ბს-204-194(გ-06) 8 მაისი, 2006 წ., ქ.თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით: ნ. წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლ. ლაზარაშვილი,

ნ. სხირტლაძე

ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიასა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას შორის დავა განსჯადობის თაობაზე.

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:

რ. ქ-მა სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში მოპასუხე ვ. ს-ის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, საკუთრების უფლების ხელშეშლის აღკვეთა და ზიანის ანაზღაურება შემდეგი საფუძვლით:

1967 წელს თბილისის ორჯონიკიძის რაისაბჭოს აღმასკომის გადაწყვეტილების საფუძველზე მოსარჩელეს ნება დაერთო რესპუბლიკური ფსიქიატრიული კლინიკური საავადმყოფოს ტერიტორიაზე ავტოფარეხის აშენების თაობაზე. აღნიშნული შეთანხმებულ იქნა ფსიქიატრიული საავადმყოფოს ადმინისტრაციასთან, რაც დადასტურებულია მთავარი ექიმის ხელმოწერითა და ბეჭდით. მთავარი არქიტექტურული დაგეგმარებითი სამმართველოს თბილისის მთავარი არქიტექტორის შ. ყ-ის მიერ 1972წ. 22 მაისს გაიცა წერილობითი ნებართვა, რომ მოსარჩელეს ავტოფარეხის კარი მოეწყო ... 45-ში, ადმინისტრაციული სახლის ეზოს მხრიდან, რის შემდეგაც აშენდა კაპიტალური ავტოფარეხი, გაკეთდა კარები. 2002წ. 12 აგვისტოს სახელმწიფო მიმღები კომისიის მიერ მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება დამთავრებული სამშენებლო ობიექტის ექსპლუატაციაში მიღების თაობაზე, რომლითაც დამტკიცდა ქ. თბილისის “არქმშენკონტროლის” ინსპექციის 12.08.02.წ. ¹203 აქტი ქ. თბილისში, ... ¹3-ში მოსარჩელის მიერ აშენებული 34,6 კვ.მ კაპიტალური ავტოფარეხის ექსპლუატაციაში მიღების შესახებ. შესაბამისად, “არქმშენკონტრლის” ინსპექციას დაევალა ობიექტზე არსებული ტექდოკუმენტაციის გადაგზავნა ქ. თბილისის მერიის ტექაღრიცხვის სამსახურში ობიექტის აღრიცხვაზე ასაყვანად და მიწის მართვის დეპარტამენტს ობიექტის საჯარო რეეტრში გასატარებლად.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისათვის დოკუმენტაციის წარდგენის შემდეგ მისთვის ცნობილი გახდა, რომ ვერ ხერხდება ქონების რეგისტრაცია ვ. ს-ის უკანონო ქმედებების გამო, ამ უკანასკნელის მიერ არსებითად შეიცვალა მიწის საკადასტრო საზღვრები და მოწინააღმდეგე შეიჭრა მოსარჩელის კუთვნილ ავტოფარეხში, დააყენა ავტომანქანა და უკანონოდ გამოზიდა ავტოფარეხიდან მოსარჩელის კუთვნილი ნივთები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ სკ-ის 172-ე, 992-ე და 982-ე მუხლების საფუძველზე მოითხოვა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, საკუთრების უფლების ხელშეშლის აღკვეთა და ზიანის ანაზღაურება.

