საქმე №ას-1126-2021 29 მაისი, 2023 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - შპს „მ–ს“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - გ.დ–ძე (მოპასუხე)

მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით - შ. ი–ნი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უძრავ ნივთზე მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „მ–მა“ (შემდგომ - მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ.დ–ძის (შემდგომ - მოპასუხე, აპელანტი) მიმართ და მოითხოვა 2019 წლის 1 აპრილის უძრავი ქონების გაცვლის წინარე ხელშეკრულების ბათილად ცნობით თბილისში, ....... მდებარე საცხოვრებელი სახლისა (საიდენტიფიკაციო კოდი: .........) და ავტოსადგომის (საიდენტიფიკაციო კოდი: ......., შემდგომ - სადავო უძრავი ქონება) საკუთრებაში დაბრუნება.

სარჩელის საფუძვლები

2. მოსარჩელე კომპანიის დამფუძნებელი და 100%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორია დიდი ბრიტანეთის მოქალაქე მ. ჰ–დი (შემდგომ - დამფუძნებელი, პარტნიორი, დირექტორი). იგი საქართველოში პირველად ჩამოვიდა 2018 წლის დასაწყისში და გაიცნო პ.ვ–ია, რომელმაც მოიპოვა მოსარჩელის ნდობა და შესთავაზა მეგობრის - მოპასუხის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (ქობულეთის რაიონში, სოფელ .......... 2 496.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე მდგომი შენობა-ნაგებობის) და მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული სადავო უძრავი ქონების გაცვლა. მოპასუხემ და პ.ვ–იამ საწარმოს პარტნიორი დაარწმუნეს იმაში, რომ უძრავი ქონება მდებარეობდა სანაპირო ზოლში, მიწა ძვირად ღირებული იყო, რადგან მასზე შეიძლებოდა სასტუმროს აშენება და დიდ სარგებელსაც მოიტანდა. მოსარჩელე ენდო და დასთანხმდა შეთავაზებას. 2009 წლის 1 აპრილს, ნოტარიუსთან დაიდო უძრავი ქონების გაცვლის წინარე ხელშეკრულება, ხელშეკრულებაში მითითებული იყო, რომ გაცვლილ ქონებათა საბაზრო ღირებულება იყო ერთი და იგივე - 663 000 ლარი. გაცვლილი უძრავი ქონების ნახვის შემედგ მოსარჩელისთვის ცნობილი გახდა, რომ მიწის ნაკვეთი არ არის სანაპირო ზოლთან ახლოს, მისი საბაზრო ღირებულება მაქსიმუმ 50 000 ლარია და მიწის ნაკვეთზე შენობა-ნაგებობა არ იდგა, როგორც ეს მითითებული იყო საჯარო რეესტრში. ამდენად, სადავო ხელშეკრულება დადებულია მოტყუებით, ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი და მოსარჩელეს თავისი ქონება უნდა დაუბრუნდეს.

მოპასუხის შესაგებელი

3. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მხარეებს შორის ნების თავისუფლების გამოვლენისა და ურთიერთმისაღები ეკონომიკური პირობების გათვალისწინებით, სანოტარო წესით გაფორმდა უძრავი ქონების გაცვლის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების შინაარსიდან არ დგინდება მოტყუების ფაქტი. ამის საწინააღმდეგოდ, რეალურად, ქობულეთში მდებარე ქონება, აუდიტორული დასკვნის თანახმად, 750 000 ლარი ღირდა, შესაბამისად, მოსარჩელემ მიიღო უფრო ძვირიანი ქონება.

მესამე პირის სასარჩელო მოთხოვნა და საფუძვლები

4. შ.ი–მა (შემდგომ - მესამე პირი) დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით სადავო ბინის მესაკუთრედ ცნობა მოითხოვა. მისი მტკიცებით, მოპასუხისაგან შეიძინა სადავო უძრავი ქონება, თუმცა ვერ ახერხებს დარეგისტრირებას სასამართლო დავის გამო, რითაც ილახება მისი, როგორც კეთილსინდისიერი შემძენის უფლებები.

მოსარჩელის პოზიცია მესამე პირის დამოუკიდებელ სარჩელთან დაკავშირებით

5. კომპანიამ მესამე პირის სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ეს უკანასკნელი ვერ მიიჩნევა კეთილსინდისიერ შემძენად, რის გამოც სარჩელი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით - სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2019 წლის 1 აპრილის უძრავი ქონების გაცვლის წინარე ხელშეკრულება. მოსარჩელე ცნობილ იქნა სადავო ქონების მესაკუთრედ. მესამე პირს უარი ეთქვა სადავო ქონების მესაკუთრედ ცნობის შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

7. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება მოპასუხემ და მესამე პირმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილებით, მოპასუხისა და მესამე პირის სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის მქონე მესამე პირის სარჩელი დაკმაყოფილდა და ეს უკანასკნელი ცნობილ იქნა სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ. მოსარჩელესა და მოპასუხეს სოლიდარულად დაეკისრათ 3000 (სამი ათასი) ლარის გადახდა სარჩელის აღძვრისას წინასწარ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სანაცვლოდ და 5000 (ხუთი ათასი) ლარის გადახდა სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სანაცვლოდ მესამე პირის სასარგებლოდ. მოსარჩელეს დაეკისრა 5000 (ხუთი ათასი) ლარის გადახდა სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სანაცვლოდ მოპასუხის სასარგებლოდ. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 18 აპრილის №2951475-19 განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც ყადაღა დაედო მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას.

9. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეებმა სადავო ხელშეკრულებას თბილისში მდებარე სანოტარო ბიუროში მოაწერეს ხელი. ხელშეკრულების მე-11 პუნქტის მიხედვით, პარტნიორი ადასტურებს უძრავი ქონების უფლებრივ და თვისობრივ მდგომარეობაზე ინფორმაციის სრულად ფლობას და ქონებათა ტოლფარდოვან ღირებულებას. შესაბამისად, პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის მითითება და პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მოსარჩელე არ ფლობდა ინფორმაციას მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებით, არ უნახავს გასაცვლელი უძრავი ქონება და სადავო ხელშეკრულების დადების პერიოდში მოსარჩელე არ იმყოფებოდა საქართველოში. პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ-ის) 522-ე მუხლზე და განმარტა, რომ გაცვლის ხელშეკრულების საგანი შეიძლება იყოს არატოლფასოვანი ქონებაც. მოცემულ შემთხვევაში, იპოთეკით დატვირთული საცხოვრებელი ბინა და ავტოსადგომი გაიცვალა ქობულეთის რაიონის სოფელ .......... მდებარე 2496 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე და, როგორც მოსარჩელემ განმარტა, გაცვლის მიზანი ზღვისპირა ტერიტორიაზე სასტუმროს აშენების პერსპექტივა იყო, რასაც მოპასუხე მხარე უდასტურებდა. ამასთან, მოსარჩელე არ მიუთითებს, რომ მიწის ნაკვეთი მშენებლობისათვის გამოუსადეგარი აღმოჩნდა და არც ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები არ წარმოდგენილა. რაც შეეხება მიწის ნაკვეთის ღირებულებასა და მდებარეობას, როგორც აღინიშნა, მოსარჩელე სანოტარო აქტით ადასტურებს ნაკვეთის ღირებულებასთან დაკავშირებით სრულ ინფორმირებას.

10. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეები ორი ერთგვაროვანი ნივთის გაცვლაზე არ შეთანხმებულან. მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელე გასაცვლელი ქონების ღირებულების იდენტურობას ადასტურებდა, მხარეთა განმარტებიდან გამომდინარე, აღნიშნულ ფაქტს ხელშეკრულების დადებისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ ჰქონია, რადგან მოსარჩელის, როგორც მეწარმე სუბიექტის მხრიდან, ქონების გაცვლის ინტერესს წარმოდგენდა ზღვისპირა რეგიონში მიწის ნაკვეთის შეძენა სასტუმროს მშენებლობისათვის. პალატამ მიუთითა იმაზეც, რომ მოსარჩელე არის მეწარმე სუბიექტი, რომელსაც ყოველდღიური საქმიანობის გამოცდილებიდან გამომდინარე, მოეთხოვება მეტი წინდახედულება და გონივრულობა. გარიგებების ქონების საბაზრო ღირებულება არ წარმოდგენს ისეთ ფაქტს, რაც მხოლოდ უძრავი ქონების დაუფლების შემდეგ შეიძლება შეეტყო მოსარჩელეს. ამასთან, ამ ინფორმაციის ხელშეკრულების დადებამდე ფლობას თავად მოსარჩელეც ადასტურებს სანოტარო აქტში.

11. მოსარჩელემ მიუთითა და გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაშიც აღნიშნულია ნაკვეთის დანიშნულების (სასოფლო-სამეურნეოს) შეცვლის მოპასუხის ვალდებულებასთან დაკავშირებით. პალატამ განმარტა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, აღნიშნული ვალდებულება მოპასუხეს არ ეკისრებოდა და რომც დაჰკისრებოდა, ამ ვალდებულების შეუსრულებლობა ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი ვერ გახდებოდა. ამდენად, პალატამ დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ თავისი მტკიცების ფარგლებში ვერ წარმოადგინა ისეთი მტკიცებულებები, რაც დაადასტურებდა ნების გამოვლენის ნაკლის არსებობას.

12. პალატის განსჯით, საწინააღმდეგოს დადასტურების შემთხვევაშიც კი, სადავო ხელშეკრულების ბათილად ცნობა გავლენას ვერ მოახდენდა დავის სამართლებრივ შედეგზე, რადგან უდავოდ დადგენილი იყო, რომ მოპასუხესა და მესამე პირს შორის 2019 წლის 16 აპრილს გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება და მოპასუხემ მესამე პირს საკუთრებაში გადასცა საჯარო რეესტრში თავის სახელზე აღრიცხული სადავო უძრავი ქონება, რომლის მესაკუთრედ ცნობასაც ითხოვს მესამე პირი. მოსარჩელე მხარეს არ უმტკიცებია და არ მიუთითებია იმ სარწმუნო ფაქტებსა თუ მტკიცებულებებზე, რაც გარიგების დადების დროს მესამე პირის არაკეთილსინდისიერებას დაადასტურებდა. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მესამე პირი სადავო უძრავი ქონების კეთილისნდისიერი შემძენი იყო, გადახდილი ჰქონდა ნასყიდობის საფასური, ქონებას დაეუფლა, საჯარო რეესტრში წარდგინდა ნასყიდობის ხელშეკრულება და რეგისტრაციაზე უარის თქმის საფუძველი მხოლოდ მოსარჩელის განცხადებაზე დამყარებული სასამართლოს მიერ 2019 წლის 18 აპრილს გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება გახდა.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

13. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

14. კასატორის მტკიცებით, სადავო ხელშეკრულების დადებისას კასატორის ნამდვილ ნება იყო, რომ თავის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება გაეცვალა ტოლფარდოვანი ღირებულების უძრავ ქონებაში და ზუსტად ამ ფაქტობრივი გარემოების საფუძველზე უნდა დაედგინა, სააპელაციო სასამართლოს იყო თუ არა სადავო ქონება ტოლფარდოვანი, შესრულდა თუ არა წინარე გაცვლის ხელშეკრულების პირობები. ამასთან, სადავო შეთანხმება არის წინარე გაცვლითი ხელშეკრულება, შესაბამისად, მხარეებმა იკისრეს სხვა, ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვალდებულება. სადავო შეთანხმების მიხედვით, კასატორი აღირიცხა მოპასუხის უძრავი ქონების, როგორც სამომავლო მესაკუთრე, ხოლო მას შემდეგ, რაც მიწის დანიშნულება შეიცვლებოდა, კერძოდ, სასოფლო-სამეურნეოს ნაცვლად მიეთითებოდა არასასოფლო-სამეურნეო, კასატორი ამის შემდეგ აღირიცხებოდა ქონების მესაკუთრედ. გაცვლის ხელშეკრულებაში მითითებულია ისიც, რომ ხელშეკრულება შესრულებულად მიიჩნეოდა მას შემდეგ, რაც მხარეები გაცვლილ ქონებათა მესაკუთრეებად აღირიცხებოდნენ. განსახილველ შემთხვევაში, კომპანიის საკუთრებად დღემდე არ არის აღრიცხული მოპასუხის ქონება.

15. ხელშეკრულებაზე ხელმოწერა არ ნიშნავს იმას, რომ პარტნიორს ნანახი ჰქონდა სადავო მიწა. სამხარაულის ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, სადავო მიწაზე შენობა არ დგას. ეს ფაქტი ადასტურებს, რომ პარტნიორს მიწა არ უნახავს. სააპელაციო სასამართლოს მტკიცებულებები სათანადოდ რომ შეეფასებინა, დაადგენდა იმ ფაქტს, რომ კომპანიის დირექტორს გასაცვლელი უძრავი ქონების შესახებ არასწორი ინფორმაცია მიაწოდეს, რის შედეგადაც შეიქმნა ისეთი ობიექტური ვითარება, რომელმაც ხელი შეუშალა სასურველი ნების გამოვლენაში. საყურადღებოა ისიც, რომ მოპასუხემ უძრავი ქონება სადავო გარიგების დადებამდე 2 კვირით ადრე შეიძინა, რითაც უძრავი ქონების შეძენის მიზანი, პარტნიორის მოტყუება თავიდანვე ნათელი ხდება. საქმეში წარმოდგენილია მტკიცებულებები, რომლითაც დასტურდება, რომ პარტნიორი არ იყო გარკვეული და არ იცოდა საქართველოში რა ღირდა უძრავ-მოძრავი ქონება, რადგან ამ პერიოდში სხვა გარიგებებშიც მოატყუეს და გაცილებით ძვირად აყიდინეს როგორც მიწის ნაკვეთები, ისე - სატრანსპორტო საშუალებები.

16. მესამე პირი ვერ მიიჩნევა კეთილსინდისიერ შემძენად, რადგან მასთან გარიგების დადების დროს წინარე ხელშეკრულების პირობები შესრულებული არ იყო. შესაბამისად, მოპასუხემ მესამე პირთან ისე დადო ხელშეკრულება, რომ თავად არ იყო სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრე. 2019 წლის 1 აპრილის ხელშეკრულებას აწერია, რომ არის უძრავ ქონებათა გაცვლის წინარე ხელშეკრულება. ხელშეკრულების სათაურიდან გამომდინარე, შემძენს უნდა სცოდნოდა, რომ გამსხვისებელი მესაკუთრედ ვერ მიიჩნეოდა და საჯარო რეესტრის ჩანაწერი იყო უზუსტო.

17. დავის გადაწყვეტისათვის უმნიშვნელოა, მიწის ნაკვეთი მშენებლობისათვის გამოუსადეგარი არის თუ არა. მნიშვნელოვანია, მოპასუხემ პარტნიორს არასწორი ინფორმაცია მიაწოდა, მოატყუა, რის შემდგომაც კასატორმა შეიტყო, რომ მიწის ნაკვეთი გაცილებით იაფი ღირდა და კომერციულად მომგებიან ადგილას არ მდებარეობდა. უსაფუძვლოა მეტი წინდახედულობის შესახებ სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რადგან საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით აშკარად ჩანს, რომ კომპანია ახალი დაფუძნებული იყო საქართველოში და მისი ხელმძღვანელი ენდობოდა ქართველ ე.წ. ბიზნესპარტნიორს - პ.ვ–იას, რომელმაც ეს ნდობა ბოროტად გამოიყენა და მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა კომპანიას. ამასთან, ასეთი გარემოებისაგან გამოცდილი კომპანიაც არ არის დაზღვეული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

18. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

19. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

20. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

21. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

22. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

22. მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე მისი მოთხოვნის - გაცვლის ხელშეკრულების ბათილობიდან გამომდინარე უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაბრუნების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 81.1 (თუ პირი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს, იგი უფლებამოსილია მოითხოვოს ამ გარიგების ბათილობა. ეს ხდება მაშინ, როცა აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა), 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი (პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში) და 979-ე მუხლის პირველი ნაწილი (უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით).

23. მოსარჩელის მტკიცებით, მოპასუხემ გარიგების დადების მიზნით მოატყუა, რაც გამოიხატა იმით, რომ გაცვლის ხელშეკრულების შედეგად მიღებული უძრავი ნივთი აღმოჩნდა ბევრად ნაკლები ღირებულების, ვიდრე მოპასუხე ხელშეკრულების დადების დროს მიუთითებდა, უძრავი ქონება კომერციულად არამომგებიანი იყო, შესაბამისად, გასაცვლელი ქონების არატოლფასოვანი იყო. მოსარჩელემ არ გადაამოწმა უძრავი ქონება, რადგან მოპასუხე და მოსარჩელის ბიზნესპარტნიორი ერთმანეთთან შეთანხმებით ისე მოქმედებდნენ, რომ მოსარჩელეს გაუჩნდა ნდობა და ქონება თავად არ უნახავს.

24. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოტყუება გარიგებაში ხელყოფს ერთი მხარის ნდობას მეორე მხარის კეთილსინდისიერ ქცევასთან მიმართებით. მოტყუებისას ნების ნაკლი განპირობებულია გარიგების მეორე მხარის განზრახი სამართლებრივად გასაკიცხი მოქმედებით, რომლის მიზანიც ნების გამომვლენისათვის არასწორი წარმოდგენის შექმნაა. განსხვავებით თვალთმაქცური გარიგებისაგან, რომელიც დადებულია ისე, რომ მხარეებს ამ გარიგებიდან გამომდინარე შედეგი არ სურთ, მოტყუებით დადებული გარიგების შემთხვევაში, ორივე მხარეს სურს ხელშეკრულებით დასახული მიზნის მიღწევა, თუმცა, მოტყუებულის თავისუფალი გადაწყვეტილებით არ არის განპირობებული და მოტყუების შედეგია. მოტყუებასა და გარიგების დადებას შორის მიზეზობრივი კავშირის, განზრახვის, ისევე, როგორც მართლწინააღმდეგობის ცალკეული წინაპირობების მტკიცების ტვირთი მოტყუებულს, ამ შემთხვევაში, მოსარჩელეს აწევს (შდრ. სუსგ: №ას-1382-2018, 25.01.2019წ.). მომტყუებელს აწევს მითითების, ანუ დასაბუთების ტვირთიც, კერძოდ, მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულმა გარემოებებმა გარიგების მოტყუებით დადების ფაქტი უნდა დაადასტურონ.

25. მოტყუების საფუძვლით გარიგების ბათილობის მოთხოვნის შემთხვევაში, მხარემ უნდა ამტკიცოს არასწორი ცნობების მიწოდების ფაქტი. ამასთან, სსკ-ის 81-ე მუხლი მოტყუების გამო გარიგების ბათილობას ითვალისწინებს იმ შემთხვევაში, როდესაც არანამდვილი ნება მოტყუების საფუძველზე ჩამოყალიბდა და არა ნდობით გამოწვეული უხეში გაუფრთხილებლობის გამო. ასეთ შემთხვევაში მოტყუებულის ნდობა დაცვას არ იმსახურებს.

26. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, სადავო ხელშეკრულებას მხარეებმა თბილისში მდებარე სანოტარო ბიუროში მოაწერეს ხელი, პარტნიორმა დაადასტურა უძრავი ქონების უფლებრივ და თვისობრივ მდგომარეობაზე ინფორმაციის სრულად ფლობა და არ გაიზიარა მტკიცება, რომ მოსარჩელე არ ფლობდა ინფორმაციას მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებით, გასაცვლელი უძრავი ქონება არ უნახავს და სადავო ხელშეკრულების დადების პერიოდში მოსარჩელე არ იმყოფებოდა საქართველოში. ამ ფაქტობრივი გარემოების წინააღმდეგ კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ასეც რომ არ იყოს, მნიშვნელოვანია, რომ მოტყუება დაკავშირებული იყოს ფაქტებთან და არა შეფასებებთან (შდრ. იან კროპჰოლერი, გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის სასწავლო კომენტარი, მე-13 გადამუშავებული გამოცემა, თბილისი, 2014წ. გვ 47). აქედან გამომდინარე, იყო თუ არა გასაცვლელი ქონება ტოლფარდოვანი ანდა კომერციულად მომგებიანი, არის უძრავ ნივთთან დაკავშირებული არა ფაქტობრივი მოცემულობა, არამედ შეფასება. ხელშეკრულების დადებისას მოსარჩელეს ჰქონდა შეუზღუდავი შესაძლებლობა, ენახა და თავად შეეფასებინა მოპასუხის მიერ გასაცვლელად შეთავაზებული უძრავი ქონება, შესაბამისად, მოსარჩელე მოტყუების საფუძვლით გარიგებას ვერ შეეცილება.

27. ამასთან, კასატორის პოზიცია არათანმიმდევრულიცაა, რამდენადაც ის სარჩელში თავადვე მიუთითებს, რომ ენდო თავის ბიზნესპარტნიორს, რომელმაც მოპასუხესთან შეთანხმებულად მოატყუა. პირველ რიგში, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ პირი, რომელსაც მოსარჩელე „ენდო“ და, შესაბამისად, მოსარჩელის ნდობით არამართლზომიერად ისარგებლა, განსახილველ დავაზე მოპასუხედ დასახელებული არ არის. ამასთან, ამგვარ უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვეულ ნდობას, როგორც აღინიშნა, სსკ-ის 81-ე მუხლი არ იცავს. ამდენად, პალატა იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, არ დასტურდება სადავო გაცვლის ხელშეკრულების დადების მიზნით, მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის იმგვარი მოტყუების ფაქტი, რომელიც მას ამ საფუძვლით გარიგების შეცილების უფლებას წარმოუშობდა, რის გამოც ქონების დაბრუნების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოა.

28. საკასაციო პალატა იზიარებს შემძენის კეთილსინდისიერების თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას და დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის პრეტენზიას, რომ სადავო შეთანხმება არის წინარე გაცვლითი ხელშეკრულება, რომლის პირობები მესამე პირთან ხელშეკრულების დადების დროს შესრულებული არ იყო. შესაბამისად, მოპასუხე ქონების გასხვისებისას თავად არ იყო სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრე. ხელშეკრულების სათაურიდან გამომდინარეც („წინარე ხელშეკრულება“), შემძენს უნდა სცოდნოდა, რომ გამსხვისებელი მესაკუთრე არ იყო და საჯარო რეესტრის ჩანაწერი იყო უზუსტო. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შეთანხმების წინარე ხელშეკრულებად თუ ხელშეკრულებად კვალიფიკაციისათვის არსებითია მისი შინაარსი და არა - ხელშეკრულების სათაური. ძირითადი ხელშეკრულება მიმართულია კონკრეტული ეკონომიკური შედეგის მიღწევისკენ მაშინ, როდესაც წინარე ხელშეკრულებით, რომელიც წინ უსწრებს ძირითად ხელშეკრულებას, მხარეები იღებენ ვალდებულებას, რომ მომავალში დადებენ გარიგებას წინარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობებით. ამდენად, წინარე ხელშეკრულების საგანი არის მხარის ვალდებულება, დადოს ხელშეკრულება, ანუ იკისროს მომავალში რაიმე ვალდებულება, მაშინ, როცა ძირითადი ხელშეკრულებით ეს ვალდებულება უშუალოდ წარმოიშობა. მხარეები ყველა არსებით პირობაზე თუ შეთანხმდნენ, ხელშეკრულების „წინარედ“ მოხსენიების მიუხედავად, განმარტების მეშვეობით, ის მაინც მთავარ ხელშეკრულებად მიიჩნევა (შდრ. ე. ბაღიშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019, მუხლი 327, 95).

29. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ 2019 წლის 1 აპრილის შეთანხმების შიინაარსიდან გამომდინარე, მხარეებმა დადეს არა გაცვლის წინარე ხელშეკრულება, არამედ გაცვლის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოპასუხე აღირიცხა გაცვლილი ქონების მესაკუთრედ. ამასთან, მართალია, ხელშეკრულების თანახმად, მოსარჩელე გაცვლილი ქონების მესაკუთრედ აღირიცხებოდა მას შემდეგ, რაც ქობულეთში არსებულ მიწის ნაკვეთს შეეცვლებოდა დანიშნულება, კერძოდ, სასოფლო-სამეურნეოს ნაცვლად, არასასოფლო-სამეურნეო გახდებოდა, თუმცა ეს ვალდებულება მოპასუხეს არ ეკისრებოდა, როგორც ამას მოსარჩელე მიუთითებს. სადავო ხელშეკრულება მოპასუხის ამგვარ ვალდებულებას არ შეიცავს. ხელშეკრულების თანახმად, „მოპასუხემ აიღო ვალდებულება, რომ ხელშეკრულებაზე ხელმოწერისთანავე მოსარჩელეს ან მის მიერ უფლებამოსილ პირს, მისცემს სანოტარო მინდობილობას გადანდობის უფლებით, რომლის საფუძველზეც მინდობილ პირს უფლება ექნება, შეუცვალოს სტატუსი სადავო ქონებას“. თუ ხელშეკრულება ითვალისწინებს შესრულების გადადებას გარკვეული ვადით, ან უკავშირებს შესრულების განხორციელებას მომავალში რაიმე უცნობი მოვლენის დადგომას (პირობითი გარიგება), ასეთ დროს აშკარაა შესრულების გადადება სამომავლოდ და არა - ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვალდებულება (შდრ. ე. ბაღიშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019, მუხლი 327, 95). ამდენად, პალატა ასკვნის, რომ მიუხედავად სათაურისა, მხარეებს შორის დაიდო გაცვლის ხელშეკრულება, მესამე პირთან ხელშეკრულების დადებისას მოპასუხე სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრე იყო, შესაბამისად, ამჟამინდელი მესაკუთრე მისი შემძენი - მესამე პირია.

30. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად ძირითადად სწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რის შედეგადაც მიიღო კანონიერი და უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისი გადაწყვეტილება.

31. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

32. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

33. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგ: №ას-565-2021 6 ოქტომბერი, 2022 წელი; №ას-1382-2018 25 იანვარი, 2019 წელი; №ას-845-811-2016 15 სექტემბერი, 2017 წელი).

35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე

36. სსსკ-ის 401.4-ე მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ საქმეზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით (საქმე №ას-1126-2021) საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე კასატორს სახელმწიფო ბაჟი გადაუვადდა. შესაბამისად, მას უნდა დაეკისროს გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის, 8 000 ლარის, 30% - ის - 2 400 ლარის გადახდა საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „მ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. შპს „მ–ს“ დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით (საქმე №ას-1126-2021) საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის - (8 000 ლარის) 30%-ის - 2 400 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე