სასამართლოს მსჯელობის საგანს წარმოადგენს არის თუ არა სახეზე ისეთი “კონკრეტული ვითარება“, რაც ხელშეკრულების შეწყვეტის პატივსადებ საფუძველს წარმოადგენს.

29. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მოპასუხის მიერ დარღვეულია ოთხივე ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, რაც კრედიტორს ამ ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე შესრულების მიღების - გადაუხდელი თანხის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. სასამართლოს განმარტებით, 06.02.2012წ. დავალიანების რესტრუქტურიზაციის შესახებ შეთანხმების მიხედვით, მოპასუხეს ვალდებულება უნდა შეესრულებინა შეთანხმებული გრაფიკის (№1) შესაბამისად, 11.10.2012 წლიდან - 10.10.2022 წლამდე, რაც მის მიერ არ შესრულდა. კერძოდ, მოპასუხეს 2016 წლის ივლისის შემდგომ გადახდები აღარ უწარმოებია, რის გამოც კრედიტორის მიერ არაერთხელ იქნა გაფრთხილებული, თუმცა უშედეგოდ. ამდენად, დადგენილი ვადისა და ვალდებულების შესრულებისათვის დამატებითი ვადის უშედეგოდ გასვლის გამო, კრედიტორის უფლება - შეწყვიტოს ხელშეკრულება და მოითხოვოს არსებული დავალიანების გადახდა, ლეგიტიმურია. შესაბამისად, თითოეული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ძირითადი თანხის მოთხოვნის ნაწილში სარჩელი საფუძვლიანია.

30. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 417-ე, 418-ე მუხლებით და მიაჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მოპასუხისათვის დაკისრებული პირგასამტეხლოს მოცულობა გონივრულია (შენიშვნა: პირველი ინსტანციის სასამართლომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებებით განსაზღვრული პირგასამტეხლოს საპროცენტო განაკვეთი 0,07%-მდე შეამცირა) და არ არსებობს მისი შემცირების წინაპირობა, თუმცა მისი გადახდა უნდა მოხდეს ძირითადი თანხის სრულად გადახდამდე, მაგრამ არაუმეტეს ხელშეკრულების ვადისა - 2022 წლის 10 ოქტომბრისა.

31. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნება მოითხოვა.

32. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

32.1. მიუხედავად კასატორის მითითებისა, სააპელაციო სასამართლომ არ გაამახვილა ყურადღება იმ გარემოებაზე, რომ სარჩელში სასარჩელო მოთხოვნები ბუნდოვნად იყო ჩამოყალიბებული. სასარჩელო მოთხოვნების ფორმულირება სარჩელში არის უმნიშვნელოვანესი საკითხი და ამ ნაწილში ტვირთი მთლიანად მოსარჩელეზეა. დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, ჩაერიოს სასარჩელო მოთხოვნის ფორმულირებაში. სასამართლო უფლებამოსილია თავად მოიძიოს შესაბამისი სამართლებრივი ნორმები. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მოსარჩელე არასწორ სამართლებრივ საფუძვლებზე უთითებს, სასამართლო თავად ადგენს რომელი სამართლებრივი ნორმები უნდა იქნეს გამოყენებული და როგორ უნდა იქნეს ეს ნორმები განმარტებული. პირველ სასარჩელო მოთხოვნაში მოსარჩელე მხოლოდ თანხების მოცულობას უთითითებს, თუმცა არ განსაზღვრავს - რომელი ხელშეკრულებიდან კონკრეტულად რა თანხის გადახდა უნდა დაეკისროს მოპასუხეს. იგივე ეხება მეორე სასარჩელო მოთხოვნას, სადაც მოსარჩელე ითხოვს პირგასამტეხლოს დაკისრებას. აღნიშნული სასარჩელო მოთხოვნაც ბუნდოვანი და განუსაზღვრელია. მოსარჩელემ სასამართლოს დანართების სახით წარუდგინა დოკუმენტაცია პირგასამტეხლოს დაანგარიშებასთან დაკავშირებით, თუმცა სასარჩელო მოთხოვნაში არ არის მითითებული, თუ როგორ იანგარიშა მოსარჩელემ მისი ოდენობა. მიუხედავად აღნიშნული ბუნდოვანებისა, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს პოზიცია სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებასთან დაკავშირებით. ამასთან, არც სასამართლო გადაწყვეტილებაში ასახულა კონკრეტულად რა თანხიდან და რა პერიოდიდან იანგარიშა სასამართლომ მოპასუხისათვის დაკისრებული პირგასამტეხლოს ოდენობა. კასატორისთვის უცნობია, რატომ დაეკისრა კონკრეტულად იმ მოცულობის პირგასამტეხლოს გადახდა, რაც გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში აისახა;