მოპასუხე ვ. ს-ემ შეგებებული სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხების: რ. ქ-ის, თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობისა და ქ. თბილისის “არქმშენინპექციის” მიმართ, რომლითაც მოითხოვა ქ. თბილისის “არქმშენინსპექციის” 2002წ. 12 აგვისტოს ¹203 აქტის, ასევე ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობის 2002წ. 25 სექტემბრის ¹9.42.234 და 2004წ. 30 სექტემბრის ¹8.3.240 დადგენილებების ბათილად ცნობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ 2005წ. 7 ნოემბრის განჩინებით მოცემული საქმე განსჯადობის წესით განსახილველად გადაუგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სასამართლომ გამოიყენა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი და მეორე მუხლები, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1. “ა” ქვეპუნქტი და განმარტა, რომ მოსარჩელე ვ. ს-ე სადავოდ ხდის ადმინისტრაციულ ორგანოთა (ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობა, ქ. თბილისის მერიის ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახურის და ქ. თბილისის “არქმშენინსპექციის” მიერ გამოცემული ადმინისტრაციული აქტების შესაბამისობას საქართველოს კანონმდებლობასთან, მოთხოვნის დაკმაყოფილებას ითხოვს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის საფუძველზე, ამასთან სასამართლომ ჩათვალა, რომ თავდაპირველ სარჩელსა და შეგებებულ სარჩელს შორის არსებობს ურთიერთკავშირი, ვინაიდან ისინი ერთი და იმავე სამართლებრივი ურთიერთობებიდან გამომდინარეობდა და სამოქალაქო კოლეგია არ იყო უფლებამოსილი, განეხილა თავდაპირველი სარჩელი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციული საქმეთა კოლეგია 2006წ. 16 მარტის განჩინებით არ დაეთანხმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მსჯელობას აღნიშნული საქმის ადმინისტრაციულ კატეგორიად მიჩნევის თაობაზე და წამოიწყო რა დავა განსჯადობის შესახებ, რ. ქ-ის სარჩელი, მოპასუხე ვ. ს-ის მიმართ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის, საკუთრების უფლების ხელშეშლის აღკვეთის და ზიანის ანაზღაურების თაობაზე თანდართულ მასალებთან ერთად განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად გადაუგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს, რაც სასამართლომ დაააბუთა შემდეგნაირად:

სასამართლომ გამოიყენა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლი და განმარტა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში სარჩელი სასამართლში აღძრული იყო ფიზიკურ პირ რ. ქ-ის მიერ მოპასუხე ფიზკურ პირ ვ. ს-ის მიმართ, ხოლო სარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, საკუთრების უფლების ხელშეშლის აღკვეთა და ზიანის ანაზღაურება, შესაბამისად, რ. ქ-ის სარჩელი არ განეკუთვნებოდა ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან გამომდინარე დავას და იგი სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განსჯადი იყო, რამდენადაც მოსარჩელე სარჩელის მოთხოვნას აფუძნებდა საკუთრებაზე და იმ უფლებებზე, რომლებიც მისი საკუთრების უფლების ხელშეშლას მოყვა და ითხოვდა ამ ხელშეშლის აღკვეთას და ზიანის ანაზღაურებას.

სასამართლომ განმარტა, რომ ვ. ს-ის სარჩელი ქ. თბილისის “არქმშენინსპექციის” 2002წ. 12 აგვისტოს ¹203 აქტის, ვაკე-საბუთალოს რაიონის გამგეობის 20022წ. 25 სექტემბრის და 2004წ. 30 სექტემბრის დადგენილებების ბათილად ცნობის თაობაზე იყო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი, ხოლო შეგებებული სარჩელი ადმინისტრაციული წესით განსჯადი. ამასთან, სასამართლომ მიუთითა, რომ რ. ქ-ის სარჩელი მოპასუხე ვ. ს-ის მიმართ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის, საკუთრების უფლების ხელშეშლის აღკვეთისა და ზიანის ანაზღაურების შესახებ თავად უნდა განეხილა სამოქალაქო სასამართლოს და მხოლოდ ვ. ს-ის შეგებებული სარჩელი რ. ქ-ის, მოპასუხეების _ თბილისის “არქმშენინსპექციის” და ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობის მიმართ, უნდა გადაეგზავნა უფლებამოსილ ადმინისტრაციული სასამართლოსათვის, ან/და აუცილებლობის შემთხვევაში, სსსკ-ის 279-ე მუხლის “დ” პუნქტის თანახმად, შეეჩერებინა საქმის წარმოება ადმინისტრაციული წესით საქმის განხილვამდე.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, განსჯადობის თაობაზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიისა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მოსაზრებების გაცნობის შედეგად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3. მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე, წყვეტს რა დავას სასამართლოთა შორის განსჯადობის თაობაზე, მიაჩნია, რომ რ. ქ-ის სარჩელი მოპასუხე ვ. ს-ის მიმართ, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის, საკუთრების უფლების ხელშეშლის აღკვეთის და ზიანის ანაზღაურების თაობაზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განსჯად სამოქალაქო დავას წარმოადგენს, ხოლო ვ. ს-ის შეეგებებული სარჩელი, მოპასუხეების _ რ. ქ-ის, ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობისა და თბილისის “არქმშენინსპექციის” მიმართ, ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობის თაობაზე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის განსჯად სამოქალაქო დავას წარმოადგენს, შესაბამისად, საქმე განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას განსჯადობის მიხედვით, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ Yთბილისის სამოქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის განჩინება მოცემული საქმის სამოქალაქო კატეგორიად მიჩნევის თაობაზე სრულიად დაუსაბუთებელია, სასამართლომ არ იმსჯელა, თუ რა სამართალურთიერთობა იყო სახეზე და რა მოსაზრებით მივიდა ამგვარ დასკვნამდე, რის გამოც დარღვეულია სსსკ-ის 249.4 მუხლის მოთხოვნები.

კონკრეტულ შემთხვევაში რ. ქ-ის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, საკუთრების უფლების ხელშეშლის აღკვეთა და ზიანის ანაზღაურება, რაც არ წარმოადგენს ადმინისტრაციული კატეგორიის დავას, რამდენადაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1. მუხლის მიხედვით საერთო სასამართლოები ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილავენ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილ დავებს. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.2. მუხლი კიდევ უფრო აკონკრეტებს, თუ რა შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული დავის საგანს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღვრა დავის საგანი, რომელიც წარმოშობილია იმ სამართალურთიერთობიდან, რომელიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობითაა მოწესრიგებული.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვაზე, საკუთრების უფლების ხელშეშლის აღკვეთაზე აღძრული სარჩელი წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსით მოწესრიგებულ კლასიკურ სამოქალაქო-სამართლებრივ ინსტიტუტს ისტორიულად, სანივთო სამართლის შემადგენელ ნაწილს და არის სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტი. საქართველოშიც იგი წესრიგდება სამოქალაქო კოდექსით, მიძღვნილი აქვს ამ კოდექსის მესამე კარი. უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის და საკუთრების უფლების ხელშეშლის აღკვეთის თაობაზე აღძრული სარჩელი წმინდა სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილი დავაა, რომელიც გამომდინარეობს არა ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, არამედ სამოქალაქო სამართლის კანონმდებლობიდან, ვინაიდან სწორედ ეს კანონმდებლობა, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსი აწესრიგებს მფლობელობის და საკუთრების უფლების საკითხებს.

აღსანიშნავია, რომ თავად სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაც საქმეთა განსაზღვრის პრინციპად აღიარებს არა დავის სუბიექტებს, არამედ სამართლებრივ ურთიერთობას, ასე მაგალითად, სსს კოდექსის 11.1. “ა” მუხლის მიხედვით, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული უფლების, აგრეთვე, კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ, სამოქალაქო, საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე, იურიდიულ პირებს შორის.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ რ. ქ-ის სარჩელს არ გააჩნია საჯარო-სამართლებრივი ურთიერთობის დამახასიათებელი არც ერთი ელემენტი, კერძოდ: დავა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან და სარჩელი აღძრულია მოპასუხე ფიზიკური პირის ვ. ს-ის მიმართ, რის გამოც არ არსებობს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1. მუხლით განსაზღვრული პირობები დავის ადმინისტრაციულ კატეგორიად მიჩნევისათვის.

ამასთან საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ვ. ს-ის შეგებებული სარჩელი, მოპასუხეების _ რ. ქ-ის, თბილისის “არქმშენინსპექციის” და ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობის მიმართ, ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობის თაობაზე გამომდინარებს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, რამდენადაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.2. მუხლი აკონკრეტებს და განსაზღვრავს, თუ რა შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული დავის საგანს, კერძოდ, მითითებული ნორმის “ა’’ პუნქტის შესაბამისად განისაზღვრა, რომ სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს წარმოადგენს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონომდებლობასთან, ხოლო სარჩელი აღძრულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის საფუძველზე ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობის მოთხოვნით.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ვ. ს-ის შეგებებული სარჩელი გამომდინარეობს იმ სამართლებრივი ურთიერთობიდან, რომელიც წესრიგდება ადმინისტრაციული /საჯარო/ კანონმდებლობით, ამასთან მას გააჩნია დავის ადმინისტრაციულ კატეგორიად მიჩნევისათვის დამახასიათებელი ყველა ელემენტი, კერძოდ, სარჩელი აღძრულია ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობის მოთხოვნით, მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების მიმართ.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული საქმე განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ შემთხვევაში რ. ქ-ის სასარჩელო მოთხოვნის /უკანონო მფლობელოდან ნივთის გამოთხოვის, საკუთრების უფლების ხელშეშლის აღკვეთის და ზიანის ანაზღაურების თაობაზე/ ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენს თბილისის “არქმშენინსპექციის” 2002წ. 12 აგვისტოს ¹203 აქტი /რომლითაც ექსპლუატაციაში შევიდა მოსარჩელის მიერ აშენებული კაპიტალური ავტოფარეხი/ და თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობის დადგენილებები /თბილისის “არქმშენინსპექციის” ზემოაღნიშნული აქტის დამტკიცების თაობაზე/, ხოლო ვ. ს-ის შეგებებული სარჩელის მოთხოვნას სწორედ ზემოაღნიშნული აქტის ბათილად ცნობა წარმოადგენს, რასაც ეფუძნება რ. ქ-ის თავდაპირველი სარჩელი /რომელიც ექვემდებარება სამოქალაქო სამართალწარმოების პროცედურით განხილვას/. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რ. ქ-ის სარჩელის დაკმაყოფილება ან პირიქით, დამოკიდებულია ვ. ს-ის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე /თბილისის “არქმშენინსპექციის” 2002წ. 12 აგვისტოს ¹203 აქტის /მოსარჩელის მიერ აშენებული კაპიტალური ავტოფარეხის ექსპლუატაციაში მიღების თაობაზე/ და ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობის 2002წ. 25 სექტემბრის და 2004წ. 30 სექტემბრის დადგენილებების ბათილად ცნობაზე და ამდენად, რ. ქ-ის სარჩელის დაკმაყოფილება თანამდევი შედეგია ვ. ს-ის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ან/და დაუკმაყოფილებლობისა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 279-ე მუხლით განსაზღვრულია სასამართლოს ვალდებულება, რიგ შემთხვევებში შეაჩეროს საქმისწარმოება. მითითებული ნორმის “დ” პუნქტის შესაბამისად, საქმისწარმოების შეჩერების საფუძველია საქმის განხილვის შეუძლებელობა სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, რომელიც განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო, სისხლის სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ საქმის განხილვისას უნდა ისარგებლოს სსკ-ის 279-ე მუხლის “დ პუნქტით მინიჭებული უფლებამოსილებით და შეაჩეროს რ. ქ-ის სარჩელზე სამოქალაქო საქმის წარმოება ვ. ს-ის შეგებებული სარჩელის განხილვის დამთავრებამდე, რომელიც ექვემდებარება ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვას.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველი დავა წარმოადგენს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.2 “ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსახილველ ადმინისტრაციულ დავას და იგი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის განსჯადია.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული საქმის სამოქალაქო სამართალწარმოების პროცედურით განხილვა გამოიწვევს საპროცესო ნორმების ისეთ დარღვევას, რომელიც აუცილებლად განაპირობებს საქმეზე უკანონო გადაწყვეტილების დადგენას, ვინაიდან ადმინისტრაციული საპროცესო სამართლის პრინციპები მკვეთრად განსხვავდება სამოქალაქო სამართალწარმოების პრინციპებისაგან, რომელთა გამოყენება მხოლოდ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით გათვალისწინებულ და მკაფიოდ განსაზღვრულ საქმეებზეა დასაშვები.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; 2.1; 26.3 და სსკ-ის მე-11, 390-ე, 399-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ვ. ს-ის სარჩელი მოპასუხე _ რ. ქ-ის, თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობის და თბილისის “არქმშენინსპექციის” მიმართ, განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას;

2. საქმე გადაეცეს განსჯად სასამართლოს;

3. წინამდებარე განჩინების ასლი გაეგზავნოთ მხარეებს;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.