საქმე №ას-299-2023 11 მაისი, 2023 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს „ს.ჯ.პ–მი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ზ.თ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 ივნისის განჩინება და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 16 აპრილის საოქმო განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, 2021 წლის 16 აპრილის საოქმო განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილებით ზ.თ–ის (შემდეგში: მოსარჩელე) სარჩელი შპს „ს.ჯ.პ–მის“ (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი ან კომპანია) წინააღმდეგ, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 3 500 ლარის გადახდა დაეკისრა.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 ივნისის განჩინებით მოპასუხე კომპანიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

3. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. რუსთავის საქალაქო სამმართველოს პოლიციის პირველ განყოფილებაში, 2018 წლის 29 სექტემბერს, დაიწყო გამოძიება სისხლის სამართლის №012290718002 საქმეზე, ,,მაზდას’’ მარკის ავტომობილზე ცეცხლის გაჩენის ფაქტზე, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 188-ე მუხლის მეორე ნაწილის კვალიფიკაციით. აღნიშნულ გამოძიებას საფუძვლად დაედო მოსარჩელის განცხადება იმის შესახებ, რომ ქ. რუსთავში, ...... გამზირზე, მოპასუხის კუთვნილ ბენზინგასამართ სადგურზე, მოსარჩელის ავტომობილს გაურკვეველ ვითარებაში გაუჩნდა ხანძარი;

3.2. რუსთავის რაიონული პროკურატურის 2018 წლის 27 ნოემბრის დადგენილებით, 2018 წლის 29 სექტემბერს დაწყებულ სისხლის სამართლის №012290718002 საქმეზე, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 188-ე მუხლის მეორე ნაწილით დაზარალებულად ცნობილ იქნა მოსარჩელე. აღნიშნული დადგენილების თანახმად, დაზარალებულად ცნობის საფუძვლად მითითებულია, რომ 2018 წლის 29 ივლისს, საღამოს საათებში, ქ. რუსთავში, ........ ქუჩის №4-ში მდებარე მოპასუხის ავტოგასამართი სადგურის №? სვეტთან, მოსარჩელემ გაზით დასატვირთად მიიტანა შპს ,,მ–ს’’ კუთვნილი და მოსარჩელის კანონიერ მფლობელობაში არსებული ავტომობილი ,,MAZDA MPV’’, სახელმწიფო ნომრით ,,....., რა დროსაც მოპასუხის ავტოგასამართი სადგურის №? სვეტთან გაზით გასამართ მოწყობილობას ჰქონდა გამსკდარი რეზინის ჩობალი, რის გამოც გამართვის პროცესში გამოჟონა ბუნებრივმა აირმა და აალდა, რის შედეგადაც ცეცხლი მოეკიდა ,,MAZDA MPV’’ მარკის ავტომობილს და დაზიანდა. ავტომობილის დაზიანების შედეგად მოსარჩელეს მიადგა 3 500 ლარის მნიშვნელოვანი ქონებრივი ზიანი. ვინაიდან ავტომობილის დაზიანებისას, შპს ,,მ–თან’’ არსებული სახელშეკრულებო ვალდებულებებიდან გამომდინარე, ის არის ავტომობილის დაზიანების გამო ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირი, შესაბამისად არსებობს მოსარჩელის დაზარალებულად ცნობის კანონით დადგენილი საფუძვლები“.

4. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნაა მისი კუთვნილი ავტომობილის დაზიანებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. ამ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 408.1-ე (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლები.

5. სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული დელიქტური ვალდებულების წინაპირობებია: მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის, ზიანის მიმყენებლის ბრალი. პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (გენერალური დელიქტი) (იხ. სუსგ Nას-751-751-2018, 15.10.2020 წ.). ზემოხსენებული ნორმის საფუძველზე, მოპასუხისათვის ქონებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენადაა განხორციელებული სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნის წარმოშობისათვის აუცილებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა.

6. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, შესრულებულია სსკ-ის 992-ე მუხლის ყველა წინაპირობა. კერძოდ: 1. მართლსაწინააღმდეგო ქმედება - საქართველოს კონსტიტუციის მიხედვით, დაცულია საკუთრების უფლება, რაც აბსოლუტურად დაცულ სიკეთეს განეკუთვნება. შესაბამისად, მისი დარღვევისას მართლწინააღმდეგობა ივარაუდება; 2. ზიანი - თავის საკუთრებაში არსებული ქონების დაკარგვით (განადგურებით), მოსარჩელემ, მისი ნებისაგან დამოუკიდებლად, განიცადა რეალური ქონებრივი დანაკლისი, რომელიც განადგურებული ნივთის საბაზრო ღირებულებაში გამოიხატება; 3. ბრალი - მოპასუხე მოქმედებდა გაუფრთხილებლად, რადგან მან გამოიჩინა არასათანადო ყურადღებიანობა მის საკუთრებაში არსებული ავტოგასამართი სადგურის გამართულ მდგომარეობაში შესანარჩუნებლად; 4. მიზეზობრივი კავშირი - მოპასუხეს ავტოგასამართი სადგური გამართულ მდგომარეობაში რომ შეენარჩუნებინა, ხანძარი არ მოხდებოდა და მოსარჩელის ქონებაც არ განადგურდებოდა. ე.ი. ზიანის დადგომა მოპასუხის უმოქმედობის პირდაპირი, უშუალო შედეგია.

7. აპელანტის პირველი პრეტენზია ისაა, რომ მას მართლსაწინააღმდეგო ქმედება არ ჩაუდენია, რადგან არც ერთი სამართლებრივი დანაწესი არ დაურღვევია. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის აღნიშნული პრეტენზია და განმარტა, რომ მართლსაწინააღმდეგო ქმედება არამართლზომიერი ქმედებაა. ქმედება (მოქმედება ან უმოქმედობა) შეიძლება ჩაითვალოს მართლსაწინააღმდეგოდ, თუ: ა. იგი ობიექტურად მიმართულია რომელიმე კანონისმიერი ამკრძალავი ნორმის წინააღმდეგ; ბ. თუ მოქმედება არღვევს სხვა ვალდებულებებს, მათ შორის, ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებებს; გ. თუ მოქმედება არღვევს საგანგებოდ დაცულ უფლებებს (სიცოცხლის, ჯანმრთელობის, საკუთრების, პირად უფლებებს) (იხ. სუსგ N ას-332-317-2016; 09.12.2016). ამდენად, მართლზომიერი ქმედება გულისხმობს არა მარტო სამართლის ნორმათა მოთხოვნების დაცვას, როგორც ამას აპელანტი მოიაზრებს, არამედ ზოგად მოვალეობათა დაცვასაც, რომ პირმა თავისი ქმედება/ურთიერთობა ადამიანებისა და საგნების მიმართ ისე წარმართოს, რომ არავინ და არაფერი დააზიანოს. თუ ქმედება არღვევს საგანგებოდ დაცულ უფლებებს (სიცოცხლის, ჯანმრთელობის, საკუთრების, პირად უფლებებს), მართლწინააღმდეგობა იმთავითვე ივარაუდება (იხ.სუსგ N ას-40-37-2015 24.12.2015). ამასთან, შედეგის მართლწინააღმდეგობისაგან განსხვავებით, როდესაც მართლწინააღმდეგობას განაპირობებს აბსოლუტური უფლების უშუალო დარღვევა, გულისხმიერების სტანდარტის დარღვევის საფუძველზე, ქმედების მართლსაწინააღმდეგოდ მიჩნევისათვის განმსაზღვრელია ზიანის მიმყენებლის ვალდებულების ფარგლები - სამოქალაქო ბრუნვის თავისებურებების გათვალისწინებით, შეესრულებინა ან თავი შეეკავებინა გარკვეული მოქმედებისაგან, რათა თავიდან აეცილებინა ზიანი (იხ. სუსგ-ები: N ას-1037-995-2014, 19.06.2015, N ას-751- 751-2018, 15.10.2020).

8. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანის განადგურება, საკუთრების უფლების ხელყოფად კვალიფიცირდება, რამდენადაც ნივთის სუბსტანციისათვის ზიანის მიყენება (მაგ. დაზიანება, განადგურება) საკუთრების უფლების დარღვევად მიიჩნევა სსკ-ის 992-ე მუხლის გაგებით. სხვისი საკუთრების დაზიანება, როგორც აბსოლუტურად დაცული სიკეთის ხელყოფა, შედეგის მართლწინააღმდეგობიდან გამომდინარე, როგორც აღინიშნა, თავისთავად მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა, რაც იმას ნიშნავს, რომ ქმედების ჩამდენმა პირმა უნდა ამტკიცოს თავისი ქმედების მართლზომიერება. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხის ქმედების მართლწინააღმდეგობას, მოსარჩელის მხრიდან ცალკე მტკიცება არ სჭირდება. ასეც რომ არ იყოს, და თავად ქმედება (და არა შედეგი) შევაფასოთ მართლწინააღმდეგობის თვალსაზრისით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზოგადი წინდახედულების ვალდებულების დარღვევის გამო (გაუფრთხილებლობა), მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მაინც იკვეთება. კერძოდ, გაუფრთხილებლად იქცევა ის, ვინც არღვევს სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელ აუცილებელ გულისხმიერებას. გულისხმიერების ვალდებულების სტანდარტი კი შემდეგია - რისკი უნდა მართოს მან, ვისი კონტროლის სფეროშიც არის რისკის წარმოშობის წყარო და, შესაბამისად, ყველაზე მეტად ხელეწიფება ამ რისკის მართვა. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში შესაფასებელია, მოპასუხე მოქმედებდა თუ არა სათანადო გულისხმიერებით და შეეძლო თუ არა, თავიდან აეცილებინა ხანძარი და, აქედან გამომდინარე ზიანიც. საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით (იხ. ტ. I, ს.ფ. 20-27) ირკვევა, რომ მოსარჩელის ავტომობილში ხანძარი ავტომანქანის გამართვის პროცესში გაჟონილი აირის აალებამ გამოიწვია, ცხელი ზედაპირით ან ელექტრო რკალის ზემოქმედებით. ბუნებრივი აირის გაიჟონვა, ავტომანქანის ბუნებრივი აირით გამართვის პროცესში, გასამართი მოწყობილობის გამსკდარი (გაწყვეტილი) რეზინის ჩობალის (სამაჯურის) გამო. ამდენად, ამ დასკვნით უდავოდ დგინდება, რომ ხანძარი გამოიწვია მოპასუხის კუთვნილი ავტოგასამართი სადგურის ერთ-ერთი მოწყობილობის გაუმართაობამ, კერძოდ, ე.წ. „რეზინის ჩობალის (სამაჯურის)“ გაწყვეტამ. მართალია, ამავე ექსპერტის დასკვნაში მითითებულია, რომ ავტოგასამართი სადგურის №? სვეტი დამონტაჟებულია გაზის მეურნეობაში მოქმედი წესებისა და ნორმების შესაბამისად, მაგრამ ისიც უდავოა, რომ ამ სვეტზე განთავსებული ზემოხსენებული რეზინის სამაჯური გაწყვეტილია. ამ მოწყობილობის გარეშე ავტომობილის გაზით გამართვა შეუძლებელია, შესაბამისად, კრიტიკულად მნიშვნელოვანია მისი გამართულ მდგომარეობაში შენარჩუნება, რადგან, გაუმართაობის შემთხვევაში, არსებობს ხანძრის გაჩენის ძალიან მაღალი რისკი. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ავტომობილის გაზით გასამართავად აუცილებელი მოწყობილობის (ან მისი რომელიმე ნაწილის, დეტალის) გაუმართავ მდგომარეობაში ქონა, უკვე წარმოადგენს მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას, რადგან ამ ნივთის გამართულ მდგომარეობაში შენარჩუნების ვალდებულება თავისთავად გამომდინარეობს ავტოგასამართი სადგურის, როგორც მომეტებული საფრთხის წყაროს, დანიშნულებიდან. ამასთან, მოპასუხეს ხანძრის თავიდან აცილებაც შეეძლო, თუკი მისი უფლებამოსილი თანამშრომელი, გამოყენების წინ, ყურადღებით შეამოწმებდა ავტოგასამართი მოწყობილობის მდგომარეობას. ამდენად, ვინაიდან მოპასუხეს ევალებოდა ზიანის პრევენცია, საფრთხის სიმძიმისა და მისი რეალიზების ალბათობის გათვალისწინებით, მან კი ეს რისკი სათანადოდ არ მართა, მოპასუხის ქმედება ბრალეულიცაა. თუმცა ასეც რომ არ იყოს, მოპასუხის პასუხისმგებლობა მაინც დადგებოდა სსკ-ის მე-1000 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე (თუ ამა თუ იმ ნაგებობიდან გამომდინარეობს მომეტებული საფრთხე ამ ნაგებობაში წარმოებული, მოთავსებული ან მიწოდებული ენერგიისაგან, ანდა ხანძარსაშიში ან აფეთქებასაშიში, შხამიანი ანდა მომწამვლელი ნივთიერებისაგან, მაშინ ამ ნაგებობის მფლობელი ვალდებულია, თუკი ამ საფრთხის პრაქტიკულ განხორციელებას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, სხეულის ან ჯანმრთელობის დაზიანება ანდა ნივთის დაზიანება, აუნაზღაუროს დაზარალებულს აქედან წარმოშობილი ზიანი. იგივე პასუხისმგებლობა გამოიყენება ხანძარსაშიში ან აფეთქებასაშიში, შხამიანი ანდა მომწამვლელი ნივთიერების მფლობელების მიმართ, როცა ამ ნივთიერებებიდან მომეტებული საფრთხე გამომდინარეობს). ამ ნორმის მიხედვით, სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დასაკისრებლად ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობა სავალდებულო არაა. ის ბრალის გარეშეც აგებს პასუხს, როგორც მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელი.

9. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია იმის შესახებ, რომ მოპასუხის პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოება შეიძლება იყოს ის ფაქტი, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე არ არის დამდგარი განაჩენი და, შესაბამისად, არ არის დადგენილი ხანძრის გაჩენაში ბრალეული პირი. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას საქართველოს კანონმდებლობა არ უკავშირებს მხოლოდ სისხლის სამართლის საქმეზე დამდგარ განაჩენს. ასეთი განაჩენის არსებობა მოთხოვნის უფლების მქონე პირს ათავისუფლებს მხოლოდ მტკიცების ტვირთისაგან. სისხლის სამართლის საქმის წარმოება არ გამორიცხავს, არ აქარწყლებს პირის უფლებას, სამოქალაქოსამართლებრივი პრეტენზია წაუყენოს ზიანის მიმყენებელს და, თუკი დაამტკიცებს მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების არსებობას, ამ უკანასკნელისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვოს. განსახილველ შემთხვევაში, როგორც აღინიშნა, მოსარჩელემ დაამტკიცა სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის მისაღებად საჭირო ყველა წინაპირობის არსებობა, ასევე, განხორციელებულია სსკ-ის მე-1000 მუხლის წინაპირობებიც. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია განაჩენის არარსებობაზე აპელანტის მითითება.

10. დაუსაბუთებელია აპელანტის ის პრეტენზიაც, რომ მიყენებული ზიანის ოდენობა სასამართლოს მიერ არასწორად დადგინდა. დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილებაში მითითებულია, რომ ავტომობილის დაზიანების შედეგად მოსარჩელეს მიადგა 3 500 ლარის ზიანი (იხ. ტ. I, ს.ფ. 31-32). ასევე, 10.09.2018 წლის ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად ავტომანქანის დაზიანებით მიყენებული მატერიალური ზიანის საორიენტაციო ოდენობა - 3 500 ლარია (იხ. ტ. I, ს.ფ. 29-30). გარდა ამისა, მოსარჩელესა და შპს ,,მ–ს“ შორის დადებული ფინანსური ლიზინგის ხელშეკრულებით (იხ. ტ. I, ს.ფ. 13-18) დასტურდება, რომ 2018 წლის 27 მარტს მოსარჩელემ ავტომანქანა 4 312.88 ლარად შეიძინა, შესაბამისად, ივარაუდება, რომ ამ ავტომანქანის საბაზრო ღირებულება ხელშეკრულებაში მითითებული ფასია (მოსარჩელე ამ თანხაზე ნაკლებს ითხოვს). აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელში მითითებული ოდენობით ზიანის არსებობის ფაქტის დასადასტურებლად მოსარჩელემ საკმარისი მტკიცებულებები წარადგინა, მოპასუხეს კი, მათ გასაქარწყლებლად არანაირი მტკიცებულება არ წარუდგენია. რის გამოც მისი ეს პრეტენზიაც დაუსაბუთებელია.