32.2. სააპელაციო სასამართლომ რესტრუქტურიზაციის შეთანხმების მოშლასთან დაკავშირებით საკუთარი პოზიციის დასასაბუთებლად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 399-ე მუხლი და დაასკვნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში არსებობდა ხელშეკრულების მოშლის პატივსადები მიზეზი. აღნიშნული მსჯელობა არასწორია, რადგან სასამართლომ გამოიყენა ნორმა, რომელიც მოცემულ შემთხვევაში არარელევანტურია, ანუ სასამართლომ გამოიყენა ნორმა, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. შესაბამისად, კასატორს არასწორად დაეკისრა იმ თანხების გადახდა, რომელთა გადახდის ვადაც რესტრუქტურიზაციის შეთანხმების საფუძველზე ჯერ არ დამდგარა;

32.3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია მხარეთა შორის 21.05.2004 წელსა და 03.06.2005 წელს სუბლიცენზიის ხელშეკრულებების დადების ფაქტი, თუმცა არ გაიზიარა კასატორის არგუმენტი იმასთან დაკავშირებით, რომ ამ ხელშეკრულებების არსებობა იდგა კითხვის ნიშნის ქვეშ. გამომდინარე იქიდან, რომ საქმე ეხებოდა 13 წლის წინანდელ კონტრაქტებს, კასატორმა ვერ შეძლო შესაბამისი მტკიცებულებების მოპოვება. სარჩელის აღძვრის მომენტისათვის გასული იყო საგადასახადო კანონმდებლობით გათვალისწინებული დოკუმენტაციის შენახვის ვადა და, შესაბამისად, მოპასუხემ კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით გაანადგურა ძველი დოკუმენტაცია;

32.4. სასამართლომ ასევე შეფასების გარეშე დატოვა ის გარემოება, რომ არ დასტურდებოდა მოსარჩელის მხრიდან მომსახურების გაწევის ფაქტი, კერძოდ, მან არ წარადგინა მიღება-ჩაბარების აქტები ან მომსახურების გაწევის დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულებები. რეალურად, აღნიშნული საკითხი ძალიან მნიშვნელოვანია ორი გარემოების გათვალისწინებით: ერთი მხრივ, ასეთი აქტების არარსებობა კიდევ უფრო ზრდის ეჭვებს ხელშეკრულებების არსებობის თაობაზე, ხოლო, მეორე მხრივ, ასეთი ხელშეკრულებები მართლაც რომ ყოფილიყო მხარეთა შორის დადებული, მათი შინაარსის გათვალისწინებით, მოპასუხეს თანხის გადახდის ვალდებულება წარმოეშობოდა მოსარჩელის მიერ მომსახურების გაწევის შემთხვევაში. შესაბამისად, ვინაიდან მოსარჩელეს მომსახურების გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ წარუდგენია, აღნიშნული მოპასუხისთვის ანაზღაურების დაკისრებას გამორიცხავს;

32.5. სასამართლომ სათანადო გარემოებების სრულყოფილად გამოკვლევის გარეშე დადგენილად მიიჩნია მხარეთა შორის 2008 წლის 03 იანვარს იჯარის ხელშეკრულების დადების ფაქტი იმ შინაარსით რაც მოსარჩელემ დაურთო სარჩელს. ამ ფაქტობრივ გარემოებასთან დაკავშირებით აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ხელშეკრულება არ არის სათანადო წესით ხელმოწერილი და ამ დოკუმენტით არ ირკვევა მხარეთა ნება. კერძოდ, მხოლოდ ბოლო ფურცელზე, სადაც არცერთი შინაარსობრივად მნიშვნელოვანი დებულება არ არის, შესრულებულია მხარეთა ხელმოწერა. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულება ვერ ადასტურებს სასამართლოს მიერ მითითებული შინაარსით მხარეთა შორის იჯარის ხელშეკრულების გაფორმების ფაქტს. მიუხედავად აღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა ეს გარემოებები და დაადგინა კასატორის ვალდებულება ამ ხელშეკრულების საფუძველზე აუნაზღაუროს მოწინააღმდეგე მხარეს შესაბამისი თანხა.

33. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

34. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

35. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია მოპასუხისათვის მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, ძირითადი დავალიანებისა და პირგასამტეხლოს დაკისრების მართლზომიერება.

36. საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად იმსჯელებს კასატორის პრეტენზიაზე სასარჩელო მოთხოვნების ბუნდოვანებასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1529-1443-2012, 09 დეკემბერი, 2013 წელი; დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017 წელი, §187).

37. მოსარჩელის მიერ დავის საგნის განსაზღვრა დისპოზიციურობის პრინციპის ერთ-ერთი კონკრეტული გამოვლინებაა. ეს იმას ნიშნავს, რომ სასამართლოს უფლება არ აქვს გასცდეს სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს, შეცვალოს სარჩელის საგანი და საფუძველი, გაადიდოს სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა (იხ. თ. ლილუაშვილი, ვ. ხრუსტალი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი, მუხლი 3, გვ. 4). ამდენად, სასამართლოს როლი სამოქალაქო სამართალწარმოებაში განისაზღვრება მხარეთა მიერ განსაზღვრული მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებით მათ მიერვე წარმოდგენილი მტკიცებულებების ფარგლებში. ამ მოსაზრებას საფუძვლად უდევს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლი, რომლის თანახმად, სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა.

38. ზემოაღნიშნული მსჯელობის ნორმატიული საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე და 186-ე მუხლები, რომელთა მიხედვით, მოსარჩელემ სარჩელში უნდა მიუთითოს სასარჩელო მოთხოვნა, ასევე, კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე თავის მოთხოვნებს ამყარებს. აღნიშნულის მიუთითებლობა იმავე კოდექსის 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის წინაპირობას წარმოადგენს.

39. წინამდებარე საქმეში მოსარჩელის პირველ სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს მოპასუხისათვის ძირითადი დავალიანების დაკისრება შემდეგი ოდენობით: 13 575,47 აშშ დოლარი, 100 ლარი, 12 828,68 ევრო და 141 087,50 შვეიცარიული ფრანკი (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 6). სარჩელში მითითებულია, რომ 13 575,47 აშშ დოლარის გადახდევინების მოთხოვნა გამომდინარეობს მხარეთა შორის 03.01.2008 წელს დადებული N1-1 იჯარის ხელშეკრულებიდან და 01.04.2010 წელს დადებული N50-18 ხელშეკრულებიდან; 100 ლარის გადახდევინების მოთხოვნა მხარეთა შორის 01.03.2010 წელს დადებული N31-4 ხელშეკრულებიდან; ხოლო, 12 828,68 ევროს და 141 087,50 შვეიცარიული ფრანკის გადახდევინების მოთხოვნა მხარეთა შორის 06.02.2012 წელს დადებული დავალიანების რესტრუქტურიზაციის შესახებ შეთანხმებიდან (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 5, სარჩელის მე-8 ფაქტობრივი გარემოება). რაც შეეხება მეორე სასარჩელო მოთხოვნას პირგასამტეხლოსთან დაკავშირებით, სარჩელს ერთვის CD დისკი, რომელზეც ასახულია ინფორმაცია პირგასამტეხლოს დაანგარიშების თაობაზე და აღნიშნულის შესახებ მითითებულია სარჩელში. ამდენად, საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის პრეტენზიას სასარჩელო მოთხოვნების ბუნდოვანებასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ წინამდებარე საქმეში სარჩელში ნათლად და გარკვევით არის ჩამოყალიბებული სასარჩელო მოთხოვნა და მითითებულია მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძვლები. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა გადაწყვეტილება გამოიტანეს სარჩელში მითითებული სასარჩელო მოთხოვნების შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლით დადგენილი პრინციპის დაცვით.

40. კასატორი აგრეთვე დავობს, რომ სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 399-ე მუხლი და, შესაბამისად, არასწორად დაასკვნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე იყო რესტრუქტურიზაციის შესახებ ხელშეკრულების მოშლის პატივსადები მიზეზი. შედეგად, მოპასუხეს დაეკისრა იმ დავალიანების გადახდა, რომლის გადახდის ვადაც ჯერ არ დამდგარა.

41. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას და განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 399-ე მუხლით რეგლამენტირებულია გრძელვადიან ვალდებულებით ურთიერთობაზე უარის თქმის სამართლებრივი წინაპირობები. აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულების ნებისმიერ მხარეს შეუძლია, პატივსადები საფუძვლიდან გამომდინარე, უარი თქვას გრძელვადიან ვალდებულებით ურთიერთობაზე ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის დაუცველად. პატივსადებია საფუძველი, როცა ხელშეკრულების მომშლელ მხარეს კონკრეტული ვითარების, მათ შორის, დაუძლეველი ძალისა და ორმხრივი ინტერესების გათვალისწინებით, არ შეიძლება მოეთხოვოს სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელება შეთანხმებული ვადის ან ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის გასვლამდე. იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, თუ საფუძველი სახელშეკრულებო ვალდებულებათა დარღვევაცაა, ხელშეკრულების მოშლა დასაშვებია მხოლოდ ნაკლოვანებათა აღმოფხვრისათვის დადგენილი ვადის უშედეგოდ გასვლის ან უშედეგო გაფრთხილების შემდეგ. შესაბამისად, გამოიყენება 405-ე მუხლის მე-2 ნაწილი.

42. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ გრძელვადიანი ვალდებულებითი ურთიერთობებისთვის დამახასიათებელია ვალდებულებათა შესრულების უწყვეტობა და განგრძობა. ისინი, როგორც წესი, ხანგრძლივი ან განუსაზღვრელი ვადით იდება. ამასთან, ამგვარი ხელშეკრულებები, მას შემდეგ, რაც მათი შესრულება დაიწყება, ექვემდებარება მხოლოდ შეწყვეტას და არა გასვლას (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ვალდებულებითი სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2019, მუხლი 399, გვ. 626-627). ხელშეკრულების მოშლა და ხელშეკრულებიდან გასვლა, შესაბამისი წინაპირობების არსებობისას, ვალდებულების ცალმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე შეწყვეტას გულისხმობს, მაგრამ მოშლის თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ წყდება სამომავლო შესრულების ვალდებულება, ხოლო უკვე შესრულებული მხარეებს არ უბრუნდებათ (გარდა სსკ-ის 399.4 მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევისა), ხელშეკრულებიდან გასვლა კი, ნატურით დაბრუნებას გულისხმობს (იხ. სუსგ საქმე №ას-779-746-2014, 30 აპრილი, 2015 წელი).

43. ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმის მიხედვით, გრძელვადიანი ხელშეკრულების ვადამდე მოშლა მხოლოდ პატივსადები საფუძვლით დაიშვება. პატივსადები საფუძველი კი სახეზეა, თუ ხელშეკრულების მომშლელ მხარეს შექმნილი ვითარებისა და ორმხრივი ინტერესების გათვალისწინებით არ შეიძლება მოეთხოვოს ხელშეკრულების გაგრძელება შეთანხმებული ვადის ან ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის გასვლამდე. პატივსადები საფუძველი შეიძლება გამომდინარეობდეს როგორც ობიექტური, ისე სუბიექტური გარემოებებიდან. იგი შესაძლოა, მეორე მხარის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულებათა, მათ შორის გულისხმიერების ვალდებულებათა, დარღვევითაც გამოიხატოს. პატივსადები საფუძვლის საკითხი ბრალზე არ არის დამოკიდებული, თუმცა თუ პატივსადები საფუძვლის წარმოშობა მთლიანად ან დიდწილად თავად დაინტერესებული პირის ბრალით არის გამოწვეული, ორმხრივი ინტერესების შეჯერებისას ამან შეიძლება მის საპირისპიროდ იმოქმედოს.

44. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 2012 წლის 06 თებერვალს მხარეთა შორის დაიდო შეთანხმება დავალიანების რესტრუქტურიზაციის შესახებ, რომლის საფუძველზეც მოპასუხემ აღიარა 25.01.2012წ. შედარების აქტით დადასტურებული ფულადი ვალდებულება, კერძოდ, მხარეთა შორის 21.05.2004 წელს და 03.06.2005 წელს დადებული სუბლიცენზიის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე დავალიანება და იკისრა მისი გადახდის ვალდებულება შეთანხმებული გრაფიკის შესაბამისად, 11.10.2012 წლიდან - 10.10.2022 წლამდე. ამდენად, მოპასუხეს აღნიშნული შეთანხმებით გათვალისწინებული დავალიანება, გრაფიკით დადგენილი წესით, უნდა გადაეხადა 10 წლის განმავლობაში. შესაბამისად, მხარეთა შორის წარმოიშვა გრძელვადიანი ვალდებულებითი ურთიერთობა.

45. დადგენილია ასევე, რომ მოპასუხემ 06.02.2012წ. დავალიანების რესტრუქტურიზაციის შესახებ შეთანხმების საფუძველზე, 2012 წლის 08 ნოემბრიდან 2016 წლის 27 ივლისამდე ჯამში გადაიხადა 196 665,10 ლარი, თუმცა მას 2016 წლის ივლისის შემდგომ დავალიანება აღარ გადაუხდია; მოსარჩელემ წერილობით არაერთხელ გააფრთხილა მოპასუხე დავალიანების დაფარვის შესახებ და მის შესასრულებლად დამატებითი ვადა განუსაზღვრა, თუმცა უშედეგოდ. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები კასატორს სადავოდ არ გაუხდია. შესაბამისად, ვინაიდან სახეზეა მოპასუხის მხრიდან გრძელვადიანი სახელშეკრულებო ურთიერთობის დარღვევა, რომელიც ვალდებულების შესრულებისათვის დამატებითი ვადის მიცემის მიუხედავად, არ შესრულებულა, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ განსახილველ შემთხვევაში კრედიტორის/მოსარჩელის უფლება - შეწყვიტოს ხელშეკრულება და მოითხოვოს არსებული დავალიანების გადახდა, ლეგიტიმურია.

46. ამასთან, როგორც ზემოთ აღინიშნა, 21.05.2004წ. და 03.06.2005წ. სუბლიცენზიის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე დავალიანებები აღიარებულია მხარეთა შორის 2012 წლის 06 თებერვალს დადებული შეთანხმებით დავალიანების რესტრუქტურიზაციის შესახებ, შესაბამისად, ამ შეთანხმებიდან გამომდინარე დავალიანების გადახდევინების მოთხოვნის მართლზომიერებაზე გავლენას ვერ მოახდენს 21.05.2004წ. და 03.06.2005წ. ხელშეკრულებების ნამდვილობა. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულების ნამდვილობა არაა დამოკიდებული იმ სამართალურთიერთობის ნამდვილობაზე, რომლის აღიარებაც მოხდა ამ უკანასკნელით. ვალის აღიარება ყოველთვის გულისხმობს იმას, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ვალდებულებითი ურთიერთობა, რომლის საფუძველზეც მოხდა ასეთი აღიარება. ვალის აბსტრაქტული აღიარების მნიშვნელობა სწორედ იმით გამოიხატება, რომ მოთხოვნა მაშინაც არის ნამდვილი, როცა მის საფუძვლად არსებული ურთიერთობა სადავოა (მაგ., მოთხოვნა ხანდაზმულია, ვალდებულება სადავოა) (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ვალდებულებითი სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2019, მუხლი 341, გვ. 175). აქედან გამომდინარე, უსაფუძვლოა კასატორის მითითება 21.05.2004წ. და 03.06.2005წ. ხელშეკრულებების არარსებობაზე, ვინაიდან ვალის არსებობის აღიარებას სწორედ აღნიშნული ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული ვალდებულებითი ურთიერთობები ედო საფუძვლად.

47. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას მხარეთა შორის 03.01.2008წ. დადებული იჯარის ხელშეკრულების ნამდვილობასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს მხარეთა თანასწორობისა (სსსკ-ის მე-5 მუხლი) და შეჯიბრებითობის (სსსკ-ის მე-4 მუხლი) ფუნდამენტურ პრინციპებზე დაყრდნობით. სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებულნი არიან სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. ამ გარემოებების დამტკიცება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, შეიძლება მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

48. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს (იხ. სუსგ საქმე №ას-833-833-2018, 16 ნოემბერი, 2018 წელი; №ას-867-834-2016, 22 ნოემბერი, 2018 წელი).

49. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მხარეთა შორის 2008 წლის 03 იანვარს 03 წლის ვადით გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მოსარჩელემ მოპასუხეს გადასცა იჯარის საგანი. მოპასუხეს საიჯარო ქირის სახით ყოველთვიურად უნდა ეხადა 17 650,50 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში. სარჩელს ერთვის წერილობითი ფორმით შედგენილი იჯარის ხელშეკრულება, რომელიც ხელმოწერილია მხარეთა მიერ (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 29-32). მოპასუხეს, მისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში, არ წარუდგენია აღნიშნულის საწინააღმდეგო, სათანადო მტკიცებულება, მხოლოდ მისი ახსნა-განმარტება კი, იჯარის ხელშეკრულების არარსებობის დამადასტურებელ საკმარის მტკიცებულებას არ წარმოადგენს.

50. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. შესრულება შეიძლება გამოიხატოს მოქმედებისაგან თავის შეკავებაშიც. იმავე კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კი, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას.

51. წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ მხარეთა შორის სხვადასხვა დროს დაიდო ოთხი ხელშეკრულება (03.01.2008წ. N1-1 იჯარის ხელშეკრულება; 01.04.2010წ. N50-18 ხელშეკრულება; 01.03.2010წ. N31-4 ხელშეკრულება; 06.02.2012წ. შეთანხმება); დადგენილია ასევე, რომ მოსარჩელემ სრულად შეასრულა აღნიშნული ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულებები, ხოლო მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და ვალდებულების შესრულების ან/და მისი არარსებობის ფაქტის დადასტურება. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხეს მართებულად დაეკისრა დასახელებული ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ძირითადი დავალიანების გადახდა. ამასთან, ვინაიდან დადგენილია, რომ ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებებით მხარეები შეთანხმდნენ ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულებაზე (სსკ-ის 417-418-ე მუხლები), სახეზე იყო ასევე პირგასამტეხლოს დაკისრების წინაპირობა.

52. რაც შეეხება პირგასამტეხლოს ოდენობას, ამ ნაწილში საკასაციო საჩივარი არის არაკვალიფიციური, დაუსაბუთებელი და არ შეიცავს კონკრეტულ გარემოებებზე მითითებას, რის გამოც საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას იმსჯელოს აღნიშნული პრეტენზიის მართებულობაზე.

53. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

54. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სწორია, რაც მისი ძალაში დატოვებისა და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველია.

55. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას.

56. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, არ არსებობს კასატორის მიერ გაღებული ხარჯის მხარეთა შორის განაწილების ზემოაღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები. შესაბამისად, აღნიშნული ხარჯი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „ს.კ.რ.?-ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი