№ას-1609-2022 27 ივნისი, 2023 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი (მოსარჩელე) - ი.გ–ძე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - ი.ბ–ი

დავის საგანი - პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების უარყოფა

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 9 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

I აღწერილობითი ნაწილი:

1. ი.გ–ძემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - ი.ბ–ის მიმართ და მოითხოვა ი.ბ–ისთვის ი.გ–ძის შესახებ ცილისმწამებლური განცხადებების უარყოფის დავალება - საქართველოში მოქმედ ნებისმიერი სატელევიზიო მაუწყებლის ეთერით სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ შემდეგი შინაარსის ცნობის გამოქვეყნების გზით: „სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ 2016 წლის 26 ივლისს ტელეკომპანია „ი-ტ-ის“ ეთერში 12:42-12:51 სთ-ზე გავრცელებული ინფორმაცია: „გ.ჭ–ას მკვლელობის ერთ-ერთი მთავარი ავტორი ი.გ–ძე იყო და ეს ძალიან კარგად იცის ი.ს–მა. ი.ს–ი მაშინ გამოვიდა პარლამენტში, გ–ძეს პირდაპირ დაადო ხელი. გ.ჭ–ა პირდაპირ შუბლით შეასკდა და დაუპირისპირდა გ–ძეს, რომელსაც ყველგან ამხელდა. ეს იყო ის დაპირისპირება, რამაც ასეთ საშინელ კულმინაციამდე მიიყვანა, რასაც გ.ჭ–ას დახვრეტა მოჰყვა. ს–ი წლების განმავლობაში ლაპარაკობდა, რომ ი.გ–ძეა მკვლელი. ახლა მოსკოვში თუ შეხვდა გ–ძე და რესტორანში უთხრა, მე არ მომიკლავსო და აზრი შეაცვლევინა. მკვლელი რას გეტყვის, მე მოვკალიო? მის კისერზე უამრავი მკვლელობა და ტერორისტული აქტია. გ–ძის კისერზეა არა მხოლოდ 1995 წლის აგვისტოს აფეთქება, შ–ძის, არამედ არაერთი სხვა მკვლელობა და ტერორისტული აქტი. მის კისერზეა ის თუ რა დღეშიც არის საქართველოს გმირი გ.ყ–ი და სხვა ბევრი უბედურება“ - არის სიცრუე და ცილისწამება“.

2. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მისი განცხადებები წარმოადგენდა აზრს, რომელიც დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ი.გ–ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

4.1. 2016 წლის 26 ივლისს ტელეკომპანია „ი-ტ-ის“ ეთერში, 12:42-12:51 სთ-ზე გავიდა გადაცემა „პ–ი“, სადაც რესპონდენტმა - ი.ბ–მა ი.გ–ძის მიმართ გააჟღერა სადავო განცხადებები: „გ.ჭ–ას მკვლელობის ერთ-ერთი მთავარი ავტორი ი.გ–ძე იყო და ეს ძალიან კარგად იცის ი.ს–მა. ი.ს–ი მაშინ გამოვიდა პარლამენტში, გ–ძეს პირდაპირ დაადო ხელი. გ.ჭ–ა პირდაპირ შუბლით შეასკდა და დაუპირისპირდა გ–ძეს, რომელსაც ყველგან ამხელდა. ეს იყო ის დაპირისპირება, რამაც ასეთ საშინელ კულმინაციამდე მიიყვანა, რასაც გ.ჭ–ას დახვრეტა მოჰყვა. ს–ი წლების განმავლობაში ლაპარაკობდა, რომ ი.გ–ძეა მკვლელი. ახლა მოსკოვში თუ შეხვდა გ–ძე და რესტორანში უთხრა, მე არ მომიკლავსო და აზრი შეაცვლევინა. მკვლელი რას გეტყვის, მე მოვკალიო? მის კისერზე უამრავი მკვლელობა და ტერორისტული აქტია. გ–ძის კისერზეა არა მხოლოდ 1995 წლის აგვისტოს აფეთქება, შ–ძის, არამედ არაერთი სხვა მკვლელობა და ტერორისტული აქტი. მის კისერზეა ის, თუ რა დღეშიც არის საქართველოს გმირი გ.ყ–ი და სხვა ბევრი უბედურება.“ ეს გამონათქვამები არ გაკეთებულა უწყვეტი ფრაზის სახით, არამედ წარმოადგენს მთლიანი ინტერვიუდან ამონაკრებს;

4.2. ი.გ–ძე არ არის ნასამართლევი და 1995 წლის 20 ოქტომბრიდან იძებნება კრიმინალური პოლიციის მიერ;

4.3. ი.გ–ძე 2016 წლის 1 ივნისიდან აღარ იძებნება წითელი ცირკულარით ან ძებნის გავრცელებით და არ არის შესული ინტერპოლის მონაცემთა ბაზაში.

5. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებისას, საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციაზე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-10 მუხლზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლზე, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონზე და მიიჩნია, რომ სადავო განცხადებები შეიცავს ფაქტებს და არ წარმოადგენს მოპასუხის მხოლოდ მოსაზრებას. თუმცა, ვინაიდან მოსარჩელე საჯარო პირია, მას უნდა დაემტკიცებინა ამ ფაქტების მცდარობა და მოპასუხის მიერ ამ ფაქტების მცდარობის ცოდნის, ან უხეში დაუდევრობის გარემოებანი.

6. პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხის მიერ გაკეთებულ განცხადებებს საფუძვლად დაედო ი.გ–ძის მიმართ სისხლის სამართალწარმოების დაწყების ფაქტი, რომლის შესახებაც საყოველთაოდ იყო ცნობილი. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელემ დამაჯერებლად ვერ დაადასტურა, რომ მოპასუხისათვის ცნობილი იყო გაჟღერებული ფაქტების მცდარობა, ან რომ მან გამოიჩინა უხეში დაუდევრობა. გარდა ამისა, იმის გათვალისწინებით, რომ საჯარო პირებთან მიმართებით „დასაშვები კრიტიკის“ ფარგლები უფრო ფართოა, ვიდრე კერძო პირებთან მიმართებით, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ გავრცელებული განცხადებები წარმოადგენდა იმ შეფასებას, რომელიც მოსარჩელეს ჩამოუყალიბდა ი.გ–ძის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარეობის შესაბამისად და გავრცელებულ განცხადებებს ჰქონდა „საკმარისი საფუძვლები“. ამდენად, სარჩელი უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილება ი.გ–ძემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 9 ნოემბრის განჩინებით ი.გ–ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

9. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, ამასთან, დამატებით აღნიშნა, რომ ი.გ–ძეს ეკავა სახელმწიფო თანამდებობა და იგი საზოგადოებისათვის ცნობად სახეს წარმოადგენდა, რომელთან დაკავშირებითაც მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმეების წარმოების ფარგლებში არსებობდა საზოგადოების მაღალი ინტერესი. ი.გ–ძე 2016 წლის 1 ივნისიდან აღარ იძებნებოდა წითელი ცირკულარით ან ძებნის გავრცელებით და აღარ იყო შესული ინტერპოლის მონაცემთა ბაზაში, რასთან მიმართებითაც განხორციელდა კონკრეტული ტელე-გადაცემის ჩაწერა და მასში მოპასუხის მხრიდან სადავო გამონათქვამების გავრცელება. აღნიშნული გადაცემისას, ჟურნალისტმა სთხოვა რესპონდენტს - ი.ბ–ს, გამოეთქვა აზრი, ი.გ–ძე არის დამნაშავე თუ პოლიტიკური დევნილი, რასთან მიმართებითაც ი.ბ–მა ჩამოაყალიბა საკუთარი პოზიცია და გააჟღერა სადავო განცხადებები.

10. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ გავრცელებული განცხადება ვერ დაკვალიფიცირდებოდა მხოლოდ მოსაზრებად, რადგან განცხადება შეიცავდა გარკვეულ ბრალდებას, რომელიც შესაძლოა დადასტურებულიყო მხოლოდ კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი განაჩენით. ამასთანავე, რამდენადაც სადავო განცხადებები მიემართებოდა საჯარო პირისადმი, საზოგადოებაში იმ პერიოდში არსებულ აქტუალურ საკითხთან მიმართებით, წარმოადგენდა პასუხს ჟურნალისტის მიერ დასმულ შეკითხვაზე, ეფუძნებოდა მოსარჩელის მიმართ გამოძიების მიმდინარეობას, მოსარჩელემ დამაჯერებლად ვერ დაადასტურა, რომ მოპასუხისათვის ცნობილი იყო ფაქტების მცდარობა ან მან გამოიჩინა უხეში დაუდევრობა. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მოპასუხისთვის „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობები.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 9 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი.გ–ძემ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

12. კასატორი მიიჩნევს, რომ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების ყველა წინაპირობა, რადგან მოპასუხის მიერ გაჟღერებული, სადავო განცხადებები მცდარი ფაქტების შემცველია, ხელყოფს როგორც მოსარჩელის, ისე მისი ოჯახის წევრების პატივსა და ღირსებას, არღვევს უდანაშაულობის პრეზუმფციას.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 24 თებერვლის განჩინებით ი.გ–ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, ხოლო 2023 წლის 29 მაისის განჩინებით - საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად; მხარეებს განემარტათ, რომ საკასაციო საჩივარი განიხილებოდა მათი დასწრების გარეშე.

II სამოტივაციო ნაწილი:

14. საკასაციო სასამართლო, საქმის მასალებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად, მიიჩნევს, რომ ი.გ–ძის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მოპასუხის მიერ გავრცელებული განცხადებების ცილისწამებად მიჩნევისა და, შედეგად, სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობების არსებობა.

16. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციაზე, რომლის როგორც სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 24-ე მუხლის პირველი და მე-4 პუნქტები, ისე მოქმედი რედაქციის მე-17 მუხლის მე-2 და მე-5 პუნქტები ადგენს, რომ ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავისუფლად მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია; ამასთან, ამ უფლების შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად.

17. საკასაციო სასამართლო დამატებით მიუთითებს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-10 მუხლზე, რომელიც ადგენს, რომ ყველას აქვს აზრის გამოხატვის თავისუფლება, რომელიც ინფორმაციის მიღებისა და გავრცელების უფლებასაც მოიცავს. თუმცა, ეს თავისუფლება შეიძლება დაექვემდებაროს კანონით დადგენილ ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებს ან სანქციებს, რომლებიც აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, ტერიტორიული მთლიანობის ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისათვის, საზოგადოებრივი უწესრიგობის თუ დანაშაულის აღსაკვეთად, ჯანმრთელობის ან მორალის დაცვის მიზნით, სხვათა უფლებების ან ღირსების დასაცავად, საიდუმლოდ მიღებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად, ანდა სასამართლოს ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად.

18. ამრიგად, მიუხედავად იმისა, რომ გამოხატვის თავისუფლებას გააჩნია უდიდესი მნიშვნელობა დემოკრატიული და სამართლებრივი სახელმწიფოს არსებობისა და ადამიანის თვითრეალიზაციის უზრუნველყოფის თვალსაზრისით, ის შეიძლება დაექვემდებაროს შეზღუდვას კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესითა და ლეგიტიმური მიზნით. კერძოდ, „არც ერთი ადამიანის თავისუფლება არ შეიძლება ეფუძნებოდეს სხვისი თავისუფლების ხელყოფას. ამიტომ გამოხატვის თავისუფლების ზღვარიც სხვათა უფლებებია. ის არ სარგებლობს თავისთავადი უპირატესობით რომელიმე სხვა კონსტიტუციურ სიკეთესთან მიმართებით. მაშინ როდესაც ამ უფლებით შეუზღუდავად სარგებლობამ რეალური დარღვევის საფრთხე შეიძლება შეუქმნას ამა თუ იმ უფლებას, გამოხატვის თავისუფლებაც შეიძლება შეიზღუდოს და ესეც დემოკრატიის ერთი-ერთი მთავარი წესია“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/6/561,568 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე იური ვაზაგაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-44). სწორედ ამიტომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილია, რომ პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. გავრცელებული ინფორმაციის ცილისწამებად მიჩნევისა და შედეგად სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების სპეციალურ წესს კი არეგულირებს „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონი.

19. ხსენებული კანონის პირველი მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, აზრი არის შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს. ამასთან, იმავე კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით; ე.ი. ექვემდებარება კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან პირის სრულ და უპირობო გათავისუფლებას. რაც შეეხება ცილისწამებას, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, ცილისწამება არის არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება.

20. ამრიგად, ინფორმაციის გავრცელების შედეგად სხვა პირის უფლებების შელახვისთვის პირისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების საკითხის შეფასებისას, პირველ ყოვლისა, უნდა მოხდეს აზრისა და ფაქტების გამიჯვნა. „სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდებიან და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის, როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს, შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალიბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 თებერვლის №ას-1278-1298-2011 გადაწყვეტილება).

21. დამატებით საგულისხმოა, რომ აზრისა და ფაქტის გასამიჯნად „აუცილებელია საქმის გარემოებებისა და გამონათქვამების ზოგადი კონტექსტის გათვალისწინება. მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე, რომ განცხადებები საზოგადოებრივი ინტერესის საკითხების თაობაზე, შესაძლოა, წარმოადგენდეს შეფასებით მსჯელობას და არა ფაქტის დაფიქსირებას. აზრისა და ფაქტის ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირის გამო, მათი გამიჯვნა საკმაოდ რთულია, ამიტომ სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 3 აპრილის №ას-1477-1489-2011 განჩინება).

22. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკა, ასევე, განასხვავებს ფაქტების გაცხადებას და შეფასებით მსჯელობას. მაშინ, როდესაც ფაქტების არსებობა შეიძლება დამტკიცდეს, შეფასებითი მსჯელობის მართებულობა მტკიცებას არ ექვემდებარება. შეფასებითი მსჯელობის მართებულობის დამტკიცება შეუძლებელია და თავისთავად არღვევს გამოხატვის თავისუფლებას, რაც მე-10 მუხლით დაცული უფლების ფუძემდებლური ნაწილია. თუმცა, მაშინაც კი, როდესაც განცხადება წარმოადგენს შეფასებით მსჯელობას, უნდა არსებობდეს საკმარისი ფაქტობრივი საფუძვლები მის გასამყარებლად, სხვა შემთხვევაში, ის იქნება არასათანადო (იხ. 2016 წლის 17 მაისის გადაწყვეტილება საქმეზე „ფურსთ-პფაიფერი ავსტრიის წინააღმდეგ“, №33677/10 და №52340/10, § 46). ამასთან, ევროპული სასამართლოს განმარტებით, კონვენციის მე-10 მუხლით გათვალისწინებული უფლება გამოიყენება არა მარტო იმ „ინფორმაციის“ თუ „იდეების“ მიმართ, რომლებიც ხელსაყრელად მიიღება ან მიიჩნევა როგორც არაშეურაცხმყოფელი ან უმნიშვნელო, არამედ აგრეთვე ისეთის მიმართ, რომელიც შეურაცხმყოფელია, შოკირებადია და შემაწუხებელი. ასეთია მოთხოვნები პლურალიზმის, ტოლერანტობის და ფართო აზროვნებისა, რომლის გარეშე არ არსებობს დემოკრატიული საზოგადოება (იხ. 1976 წლის 7 დეკემბრის №5493/72 გადაწყვეტილება საქმეზე „ჰენდისაიდი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, §49).

23. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ი.გ–ძე 1995 წლის 20 ოქტომბრიდან იძებნება კრიმინალური პოლიციის მიერ. ამასთან, კასატორი 2016 წლის 1 ივნისიდან აღარ იძებნება წითელი ცირკულარით ან ძებნის გავრცელებით და არ არის შესული ინტერპოლის მონაცემთა ბაზაში, რასთან დაკავშირებითაც განხორციელდა ტელე-გადაცემის ჩაწერა და მოპასუხის მხრიდან სადავო გამონათქვამების გავრცელება. კერძოდ, 2016 წლის 26 ივლისს ტელეკომპანია „ი-ტვ-ის“ ეთერში, 12:42-12:51 სთ-ზე გავიდა გადაცემა „პრიორიტეტი“, სადაც ჟურნალისტმა სთხოვა რესპონდენტ ი.ბ–ს, გამოეთქვა თავისი აზრი, ი.გ–ძე არის დამნაშავე თუ პოლიტიკური დევნილი, რასთან მიმართებითაც ი.ბ–მა ჩამოაყალიბა საკუთარი პოზიცია და გააჟღერა სადავო განცხადებები: „გ.ჭ–ას მკვლელობის ერთ-ერთი მთავარი ავტორი ი.გ–ძე იყო და ეს ძალიან კარგად იცის ი.ს–მა. ი.ს–ი მაშინ გამოვიდა პარლამენტში, გ–ძეს პირდაპირ დაადო ხელი. გ.ჭ–ა პირდაპირ შუბლით შეასკდა და დაუპირისპირდა გ–ძეს, რომელსაც ყველგან ამხელდა. ეს იყო ის დაპირისპირება, რამაც ასეთ საშინელ კულმინაციამდე მიიყვანა, რასაც გ.ჭ–ას დახვრეტა მოჰყვა. ს–ი წლების განმავლობაში ლაპარაკობდა, რომ ი.გ–ძეა მკვლელი. ახლა მოსკოვში თუ შეხვდა გ–ძე და რესტორანში უთხრა, მე არ მომიკლავსო და აზრი შეაცვლევინა. მკვლელი რას გეტყვის, მე მოვკალიო? მის კისერზე უამრავი მკვლელობა და ტერორისტული აქტია. გ–ძის კისერზეა არა მხოლოდ 1995 წლის აგვისტოს აფეთქება, შ–ძის, არამედ არაერთი სხვა მკვლელობა და ტერორისტული აქტი. მის კისერზეა ის, თუ რა დღეშიც არის საქართველოს გმირი გ.ყ–ი და სხვა ბევრი უბედურება“. ამასთანავე, საყურადღებოა, რომ ეს გამონათქვამები არ გაკეთებულა უწყვეტი ფრაზის სახით, არამედ წარმოადგენს მთლიანი ინტერვიუდან ამონაკრებს.

24. საკასაციო პალატა, სადავო განცხადებების სრული კონტექსტის, გადაცემის და ინტერვიუს ზოგადი შინაარსისა და მიმდინარეობის გათვალისწინებით, მიიჩნევს, რომ სადავო განცხადებების ნაწილი წარმოადგენს აზრს, შეფასებით მსჯელობას, რომელიც დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით და მისი გამოქვეყნებისთვის მოპასუხისთვის სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაკისრება ვერ მოხდება. თუმცა, სადავო განცხადებების ნაწილი, რომელიც შეეხება მოსარჩელის კონკრეტულ დანაშაულებში დამნაშავედ წარმოჩინებას („მკვლელობის ერთ-ერთი მთავარი ავტორი“; მის „კისერზეა არა მხოლოდ 1995 წლის აგვისტოს აფეთქება, შ–ძის, არამედ არაერთი სხვა მკვლელობა და ტერორისტული აქტი“) შეიცავს ფაქტების გადმოცემას და, ამრიგად, უნდა შეფასდეს, რამდენად წარმოადგენს ცილისწამებას. ამ მხრივ, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-5 პუნქტზე, რომლის თანახმად, ადამიანი უდანაშაულოდ ითვლება, ვიდრე მისი დამნაშავეობა არ დამტკიცდება კანონით დადგენილი წესით, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენით. საქმეზე კი დადგენილია, რომ ი.გ–ძე არ არის ნასამართლევი. ამდენად, მოსარჩელემ დაამტკიცა, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავდა არსებითად მცდარ ფაქტს მის შესახებ.

25. მიუხედავად ამისა, სარჩელის დაკმაყოფილების საკითხის გადაწყვეტისას დამატებით მნიშვნელოვანია, რომ კანონი განსხვავებულად არეგულირებს საჯარო და კერძო პირების მიმართ ცილისწამებისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძვლებს. კერძოდ, საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, კანონის მე-14 მუხლის შესაბამისად, პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება.

26. სადავო შემთხვევაში, ვინაიდან ი.გ–ძეს ეკავა სახელმწიფო თანამდებობა და მის წინააღმდეგ მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმის მიმართ არსებობს საზოგადოების მაღალი ინტერესი, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის „ი“ ქვეპუნქტის მიხედვით, კასატორი საჯარო პირია. ამდენად, სარჩელის დაკმაყოფილებისთვის მოპასუხე მხარის ბრალეულობის დადასტურებაცაა საჭირო. დასახელებული საკითხის შეფასებისას კი, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ მართალია, ი.გ–ძე 2016 წლის 1 ივნისიდან აღარ იძებნება წითელი ცირკულარით ან ძებნის გავრცელებით და აღარ არის შესული ინტერპოლის მონაცემთა ბაზაში, თუმცა ის 1995 წლის 20 ოქტომბრიდან იძებნება კრიმინალური პოლიციის მიერ. განაჩენის არსებობისა და ნასამართლობის შესახებ ინფორმაციის მოპასუხისთვის ხელმისაწვდომობაზე კი მოსარჩელე არ მიუთითებს; მოპასუხის სტატუსიდან გამომდინარე, უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევის თაობაზე არგუმენტი სარჩელი დაკმაყოფილებას ვერ გამოიწვევს. აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ ვინაიდან სადავო განცხადებები მიემართებოდა საჯარო პირისადმი, საზოგადოებაში იმ პერიოდში არსებულ აქტუალურ საკითხთან მიმართებით, წარმოადგენდა პასუხს ჟურნალისტის მიერ დასმულ შეკითხვაზე, ეფუძნებოდა მოსარჩელის მიმართ გამოძიების მიმდინარეობას, მოსარჩელემ დამაჯერებლად ვერ დაადასტურა, რომ მოპასუხისათვის ცნობილი იყო ფაქტების მცდარობა ან მან გამოიჩინა უხეში დაუდევრობა.

27. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი - არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები. ამრიგად, მოცემულ საქმეზე მიღებული, სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება არის კანონიერი და დასაბუთებული და მისი გაუქმების საფუძვლები არ არსებობს. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად კი, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი უნდა ჩაითვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად.

III სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი.გ–ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 9 ნოემბრის განჩინება;

3. ი.გ–ძის მიერ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარი ჩაითვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. წულაძე

მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე

გ. მიქაუტაძე