საქმე №ას-1228-2020 25 ივნისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ.კ–ვა (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ს.მ–ნი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 აგვისტოს განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება უძრავი ქონების აუქციონზე რეალიზაციის გზით

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ......, ფართი - 868 კვ.მ, ს.კ. ..... (შემდგომში ასევე - „სადავო უძრავი ქონება“), თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნით ს.მ–ნს (შემდგომში - „მოსარჩელე“) და გ.კ–ვას შემდეგი წილობრივი მონაცემებით: უძრავი ქონებიდან 434 კვ.მ - მოსარჩელეს, ხოლო, 434 კვ.მ ფართი მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები: №1, №2, №3, №4, №5, №6 - მოპასუხეს.

2. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა სადავო უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმება უძრავი ქონების იძულებით აუქციონზე რეალიზაციისა და ამონაგები თანხის თითოეულ თანამესაკუთრეზე პროპორციულად განაწილების გზით.

3. მოსარჩელის განმარტებით, იგი ვერ სარგებლობს საზიარო საგნით და არ აქვს საშუალება თავისუფლად ფლობდეს უძრავი ქონებიდან თავის კუთვნილ წილს. ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, სადავო უძრავი ქონების გამიჯვნა თავისი ფუნქციური დანიშნულების შემცირების გარეშე შეუძლებელია. შესაბამისად, ვინაიდან მოპასუხე უარს აცხადებს ყოველგვარ მორიგებაზე, საჭიროა საზიარო უფლების გაუქმება, რათა ყველა მესაკუთრემ შეძლოს თავისი უფლების შეუზღუდავად რეალიზება.

4. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო. მისი განმარტებით, თუნდაც დაკმაყოფილდეს სარჩელი და უძრავი ქონება აუქციონის წესით გაიყიდოს, შემდგომი სასამართლო დავის გარეშე ვერცერთი მხარისათვის დადგება სრულიად გარკვეული სამართლებრივი შედეგი, ვინაიდან მოსარჩელე არის მხოლოდ მიწის ნაკვეთის თანამესაკუთრე, ხოლო მოპასუხე ამ მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობა-ნაგებობების, მათ შორის, საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრეც.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა მოსარჩელისა და მოპასუხის საზიარო უფლება სადავო უძრავ ქონებაზე მისი აუქციონის წესით რეალიზაციის გზით და დადგინდა ამონაგები თანხის განაწილება მხარეთა შორის, საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული წილების შესაბამისად.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 ნოემბრის განჩინებით მოპასუხის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1.1 პუნქტი განიმარტა შემდეგნაირად: რეალიზაციას ექვემდებარება საკადასტრო კოდში - №...... მოქცეული უძრავი ქონება, რომელიც მოიცავს მიწის ნაკვეთსა და მასზე არსებულ შენობა-ნაგებობებს.

7. მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 03 აგვისტოს განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

9. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე გადაწყვეტილების პირველ პუნქტში მითითებული ფაქტობრივი გარემოება.

10. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება, რომ მოსარჩელე არ წარმოადგენს ქ. თბილისში, ........ მდებარე 868 კვ.მ-ის ნახევარზე - 434 კვ.მ-ზე საკუთრების უფლების მქონე პირს. აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლომ მიუთითა საქმეში არსებულ ამონაწერზე საჯარო რეესტრიდან (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 14-15), რომლის თანახმად, მოსარჩელე რეგისტრირებულია სადავო უძრავი ქონებიდან 434 კვ.მ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ, რომლის მიმართაც, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის მიხედვით, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია.

11. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ მხარეთა თანასაკუთრების უფლებით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების ნატურით გაყოფის გზით გაუქმება შეუძლებელია. სასამართლომ მიუთითა მოსარჩელის მიერ წარდგენილ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 17.02.2019წ. №000999219 დასკვნაზე, რომლის თანახმად, სადავო უძრავი ქონების გამიჯვნა ფუნქციური დანიშნულების შემცირების გარეშე თანამესაკუთრეთა სახელზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემების შესაბამისად შეუძლებელია, რადგან საკვლევი ობიექტის რელიეფი (დონეთა სხვაობა საჯარო გზასა და მიწის ნაკვეთს შორის), შენობა-ნაგებობების მდებარეობა და მათზე არსებული ღია ნაწილები (ფანჯრისა და კარის ღიობები) არ იძლევა აღნიშნული მიწის ნაკვეთის გამიჯვნის შესაძლებლობას (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 17-28).

12. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აღნიშნული დასკვნის საწინააღმდეგოდ მოპასუხის მიერ წარდგენილი შპს „უ.ქ.ე–ის“ 10.10.2019წ. №19/10-10/11 დასკვნა (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 164-167). სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა დასახელებული დასკვნის პირველ პუნქტში მითითებულ განმარტებაზე, რომ ამ მდგომარეობაში მიწის ორ თანაბარ ნაწილად გაყოფა რთულია გარკვეული შენობების დანგრევის გარეშე; ასევე, დასკვნის მე-2 და მე-3 პუნქტების შინაარსზე, რომლის თანახმად, თუ დამკვეთი გარკვეულ შენობებს დაანგრევს, ორივე მხარეს მიეცემა შესაძლებლობა, დამოუკიდებელი შესასვლელი გაიკეთოს მიწის ნაკვეთზე მოსახვედრად ........ ქუჩიდან.

13. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ წარდგენილი დასკვნით არ დასტურდება საზიარო ქონების ნატურით გაყოფის შესაძლებლობა; იგი არ მიუთითებს იმ პირობაზე, რომ საზიარო საგნის დაყოფა შესაძლებელია ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე; არსებული მოცემულობით ექსპერტი სთავაზობს მხარეს ქონების ორ ტოლ ნაწილად გაყოფისა და მიწის ნაკვეთებთან დამოუკიდებელი მისასვლელის გაკეთების შესაძლებლობას გარკვეული შენობების დანგრევის პირობებში; საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი კი არ ითვალისწინებს ნატურით გაყოფის ისეთ კანონისმიერ შესაძლებლობას, როდესაც მხარეები დამატებით კიდევ სხვა ხარჯებს გაიღებდნენ; გარდა ამისა, დამატებითი ხარჯების გაღება მიუთითებს იმაზე, რომ ნივთის ერთგვაროვან ნაწილებად გაყოფა შეუძლებელია, რომ არაფერი ითქვას ასეთი გაყოფის შედეგად მიღებული ნივთების ღირებულების შემცირებაზე. შესაბამისად, აღნიშნული გარემოება, იმავე კოდექსის 964-ე მუხლის საფუძველზე, სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელეს წარმოუშობს საზიარო უფლების საზიარო საგნის რეალიზაციის გზით გაუქმებისა და ამონაგები თანხის თანამესაკუთრეთა შორის, საკუთრებაში არსებული წილების შესაბამისად, განაწილების მოთხოვნის უფლებას.

14. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლებზე დაყრდნობით აღნიშნა, რომ ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე საზიარო უფლების გაუქმებას საზიარო საგნის აუქციონზე გაყიდვის გზით მოითხოვდა, სწორედ მისი მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენდა იმის დადასტურება, რომ შეუძლებელი იყო საზიარო საგნის ნატურით გაყოფა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ მტკიცების ტვირთი დაძლია, ვინაიდან დადასტურებულია, რომ სადავო უძრავი ქონების ნატურით გაყოფა შეუძლებელია.

15. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

16. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

16.1. მოსარჩელეს დავის მიმართ იურიდიული ინტერესი არ გააჩნია, რადგან გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემთხვევაშიც გადაწყვეტილება არ არის აღსრულებადი შემდეგი გარემოებების გამო: მოპასუხე არის სადავო უძრავი ქონებიდან 434 კვ.მ ფართის მესაკუთრე მასზე აღმართული საცხოვრებელი სახლითა და კიდევ 5 ნაგებობით, ხოლო მოსარჩელე მხოლოდ ცარიელი მიწის - 434 კვ.მ-ის მესაკუთრეა. აღსრულების დაწყებამდე უნდა მოხდეს საერთო ქონების შეფასება, რაც შეუძლებელია დამატებითი სასამართლო დავის გარეშე. მხოლოდ მიწის ნაკვეთის ფასის განსაზღვრა აუდიტის ან ექსპერტის მიერ არ ხდება. მიწის ნაკვეთის ფასი მიბმულია საცხოვრებელი სახლის ფასზე. ამდენად, ცალკე მიწის ნაკვეთის ფასის განსაზღვრის შემთხვევაშიც, ვერავინ წაართმევს მოპასუხეს საცხოვრებელი სახლის ფასზე შედავების უფლებას და ვერავინ აიძულებს დამატებითი სასამართლო დავის გარეშე საცხოვრებელი სახლიდან გამოსახლებას. მიუხედავად მოპასუხის არაერთი მცდელობისა, სასამართლომ ეს საკითხი არ გამოარკვია;

