საქმე №ას-541-2023 05 ივლისი, 2023 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „ს.კ.ა–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ.ხ–ვი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 1 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სს „ს.კ.ა–იმ“ (შემდეგში - მოსარჩელე კომპანია ან კასატორი) სარჩელი აღძრა გ.ხ–ვის (შემდეგში - მოპასუხე ან მოწინააღმდეგე მხარე) წინააღმდეგ 4732 ლარის დაკისრების მოთხოვნით.

2. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 2020 წლის 5 მაისს გასცა მ.თ–ის სახელზე ავტოტრანსპორტის დაზღვევის პოლისი №MO/R-017972/20, სადაც დაზღვევის ობიექტს წარმოადგენდა დამზღვევის ქონებრივი ინტერესი, დაკავშირებული სადაზღვევო შემთხვევით გამოწვეული ზარალის მზღვეველის მიერ ანაზღაურებასთან, ხოლო სადაზღვევო პერიოდი განისაზღვრა 2020 წლის 5 მაისის 24 საათიდან 2021 წლის 5 მაისის 24 საათამდე.

3. 2021 წლის 4 მაისს ქ. თბილისში მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს ავტომანქანა სახელმწიფო ნომრით ........, რომელსაც მართავდა მოპასუხე, შეეჯახა ავტომანქანა „ტ–ას“ სახელმწიფო ნომრით ........, რომელიც დაზღვეული იყო. საპატრულო პოლიციის თანამშრომელთა მიერ შედგენილი დოკუმენტაციის თანახმად (ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი №ერ442036), დამრღვევად - შემთხვევაზე პასუხისმგებელ პირად მიჩნეულ იქნა მოპასუხე.

4. ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანებული ავტომანქანა „ტ–ას“ აღდგენითი ღირებულების გაანგარიშება განხორციელდა შპს ,,ტ.ც.თ–ში’’. აღდგენითმა ღირებულებამ 4991 ლარი შეადგინა.

5. 2021 წლის 4 მარტს დამზღვევის სასარგებლოდ ანაზღაურდა 4732 ლარი. ვინაიდან მოსარჩელემ დამზღვევის სასარგებლოდ გასცა სადაზღვევო ანაზღაურება - 4732 ლარი, წერილობით მიმართა მოპასუხეს და განუსაზღვრა 10 სამუშაო დღე თანხის ანაზღაურებისთვის.

6. მოსარჩელის მხრიდან არაერთგზის მიმართვის მიუხედავად, მოპასუხეს მისთვის თანხა არ გადაუხდია. მოსარჩელის წარმომადგენელმა დამატებით განმარტა, რომ ავტომანქანას ჰქონდა გარანტია და მისი შეკეთების ვალდებულება ჰქონდათ „ტ–ას“ სერვის-ცენტრში, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ავტომანქანა მოიხსნებოდა გარანტიიდან. რაც შეეხება ავტონაწილების ღირებულებას, გაანგარიშებულია ბაზარზე არსებული ფასების შესაბამისად და თანხა უშუალოდ გადაერიცხა არა დამზღვევს, არამედ - „ტ–ას“ სერვის-ცენტრს. ( იხ. სარჩელი, ტ.1.ს.ფ.4-10).

7. მოპასუხემ წარდგენილ შესაგებელში სარჩელი არ ცნო, ხოლო სასამართლოს 2022 წლის 2 თებერვლის მოსამზადებელ სხდომაზე დააზუსტა შესაგებელი, კერძოდ, სარჩელი ცნო ნაწილობრივ - 450 ლარის ნაწილში და სადავო გახადა როგორც მოსარჩელის მხრიდან შესრულებული სამუშაოების საჭიროება, ისე დაზიანებული ნაწილების აღდგენის საბაზრო ღირებულება. მოპასუხემ განმარტა, რომ საჭიროებას არ წარმოადგენდა ფრთას და ბამპერს შორის სათუნუქე სამუშაოების ჩატარება, ფრთა არ იყო დაზიანებული, ხოლო შეღუნული ნაწილი იყო თვითონ ბამპერის დეტალი. ეს დაზიანება გამოსწორებადი იყო, ხოლო მისი შეღებვა 150 ლარად იყო შესაძლებელი. ბამპერის მოხსნა-დაყენება, შეღებვა 400-450 ლარის ოდენობით ექვემდებარებოდა აღდგენას, ხოლო თუ შეცვალეს, მაშინ ძველი უნდა დაებრუნებინათ, რაც არ მომხდარა. თუ ახლით შეცვალეს, მაშინ სამღებრო სამუშაოების წარმოება საჭირო არ იყო. ინვოისში მითითებული დაზიანებებიდან მხოლოდ ბამპერი დაზიანდა, ფარები არ დაზიანებულა. წყლის მარჯვება მისასხმელის პლასტმასი დაუზიანებელი ამოიღეს (მანქანაში ჩავარდა შეჯახების შედეგად), ხოლო წყლის მისასხმელი საერთოდ არ აქვს მანქანას, რადგან როცა სახურავი აქვს, არ აქვს წყლის მისასხმელი. შესაბამისად, მისი ინვოისში მითითება არასწორია. საქმეში არ არის წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა, რომლითაც დადასტურდებოდა, თუ რა სახის დაზიანება მიიღო ავტომანქანამ კონკრეტული ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს და რა ოდენობის თანხაა საჭირო მის აღსადგენად. (იხ. შესაგებელი, ტ.1.ს.ფ.32-34).

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 3556 ლარის გადახდა, რაც სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოპასუხის მიერ. აპელანტმა მოითხოვა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 1 მარტის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილება შეიცვალა სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 1281 ლარის გადახდა.

10. სააპელაციო სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნა შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

11. 2020 წლის 5 მაისს მოსარჩელე კომპანიამ გასცა მ.თ–ის სახელზე ავტოტრანსპორტის დაზღვევის პოლისი №MO/R-017972/20, სადაც დაზღვევის ობიექტს წარმოადგენდა დამზღვევის ქონებრივი ინტერესი, დაკავშირებული სადაზღვევო შემთხვევით გამოწვეული ზარალის მზღვეველის მიერ ანაზღაურებასთან, ხოლო სადაზღვევო პერიოდი განისაზღვრა 2020 წლის 5 მაისის 24 საათიდან 2021 წლის 5 მაისის 24 საათამდე.

12. 2021 წლის 4 მაისს ქ. თბილისში მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს ავტომანქანა სახელმწიფო ნომრით ........, რომელსაც მართავდა გ.ხ–ვი, შეეჯახა ავტომანქანა „ტ–ას“ სახელმწიფო ნომრით ........, რომელიც დაზღვეული იყო მოსარჩელე კომპანიაში №MO/R-017972/20-ით. საპატრულო პოლიციის თანამშრომლის მიერ შედგენილი საჯარიმო ქვითრის თანახმად, დამრღვევ მხარედ ანუ, შემთხვევაზე პასუხისმგებელ პირად მიჩნეულ იქნა მოპასუხე და მას დაეკისრა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის მე-6, მე-62, მე-7 და მე-8 ნაწილებით გათვალისწინებული სახდელი.

13. საქმეში წარმოდგენილი შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ქ.თბილისის მთავარი სამმართველოს სახაზო საპატრულო სამმართველოს (დიდუბე-ჩუღურეთის) პატრულ ინსპექტორის პატაკით დგინდება, რომ მოპასუხე უკუსვლით მოძრაობისას თავისი ავტომანქანის უკანა ბამპერის მარცხენა კუთხით შეეჯახა მ.თ–ის მართვის ქვეშ მყოფ ავტომანქანის წინა ბამპერის მარჯვენა კუთხეს.

14. ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანებული ავტომანქანა „ტ–ას“ აღდგენითი ღირებულების გაანგარიშება განხორციელდა შპს „ტ.ც.თ–ში“, რომლის მიერ გაცემული ინვოისით განისაზღვრა დაზიანებული ავტომანქანის, სახელმწიფო ნომრით ........ შესაკეთებლად საჭირო სათადარიგო ნაწილებისა და ჩასატარებელი სამუშაოების ჩამონათვალი (ფასები მითითებულია 30%-იანი ფასდაკლებით): 1.მარჯვენა სანისლე ფარის პლასტმასი - 185,50 ლარი; 2. წინა ბამპერის მარჯვენა „სალასკა“ - 101,50 ლარი; 3. წინა ბამპერი - 945 ლარი; 4. წინა მარჯვენა ფარი - 2275 ლარი; 5. წინა მარჯვენა სანისლე ფარი - 273 ლარი; 6. წყლის მარჯვენა მისასხმელის პლასტმასი - 49 ლარი’ 7. წყლის მარჯვენა მისასხმელი - 308 ლარი; 8. სამღებრო სამუშაოები - 350 ლარი; 9. სათუნუქე სამუშაოები - 504 ლარი. შესაკეთებლად საჭირო სათადარიგო ნაწილებისა და სარემონტო სამუშაოების ღირებულება ჯამში განისაზღვრა - 4991 ლარით. სადაზღვევო შემთხვევის აქტში მითითებულია, რომ ზარალის ჯამური ოდენობა, ევაკუაციის ჩათვლით, შეადგენს 4732 ლარს. ინვოისში მითითებულია, რომ შპს „ტ–ა ცენტრი თბილისში“ შეძენილი ავტომანქანის დაზიანებისას სარემონტო სამუშაოები უნდა ჩაუტარდეს ცენტრის სერვისში, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ავტომანქანა მოიხსნება გარანტიიდან.