11. აპელანტის კიდევ ერთი პრეტენზია ისაა, რომ სასამართლომ დაარღვია შეჯიბრებითების პრინციპი. კერძოდ, არ გამოიტანა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება მოსარჩელის წინააღმდეგ, მიუხედავად იმისა, რომ მოპასუხემ ასეთი შუამდგომლობა დააყენა. სააპელაციო სასამართლომ აპელანტის ეს პრეტენზია არ გაიზიარა და განმარტა, რომ სსსკ-ის 233-ე მუხლის პირველ ნაწილში მოცემულია იმ შემთხვევების ჩამონათვალი, რომელთა არსებობის დროს დაუშვებელია დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა. კერძოდ, აღნიშნული ნორმის მიხედვით, მხარის გამოუცხადებლობის შემთხვევაში სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა დაუშვებელია, თუ: ა) გამოუცხადებელი მხარე მოწვეული არ იყო ამ კოდექსის 70-ე–78-ე მუხლებით დადგენილი წესით; ბ) სასამართლოსათვის ცნობილი გახდა, რომ ადგილი ჰქონდა დაუძლეველ ძალას ან სხვა მოვლენებს, რომელსაც (რომლებსაც) შეეძლო ხელი შეეშალა სასამართლოში მხარის დროულად გამოცხადებისათვის; გ) გამოუცხადებელ მხარეს დროულად არ ეცნობა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები; დ) არ არსებობს სარჩელის აღძვრის წინაპირობები. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ მოსამზადებელი სხდომის თაობაზე უშუალოდ მოსარჩელე ინფორმირებული არ იყო (იხ. ტ. I, ს.ფ. 67). უწყება მის წარმომადგენელს ჩაჰბარდა, რომელიც სხდომაზე გამოცხადდა, თუმცა სხდომის დღეს მის მინდობილობას ვადა ჰქონდა გასული. ამასთან, სხდომის მიმდინარეობის დროს წარმომადგენელი დაუკავშირდა მოსარჩელეს, რომელმაც განმარტა, რომ ვერ შეძლებდა სხდომაზე გამოცხადებას, ვინაიდან სოფელში იმყოფებოდა. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ პირობებში, მარწმუნებელს/მოსარჩელეს უნდა ჰქონოდა შესაძლებლობა, აეყვანა ახალი წარმომადგენელი ან თვითონ მიეღო მონაწილეობა საქმის განხილვაში. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ არსებობდა სასამართლოს მოსამზადებელი სხდომის გადადების სამართლებრივი საფუძველი.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

12.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

12.2. კასატორმა საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 16 აპრილის საოქმო განჩინების გაუქმება მოითხოვა, რომლითაც მოპასუხის შუამდგომლობა, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა და სხდომა 2021 წლის 27 აპრილისათვის გადაიდო.

12.3. კასატორის განმარტებით, მოპასუხე კომპანიას მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის დადგომაში ბრალი არ მიუძღოდა, ასევე არ დადგინდა მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის.

12.4. კასატორი მიიჩნევს, რომ დავის მოსაწესრიგებლად არასწორად იქნა გამოყენებული სსკ-ის მე-1000 მუხლი და აღნიშნული მუხლი მოპასუხესთან მიმართებით არაკონსტიტუციურად უნდა იქნეს მიჩნეული. კასატორი შუამდგომლობს, რომ საკასაციო სასამართლომ სსკ-ის მე-1000 მუხლის არაკონსტიტუციურად ცნობის შესახებ სარჩელით საკონსტიტუციო სასამართლოს მიმართოს.

12.5. კასატორის განმარტებით, იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ კომპანიის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით მოხდა ნივთის დაზიანება, საქმეში წარმოდგენილი არ არის. კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლოს ექსპერტიზა უნდა დაენიშნა იმის დასადგენად, თუ რამ გამოიწვია გაზგასამართ სადგურზე ხანძრის გაჩენა.