16.2. სასამართლომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის დებულებათა იგნორირებით ხელყო მოპასუხის საკუთრების უფლება; იმავე დროს უგულებელყო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრეტედენტული გადაწყვეტილებები საქმეებზე: №ას-67-65-2014, №ას-1089-2020, №ას-932-875-2012 და №ას-1665-1562-2012, კერძოდ, გასცდა საზიარო უფლების ობიექტს და აუქციონზე გასაყიდად საცხოვრებელი სახლიც გაიტანა, რომელიც მხოლოდ მოპასუხის საკუთრებაა;

16.3. სასამართლომ დაადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ქონების ნატურით გაყოფა დანახარჯების გარეშე შეუძლებელია, თუმცა არ გამოიკვლია შპს „უ.ქ.ე–ის“ დასკვნა და მხედველობაში არ მიიღო ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მიერ ყოველგვარი ხარჯის გაღების გარეშე შესაძლებელია საზიარო ქონების გაყოფა კანონმდებლობით დადგენილი ყველა სტანდარტის დაცვით. მოპასუხე თანახმაა საკუთარი ხარჯებით ნაგებობისგან გაათავისუფლოს 434 კვ.მ მიწის ფართი იგივე დახრილობით, იგივე მისადგომით საჯარო გზასთან და ყველა საკომუნიკაციო საშუალებასთან.

17. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

18. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.

19. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 964-ე მუხლის შესაბამისად, საზიარო უფლების საზიარო საგნის რეალიზაციის გზით გაუქმების მართლზომიერება.

20. საკასაციო საჩივრის შინაარსიდან გამომდინარე, კასატორის პრეტენზია მდგომარეობს იმაში, რომ მოცემულ შემთხვევაში საზიარო უფლების საზიარო საგნის რეალიზაციის გზით გაუქმება შეუძლებელია, ვინაიდან მხარეთა თანასაკუთრების უფლება ვრცელდება სადავო უძრავი ქონების მიწის ნაკვეთზე, ხოლო მასზე აღმართული შენობა-ნაგებობები მხოლოდ მოპასუხის საკუთრებას წარმოადგენს. კასატორის მტკიცებით, სასამართლო გასცდა საზიარო უფლების ობიექტს, რითაც შეილახა მოპასუხის საკუთრების უფლება.

21. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე. ამდენად, საზიარო უფლების მოწილეებს უფლებები და ვალდებულებები კანონიდან წარმოეშობათ და მათ შორის ურთიერთობები კანონით წესრიგდება.

22. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 953-ე მუხლის თანახმად, თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის, მაშინ გამოიყენება ამ თავის (საზიარო უფლებები) წესები, თუკი კანონიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. იმავე კოდექსის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება. ამასთან, აღნიშნული კოდექსი იცნობს საზიარო უფლების გაუქმების ორ შესაძლებლობას - საზიარო უფლების გაუქმებას ნატურით გაყოფის გზით (963-ე მუხლი) და საზიარო უფლების გაუქმებას საზიარო საგნის გაყიდვის გზით (964-ე მუხლი). ეს უკანასკნელი გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია. შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნის მართლზომიერებაზე მსჯელობისას, უპირველეს ყოვლისა, უნდა გამოირიცხოს საზიარო საგნის ნატურით გაყოფის შესაძლებლობა.

23. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის თანახმად, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე, თანაბარი წილების განაწილება მონაწილეთა შორის ხდება კენჭისყრით. ამდენად, დასახელებული სამართლებრივი ნორმა მიუთითებს ორ აუცილებელ პირობაზე, კერძოდ, საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ: 1. საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად და 2. ამგვარი დაყოფის შედეგად არ მცირდება ნივთის ღირებულება. როგორც პირველი, ისე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი. ამასთან, ორივე შემთხვევაში ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ასრულებდა გაყოფამდე. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვალისწინებს საგნის ნატურით გაყოფის შესაძლებლობას, თუ იგი არ დაკარგავს თავის ფუნქციონალურ დანიშნულებას. ღირებულებაში ნივთის საბაზრო ღირებულება (ფასი) არ იგულისხმება, არამედ მოიაზრება მისი საგნობრივი (ფუნქციური) დანიშნულება, რომლის შემცირება ნივთის გაყოფამ არ უნდა გამოიწვიოს. ნატურით გასაყოფმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებს გაყოფამდე, ე.ი არ უნდა წაერთვას ის ფუნქცია და მნიშვნელობა (იხ. მაგ., სუსგ საქმე №ას-67-65-2014, 31 ივლისი, 2014 წელი; №ას-774-741-2014, 20 ივლისი, 2015 წელი; №ას-39-39-2016, 01 მარტი, 2016 წელი; №ას-1389-1309-2017 , 30 აპრილი, 2018 წელი).

24. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ საქმეში წარდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 17.02.2019წ. N000999219 დასკვნითა(დეტ. იხ. წინამდებარე განჩინების მე-11 პუნქტი) და მოპასუხის მიერ წარდგენილი შპს „უ.ქ.ე–ის“ 10.10.2019წ. N19/10-10/11 საექსპერტო დასკვნით (დეტ. იხ. წინამდებარე განჩინების მე-12 პუნქტი) დგინდება, რომ საზიარო საგნის, სადავო უძრავი ქონების დაყოფა ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე შეუძლებელია. კერძოდ, სადავო უძრავი ქონების ნატურით გაყოფა რეკონსტრუქციის გარეშე ტექნიკურად შეუძლებელია. სარეკონსტრუქციო სამუშაოების შესრულების აუცილებლობა კი, საკასაციო სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, მიუთითებს საზიარო საგნის ნატურით გაყოფის შეუძლებლობაზე (იხ. სუსგ საქმე №ას-1148-1094-2014, 19 მარტი, 2015 წელი). აღნიშნულზე გავლენას ვერ მოახდენს მოპასუხის მზაობა სრულად გასწიოს სარეკონსტრუქციო სამუშაოების შესასრულებლად აუცილებელი ხარჯები. თავისთავად ის გარემოება, რომ უძრავი ქონების ნატურით გაყოფისათვის საჭიროა გარკვეული სამუშაოების ჩატარება, გამორიცხავს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის შესაბამისად, საზიარო უფლების ნატურით გაყოფის შესაძლებლობას.

25. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, ზოგადად, საზიარო საგნის ნატურით გამიჯვნის შეუძლებლობა არ უკარგავს პირს უფლებას, საზიარო საგანზე საკუთრების უფლება დაიცვას კანონით გათვალისწინებული სხვა წესით საზიარო საგნის გაყიდვის შედეგად ამ უფლების გაუქმებით, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 964-ე მუხლის თანახმად, თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია, მაშინ საზიარო უფლება გაუქმდება საზიარო საგნის, დაგირავებული ნივთის ან მიწის ნაკვეთის გაყიდვითა და ამონაგების განაწილებით. თუმცა, საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში საზიარო უფლების გაუქმება ასევე შეუძლებელია საზიარო საგნის რეალიზაციის გზით.

26. კერძოდ, წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენს მოსარჩელისა და მოპასუხის თანასაკუთრებას, თუმცა უძრავი ქონებიდან მოსარჩელის საკუთრებაში ირიცხება მხოლოდ 434 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, ხოლო მოპასუხის საკუთრებაში 434 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე აღმართული შენობა-ნაგებობები: №1, №2, №3, №4, №5, №6 (იხ. საჯარო რეესტრის ამონაწერი, ს.ფ. 14-15). ამდენად, აღნიშნულ უძრავ ქონებაში მხარეთა საზიარო უფლება ვრცელდება მხოლოდ მიწის ნაკვეთზე.

27. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, შენობა-ნაგებობანი მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენს. იმავე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კი, ნივთის არსებითი შემადგენელი ნაწილის გამოცალკევება შეუძლებელია მთლიანი ნივთის ან ამ ნაწილის განადგურების ანდა მათი დანიშნულების მოსპობის გარეშე და ცალკე უფლების ობიექტად შეიძლება იყოს მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. ამდენად, ნივთის არსებითი შემადგენელი ნაწილი არ შეიძლება იყოს ცალკე უფლების ობიექტი და ის იზიარებს მთავარი ნივთის სამართლებრივ ბედს. ეს სამართლებრივი შედეგი ვრცელდება მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილზეც. შესაბამისად, თუ პირი ყიდულობს მიწის ნაკვეთს, ივარაუდება, რომ იგი ყიდულობს ამ მიწასთან დაკავშირებულ შენობა-ნაგებობას და სხვა არსებით შემადგენელ ნაწილებს (იხ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II (სანივთო (ქონებრივი) სამართალი), თბილისი, 2018, მუხლი 150, გვ. 11-15).

28. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სადავო უძრავი ქონების შემადგენელი შენობა-ნაგებობები, იქ არსებული მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილებს წარმოადგენს. შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 964-ე მუხლის მიხედვით საზიარო უფლების გაუქმების შემთხვევაში, რეალიზაცია შეეხება როგორც მიწის ნაკვეთს, ისე მასზე მდგომ შენობა-ნაგებობებს, რომელიც საზიარო უფლების ობიექტს არ წარმოადგენს და რომელზეც მხოლოდ მოპასუხის საკუთრების უფლება ვრცელდება. საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ აღნიშნული ხელყოფს მოპასუხის ინდივიდუალური საკუთრების უფლებას, რაც საზიარო უფლების გაუქმების მოთხოვნის ფარგლებში დაუშვებელია და გამორიცხავს სარჩელის დაკმაყოფილებისა და საზიარო უფლების საზიარო საგნის რეალიზაციის გზით გაუქმების შესაძლებლობას.

29. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებული საკუთრების უფლება დაცულია მოქმედი კანონმდებლობითა და საერთაშორისო სამართლის ნორმებით. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი პუნქტით დადგენილია სახელმწიფოს პოზიტიური ვალდებულება, ხელი შეუწყოს საკუთრებით მშვიდობიან სარგებლობას. ამასთან, როგორც კონვენციით, ისე - ეროვნული სამართლით (სსკ-ის 170-ე მუხლი) საკუთრების უფლებაში ჩარევა დასაშვებია, თუმცა ამ შემთხვევაში გასათვალისწინებელია პროპორციულობის ტესტი, რომლის თანახმად, ჩარევა უნდა იყოს ლეგიტიმური, ემსახურებოდეს ნათელი მიზნის მიღწევას და იყოს თანაზომიერი, ანუ უფლებით დაცულ სფეროში ჩარევა უნდა იყოს მიზნის მიღწევის ერთადერთი საშუალება.

30. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ არ არსებობს ამგვარი საფუძვლები, შესაბამისად, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.

31. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს; გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 03 აგვისტოს განჩინება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.

32. კასატორის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველ ნაწილზე [საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები] და განმარტავს, რომ აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება. იმავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. დასახელებული სამართლებრივი ნორმებიდან გამომდინარე, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (2019 წლის 8 ნოემბრის ცნობა; ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან; 2021 წლის 4 მარტის განჩინება), მთლიანობაში „6“ ფურცლად (ტ. 1, ს.ფ. 298-300; 302-304).

33. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამასთან, იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

34. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა საზიარო უფლების გაუქმება. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 120 ლარი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილად.

35. მოპასუხემ სააპელაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადაიხადა 150 ლარი, ხოლო საკასაციო საჩივარზე ასევე 150 ლარი. შესაბამისად, ვინაიდან საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად 300 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა

1. გ.კ–ვას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 აგვისტოს განჩინება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. ს.მ–ნის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. ს.მ–ნს (პ/ნ: ......) გ.კ–ვას (პ/ნ: ......) სასარგებლოდ დაეკისროს 300 (სამასი) ლარის გადახდა ამ უკანასკნელის მიერ სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად;

5. გ.კ–ვას დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (2019 წლის 8 ნოემბრის ცნობა; ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან; 2021 წლის 4 მარტის განჩინება), მთლიანობაში „6“ ფურცლად (ტ. 1., ს.ფ. 298-300; 302-304);

6. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი