საქმე №ას-637-2023 05 ივლისი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ.ფ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ.კ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 5 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. დ.კ–ძემ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ.ფ–ძის (შემდგომ – პირველი მოპასუხე), თ.მ–ისა (შემდგომ - მეორე მოპასუხე) და თ.ლ–ძის (შემდგომ - მესამე მოპასუხე) მიმართ დანაშაულით მიყენებული ზიანის - 63 000 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2016 წლის 27 სექტემბერს დადებული №11988 სარგებლიანი სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ (შემდგომ - შპს) ასესხა 5 000 აშშ დოლარი 6 თვით, წლიური 30% სარგებლის გადახდის პირობით.

3. 2016 წლის 12 ოქტომბერს დადებული №12135 სარგებლიანი სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხემ შპს-ს ასესხა 18 000 აშშ დოლარი 3 თვით, წლიური 25% სარგებლის გადახდის პირობით.

4. 2016 წლის 12 ოქტომბერს დადებული №12134 სარგებლიანი სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხემ შპს-ს ასესხა 20 000 აშშ დოლარი 12 თვით, წლიური 35% სარგებლის გადახდის პირობით.

5. 2016 წლის 12 ოქტომბერს დადებული №12136 სარგებლიანი სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხემ შპს-ს ასესხა 20 000 აშშ დოლარი 12 თვით, წლიური 35% სარგებლის გადახდის პირობით. ოთხივე ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელემ სულ გაასესხა 63 000 აშშ დოლარი, თუმცა შპს-მ სესხის დაბრუნების ვალდებულება არ შეასრულა.

6. მოსარჩელემ განმარტა, რომ სხვა მეანაბრეებთან ერთად, გახდა თაღლითური სქემის მსხვერპლი და სისხლის სამართლის საქმეზე ცნობილია დაზარალებულად. მოპასუხეები სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენით ცნობილი არიან დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლით, სხვისი კუთვნილი ქონების დიდი ოდენობით გაფლანგვისათვის. მის მიერ შეტანილი თანხა შპს-ს უნდა გამოეყენებინა მომგებიანი ეკონომიკური საქმიანობისათვის. მესამე მოპასუხე, როგორც შპს-ს დირექტორი, სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, თუმცა პირველი მოპასუხის ორგანიზებით და მეორე მოპასუხესთან წინასწარ შეთანხმებით, გასცა სესხები როგორც თავად პირველი მოპასუხის, ისე მის საკუთრებაში არსებული არამომგებიანი საწარმოების სახელზე.

მოპასუხის პოზიცია:

7. პირველმა და მეორე მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს. მესამე მოპასუხეს შესაგებელი არ წარუდგენია და არც სხდომაზე გამოცხადებულა.

8. პირველმა მოპასუხემ მიუთითა, რომ შეუძლია თანხის დაბრუნება პირდაპირ კომპანიას მოსთხოვოს.

9. პირველი მოპასუხის განმარტებით, ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისათვის აუცილებელია მიზეზობრივი კავშირი, რაც მოცემულ საქმეზე არ დადგენილა. მოსარჩელე დელიქტის საფუძველზე ზიანის ანაზღაურების საფუძვლად მიუთითებდა მოპასუხეების მიმართ გამოტანილ გამამტყუნებელ განაჩენზე, რომელსაც პრეიუდიციული მნიშვნელობა არ გააჩნია. მის მიერ ზიანის მიყენების ფაქტი თავად ამ განაჩენითაც არ დასტურდება. განაჩენით ირკვევა, რომ პირველ მოპასუხეს ნასესხები თანხა რომც დაებრუნებინა, კრედიტორების მიმართ მოთხოვნა სრულად ვერ დაკმაყოფილდებოდა. ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილია, რომ პირველ მოპასუხეს შპს-საგან ბევრად ნაკლები აქვს ნასესხები, ვიდრე კომპანიას კრედიტორებისათვის გასასტუმრებელი ჰქონდა. განაჩენით დადგენილია, რომ მან თანხა ისესხა საფინანსო კომპანიისაგან, თუმცა კომპანია დაზარალებულად ცნობილი არ არის. შესაბამისად, მას შპს-სათვის ზიანი არ მიუყენებია.

10. პირველი მოპასუხის მითითებით, მოსარჩელე სისხლის სამართლის საქმეში დაზარალებულად არის ცნობილი, მაგრამ განაჩენში არ არის აღნიშნული, რა ოდენობის ზიანი მიადგა თითოეულ დაზარალებულს. მოსარჩელეს არ წარუდგენია ზიანის გაანგარიშების შესახებ საფინანსო დოკუმენტი. უშუალოდ მას მოსარჩელესთან ხელშეკრულება არ გაუფორმებია და არ გააჩნია არანაირი კავშირი სესხის ხელშეკრულებასთან. მოსარჩელისთვის თანხის გადახდის ვალდებულება ეკისრება შპს-ს, მათ შორის დადებული სესხის ხელშეკრულებების საფუძველზე. მოპასუხეებმა დანაშაულით საფინანსო კომპანია დააზარალეს და არა კომპანიასთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში მყოფი მოსარჩელეები.

11. მოპასუხის განმარტებით, დავა არ წარმოადგენს დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ დავის კატეგორიას და უნდა დარეგულიდეს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტითა და მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტით, რადგან, არასწორი მმართველობის გამო, საზოგადოების ხელმძღვანელები პირადად აგებენ პასუხს კრედიტორების წინაშე. მოსარჩელემ ზიანი განიცადა შპს-ს ხელმძღვანელი პირების არაკეთილსინდისიერი ქმედების გამო, რაზეც მოსარჩელის წინაშე კომპანიის პარტნიორი და დირექტორი არიან პასუხისმგებელი.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

12. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ 63 000 აშშ დოლარის გადახდა, რაც პირველმა მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 5 აპრილის განჩინებით პირველი მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

14. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2016 წლის 27 სექტემბერს მოსარჩელეს (გამსესხებელი) და შპს-ს (მსესხებელი) შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულების (N11988) საფუძველზე, გამსესხებელმა მსესხებელს გადასცა 5 000 აშშ დოლარი.

15. 2016 წლის 12 ოქტომბრის (N12135) სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელემ (გამსესხებელი)შპს-ს (მსესხებელი) გადასცა 18 000 აშშ დოლარი. სესხი გაიცა 3 თვის ვადით, წლიური 25%-ის დარიცხვით. ხელშეკრულების 1.5. პუნქტის თანახმად, პროცენტების გატანა მოხდებოდა სესხის ხელშეკრულების ვადის გასვლისას.

16. 2016 წლის 12 ოქტომბერს გაფორმებული სესხის ხელშეკრულების (N12134) საფუძველზე, მოსარჩელემ (გამსესხებელი) და შპს-ს (მსესხებელი) ასესხა 20 000 აშშ დოლარი. სესხი გაიცა 12 თვის ვადით, წლიური 35%-ის დარიცხვით. ხელშეკრულების 1.5. პუნქტის თანახმად, პროცენტების გატანა მოხდებოდა სესხის ხელშეკრულების ვადის გასვლისას.

17. 2016 წლის 12 ოქტომბერს გაფორმებული სესხის ხელშეკრულების (N12136) საფუძველზე, მოსარჩელემ (გამსესხებელი) და შპს-ს (მსესხებელი) ასესხა 20 000 აშშ დოლარი. სესხი გაიცა 12 თვის ვადით, წლიური 35%-ის დარიცხვით.

18. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ შპს-ს მოსარჩელის წინაშე, ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებები, სესხის ძირითადი თანხისა და საპროცენტო სარგებლის დაბრუნების შესახებ, არ შეუსრულებია.

19. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალში შესული განაჩენის თანახმად: მესამე მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 8 წლის ვადით; პირველი მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25,182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 10 წლის ვადით; მეორე მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25,182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 7 წლის ვადით.

20. მოპასუხეები მსჯავრდებულნი არიან შპს-ს კუთვნილი ქონების, მოსარჩელისგან სესხად მიღებული თანხის გაფლანგვისათვის, რამაც გამოიწვია კომპანიის მიერ მოსარჩელის წინაშე სესხის დაბრუნების ვალდებულებების შეუსრულებლობა.

21. ზემოაღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე მოსარჩელე ცნობილია დაზარალებულად, კერძოდ, დაზარალებულთა სიაში იგი 54-ე ნომრადაა დაფიქსირებული .

22. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის სამართლებრივ საფუძვლებზე.

23. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 372-ე მუხლის, 376¹ მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაზე წარდგენილი პირველი მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ კანონის დარღვევაზე მითითებას ეფუძნება, კერძოდ, აპელანტმა არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხეთა მიმართ გამომდინარეობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგო - სსკ) 992-ე და 998-ე მუხლებიდან. შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ექვემდებარება მხოლოდ სამართლებრივი თვალსაზრისით შემოწმებას.

24. სააპელაციო სასამართლო ითვალისწინებდა რა, რომ აპელანტი პატიმრობაში იმყოფება, მისი მონაწილეობით უკვე არაერთი მსგავსი და თითქმის იდენტური დავა ზეპირი მოსმენით იქნა განხილული, მიუხედავად იმისა, რომ ადრე განხილულ საქმეებშიც პირველი მოპასუხის სააპელაციო საჩივრები მხოლოდ გადაწყვეტილების სამართლებრივ უსწორობებზე მიუთითებდა. ამდენად, პირველი მოპასუხის პოზიცია თითქმის იდენტური კატეგორიის საქმეებზე არაერთხელ იქნა მოსმენილი ზეპირ სხდომებზე, რაც სასამართლოს უქმნის რწმენას, რომ სწრაფი და ეფექტური მართლმსაჯულების პრინციპისა და ორივე მხარის ინტერესების გათვალისწინებით, მიზანშეწონილია, წინამდებარე საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა, რის შესახებაც წინასწარ უნდა ეცნობოთ მხარეებს.

25. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი მოპასუხის სააპელაციო საჩივარში მოყვანილი მსჯელობა დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი ნორმებით დავის გადაწყვეტის შეუძლებლობის თაობაზე და განმარტა, რომ განსახილველი დავა სწორედ დელიქტური სამართლით მოსაწესრიგებელ საკითხთა წრეს მიეკუთვნება. პალატამ აღნიშნა, რომ ვალდებულების დარღვევა სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგომის საფუძველია, რომელიც იურიდიული პასუხისმგებლობის სახეა.

26. სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლად მითითებულია, რომ მოსარჩელესა და შპს-ს შორის სესხის ხელშეკრულება გაფორმდა, რომელის ფარგლებშიც მოსარჩელემ კომპანიას საკმაოდ სოლიდური ოდენობით სარგებლიანი კრედიტი მისცა. შპს-ს მხრიდან ზემოაღნიშნული თანხის სრულად გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ არ განხორციელებულა. ხსენებული თანხა შესაბამისი პროცედურის გათვალისწინებით უფრო მომგებიანი ეკონომიკური საქმიანობისთვის უნდა გამოყენებულიყო, მიუხედავად ამისა, მესამე მოპასუხემ, რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების მიერ საქმიანობის ჯეროვან წარმართვაზე, პირველი მოპასუხის ორგანიზებით და მეორე მოპასუხის წინასწარი შეთანხმებით გასცა სესხები, როგორც თავად პირველი მოპასუხის სახელზე, ისე ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებულ არამომგებიან საწარმოებზე. მოსარჩელე მხარის მტკიცებით, სწორედ მოპასუხეთა დანაშაულებრივი ქმედების შედეგად მიადგა დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი, რის გამოც პროკურატურამ ის დაზარალებულებად ცნო.

27. როგორც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიამ 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით დაადგინა, მოპასუხეებმა შპს-სათვის სესხის სახით მიცემული თანხა მართლსაწინააღმდეგოდ გაფლანგეს. საქმეში არსებული უდავო მტკიცებულებით, კერძოდ, 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დასტურდება, რომ მოსარჩელე დაზარალებულად იქნა ცნობილი. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ სააპელაციო სასამართლომ განაჩენი უცვლელად დატოვა, ხოლო საკასაციო სასამართლომ საკასაციო საჩივარი განსახილველად არ დაუშვა. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ სახეზე გვაქვს მოპასუხეთა მიერ ჩადენილი დანაშაულის შედეგად მოსარჩელეებისათვის მატერიალური ზარალის მიყენება, რაც სამოქალაქო-სამართლებრივად დელიქტის შეამდგენლობას იძლევა.

28. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის საფუძველზე, სააპელაციო პალატა დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ მოპასუხეებს, მათ შორის, პირველ მოპასუხეს, ბრალად იმ დანაშაულის ჩადენა შეერაცხათ, რომლითაც გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებაც განსახილველი სარჩელითაა მოთხოვნილი. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე მოპასუხეთა მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად მათთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას მოითხოვს, პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სსკ-ის 992-ე და 998-ე მუხლები მართებულად გამოიყენა.

29. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სსკ-ის 992-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით დელიქტიდან გამომდინარე საფუძვლით სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა - ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, პირს დაეკისრება შემდეგი წინაპირობების კუმულატიურად არსებობის შემთხვევაში: 1) უნდა არსებობდეს მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება; 2) დამდგარი ზიანი; 3) მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა (ზიანს) და მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებას შორის; 4) ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღოდეს ბრალი. ამდენად, პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები, კერძოდ, თუ სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით და მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი.

30. ამავე კოდექსის 998-ე მუხლის თანახმად კი, თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით.

31. სსსკ-ის 105-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები სადავოდ უნდა გახადოს მოპასუხემ. შედავება საპირისპირო ფაქტებზე მითითების ან მითითებული გარემოებების პირდაპირ უარყოფის გზით უნდა მოხდეს. განსახილველ შემთხვევაში, ზიანის მიყენების ფაქტისა და მისი ოდენობის დასამტკიცებლად მოსარჩელემ სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენი (რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენი, რომლის მიხედვითაც მოსარჩელე დაზარალებულად იქნა ცნობილი), 2018 წლის 12 დეკემბრის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება (რომლითაც მ.ფ–ძისა და თ.მ–ის საკასაციო საჩივრები 2018 წლის 16 მაისის განაჩენზე არ იქნა დაშვეული განსახილველად), ასევე, მხარეთა შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულებები და შპს-ს ანგარიშზე თანხის შეტანის დამადასტურებელი სალაროს ორდერები წარმოადგინეს. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ საფინანსო ორგანიზაციას სესხის სახით თანხა საკუთრებაში გადასცა, საქმის მასალებში არსებული შეუცილებადი მტკიცებულებებით დასტურდება. ის ფაქტი კი, რომ მოსარჩელემ სესხად გაცემული ფულადი თანხა, მოპასუხეთა, მათ შორის, პირველი მოპასუხის, განზრახი დანაშაულებრივი ქმედების გამო ვერ დაიბრუნა, საქმის მასალებში წარმოდგენილი შეუცილებადი მტკიცებულებით - განაჩენით არის დადასტურებული, რომლის პროცესუალურ-სამართლებრივ ძალაზე, და იმაზე, განაჩენით დადასტურებული გარემოებები საკმარისია თუ არა მოპასუხეთა მიერ განხორციელებული ქმედებების საფუძველზე დამდგარი შედეგის „ზიანად“ დასაკვალიფიცირებლად, სააპელაციო პალატა წინამდებარე განჩინების შემდგომ აბზაცებში იმსჯელებს.

32. სააპელაციო პალატამ მხარეებს განუმარტა, რომ სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის ჩანაწერი უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტის თაობაზე, გულისხმობს ზიანის მიყენების ფაქტობრივი გარემოების დასადგენად, განსახილველი დავის თავისებურებების შესაბამისად, მაღალი სტანდარტის მქონე მტკიცებულებების წარმოდგენას.

33. რაც შეეხება, ისეთ შემთხვევებს, როდესაც დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, არა დაჩქარებული წესით, არამედ საერთო სასარჩელო წესით ხდება, ასეთ შემთხვევაში, კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, პრეიუდიციულ მტკიცებულებას არ წარმოადგენს, იგი სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა ზოგადი სტანდარტით შეფასებას ექვემდებარება, რაც ნიშნავს, რომ განაჩენი, საქმის მასალებში არსებული სხვა მტკიცებულებთან ერთად, როგორც ერთ-ერთი წერილობითი მტკიცებულება, უნდა შეფასდეს და სწორედ მათი შეპირისპირების შედაგად უნდა იქნეს მიღებული გადაწყვეტილება. ასეთ შემთხვევაში, განაჩენის მტკიცებულებითი ძალის შესუსტებას, შესაძლებელია მოპასუხე მხარის კვალიფიციური შედავება, იმავე ან უფრო მაღალი სამართლებრივი ძალის საპირისპირო მტკიცებულების წარდგენა ან/და სხვა ისეთი პროცესუალური ქმედების განხორციელება იწვევდეს, რომელიც განაჩენში მოყვანილ მსჯელობას აქარწყლებს.

34. განსახილველი საკითხის სწორი შეფასებისათვის სააპელაციო პალატამ ყურადღება შეაჩერა საქმეში წარმოდგენილ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენზე, რომლითაც შპს-ს დამფუძნებელი - მეორე მოპასუხე, დირექტორი - მესამე მოპასუხე და ფაქტობრივი მმართველი - პირველი მოპასუხე მეანაბრეთა, მათ შორის, მოსარჩელე მხარის კუთვნილი თანხის მითვისების გამო, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქ/პუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად. აღნიშნული განაჩენის საფუძველზე დადგენილია, რომ შპს-ს დირექტორმა, რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, პირველი მოპასუხის წაქეზებით და მეორე მოპასუხის დახმარებით, მეანაბრეთა მიერ შეტანილი თანხები სესხის სახით პირველი მოპასუხის სახელზე უკანონოდ გასცა, რაც მან პირადი შეხედულებისამებრ გამოიყენა და უკან არ დაუბრუნებია.

35. სააპელაციო პალატამ ასევე ყურადღება მიაპყრო თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენზეც, სადაც მითითებულია, რომ მართალია, ოფიციალურად პირველ მოპასუხეს არც ერთ და არც მეორე საფინანსო კომპანიაში არ გააჩნდა რაიმე სახის წილი და არ იყო კომპანიის თანამშრომელი, მაგრამ, რეალურად, ის კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი იყო.

36. ამავე განაჩენით დადგენილად არის მიჩნეული ისიც, რომ პირველი მოპასუხე კვირაში 2-3-ჯერ ცხადდებოდა კომპანიის ოფისში, წყვეტდა საკადრო საკითხებს, დავალებებს აძლევდა თანამშრომლებს, თავად იყო საკუთარ თავზე სესხის გაცემის ინიციატორი, მის სახელზე გაცემული სესხები და ხელშეკრულების პირობები დგებოდა მისივე მითითებით და თანხებთან დაკავშირებით ყველა მოქმედება ამ უკანასკნელთან თანხმდებოდა. განაჩენითვე განიმარტა, რომ პირველი მოპასუხის მოქმედება მეორე მოპასუხის მეშვეობით დაზარალებულთათვის მიყენებულ ზიანს უკავშირდება.

37. განსახილველ შემთხვევაში, მიუხედავად იმისა, განაჩენით დადგენილი ფაქტები პრეიუდიციულად იქნება თუ არა მიჩნეული, მოპასუხე მხარეს მისი შინაარსის გამაქარწყლებელი სხვა რელევანტური მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. შესაბამისად, პალატა კვლავ მიუბრუნდება მსჯელობას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის მიერ ფულადი თანხის საფინანსო ორგანიზაციაში სესხის სახით შეტანის ფაქტი, სესხის ხელშეკრულებითა და სალაროს შემოსავლის ორდერით უდავოდ დასტურდება. ის ფაქტი კი, რომ მოსარჩელემ მისი თანხა, მოწინააღმდეგე მხარეთა განზრახი, ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის გამო, ვერ დაიბრუნა, კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დგინდება და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებებით ვერ ქარწყლდება, რამაც პალატას მისცა შესაძლებლობა, სესხად გაცემული და დაუბრუნებელი თანხა დაეკვალიფიცირებინა, როგორც „ზიანი“. ამიტომ, თუ სასამართლო სესხს უწოდებს საფინანსო კომპანიის ვალდებულებას, რომელიც სახელშეკრულებო ვალდებულებიდან გამომდინარე უნდა დაბრუნებულიყო, თუმცა მოპასუხეებად დასახელებული პირების იმგვარი ქმედების გამო არ დაბრუნდა, რომელსაც კრედიტორებისთვის ზიანის მიყენების საერთო მიზანი და განზრახვა სდევდა თან, აღნიშნული გარემოება მოპასუხეებს მოსარჩელესთან პასუხისმგებელ პირებად არა სახელშეკრულებო სამართლის, არამედ დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი ნორმების საფუძველზე აქცევს, რომელთა შორისაც, რა თქმა უნდა, აპელანტიც მოიაზრება.

38. ზემოაღნიშნული მსჯელობის შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ ვინაიდან მას შპს-ში რაიმე პოზიცია არ ეკავა და ის არანაირ სამართლებრივ კავშირში არ ყოფილა მეანაბრეეებთან (მათ შორის განსახილველ საქმეზე, მოსარჩელესთან), შესაბამისად იგი პასუხისმგებელ პირს არ წარმოადგენდა და მისთვის ზიანის დაკისრების საფუძველი არ არსებობდა. ამდენად, სააპელაციო პალატა სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ მოპასუხეების ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად მოსარჩელეს დიდი ოდენობით ზიანი მიადგა, რაც სააპელაციო საჩივარს დაუსაბუთებელს ხდის და მისი დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივ წინაპირობას არ იძლევა.

39. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა, ასევე, სააპელაციო საჩივარში მოყვანილ მსჯელობაზე იმის შესახებ, რომ სადავო საკითხს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი არეგულირებს და სარჩელის გადაწყვეტა სწორედ ამ კანონის გამოყენებით უნდა მომხდარიყო. უდავო ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ მეორე მოპასუხე შპს-ს დამფუძნებელს, მეორე მოპასუხე კი, მის დირექტორს წარმოადგენდა. თუ საქმეში კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი არ იარსებებდა, მაგრამ იარსებებდა სხვა სახის მტკიცებულებები, რომელთა ერთობლივი შეფასებაც ზიანის შემადგენლობას შექმნიდა, მოპასუხეებად დასახელებული პირები მაინც იქნებოდნენ ზიანის ანაზღაურებაზე პერსონალურად პასუხისმგებელი პირები, ვინაიდან სამეწარმეო კანონმდებლობა პარტნიორისა და დირექტორის პასუხისმგებლობის გაჭოლვას, ანუ შეზღუდული შესაძლებლობის ბოროტად გამოყენების შემთხვევაში, შეზღუდული პასუხისმგებლობის გაქარწყლებას და პირადი პასუხისმგმებლობის დაყენების სამართლებრივ საფუძვლებს ითვალისწინებს, თუმცა იმ მსჯელობის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხედ დასახელებული პირების მიერ განხორციელებული ქმედება, თავისი შინაარსით, დელიქტური პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძვლებს ქმნიდა, სწორედ ამიტომ, მ.ფ–ძეც რომელიც საწარმოს პარტნიორი ან დირექტორი არ ყოფილა, მოპასუხედ დასახელებულ სხვა პირებთან ერთად, ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირს წარმოადგენს, ვინაიდან, როგორც განიმარტა, დავის გადაწყვეტა არა სამეწარმეო სამართლის მომწესრიგებელი, არამედ დელიქტური სამართლით მომწესრიგებელი ნორმებიდან გამომდინარე ხდება.

40. სააპელაციო პალატა სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ მოპასუხეების ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად მოსარჩელეს სულ 63 000 აშშ დოლარის ოდენობით მატერიალური ზიანი მიადგა.

41. სსკ-ის 408-ე მუხლი ადგენს პრინციპს, რომლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს სრული მოცულობით. ანაზღაურება შესაძლებელია, განხორციელდეს როგორც ფულადი, ისე სხვა ნებისმიერი ფორმით. ამ შემთხვევაში მთავარია, რომ დაზარალებული პირის ინტერესები სრული მოცულობით იყოს დაკმაყოფილებული. იმ პრინციპის მხედველობაში მიღებით, რომ ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი ემსახურება არა ზიანის მიმყენებლის დასჯას, არამედ იმ დანაკლისის შევსებას, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების შედეგად მიადგა სხვა პირს.

42. საქმის მასალებში არსებობს მოსარჩელესა და შპს-ს შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულებები, რომლებითაც დგინდება, რომ შპს-მ მოსარჩელისგან მიიღო სადავო თანხა. ვინაიდან განაჩენით უტყუარადაა დადასტურებული, რომ მოპასუხეები კომპანიის ფინანსურ აქტივებს პირადი მიზნით იყენებდნენ, რის შედეგადაც 2343 მოქალაქე დაზარალდა, პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეებმა უნდა აანაზღაურონ ზიანი სესხის თანხის ოდენობით.

43. მოცემულ შემთხვევაში, კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილია მართლსაწინაარმდეგო ქმედების ჩადენის შედეგად მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენებისა და აპელანტის ბრალეულობის ფაქტი, შესაბამისად, არსებობს ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისთვის საჭირო, სსკ-ის 992-ე და 998-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ყველა წინაპრობა.

44. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების საპირისპიროდ შესაბამისი მტკიცებულებებით გამყარებული დასაბუთებული პრეტენზიის წარმოდგენა ვერ უზრუნველყო. ის დასაბუთება, რაც აპელანტმა სასამართლოს შესთავაზა, არ იძლევა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებისათვის საკმარის საფუძველს.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

45. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე პირველმა მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:

46. კასატორმა განმარტა, რომ იგი გასამართლებულ იქნა სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის საფუძველზე და არასახელშეკრულებო ზიანი არავისთვის მიუყენებია.

47. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა დელიქტური სამართლის ნორმები მაშინ, როდესაც კასატორმა სადავო თანხა მიიღო სასესხო ურთიერთობის ფარგლებში. სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ მოცემულ საქმეზე დელიქტური ზიანის დადგომისათვის საჭირო ელემენტების არსებობა არ დადასტურებულა, არანაირი მიზეზობრივი კავშირი პირველი მოპასუხის ქმედებასა და მოსარჩელისათვის მიყენებულ ზიანს შორის არ არსებობდა.

48. კასატორი არ წარმოადგენდა სათანადო მოპასუხეს, რადგან სადავო სესხი გასცა შპს-ს დირექტორმა, ხოლო თავად კასატორი მოქმედებდა საკუთარი ინტერესების ფარგლებში.

49. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა ეფუძნებოდა სესხის ხელშეკრულებებს, ამდენად, გაუგებარია, სასამართლომ სასესხო ურთიერთობები დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი ნორმებით რატომ შეაფასა და არასწორად დააკისრა კასატორს პროცენტის გადახდა. რომელი გარემოება აძლევდა მოსარჩელეს იმის გარანტიას, რომ აღნიშნულ სარგებელს მიიღებდა. სააპელაიო პალატამ არ დაასაბუთა, რა კავშირი ჰქონდა დელიქტით მიყენებულ ზიანთან პროცენტსა და პირგასამტეხლოს. მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ვერც დელიქტური ზიანის ოდენობა და შესაბამისი ექსპერტის დასკვნა ვერ წარადგინა.

50. სესხის ხელშეკრულება არ წარმოადგენს დელიქტური ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს, არ ადგენს ზიანის ოდენობას, რის გამოც საქმის განხილვა უნდა მომხდარიყო „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტისა და მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტის დანაწესების შესაბამისად.

51. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 31 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

52. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

53. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

54. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

55. 2016 წლის 27 სექტემბერს მოსარჩელეს (გამსესხებელი) და შპს-ს (მსესხებელი) შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულების (N11988) საფუძველზე, გამსესხებელმა მსესხებელს გადასცა 5 000 აშშ დოლარი.

56. 2016 წლის 12 ოქტომბრის (N12135) სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელემ (გამსესხებელი)შპს-ს (მსესხებელი) გადასცა 18 000 აშშ დოლარი. სესხი გაიცა 3 თვის ვადით, წლიური 25%-ის დარიცხვით. ხელშეკრულების 1.5. პუნქტის თანახმად, პროცენტების გატანა მოხდებოდა სესხის ხელშეკრულების ვადის გასვლისას.

57. 2016 წლის 12 ოქტომბერს გაფორმებული სესხის ხელშეკრულების (N12134) საფუძველზე, მოსარჩელემ (გამსესხებელი) და შპს-ს (მსესხებელი) ასესხა 20 000 აშშ დოლარი. სესხი გაიცა 12 თვის ვადით, წლიური 35%-ის დარიცხვით. ხელშეკრულების 1.5. პუნქტის თანახმად, პროცენტების გატანა მოხდებოდა სესხის ხელშეკრულების ვადის გასვლისას.

58. 2016 წლის 12 ოქტომბერს გაფორმებული სესხის ხელშეკრულების (N12136) საფუძველზე, მოსარჩელემ (გამსესხებელი) და შპს-ს (მსესხებელი) ასესხა 20 000 აშშ დოლარი. სესხი გაიცა 12 თვის ვადით, წლიური 35%-ის დარიცხვით.

59. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ შპს-ს მოსარჩელის წინაშე, ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებები, სესხის ძირითადი თანხისა და საპროცენტო სარგებლის დაბრუნების შესახებ, არ შეუსრულებია.

60. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალში შესული განაჩენის თანახმად: მესამე მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 8 წლის ვადით; პირველი მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25,182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 10 წლის ვადით; მეორე მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25,182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 7 წლის ვადით.

61. მოპასუხეები მსჯავრდებულნი არიან შპს-ს კუთვნილი ქონების, მოსარჩელისგან სესხად მიღებული თანხის გაფლანგვისათვის, რამაც გამოიწვია კომპანიის მიერ მოსარჩელის წინაშე სესხის დაბრუნების ვალდებულებების შეუსრულებლობა.

62. ზემოაღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე მოსარჩელე ცნობილია დაზარალებულად, კერძოდ, დაზარალებულთა სიაში იგი 54-ე ნომრადაა საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს კასატორის პრეტენზიაზე, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა სსკ-ის 992-ე მუხლი და დელიქტურ ვალდებულებად უკანონოდ შეაფასა სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობა, ასევე, არასწორად დააკისრა პროცენტის გადახდა.

63. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა, გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

64. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

65. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

66. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

67. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21; ).

68. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი და განმარტავს, მოსარჩელეთა მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) სამართლებრივ მოწესრიგებას საჭიროებს დელიქტური ვალდებულებებით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან - სსკ-ის 992-ე მუხლი„პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი“, 998-ე მუხლი „თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით“, 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი „იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“ (შდრ: სუსგ №ას-258-2021, 20 იანვარი, 2022, პ.60).

69. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

70. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება პრინციპს, რომ მოთხოვნის საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა და მხარის მიერ სარჩელის დამფუძნებელ ნორმად კანონის ამა თუ იმ დანაწესის მითითება არ არის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სასამართლოსათვის ხელისშემშლელი. ამგვარი მიდგომა გამომდინარეობს სამართალაში დამკვიდრებული პრინციპიდან: „jura novit curia“ (სასამართლომ იცის კანონი). საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში იქნა ასახული აღნიშნული მიდგომა, თუმცა შეჯიბრებითობის, ასევე, სსსკ-ისმე-5 მუხლით გარანტირებული პირთა თანასწორობის პრინიცებიდან გამომდინარე, მხარეები უნდა იყვნენ ინფომირებული სასამართლოს მიერ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრის თაობაზე და მიეცეთ სრული შესაძლებლობა, წარადგინონ საკუთარი პოზიცია.

71. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

72. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვალდებულების დარღვევა სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგომის საფუძველია, რომელიც იურიდიული პასუხისმგებლობის სახეა. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ფორმათაგან ზიანის ანაზღაურებას აქვს უნივერსალური მნიშვნელობა და გამოიყენება სამოქალაქო უფლებათა დარღვევის ყველა შემთხვევაში მაშინ, როცა სხვა ფორმების გამოყენებაზე პირდაპირ უთითებს კანონი ან ხელშეკრულება კონკრეტული სამართალდარღვევისას.

73. ქონებრივი პასუხისმგებლობის ვალდებულ პირზე დასაკისრებლად საჭიროა, რომ სახეზე იყოს სამართალდარღვევის შემადგენლობა. შემადგენლობის ორგანიზმს ქმნის სამართლებრივად ფასეულ სუბიექტურ და ობიექტურ გარემოებათა ერთობლიობა, რომელთა თანაარსებობა მოვალისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია. ამ შემადგენლობის ელემენტებია: სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანი; დამრღვევის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის; სამართალდარღვევის ბრალი (შდრ: სუსგ №ას-352-2022, 20 აპრილი, 2022; №ას-1243-2021, 26 იანვარი, 2022 წელი).

74. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაპყრობს საქმეში წარმოდგენილ ზემოაღნიშნულ კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენზე, რომლითაც მოპასუხეები მოსარჩელის კუთვნილი თანხის გაფლანგვის გამო, დამნაშავეებად არიან ცნობილი, კერძოდ, კასატორი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე მუხლით, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში.

75. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით, გაუქმდა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, რომლითაც სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს ჰქონდათ პრეიუდიციული ძალა, როცა საქმეს იხილავდა სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილი იყო განაჩენი, თუმცა, სსსკ-ის 309²⁰ მუხლის ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი, ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს (სუსგ Nას-1426-2018 , 11.04.2019). კასატორს კი არ წარმოუდგენია განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი სამართლებრივად ვარგისი რაიმე მტკიცებულება.

76. სსსკ-ის 309²⁰ მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. მითითებული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველ წინადადებაში ნათლად იკითხება: ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას, შესაძლებელია, შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის მე-2 ნაწილი) (სუსგ №ას-1322-2018, 04.04.2019წ.).

77. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებას ზიანის ოდენობასთან მიმართებით და განმარტავს, რომ ვინაიდან განაჩენით დადგენილმა დანაშაულებრივმა ქმედებამ გამორიცხა მოსარჩელეების მიერ მსესხებლისათვის სესხად გაცემული თანხის და მასზე დარიცხული პროცენტის უკან დაბრუნება, ზიანის ოდენობად სწორედ სესხად გაცემული ძირი თანხა უნდა იქნეს მიჩნეული.

78. კასატორის საპროცესო-სამართლებრივი პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ იგი მოცემულ დავაში არასათანადო მხარეს წარმოადგენდა, ხოლო სააპელაციო სასამართლოს მოცემული დავა უნდა გადაეწყვიტა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტით და მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტით.

79. საკასაციო პალატა, უსაფუძვლობის გამო, არ იზიარებს კასატორის ამ პრეტენზიასაც და აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებული განჩინებით მართებულად მიეთითა, რომ დავის წარმოშობისას მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის შესაბამისად, სამეწარმეო კანონმდებლობა პარტნიორისა და დირექტორის პასუხისმგებლობის გაჭოლვას, ანუ შეზღუდული შესაძლებლობის ბოროტად გამოყენების შემთხვევაში, შეზღუდული პასუხისმგებლობის გაქარწყლებას და პირადი პასუხისმგმებლობის დაყენების სამართლებრივ საფუძვლებს ითვალისწინებს. რადგან მოცემულ შემთხვევაში, დადგინდა, რომ მოპასუხეთა ქმედებები დელიქტური ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობებს შეიცავდნენ და „მეწარმეთა შესახებ“ კანონით რეგულირებულ სფეროს არ განეკუთვნებოდნენ, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ კასატორიც მოსარჩელეთა მიმართ სადავო ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირად კანონიერად მიიჩნია (სუსგ №ას-614-2023, 22 ივნისი, 2023 წ.).

80. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა ეფუძნება სესხის ხელშეკრულებებს, ამდენად, გაუგებარია, სასამართლომ სასესხო ურთიერთობები დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი ნორმებით რატომ შეაფასა და არასწორად დააკისრა კასატორს პროცენტის გადახდა. რომელი გარემოება აძლევდა მოსარჩელეს იმის გარანტიას, რომ აღნიშნულ სარგებელს მიიღებდა. სააპელაციო პალატამ არ დაასაბუთა, რა კავშირი ჰქონდა დელიქტით მიყენებულ ზიანთან პროცენტსა და პირგასამტეხლოს (იხ. საკასაციო საჩივარი).

81. საკასაციო პალატა უსაფუძვლობის გამო არ იზიარებს კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიას, რადგან გასაჩივრებული განჩინებით კასატორს მოსარჩელეთა სასარგებლოდ არც პროცენტის და არც პირგასამტეხლოს გადახდა არ დაკისრებია.

82. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

83. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

84. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება (იხ. სუსგ-ები: №ას-1564-2022, 23 თებერვალი, 2023 წელი, №ას-1232-2021, 18 თებერვალი, 2022 წელი; №ას-203-2020, 24 დეკემბერი, 2020 წელი; №ას-746-2021, 14 დეკემბერი, 2021 წელი; №ას-1166-2021, 21 დეკემბერი, 2021 წელი; №ას-357-2021, 30 ნოემბერი, 2021 წელი; №ას-725-2021, 29 ოქტომბერი, 2021 წელი; №ას-747-2021, 29 ოქტომბერი, 2021 წელი; №ას-748-2021, 29 ოქტომბერი, 2021 წელი, №ას-199-2022, 16 მაისი, 2022 წელი).

85. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

86. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

ლევან მიქაბერიძე