15. 2021 წლის 4 მარტს მოსარჩელე კომპანიამ „ტ–ა ცენტრი თბილისს“ ინვოისში მითითებულ საბანკო ანგარიშზე ჩაურიცხა 4732 ლარი დაზიანებული ავტომანქანის ავტოზარალის ანაზღაურების მიზნით.

16. დადგენილია, რომ მოპასუხე სადავოდ არ ხდიდა არც ავტოსაგზაო შემთხვევის დადგომასა და ამ შემთხვევის დადგომაში მის ბრალეულობას. მოპასუხის განმარტების ფარგლებში ირკვეოდა, რომ სადავო იყო მხოლოდ დაზიანებული ავტოსატრანსპორტო საშუალების იმ ნაწილების დაზიანების ხარისხი და ავტომანქანის აღდგენისათვის აუცილებელი ხარჯის ოდენობა, რაც აღწერილია №24618 ინვოისში.

17. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსკ-ის 832-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ დამზღვევს შეუძლია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა წაუყენოს მესამე პირს, მაშინ ეს მოთხოვნა გადადის მზღვეველზე, თუკი ის უნაზღაურებს დამზღვევს ზიანს. ნორმის აღნიშნული დანაწესი ითვალისწინებს იმგვარ შემთხვევას, რა დროსაც, მზღვეველზე გადადის იმ მოთხოვნის უფლება, რაც გააჩნია დამზღვევს ზიანის მიყენებაზე პასუხისმგებელი პირის მიმართ და ამ უფლების გადასვლა ხორციელდება მზღვეველის მიერ გაცემული სადაზღვევო საზღაურის ფარგლებში. მოთხოვნის უფლების ასეთი გადასვლა ცნობილია „სუბროგაციის“ პრინციპის სახით. ეს პრინციპი გულისხმობს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ერთი მხარე იკავებს სხვა პირის ადგილს ისე, რომ მას შეუძლია თავის სასარგებლოდ განახორციელოს ამ უკანასკნელის უფლებები მესამე პირის მიმართ.

18. სსკ-ის 832-ე მუხლით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია დამოკიდებულია ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებების არსებობაზე, კერძოდ, სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემადგენლობაზე. ნორმა ითვალისწინებს დელიქტურ პასუხისმგებლობას, რომელიც დგება ზიანის მიყენების შედეგად. თავისთავად დელიქტური პასუხისმგებლობა, როგორც იურიდიული პასუხისმგებლობის ერთ-ერთი სახე, წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილ ვალდებულებას, რომლის სტრუქტურულ ელემენტს წარმოადგენს მიზეზშედეგობრივი კავშირი და ბრალი. შესაბამისად, პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნეს მიზეზშედეგობრივი კავშირი დამქირავებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის.

19. სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს დააკისრა იმ ზიანის არსებობისა და მისი მოცულობის, ასევე, ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობის მტკიცების ტვირთი. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოქმედება უნდა იყოს არამარტო ბრალეული, არამედ ზიანის გამომწვევიც, შესაბამისად, ზიანის მიმყენებელმა უნდა დაამტკიცოს მის ქმედებაში მართლწინააღმდეგობისა და ბრალის არარსებობა (შდრ. სუსგ Nას-191-183-2016, 19.04.16).

20. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით, რომელშიც მოცემულია დელიქტურ ვალდებულებების წარმოშობის საფუძვლები. ასეთი სახის ვალდებულება წარმოიშობა დაზარალებულის აბსოლუტურად სუბიექტური სამოქალაქო უფლებების დარღვევის შედეგად, იგი ატარებს არასახელშეკრულებო ხასიათს და მიმართულია მიყენებული ქონებრივი ან მორალური ზიანის ანაზღაურებისაკენ.

21. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სსკ-ის 832-ე მუხლის საფუძველზე, სადაზღვევო კომპანიას, რომელმაც დაზღვეულს აუნაზღაურა მესამე პირის მიერ მიყენებული ზიანი, გააჩნია მოთხოვნის უფლება მესამე პირის მიმართ. ამასთან, მესამე პირის ვალდებულება არ არის ავტომატური, რეგრესის წესით აანაზღაუროს სადაზღვევო კომპანიის მიერ გადახდილი თანხა, არამედ, მესამე პირის ვალდებულება დელიქტური სამართლის ნორმებიდან გამომდინარეობს. სადავო შემთხვევაში, მოსარჩელემ მტკიცებულების სახით წარმოადგინა ინვოისი და დაზიანებული ავტომანქანის ამსახველი ფოტომასალა. ინვოისის მიხედვით, ავტომანქანის აღდგენისთვის აუცილებელი იყო შემდეგი ავტონაწილების შეძენა და მომსახურების გაწევა: 1.მარჯვენა სანისლე ფარის პლასტმასი - 185,50 ლარი; 2. წინა ბამპერის მარჯვენა „სალასკა“ - 101,50 ლარი; 3. წინა ბამპერი - 945 ლარი; 4. წინა მარჯვენა ფარი - 2275 ლარი; 5. წინა მარჯვენა სანისლე ფარი - 273 ლარი; 6. წყლის მარჯვენა მისასხმელის პლასტმასი - 49 ლარი’ 7. წყლის მარჯვენა მისასხმელი - 308 ლარი; 8. სამღებრო სამუშაოები - 350 ლარი; 9. სათუნუქე სამუშაოები - 504 ლარი (ტ.1. ს.ფ. 22).

22. დადგენილია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას მოპასუხემ სარჩელი ცნო ნაწილობრივ - 450 ლარის ფარგლებში, რაც სარჩელის ამ ნაწილში დაკმაყოფილების საფუძველია. შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ქ.თბილისის მთავარი სამმართველოს დიდუბე-ჩუღურეთის პატრულ-ინსპექტორის პოლიციის უფროსი ლეიტენატის პატაკში აღნიშნულია, რომ შეჯახება მოხდა წინა ბამპერის მარჯვენა კუთხის არეში. ( ტ.1. ს.ფ. 20). საქმეში წარმოდგენილია ფოტომასალა, რომელიც ასახავს დაზიანებული ავტომანქანის მდგომარეობას. ერთ-ერთ ფოტოზე ჩანს, რომ მარჯვენა ფარს აღენიშნება მცირე დაზიანება (იხ. ს.ფ. 66-67, 69). ასევე მცირე ნაკაწრი შეიმჩნევა სანისლე ფარის პლასტმასზე (იხ. ს.ფ. 70, პლასტმასის დაზიანება შემოხაზულია წითელი ხაზით, ფოტოზე მარჯვენა მხარეს).

23. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედების ჩადენის ფაქტი უდავოა, თუმცა, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით უტყუარად არ დასტურდება მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხის მიერ ჩადენილ მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეულ ქმედებასა და იმ დაზიანებებს შორის, რომლებზეც მოსარჩელე მიუთითებს. კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი პატრულ- ინსპექტორის პოლიციის უფროსი ლეიტენატის პატაკით დგინდება, რომ შეჯახება მოხდა წინა ბამპერის მარჯვენა კუთხის არეში. შესაბამისად პალატამ მიიჩნია, რომ შეჯახების შედეგად მარჯვენა ფარის დაზიანების ფაქტი მოკლებულია დამაჯერებლობას, ვინაიდან ფოტოსურათებითა და პატრულ-ინსპექტორის პატაკის ერთობლიობაში შეფასებით ნაკლებსავარაუდოა, რომ ფარის დაზიანება განაპირობა მოცემულმა ავტოსაგზაო შემთხვევამ. ამასთან, მოსარჩელის მიერ არ არის წარმოდგენილი იმგვარი მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა ფაქტს იმის თაობაზე, რომ მარჯვენა ფარის დაზიანება განაპირობა სწორედ არსებულმა ავტოსატრანსპორტო შემთხვევამ. მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში, მოსარჩელე ვერ ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ წინა მარჯვენა ფარის დაზიანება გამოწვეული იქნა მოპასუხის/აპელანტის ბრალეული ქმედების შედეგად, რაც ამ ნაწილში მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე ანუ წინა მარჯვენა ფარის ღირებულების 2275 ლარის ანაზღურებაზე უარის თქმის საფუძველია. რაც შეეხება წყლის მისასხმელის პლასტმასს, უდავო გარემოებაა და ერთ-ერთ ფოტოზეც (იხ.ტ.1. ს.ფ. 65) ასახულია, რომ შეჯახებისას იგი ამოვარდა და მისი ადგილი არის ცარიელი. ამდენად, ამ დეტალის ახლით შეცვლაც იყო აუცილებელი. რადგან ბამპერი დაზიანდა, ბამპერის მარჯვენა „სალასკა“ ბამპერთან დაკავშირებული სამაგრი დეტალია და პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია მისი დაზიანების და ახლით შეცვლის აუცილებლობის ფაქტი. დადასტურებულად არ იქნა მიჩნეული, რომ ფრთასა და ბამპერს შორის შეღუნული იყო დეტალები და გასწორებას დასჭირდა სათუნუქე სამუშაოები, ვინაიდან ეს ფაქტი ფოტომასალიდან არ ირკვევა, ხოლო აღნიშნულის დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულება მოსარჩელის მიერ არ არის წარმოდგენილი. ფოტომასალაზე არ ჩანს ასევე სანისლე ფარის დაზიანება და ეს ფაქტიც დადასტურებულად არ იქნა მიჩნეული. ასევე, წყლის მისასხმელის დაზიანება, რაც, მოსარჩელის თქმით, შიდა დეტალია და ფოტოზე ვერ იქნება ასახული, სადავო გარემოებად იქნა მიჩნეული და დადასტურებულად არ ჩაითვალა, შესაბამისი მტკიცებულების გარეშე.

24. სააპელაციო პალატამ საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასებით მიიჩნია, რომ სადავო გარემოებების დადასტურების მიზნით, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი არ არის საკმარისი მტკიცებულებები, რაც ერთმნიშვნელოვნად განაპირობებდა ზიანის სრულად ანაზღაურების ვალდებულებას, რადგან ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომლის არსებობის ფაქტი მოსარჩელისგან დადასტურებულია. ამ შემთხვევაში, მოსარჩელემ, მისი მტკიცების ფარგლებში, ვერ დაადასტურა მითითებული ზიანის ოდენობის სრულად არსებობის ფაქტი, რაც სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველია.

25. სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია ინვოისიდან შემდეგი ნაწილების დაზიანების ფაქტი: მარჯვენა სანისლე ფარის პლასტმასი, წინა ბამპერის მარჯვენა „სალასკა“, წინა ბამპერი, წყლის მარჯვენა მისასხმელის პლასტმასი. სულ 1281 ლარის ღირებულების. რაც შეეხება ამ ნაწილების ღირებულებას თუ ახლით შეცვლის საჭიროებას, გათვალისწინებული იქნა ის ფაქტი, რომ როგორც ინვოისშია აღნიშნული, შპს „ტ–ა ცენტრი თბილისში“ შეძენილი ავტომანქანის დაზიანებისას სარემონტო სამუშაოები უნდა ჩატარებულიყო ცენტრის სერვისში, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ავტომანქანა მოიხსნებოდა გარანტიიდან. შესაბამისად, ვინაიდან ავტომანქანა ცენტრში იყო შეძენილი, ვერ მოხდებოდა ბამპერის შეკეთება ან კიდევ, სხვა სერვის-ცენტრში, უფრო დაბალი ფასებით ავტონაწილების შეძენა ან შეკეთება. სადაზღვევო კომპანიამაც თანხა უშუალოდ ტ–ას სერვის ცენტრს გადაურიცხა. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, რეალურ ზიანს წარმოადგენს სწორედ „ტ–ას“ სერვის-ცენტრის ფასებით ავტომანქანის აღდგენის ხარჯი, რომელიც ინვოისში დაანგარიშებულია 30%-იანი ფასდაკლებით.

26. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ დაზიანებული ,,ლექსუსი’’-ს მარკის ავტომანქანის, სახელმწიფო ნომრით ავტომანქანა „ტ–ას“ შესაკეთებლად საჭირო სათადარიგო ნაწილებისა და სარემონტო სამუშაოების ღირებულება ჯამში შეადგენდა - 1281 ლარს, კერძოდ: 1.მარჯვენა სანისლე ფარის პლასტმასი - 185,50 ლარი; 2. წინა ბამპერის მარჯვენა სალასკა - 101,50 ლარი; 3. წინა ბამპერი - 945 ლარი; 6. წყლის მარჯვენა მისასხმელის პლასტმასი - 49 ლარი. შესაბამისად, სარჩელი წარმატებული1281 ლარის ფარგლებში იყო.

27. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ გაასაჩივრა საკასაციო საჩივრით. კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

28. კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმეში წარმოდგენილია ინვოისი, რომელშიც ასახულია მომსახურე კომპანიის მიერ ავტომანქანის აღდგენისთვის საჭირო პროდუქტისა და მომსახურების ჩამონათვალი და ღირებულება. კასატორი მიუთითებს, სადაო გარემოებას წარმოადგენს წინა მარჯვენა ფარი, რომლის დაზიანების განხილვისთვის მნიშვნელოვანია ყურადღება გამახვილდეს შემდეგ გარემოებაზე: პატაკში აღნიშნულია, რომ შეჯახება მოხდა წინა ბამპერის მარჯვენა კუთხის არეში, ფარი კი სწორედ კუთხეში, ბამპერის ზემოთ არის განლაგებული. ამდენად შეჯახების შედეგად მისი დაზიაანების ფაქტი არ არის მოკლებული დამაჯერებლობას. წარმოდგენილი ფოტომასალა ასახავს დაზიანებული ავტომანქანის მდგომარეობას, რაც სადავოდ არ გაუხდია მოპასუხე მხარეს. წარმოდგენილ ფოტომასალაში ჩანს, რომ მარჯვნე ფარს აღენიშნება დაზიანება. ასევე მოპასუხეს ამ ნაწილში არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება და დამაჯერებელი შედავება, რომელიც გააქარწყლებდა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

29. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 22 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

30. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 1 მარტის გადაწყვეტილების კანონიერება, რომლითაც შეიცვალა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილებული სარჩელის მოცულობა და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 1281 ლარის გადახდა.

31. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის (მოსარჩელე) შედავებების საფუძვლიანობა.

32. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

33. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

34. 2020 წლის 5 მაისს მოსარჩელე კომპანიამ გასცა მ.თ–ის სახელზე ავტოტრანსპორტის დაზღვევის პოლისი №MO/R-017972/20, სადაც დაზღვევის ობიექტს წარმოადგენდა დამზღვევის ქონებრივი ინტერესი, დაკავშირებული სადაზღვევო შემთხვევით გამოწვეული ზარალის მზღვეველის მიერ ანაზღაურებასთან, ხოლო სადაზღვევო პერიოდი განისაზღვრა 2020 წლის 5 მაისის 24 საათიდან 2021 წლის 5 მაისის 24 საათამდე.

35. 2021 წლის 4 მაისს ქ. თბილისში მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს ავტომანქანა სახელმწიფო ნომრით ........, რომელსაც მართავდა გ.ხ–ვი, შეეჯახა ავტომანქანა „ტ–ას“ სახელმწიფო ნომრით ........, რომელიც დაზღვეული იყო მოსარჩელე კომპანიაში №MO/R-017972/20-ით. საპატრულო პოლიციის თანამშრომლის მიერ შედგენილი საჯარიმო ქვითრის თანახმად, დამრღვევ მხარედ ანუ, შემთხვევაზე პასუხისმგებელ პირად მიჩნეულ იქნა მოპასუხე და მას დაეკისრა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის მე-6, მე-62, მე-7 და მე-8 ნაწილებით გათვალისწინებული სახდელი.

36. საქმეში წარმოდგენილი შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ქ.თბილისის მთავარი სამმართველოს სახაზო საპატრულო სამმართველოს (დიდუბე-ჩუღურეთის) პატრულ ინსპექტორის პატაკით დგინდება, რომ მოპასუხე უკუსვლით მოძრაობისას თავისი ავტომანქანის უკანა ბამპერის მარცხენა კუთხით შეეჯახა მ.თ–ის მართვის ქვეშ მყოფ ავტომანქანის წინა ბამპერის მარჯვენა კუთხეს.

37. ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანებული ავტომანქანა „ტ–ას“ აღდგენითი ღირებულების გაანგარიშება განხორციელდა შპს „ტ.ც.თ–ში“, რომლის მიერ გაცემული ინვოისით განისაზღვრა დაზიანებული ავტომანქანის, სახელმწიფო ნომრით ........ შესაკეთებლად საჭირო სათადარიგო ნაწილებისა და ჩასატარებელი სამუშაოების ჩამონათვალი (ფასები მითითებულია 30%-იანი ფასდაკლებით): 1.მარჯვენა სანისლე ფარის პლასტმასი - 185,50 ლარი; 2. წინა ბამპერის მარჯვენა „სალასკა“ - 101,50 ლარი; 3. წინა ბამპერი - 945 ლარი; 4. წინა მარჯვენა ფარი - 2275 ლარი; 5. წინა მარჯვენა სანისლე ფარი - 273 ლარი; 6. წყლის მარჯვენა მისასხმელის პლასტმასი - 49 ლარი’ 7. წყლის მარჯვენა მისასხმელი - 308 ლარი; 8. სამღებრო სამუშაოები - 350 ლარი; 9. სათუნუქე სამუშაოები - 504 ლარი. შესაკეთებლად საჭირო სათადარიგო ნაწილებისა და სარემონტო სამუშაოების ღირებულება ჯამში განისაზღვრა - 4991 ლარით. სადაზღვევო შემთხვევის აქტში მითითებულია, რომ ზარალის ჯამური ოდენობა, ევაკუაციის ჩათვლით, შეადგენს 4732 ლარს. ინვოისში მითითებულია, რომ შპს „ტ–ა ცენტრი თბილისში“ შეძენილი ავტომანქანის დაზიანებისას სარემონტო სამუშაოები უნდა ჩაუტარდეს ცენტრის სერვისში, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ავტომანქანა მოიხსნება გარანტიიდან.

38. 2021 წლის 4 მარტს მოსარჩელე კომპანიამ „ტ–ა ცენტრი თბილისს“ ინვოისში მითითებულ საბანკო ანგარიშზე ჩაურიცხა 4732 ლარი დაზიანებული ავტომანქანის ავტოზარალის ანაზღაურების მიზნით.

39. დადგენილია, რომ მოპასუხე სადავოდ არ ხდის არც ავტოსაგზაო შემთხვევის დადგომასა და ამ შემთხვევის დადგომაში მის ბრალეულობას. მოპასუხის განმარტების ფარგლებში ირკვეა, რომ სადავო იყო მხოლოდ დაზიანებული ავტოსატრანსპორტო საშუალების იმ ნაწილების დაზიანების ხარისხი და ავტომანქანის აღდგენისათვის აუცილებელი ხარჯის ოდენობა, რაც აღწერილია №24618 ინვოისში.

40. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

41. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამრთლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62).

42. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს კერძოდ, სუბროგაციის წესით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი) და 832-ე მუხლის 1-ლი ნაწილიდან (თუ დამზღვევს შეუძლია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა წაუყენოს მესამე პირს, მაშინ ეს მოთხოვნა გადადის მზღვეველზე, თუკი ის უნაზღაურებს დამზღვევს ზიანს. თუ დამზღვევი უარს იტყვის მესამე პირის მიმართ თავის მოთხოვნაზე ან მისი მოთხოვნის უზრუნველყოფის უფლებაზე, მაშინ მზღვეველი თავისუფლდება ზიანის იმ ოდენობით ანაზღაურების მოვალეობისაგან, რამდენიც მას შეეძლო მიეღო თავისი ხარჯების ასანაზღაურებლად უფლების განხორციელებასთან ან მოთხოვნის წაყენებასთან დაკავშირებით) გამომდინარეობს.

43. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებით, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

44. საკასაციო სასამართლოს მიერ არაერთ გადაწყვეტილებაშია აღნიშნული, რომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას სასამართლო იკვლევს, რამდენად დგინდება სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებებისის ერთობლიობა, რომლებიც სასარჩელო მოთხოვნის, ან მოთხოვნის გამომრიცხველიშესაგებლის წარმატებას განაპირობებს. სასამართლო ვალდებულია, განსაზღვროს მოთხოვნის ფარგლები (ისე რომ არ გასცდეს მას), მოძებნოს დავის მომწესრიგებელი შესატყვისი სამართლის ნორმა (სპეციალური ან ზოგადი წესი) დადაადგინოს იმ გარემოებათა არსებობა/არარსებობა (ფაქტობრივი გარემოებები), რომლებიც ამ ნორმის გამოყენებისთვის აუცილებელ წინაპირობებს წარმოადგენენ.

45. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დაზღვევა არის ურთიერთობა ფიზიკური და იურიდიული პირების პირადი და ქონებრივი ინტერესების დასაცავად, გარკვეული გარემოების(სადაზღვევო შემთხვევის) დადგომისას, ამ პირთა მიერ გადახდილი სადაზღვევო შენატანებით (სადაზღვევო პრემიებით) ფორმირებული ფულადი ფონდებისა და კანონმდებლობით ნებადართული სხვა წყაროების ხარჯზე (სუსგ-ები №ას-535-2020, 5 ოქტომბერი, 2021, პ. 11; №ას-1306-1226-2015, 01.07.2016წ.).

46. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დაზღვევის ხელშეკრულების არსისა და მასში მონაწილე მხარეთა უფლება-მოვალეობების განსაზღვრის თვალსაზრისით, დამფუძნებელ ნორმას სსკ-ის 799-ე მუხლი წარმოადგენს. იმავდროულად, ხელშემკვრელ მხარეთა უფლება-მოვალეობების წარმოშობა და განხორციელება დამოკიდებულია მათ შორის გაფორმებული ხელშეკრულების (არსებობის შემთხვევაში ხელშეკრულების დანართების) პირობებსა და დათქმებზე, იმგვარად, რომ კონკრეტული სადაზღვევო შემთხვევა, რომელიც წარმოადგენს სადაზღვევო რისკის რეალიზაციის შედეგს, მხარეების მიერ არსებითი პირობის სახით წინასწარ არის განსაზღვრული ხელშეკრულებაში (შდრ: ი. გაგუა, ბიზნესდავები და სასამართლო პრატიკა, 2017, გვ.119).

47. დაზღვევის ხელშეკრულება ალეატორულ, ანუ სარისკო გარიგებას წარმოადგენს. ერთი მხრივ, დამზღვევი მიდის რისკზე იმ გაგებით, რომ იხდის სადაზღვევო პრემიას და სადაზღვევო შემთხვევა შეიძლება არც დადგეს ან მზღვეველმა უარი უთხრას დამზღვევს სადაზღვევო საზღაურის გადახდაზე ან ვერ შეძლოს მისი ანაზღაურება გადახდისუუნარობის გამო; მზღვეველი რისკავს იმ თვალსაზრისით, რომ შედარებით მცირე სადაზღვევო პრემიის მიღების პირობებში, მსხვილი სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას, იგი ვალდებული ხდება, გადაიხადოს გაცილებით მეტი თანხა (შდრ: ქ. ირემაშვილი, მხარეთა უფლებრივი თანაფარდობის კრიტერიუმები სადაზღვევო ურთიერთობებში, 2016, გვ.85.).

48. სსკ-ის 799-ე მუხლით ერთმნიშვნელოვნადაა განსაზღვრული, რომ დაზღვევის მიზანი ფიზიკური და იურიდიული პირების ინტერესების დაცვაა. დაზღვევის ხელშეკრულების საგანია მზღვველის მიერ დამზღვევისათვის სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უზრუნველყოფა, ხოლო ის, თუ რა შეიძლება იყოს დაზღვევის ობიექტი, მოცემულია სსკ-ის 820-858-ე მუხლებში, კერძოდ, ასეთი შეიძლება იყოს ქონება ან პიროვნება. აქედან გამომდინარე, დაზღვევის ხელშეკრულება შეიძლება განვიხილოთ, როგორც სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა უფლებების დაცვის მნიშვნელოვანი გარანტია (შდრ: სუსგ №ას-663-624-2011, 17 თებერვალი, 2012 წელი).

49. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ დაზღვევის ხელშეკრულების ანალიზისას მნიშვნელოვანია სუბროგაციის ინსტიტუტის განხილვა. ( სსკ-ს 832-ე მუხლი).

50. სადაზღვევო რისკის რეალიზაციის უშუალო შედეგია სადაზღვევო შემთხვევა, რომლის დადგომაც უცნობ, არაპროგნოზირებად მოვლენას უკავშირდება. უცნობი შეიძლება იყოს, დადგება თუ არა სადაზღვევო შემთხვევა, ან როდის დადგება იგი. დაზღვევის მიზანი მიღწევადია უშუალოდ დაზღვევის სფეროში არსებული მექანიზმებით, რომელი მექანიზმებიც უშუალოდ რეაგირებენ ზიანის მიმყენებლისმართლსაწინაღმდეგო ქცევაზე. აღნიშნული კი, თავის მხრივ, განაპირობებს სადაზღვეო ურთიერთობებში სუბროგაციის პრინციპის არსებობას. სსკ-ის 832.1 მუხლით დადგენილია, რომ თუ დამზღვევს შეუძლია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა წაუყენოს მესამე პირს, მაშინ ეს მოთხოვნა გადადის მზღვეველზე, თუკი ის აუნაზღაურებს დამზღვევს ზიანს. მითითებული ნორმის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ მას შემდეგ, რაც მზღვეველი აუნაზღაურებს დამზღვევს დამდგარ ზიანს, მზღვეველს წარმოეშობა უფლება, გახდეს დამზღვევის უფლებამონაცვლე და მოითხოვოს ზიანის (ზარალის) ანაზღაურება ზიანის მიმყენებელი პირისაგან იმ ოდენობით, რაც მან დამზღვევს გადაუხადა.

51. დაზღვევის კონტექსტში, სუბროგაციის დოქტრინა მზღვეველისა და დამზღვევის ურთიერთობის ორ ძირითად ასპექტთან ასოცირდება: პირველ რიგში, იგი უფლებას აძლევს მზღვეველს, განახორციელოს და დაიცვას ის უფლებები, რომელიც დამზღვევს ზიანის მიმყენებელი მესამე პირის მიმართ აქვს; მეორე, სუბროგაციის დოქტრინა ხელს უშლის დამზღვევის უსაფუძვლო გამდიდრებას, ეს კი სრულ შესაბამისობაშია „ორმაგი კომპენსაციის აკრძალვის პრინციპთან“ (შდრ: Skiner M, Gross J., Subrogation, 7.06.2007, <http://www.allens.com.au/pubs/pdf/insur/pap7jun06.pdf>.).

52. აღნიშნული პრინციპი კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა, რა დროსაც მზღვეველზე იმ მოთხოვნის უფლებების გადასვლა ხდება, რაც გააჩნია დაზღვეულ (სარგებლის მიმღებ) პირს ზიანის მიყენებაზე პასუხისმგებელი პირის მიმართ და ამ უფლების გადასვლა ხორციელდება მზღვეველის მიერ გაცემული სადაზღვევო საზღაურის ფარგლებში. სუბროგაციის ერთ-ერთ უპირატესობად და დანიშნულებად მოიაზრებენ ზიანის მიყენების ფაქტის დადგომის შემდეგ სამივე მონაწილე მხარისათვის აღნიშნული პრინციპის საშუალებით პრობლემის ოპტიმალურ გადაწყვეტას.“ (შდრ: ნ. ნიავაძე, სუბროგაცია ნებაყოფლობით სადაზღვევო ურთიერთობებში, 2012, გვ.3).

53. ქონებრივი დაზღვევის სამართალურთიერთობაში სუბროგაციის ძირითადი დანიშნულებაა, რომ დამზღვევის მიერ დაზღვევა არ იქნეს გამოყენებული უსაფუძვლო გამდიდრების საშუალებად. დამზღვევს, რომლის ქონებრივი ინტერესიც იქნა დაზიანებული მესამე პირის მიერ, მიყენებული ზიანის შესაბამისი ოდენობის თანხის ანაზღაურების მიღების უფლება ერთდროულად წარმოეშობა ორი სხვადასხვა სუბიექტის მიმართ. მათგან ერთს წარმოადგენს ზიანის მიყენებისას დელიქტურ სამართლებრივურთიერთობაში პასუხისმგებელი პირი, ხოლო მეორეს სადაზღვევო კომპანია, როგორც სახელშეკრულებო ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის კონტრაჰენტი. თუ დამზღვევი ანაზღაურებას მოითხოვოს და სრულად მიიღებს ორივე სუბიექტისგან, მაშინ დამზღვევის მიერ მიღებული თანხა იქნება იმაზე უფრო მეტი, ვიდრე მიყენებული ზიანი, რაც თავისთავად საფუძვლის გარეშე დამზღვევის გამდიდრების საწინდარია.

54. „სუბროგაციის დროს საქმე გვაქვს დელიქტურ ვალდებულებაში კრედიტორის შეცვლასთან, სადაც ვალდებულების არსი უცვლელი რჩება. ამასთან, დელიქტურ ვალდებულებაში დამზღვევის მზღვეველით შეცვლის აუცილებელი წინაპირობაა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძვლის არსებობა და მზღვეველის მიერ დამზღვევისათვის სადაზღვევო თანხის გაცემა. ამდენად ზიანის დამზღვევის სამართლებრივ ურთიერთობაში, როდესაც სადაზღვევო შემთხვევის დადგომა გამოიწვია მესამე პირმა, გამოიყენება კრედიტორის ჩანაცვლების პრინციპი, რაც შესაძლოა ემსახურებოდეს როგორც დაზღვეულის, ასევე მესამე პირის უსაფუძვლო გამდიდრების თავიდან აცილებას“ (შდრ: სუსგ №ას-581-549-2011, 17 თებერვალი, 2012).

55. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სადაზღვევო ხელშეკრულების ძირითადი მიზანია, ერთი მხრივ, სადაზღვევო კომპანიამ შემოსავალი მიიღოს და მეორე მხრივ, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას დამზღვევს მიყენებული ზიანი აუნაზღაურდეს. მნიშვნელოვანია, რომ მზღვეველის მიერ დამზღვევის დაცვამ, გარკვეულწილად არ „მოადუნოს“ ზიანის მიმყენებელი (შდრ: ნ. მოწონელიძე, სუბროგაცია, როგორც მზღვეველის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საშუალება, 2016, გვ.42). „Madewhole“-ს პრინციპის თანახმად, დამზღვევის ზიანი სრულად უნდა იქნეს ანაზღაურებული, მანამ სანამ სადაზღვევო კომპანია აღძრავს სარჩელს ზიანის მიმყენებლის წინააღმდეგ (შდრ: Howard E., Theodore K, „Subrogation: Primerand Recent Environmental Cleanup Cases“, 2015, New York Law Journal, p.1-2; <https://www.law.com>.)

56. მზღვეველის სუბროგაციული მოთხოვნის უფლება განიმარტება, როგორც „მიღებული კომპენსირების პრინციპისაგან“: დამზღვევს აქვს უფლება, აინაზღაუროს მიყენებული ზიანი, თუმცა, მეორე მხრივ, დამზღვევი არ არის უფლებამოსილი უსაფუძვლოდ გაიმდიდროს საკუთარი თავი და მოთხოვნა აინაზღაუროს, როგორც მზღვეველისაგან, ასევე ზიანის მიმყენებელი მესამე პირისაგან. ამავდროულად, ზიანზე პასუხისმგებელ პირს არ შეუძლია თავი გაიმართლოს იმ ფაქტით, რომ დაზარალებულ პირს დაზღვეული ჰქონდა შემთხვევა. ის მაინც წარმოადგენს ზიანზე პასუხისმგებელ პირს. ( იხ: Pengelley N., „When Cananinsurer Exerciseits Right of Subrogation”?, The Accountig Review 75(1), 2013.).

57. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სუბროგაციის საფუძველზე კანონმდებელი ცდილობს ორი მიზნის მიღწევას: პირველი, დაზღვეულმა არ უნდა მიიღოს ორმაგი კომპენსაცია ზიანის მიმყენებელი მესამე პირისა და მზღვეველისაგან, ანუ დამზღვევი არ უნდა გამდიდრდეს უსაფუძვლოდ და მეორე, ზიანის მიმყენებელმა მესამე პირმა, სადაზღვევო ანაზღაურების საფუძველზე, არ უნდა ნახოს სარგებელი, კერძოდ იგი არ უნდა გათავისუფლდეს პასუხისმგებლობისაგან.

58. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სუბროგაციის შემთხვევაში მოვალე (მზღვეველი) მესამე პირად არ განიხილება, მასზე ხდება კრედიტორის (დამზღვევი) უფლების გადასვლა. სადაზღვევო საზღაურის გაცემის შემდეგ რეგრესული ვალდებულება კი არ წარმოიქმნება, არამედ დამზღვევსა და ზიანის მიმყენებელს შორის არსებული ძირითადი ვალდებულება აგრძელებს არსებობას. ასეთ დროს ხდება ვალდებულებით ურთიერთობაში პირების შეცვლა კანონის საფუძველზე, კრედიტორის უფლებების სხვა პირზე გადასვლის გზით: მზღვეველი ცვლის ზიანის მიმყენებლის მიმართ მოთხოვნის უფლების მქონე დამზღვევს. სუბროგაცია წარმოადგენს მზღვეველის გარანტიას, ზიანის მიმყენებლისაგან მიიღოს ის თანხა, რომელიც სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შედეგად გასცა დამზღვევითვის. (იხ. დამატებით: გ. ამირანაშვილი, „სუბროგაციის უფლების დაუშვებლობა“, სამართლებრივი ჟურნალი, 2011, გვ.20.).

59. სადაზღვევო ხელშეკრულების მხარეები უშუალოდ სადაზღვევო ხელშეკრულებით დეტალურად განსაზღვრავენ იმ უფლება-მოვალეობებს, რომლებიც მათ სუბროგაციის რეალიზაციის პროცესში წარმოეშობათ. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ ხელშეკრულების პირობების შესახებ მეტი ინფორმაცია უნდა მიაწოდოს დამზღვევს და ამით დაცული იქნება დამზღვევის ინტერესები. თუ გავითვალისწინებთ, რომ სადაზღვევო სამართლის უმთავრესი მიზანი დამზღვევის ქონებრივი ინტერესის დაცვაა, ცალსახაა, რომ დავა დამზღვევსა და მზღვეველს შორის მოვალისაგან ანაზღაურების მიღების უპირატესი უფლების შესახებ დამზღვევის სასარგებლოდ უნდა გადაწყდეს (შდრ: ნ.მოწონელიძე, სუბროგაცია როგორც მზღვეველის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საშუალება, თბილისი, 2016, გვ: 117, 221). ვინაიდან დაზღვევის ხელშეკრულების უმთავრესი მიზანი დამზღვევის ქონებრივი ინტერესის დაცვაა, ბუნებრივია, სუბროგაცია არ შეიძლება ამ უკნასკნელის საზიანოდ განხორციელდეს (შდრ:BGHZ 13, 28 = VersR 195, 211 მითითებულია: Moller/Segger, in: Longheid/Wandt, Münchenerkommentar, VVG პპ:1-99 Systematische Darstellung, Band I, 2010, პ86, Rn, 122.). როგორც წესი, სუბროგაციის შემთხვევაში, კრედიტორი („პირველადი კრედიტორი“, დამზღვევი) ანაზღაურების მიღებისთანავე ტოვებს ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობას და მას ანაცვლებს „მეორადი კრედიტორი“ - პირი რომელმაც ვალდებულება „პირველადი კრედიტორის“ წინაშე სხვის ნაცვლად შეასრულა. მზღვეველი, როგორც წესი, ზიანის მიმყენებელი პირის წინაშე დამზღვევის სახელით გამოდის და მისი უფლებების რეალიზაციას საკუთარი ინტერესებისათვის ახორციელებს. ამდენად, სუბროგაციის შემთხვევაში, სახეზეა სინგულარული სამართალმემკვიდრეობა (შდრ: ნ.მოწონელიძე, სუბროგაცია როგორც მზღვეველის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საშუალება, თბილისი, 2016, გვ: 174, 175) (იხ. სუსგ №ას-812-2022,5 ოქტომბერი, 2022წ.).

60. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

61. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

62. შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლოსაქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე, სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

63. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

64. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით.

65. „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი, მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“ (იხ. თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016, გვ.3-4). „მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64). შეუძლია თუ არა სასამართლოს თავისი ინიციატივით შეიტანოს მტკიცების საგანში და საფუძვლად დაუდოს გადაწყვეტილებას ფაქტები, რომლებზეც მხარეები არ მიუთითებენ? იურიდიულ დოქტრინაში გაბატონებული მოსაზრების თანახმად, სასამართლოს ეს არ შეუძლია (იხ. დამატებით: თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 87; ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64).

66. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორნი. სასამართლო, ვერ გამოიტანს გადაწყვეტილებას, თუ მან არ მოუსმინა ორივე დაპირისპირებულ მხარეს ან არ მისცა მათ შესაძლებლობა გამოიყენონ საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა უფლება და მექანიზმი თავიანთი პოზიციის გასამართლებლად, თავიანთი უფლებების დასაცავად.

67. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე, ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.

68. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ შესაგებლის ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგია: მატერიალური და საპროცესო შესაგებელი; აბსტრაქტული (ზოგადი) და კონკრეტული შესაგებელი; მარტივი და კვალიფიციური (არსებითი) შესაგებელი. რა ტიპის შესაგებელს წარადგენს მოპასუხე, სრულად თავსდება ამ უკანაკნელის ნების ავტონომის ფარგლებში. კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება გამომდინარეობს სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან (ივარაუდება, რომ შედავებული უნდა იყოს დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტები და არა სამართლებრივი მოსაზრებები, ე.ი. ისეთი ფაქტები, რომელთა არსებობა წარმოშობენ მოთხოვნას), წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები, დამტკიცებულად ითვლება. მოსამართლემ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოს პირველ რიგში საპროცესო შესაგებელს, ხოლო ამის შემდეგ მატერიალურ შესაგებელს. მატერიალური შედავება მიმართულია სარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგის მიღწევის წინააღმდეგ, რაც გულისხმობს მოპასუხის მხრიდან ისეთ ფაქტებზე (წინაპირობებზე) მითითებას, რომლებიც გამორიცხავენ, წყვეტენ ან აფერხებენ (განუხორციელებელს ხდიან) სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის დადგომას.

69. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე აღნიშნა, რომ სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, „პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები). სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს“ (შდრ. სუსგ დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017, პ.201).

70. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის სახეებიდან განსაკუთრებული დატვირთვა გააჩნია კვალიფიციურ შედავებას. კვალიფიციური შედავება იურიდიულ დოქტრინაში განმარტებულია შემდეგნაირად: „მოპასუხე მოსარჩელის მოხსენების ნაცვლად წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების მისეულ, განსხვავებულ ვერსიას, რომელიც ცალკეულ საკითხებში სადავოს ხდის მოსარჩელის მოხსენებას“ (შდრ. მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში, შ.შმიტი, ჰ.რიჰტერი, (GIZ), 2013წ., გვ.19.). კვალიფიციურ შედავებას არსებით შედავებადაც მოიხსენიებენ. ამგვარი შედავება, ერთი მხრივ, შეიძლება გამორიცხავდეს სარჩელის დაკმაყოფილებას უსაფუძვლობის გამო, ხოლო მეორე მხრივ, ცვლიდეს მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, საიდანაც მოსარჩელეს დამატებითი მოხსენების (ფაქტების მითითების) გარეშე გაუჭირდება იმ შედეგის მიღწევა, რომელიც სარჩელით აქვს მოთხოვნილი. კვალიფიციური (არსებითი) შედავება მოსამართლეს ავალდებულებს მოიძიოს მოთხოვნის სხვა დამფუძნებელი ნორმა, ასევე შეამოწმოს საგამონაკლისო ნორმები.

71. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მას შემდეგ, რაც მოსამართლე მოიძიებს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას, განსაზღვრავს ნორმის ფაქტობრივ ელემენტებს (წინაპირობებს), ამ წინაპირობებს მიუსადაგებს მოსარჩელის მიერ მოხსენებულ ფაქტებს და თითეულ წინაპირობაზე გასცემს დადებით პასუხს, იგი ამოწმებს რომელ ფაქტებს ხდის მოპასუხე სადავოდ (მოპასუხის სტადია). თუ მოპასუხეს არ აქვს წარდგენილი კვალიფიციური (არსებითი) შედავება, არამედ მხოლოდ სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტების უარყოფით შემოიფარგლება, მოსამართლე გადადის მტკიცების სტადიაზე, რაც ნიშნავს სადავოდ გამხდარი ფაქტების დადგენის პროცესს. მოპასუხის მხრიდან არსებითი ხასიათის შედავების შემთხვევაში, მოსამართლემ ასევე უნდა მოიძიოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც გამორიცხავს, წყვეტს ან აფერხებს მოთხოვნის განხორციელებას, ხოლო ნორმის წინაპირობების შემოწმება იმავე წესით ხორციელდება. აქაც მნიშვნელოვანია რას პასუხობს მოსარჩელე მოპასუხის არსებით შედავებას, არ არის გამორიცხული მოსარჩელემაც კვალიფიციური პასუხი გასცეს მოპასუხის ამგვარ განმარტებას. ამდენად, მოსამართლე ასე უწვეტად გადადის მოსარჩელის სტადიიდან მოპასუხის სტადიაზე და პირიქით, ვიდრე არ დასრულდება მხარეთა განმარტებების ურთიერთგაცვლის პროცესი, რომლის შედეგადაც უნდა გაირკვეს უდავო და სადავო (მტკიცების საგანში შემავალი) ფაქტები.

72. შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე. სსსკ-ის 102.1 მუხლის ზოგადი დათქმიდან გამომდინარე, უფლების შემწყვეტი, შემაფერხებელი და გამომრიცხველი შესაგებლის მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოპასუხეს. მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხე შესაგებელში მიუთითებდა, რომ საქმეში არ არის წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა, რომლითაც დადასტურდებოდა, თუ რა სახის დაზიანება მიიღო ავტომანქანამ კონკრეტული ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს და რა ოდენობის თანხაა საჭირო მის აღსადგენად. (იხ. შესაგებელი, ტ.1.ს.ფ.34).

73. განსახილველ საქმეზე დადგენილია, რომ მოპასუხე სადავოდ არ ხდის არც ავტოსაგზაო შემთხვევის დადგომასა და შემთხვევის დადგომაში მის ბრალეულობას, არამედ სადავო იყო მხოლოდ დაზიანებული ავტოსატრანსპორტო საშუალების იმ ნაწილების დაზიანების ხარისხი და ავტომანქანის აღდგენისათვის აუცილებელი ხარჯის ოდენობა, რაც აღწერილია №24618 ინვოისში.

74. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 832-ე მუხლით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია დამოკიდებულია ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებების არსებობაზე, კერძოდ, სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემადგენლობაზე. ნორმა ითვალისწინებს დელიქტურ პასუხისმგებლობას, რომელიც დგება ზიანის მიყენების შედეგად. თავისთავად დელიქტური პასუხისმგებლობა, როგორც იურიდიული პასუხისმგებლობის ერთ-ერთი სახე, წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილ ვალდებულებას, რომლის სტრუქტურულ ელემენტს წარმოადგენს მიზეზშედეგობრივი კავშირი და ბრალი. შესაბამისად, პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნეს მიზეზშედეგობრივი კავშირი ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის.

75. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს ეკისრება ზიანის არსებობისა და მისი მოცულობის, ასევე, ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობის მტკიცების ტვირთი. შესაბამისად, ზიანის მიმყენებელმა უნდა დაამტკიცოს მის ქმედებაში მართლწინააღმდეგობისა და ბრალის არარსებობა (შდრ. სუსგ Nას-191-183-2016, 19.04.16).

76. სსკ-ის 832-ე მუხლის საფუძველზე, სადაზღვევო კომპანიას, რომელმაც დაზღვეულს აუნაზღაურა მესამე პირის მიერ მიყენებული ზიანი, გააჩნია მოთხოვნის უფლება მესამე პირის მიმართ. ამასთან, მესამე პირის ვალდებულება არ არის ავტომატური, რეგრესის წესით აანაზღაუროს სადაზღვევო კომპანიის მიერ გადახდილი თანხა, არამედ, მესამე პირის ვალდებულება დელიქტური სამართლის ნორმებიდან გამომდინარეობს. განსახილველ შემთხვევაში დაზღვევის ხელშეკრულების მხარეებს შორის არსებული სადაზღვევო ხელშეკრულება, ითვალისწინებს ავტომანქანის შეკეთებას დამზღვევის ინტერესის შესაბამისად. აღნიშნული პირობა შესაძლებებლია ზრდიდეს კიდეც ასანაზღაურებელი საადზღვევო ზიანის მოცულობას და ამავდროულად გავლენას ახდენდეს საადზღვევო პრემიის ოდენობაზე. სსკ-ის 832-ე მუხლში ასახული ზიანის ანაზღაურება, როგორც უფლების გადასვლის წინაპირობა, საადზღვევო ზიანის მნიშვნელობით მოიაზრება, რომლის მოცულობას განაპირობებს მხარეთა ნება და ინტერესები. ამ პირობებით ზიანის ანაზღაურება წარმოადგენს სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულების შედეგს და არ არის მიმართული დელიქტური რესტიტუციისაკენ. ამდენად, სახელსეკრულებო ვალდებულების შესრულებით მესამე პირის ავტომატური ბოჭვა დაუშვებელია. შესაბამისად, საადზღვევო კომპანიის მიერ დამზღვევისათვის ანაზღაურებული მოცულობა სუბროგაციის დროს შეცილებადია და ვერ იქნება უპირობოდ გაზიარებული დელიქტური ზიანის კონტექსტში.

77. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ მტკიცებულების სახით წარმოადგინა ინვოისი და დაზიანებული ავტომანქანის ამსახველი ფოტომასალა. ინვოისის მიხედვით, ავტომანქანის აღდგენისთვის აუცილებელი იყო შემდეგი ავტონაწილების შეძენა და მომსახურების გაწევა: 1.მარჯვენა სანისლე ფარის პლასტმასი - 185,50 ლარი; 2. წინა ბამპერის მარჯვენა „სალასკა“ - 101,50 ლარი; 3. წინა ბამპერი - 945 ლარი; 4. წინა მარჯვენა ფარი - 2275 ლარი; 5. წინა მარჯვენა სანისლე ფარი - 273 ლარი; 6. წყლის მარჯვენა მისასხმელის პლასტმასი - 49 ლარი’ 7. წყლის მარჯვენა მისასხმელი - 308 ლარი; 8. სამღებრო სამუშაოები - 350 ლარი; 9. სათუნუქე სამუშაოები - 504 ლარი (ტ.1. ს.ფ. 22).

78. დადგენილია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას მოპასუხემ სარჩელი ცნო ნაწილობრივ - 450 ლარის ფარგლებში, რაც სარჩელის ამ ნაწილში დაკმაყოფილების საფუძველია. შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ქ.თბილისის მთავარი სამმართველოს დიდუბე-ჩუღურეთის პატრულ-ინსპექტორის პოლიციის უფროსი ლეიტენატის პატაკში აღნიშნულია, რომ შეჯახება მოხდა წინა ბამპერის მარჯვენა კუთხის არეში. ( ტ.1. ს.ფ. 20). საქმეში წარმოდგენილია ფოტომასალა, რომელიც ასახავს დაზიანებული ავტომანქანის მდგომარეობას. ერთ-ერთ ფოტოზე ჩანს, რომ მარჯვენა ფარს აღენიშნება მცირე დაზიანება (იხ. ს.ფ. 66-67, 69). ასევე მცირე ნაკაწრი შეიმჩნევა სანისლე ფარის პლასტმასზე (იხ. ს.ფ. 70, პლასტმასის დაზიანება შემოხაზულია წითელი ხაზით, ფოტოზე მარჯვენა მხარეს).

79. მოცემულ შემთხვევაში, გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ მოპასუხის მიერ მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედების ჩადენის ფაქტი უდავოა, თუმცა, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით უტყუარად არ დასტურდება მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხის მიერ ჩადენილ მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეულ ქმედებასა და იმ დაზიანებებს შორის, რომლებზეც მოსარჩელე მიუთითებს. კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი პატრულ- ინსპექტორის პოლიციის უფროსი ლეიტენატის პატაკით დგინდება, რომ შეჯახება მოხდა წინა ბამპერის მარჯვენა კუთხის არეში. შესაბამისად პალატამ მიიჩნია, რომ შეჯახების შედეგად მარჯვენა ფარის დაზიანების ფაქტი მოკლებულია დამაჯერებლობას, ვინაიდან ფოტოსურათებითა და პატრულ-ინსპექტორის პატაკის ერთობლიობაში შეფასებით ნაკლებსავარაუდოა, რომ ფარის დაზიანება განაპირობა მოცემულმა ავტოსაგზაო შემთხვევამ. ამასთან, მოსარჩელის მიერ არ არის წარმოდგენილი იმგვარი მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა ფაქტს იმის თაობაზე, რომ მარჯვენა ფარის დაზიანება განაპირობა სწორედ არსებულმა ავტოსატრანსპორტო შემთხვევამ. მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში, მოსარჩელე ვერ ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ წინა მარჯვენა ფარის დაზიანება გამოწვეული იქნა მოპასუხის/აპელანტის ბრალეული ქმედების შედეგად, რაც ამ ნაწილში მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე ანუ წინა მარჯვენა ფარის ღირებულების 2275 ლარის ანაზღურებაზე უარის თქმის საფუძველია. რაც შეეხება წყლის მისასხმელის პლასტმასს, უდავო გარემოებაა და ერთ-ერთ ფოტოზეც (იხ.ტ.1. ს.ფ. 65) ასახულია, რომ შეჯახებისას იგი ამოვარდა და მისი ადგილი არის ცარიელი. ამდენად, ამ დეტალის ახლით შეცვლაც იყო აუცილებელი. რადგან ბამპერი დაზიანდა, ბამპერის მარჯვენა „სალასკა“ ბამპერთან დაკავშირებული სამაგრი დეტალია და პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია მისი დაზიანების და ახლით შეცვლის აუცილებლობის ფაქტი. დადასტურებულად არ იქნა მიჩნეული, რომ ფრთასა და ბამპერს შორის შეღუნული იყო დეტალები და გასწორებას დასჭირდა სათუნუქე სამუშაოები, ვინაიდან ეს ფაქტი ფოტომასალიდან არ ირკვევა, ხოლო აღნიშნულის დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულება მოსარჩელის მიერ არ არის წარმოდგენილი. ფოტომასალაზე არ ჩანს ასევე სანისლე ფარის დაზიანება და ეს ფაქტიც დადასტურებულად არ იქნა მიჩნეული. ასევე, წყლის მისასხმელის დაზიანება, რაც, მოსარჩელის თქმით, შიდა დეტალია და ფოტოზე ვერ იქნება ასახული, სადავო გარემოებად იქნა მიჩნეული და დადასტურებულად არ ჩაითვალა, შესაბამისი მტკიცებულების გარეშე.

80. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „ექსპერტიზის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგიერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ექსპერტიზის საჭიროება საქმეზე დასადგენი გარემოებების თავისებურებიდან გამომდინარეობს. ექსპერტიზის დასკვნა, როგორც სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კვლევის წერილობითი შედეგი, პასუხს სცემს სამოქალაქო საქმესთან დაკავშირებით მხარეთა ანდა სასამართლოს მიერ დასმულ კითხვებს. (იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-99,102, 106-107, 112-113. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი). შესაბამისად, დავის საერთო სასარჩელო წესით განხილვისას, მოსარჩელეს შეეძლო წარმოედგინა რელევანტური მტკიცებულება (საექსპერტო დასკვნა).

81. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დისპოზიციურობის პრინციპი სამოქალაქო საპროცესო სამართალში ნიშნავს მხარეთა თავისუფლებას, განკარგოს თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები. ამ პრინციპზეა აგებული სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა. უფლების დასაცავად სასამართლოსათვის მიმართვა თვით დაინტერესებული პირის ნება-სურვილზეა დამოკიდებული. მისი ნების გარეშე, არავის აქვს უფლება, მიმართოს სასამართლოს. მხარეები თვითონ წარუდგენენ სასამართლოს მტკიცებულებებს. ისინი თვითონ განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. თუმცა, მხარემ უნდა უზრუნველყოს მტკიცების საპროცესო საშუალებათა დროული განკარგვა. სასამართლო კი, დისპოზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე, ვერ უზრუნველყოფს მხარისათვის იურიდიული დახმარების გაწევას, რაც თანაბრობას დაარღვევს და სამართალწარმოებას მიკერძოებულს გახდის. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი უზრუნველყოფს სამართლიანი სასამართლო განხილვის პროცედურულ უფლებას. სამართლიანობის მოთხოვნა კი, მიემართება მთლიანად სასამართლო პროცესს; იგი არ არის შემოფარგლული მხარეებს შორის დავის წარმოებით. სამართლიანი სასამართლოს კონცეფცია, თავის თავში მოიცავს სასამართლოს მხრიდან მხარისათვის საკუთარი პოზიციის დაცვის მოსამზადებლად ადეკვატური დროის განსაზღვრას და დაცვის მომზადების შესაძლებლობის მიცემას. საპროცესო მოქმედების განსაზღვრულ დროში შესრულების კონკრეტული მაგალითია ექსპერტის დასკვნის საქმის მომზადების სტადიაზე წარდგენის აუცილებლობაც (სსსკ-ის 162-ე მუხლის მე-2 ნაწილი და 219-ე მუხლის პირველი ნაწილი), რასაც განსახილველ დავაში, მოსარჩელემ თავი ვერ გაართვა - არ წარმოადგინა ექსპერტიზის დასკვნა ზიანის ოდენობის განსასაზღვრად. კერძო სამართლებრივ დავებზე წარმატების მისაღწევად კი, მხარეებმა ჯეროვნად უნდა განკარგონ თავიანთი საპროცესო უფლებები, რაც დავის ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითებისა და მათი რელევანტური მტკიცებულებებით დამტკიცების ტვირთის რეალიზებაში მდგომარეობს. ამ უფლებით თანაბრად სარგებლობს როგორც მოსარჩელე (სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურება), ასევე, მოპასუხე (სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების გაქარწყლება)“ (იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 117-121. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი).

82. საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლით განმტკიცებულ საპროცესო სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს პრინციპზე - დისპოზიციურობაზე, რომლის თანახმადაც, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი.

83. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოპასუხის მიერ სარჩელის ცნობა უფლების განმკარგავი აქტია, რომელიც შეიძლება განხილულ იქნას მხოლოდ მის სამართლებრივ შედეგთან ერთიანობაში. სარჩელის ცნობა შეუქცევადია და მას ამ ნაწილში გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოჰყვება შედეგად იმდენად, რამდენადაც სარჩელის ცნობას საფუძვლად ედება პრეზუმფცია, რომ მოპასუხე აღიარებს მის მიმართ წარდგენილ პრეტენზიას და არ აპირებს ამ მოთხოვნისაგან თავდაცვის საპროცესო საშუალების გამოყენებას (იხ. სუსგ №ას-1028-2021, 01 ივლისი, 2022).

84. ამასთან, სსსკ-ის 208.3 მუხლის მიხედვით, თუ მოსამზადებელ სხდომაზე მოპასუხე ცნობს სარჩელს, მოსამართლე გამოიტანს გადაწყვეტილებას სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ. ამრიგად, დასახელებული სამართლებრივი ნორმები მხარეებს აძლევს შესაძლებლობას თავად განსაზღვრონ დავის საბოლოო შედეგი. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ განკარგა პროცესუალური უფლება 450 ლარის ოდენობით ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სარჩელის ცნობით (იხ. ტ.1.ს.ფ 98.) (შდრ: სუსგ №ას-424-2023, 22 ივნისი, 2023, პ.86; №ას-1293-2022, 18 იანვარი, 2023წ.)

85. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატის დასკვნებისა და შეფასებების საწინააღმდეგოდ, კასატორს დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო შედავება არ წარმოუდგენია. კასატორმა (მოსარჩელე) თავისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში ვერ დაადასტურა იმ გარემოებების არსებობა, რაც ერთმნიშვნელოვნად წარმოშობდა მოპასუხის მხრიდან ზიანის სრულად ანაზღაურების ვალდებულებას.

86. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნებს, რომ სადავო გარემოებების დადასტურების მიზნით, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი არ არის საკმარისი მტკიცებულებები, რაც ერთმნიშვნელოვნად განაპირობებდა ზიანის სრულად ანაზღაურების ვალდებულებას, რადგან ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომლის არსებობის ფაქტი მოსარჩელისგან დადასტურებულია. ამ შემთხვევაში, მოსარჩელემ, მისი მტკიცების ფარგლებში, ვერ დაადასტურა მითითებული ზიანის ოდენობის სრულად არსებობის ფაქტი, რაც სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველია, კერძოდ, დაზიანებული ავტომანქანის შესაკეთებლად საჭირო სათადარიგო ნაწილებისა და სარემონტო სამუშაოების ღირებულება ჯამში შეადგენს - 1281 ლარს, საიდანაც: 1.მარჯვენა სანისლე ფარის პლასტმასი - 185,50 ლარი; 2. წინა ბამპერის მარჯვენა სალასკა - 101,50 ლარი; 3. წინა ბამპერი - 945 ლარი; 6. წყლის მარჯვენა მისასხმელის პლასტმასი - 49 ლარი. შესაბამისად, სარჩელი წარმატებულია 1281 ლარის ფარგლებში.

87. კასატორის მოწინააღმდეგე მხარემ 2023 წლის 05 ივნისს საკასაციო საამართლოში წარადგინა წერილობითი პასუხი, რომლითაც მოითხოვა საკასაციო საჩივრის განხილვა ზეპირი მოსმენით მხარეთა დასწრებით (იხ. საკასაციო შესაგებელი).

88. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ არ არსებობს საქმის ზეპირი განხილვის თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველი. სსსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს. საქმის განხილვის ფორმის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა. აღნიშნული ემყარება საკასაციო სამართალწარმოების ბუნებას, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არამედ მისი მსჯელობის საგანი საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასებაა. ამასთან, სსსკ-ის 407-ე მუხლით განსაზღვრულია შემოწმების ფაქტობრივი საფუძველი. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხზე იმსჯელა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ და მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ ზღუდავს ადამიანის სასამართლოში მიმართვის კონსტიტუციურ უფლებას (№2/6/205,232, 03.07.2003წ. გადაწყვეტილება) (შდრ: სუსგ. №ას-807-2020, 12.11.2020წ., სუსგ №ას-1150-2020, 29.11.2021წ.). ამდენად, საკასაციო პალატა არ ამოწმებს საქმის ფაქტობრივ მხარეს, გადაწყვეტილების ფაქტობრივ საფუძველს, რის გამოც მხარეთა მონაწილეობის გარეშე, უფლებამოსილია გააკეთოს შეფასება და მიიღოს გადაწყვეტილება. ამ შემთხვევაში, არსებითია არ დაირღვეს პრინციპი, რომელსაც ემყარება სამოქალაქო საქმის წარმოება, კერძოდ კი, იგივე შეჯიბრებითობის პრინციპი. მით უფრო, რომ როცა მხარეები მიმართავენ საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს, მათთვის წინასწარვეა ცნობილი, რომ საქმის განხილვა შეიძლება ზეპირი მოსმენის გარეშეც მოხდეს (შდრ: სუსგ-ები: №ას-806-2021, 22 თებერვალი, 2022 წ; №ას 1915-ბ-8-2015 , 22.07.2015წ.; Nას-1150-2020, 29.11.2021წ.). საქმეში „ჰერმი იტალიის წინააღმდეგ“ (დიდი პალატის 18.10.2006 წლის გადაწყვეტილება) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ, საფრანგეთის მართლმსაჯულების სისტემაში საკასაციო სასამართლოს განსაკუთრებული როლის გათვალისწინებით, რომელიც შემოიფარგლებოდა იმის შეფასებით, სწორად იქნა გამოყენებული კანონი თუ არა, დასაშვებად მიიჩნია საკასაციო სასამართლოებში დამკვიდრებული საჩივრის განხილვის ფორმალური პროცედურა (ECTHR, ლევაგესანგარიის მომსახურება საფრანგეთის წინააღმდეგ, №21920/93, 1996 წლის 23 ნოემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 48) (იხ. №ას-1150-2020, 29.11.2021წ.).

89. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

90. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. დაზღვევის ხელშეკრულებიდან, ასევე დელიქტიდან გამომდინარე სამართლებრივ საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

91. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

92. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს.კ.ა–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. სს „ს.კ.ა–ს“ (ს/კ:404476189) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 05.05.2023წ.-ს საგადახდო დავალებით Na13 გადახდილი150ლარიდან 105 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

ლევან მიქაბერიძე