12.6. კასატორის განმარტებით, საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 16 აპრილის სხდომაში მონაწილეობის მიღებაზე მოსარჩელის წარმომადგენელმა უარი განაცხადა, რაც დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობა იყო. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ, კანონის დარღვევით, სხდომა 27 აპრილისათვის გადადო.

12.7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 3 აპრილის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

15. საკასაციო სასამართლო, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმებისას, უპირველესად, მტკიცების ტვირთის განაწილების საკითხზე მიუთითებს. ვინაიდან სსსკ-ის მე-4 მუხლიდან გამომდინარე, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე, ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა.

16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოპასუხე კომპანიის არც ერთი საკასაციო პრეტენზია არ არის დასაბუთებული შემდეგ გარემოებათა გამო:

16.1. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 408.1-ე (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება), 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლებიდან გამომდინარეობს;

16.2. ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ვალდებულება აკისრიათ მხარეებს, რომლებიც თავის სამართლებრივ მოთხოვნას აფუძნებენ აღნიშნულ გარემოებებს და შესაბამისად, ისინი მიუთითებენ მათზე. კანონით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია დამოკიდებულია ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებების არსებობაზე, კერძოდ, სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემადგენლობაზე, რომელიც მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია, რაც საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით, რომლებიც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, სავსებით მართებულად განსაზღვრა სააპელაციო სასამართლომ დასახელებული ნორმა ითვალისწინებს დელიქტურ პასუხისმგებლობას, რომელიც დგება ზიანის მიყენების შედეგად. თავისთავად დელიქტური პასუხისმგებლობა, როგორც იურიდიული პასუხისმგებლობის ერთ-ერთი სახე, წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილ ვალდებულებას, რომლის სტრუქტურულ ელემენტებს წარმოადგენს მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი და ბრალი. შესაბამისად, პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნეს მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ მოვალის ქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო, არამედ ზიანი უნდა იყოს ამ ქმედების უშუალო შედეგი. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს აღნიშნულ ნორმაში მითითებულ კონსტრუქციას. თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას. შესაბამისად, დელიქტურ ვალდებულებასთან დაკავშირებით სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ევალება, სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების სტანდარტის დაცვით, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით ამტკიცოს, რომ არსებობს სამივე ზემოაღნიშნული წინაპირობა (იხ. სუსგ N ას-809-776-2016, 04.04.2017წ);

16.3. მოსარჩელის მიერ თავისი პოზიციის დასადასტურებლად კონკრეტული მტკიცებულებების წარდგენის შემდეგ საწინააღმდეგო გარემოებების მტკიცება მოპასუხის ვალდებულებაა, რისი შეუსრულებლობაც მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს (იხ. სუსგ Nას-72-72-2018, 15.02.2018);

16.4. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი - მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე, შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64);

16.5. მოსარჩელის სამართლებრივი პრეტენზიის დასადასტურებლად მითითებული მტკიცებულებების საპირწონე ფაქტების დადასტურების ვალდებულება მოპასუხის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა, თუმცა მოცემული დავის ფარგლებში მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო იმგვარ გარემოებებზე მითითება/მტკიცებულებების წარმოდგენა, რომელიც საქმეში წარმოდგენილ დასკვნებს გააქარწყლებდა;

16.6. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მათ სამათლებრივ შეფასებებს, მიუთითებს მათზე (იხ. ამ განჩინების 6-9 პუნქტები) და დამატებით აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის საკუთრებას მიადგა ზიანი, რაც გამოწვეული იქნა მოპასუხე კომპანიის კუთვნილ გაზგასამართ სადგურზე გაჩენილი ხანძრით. კომპანიას საკუთარი გაზგასამართი სადგურის გამართულ მდგომარეობაში ქონა რომ უზრუნველეყო, იგი თავიდან აიცილებდა იმ მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას, რის შედეგადაც მოსარჩელის მფლობელობაში არსებულ ავტომანქანას ზიანი მიადგა. სწორედ ამიტომ, სააპელაციო სასამართლოს შეფასება და დასკვნა საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარეობდა და მისი სამართლებრივი საფუძვლები მართებულად იქნა მოხმობილი (სხვა მრავალთა შორის შეად. სუსგ-ებს: N ას-178-2023, 21.04.2023წ; N ას-984-2022, 19.04.2022წ; N ას-1685-2019, 22.05.2020წ; N ას-1265-1205-2014, 10.03.2015წ.);

16.7. კასატორის პრეტენზია, რომ საქმეზე ფაქტების დადგენის მიზნით ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს ექსპერტიზა უნდა დაენიშნა, დაუსაბუთებელია, რადგან სასამართლოს მტკიცებულებებს მხარეები წარუდგენენ (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხეს არ დაუსაბუთებია ის მიზეზები, რომელთა გამოც თავად ვერ შეძლო ექსპერტიზის დასკვნა წარედგინა სასამართლოსათვის, მით უფრო იმ ვითარებაში, რომ შემთხვევა მოპასუხე კომპანიის მფლობელობაში არსებულ ობიექტში მოხდა;

16.8. კასატორის მიერ სადავოდ გამხდარ საოქმო განჩინებასთნ დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ამ განჩინების მე-11 პუნქტში ასახულ შეფასებას და დამატებით განმარტავს, რომ საქმის სამართლიანი განხილვის უფლება დაცული უნდა იქნეს დავის ყველა მხარისათვის და სასამართლომ მეტად ფორმალური მიდგომით მხარეს სასამართლოს წინაშე წარდგენის და საკუთარი პოზიციის გაცხადების უფლებები არ უნდა შეუზღუდოს. აქედან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლო კანონიერად მოქმედებდა, როდესაც მოსამზადებელი სხდომის სხვა დროისათვის გადადების გადაწყვეტილება მიიღო, ვინაიდან პროცესზე გამოცხადებულ წარმომადგენელს მოსარჩელის მიერ მინიჭებული მინდობილობის ვადა გასული ჰქონდა, ხოლო თავად მოსარჩელე კი პირადად ვერ შეძლებდა საქმის განხილვაში მონაწილეობას. წ საქალაქო სასამართლოს სხდომა სხვა დროისათვის რომ არ გადაედო და მოპასუხის შუამდგომლობის საფუძველზე, მოსარჩელის წინააღმდეგ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაზე ემსჯელა, იგი გაუმართლებლად შეზღუდავდა მოსარჩელის სამართლიანი სასამართლოს უფლებას, რაც როგორც - ეროვნული, ასევე, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის შეუსაბამო გადაწყვეტილება იქნებოდა;

16.9. სსკ-ის მე-1000 მუხლის არაკონსტიტუციურად ცნობის შესახებ სარჩელის წარდგენის მოთხოვნის თაობაზე კასატორის პრეტენზია დაუსაბუთებელია. კასატორი ვერ ასახელებს საფუძველს, თუ რა თვალსაზრისით ირღვევა მასთან მიმართებით საქართველოს კონსტიტუცია, თუმცა, ასეც რომ არ იყოს, სსსკ-ის მე-6.2 მუხლის საფუძველზე სასამართლოს პრეროგატივაა კონსტიტუციური წარდგინების ინიცირება, რადგან მოხმობილი ნორმის მიხედვით თუ საქმის განმხილველი სასამართლოს აზრით, კანონი, რომელიც ამ საქმისათვის უნდა იქნეს გამოყენებული, არ შეესაბამება ან ეწინააღმდეგება კონსტიტუციას, სასამართლო შეაჩერებს საქმის განხილვას ამ საკითხზე საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღებამდე, რის შემდეგაც საქმის განხილვა განახლდება. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ არსებობს კონსტიუციური წარდგინებით საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოსადმი მიმართვის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი.

17. ზემოხსენებულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება კანონიერია და დასაბუთებული, არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი როგორც დაუშვებელი, უნდა დარჩეს განუხილველი.

18. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ს.ჯ.პ–მის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს „ს.ჯ.პ–მს“ (ს/ნ .........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის (საგადახდო დავალება N269, გადახდის თარიღი 2023 წლის 24 მარტი), 70% – 105 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური