საქმე №ას-434-2023 24 ივლისი, 2023 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოპასუხე) - პ.ა–ძე
მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - გ.მ–ი
თავდაპირველი მოპასუხე - მ.ბ–ძე
დავის საგანი - თანხის დაკისრება
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
აღწერილობითი ნაწილი:
გ.მ–მა სარჩელით მიმართა თელავის რაიონულ სასამართლოს, მოპასუხეების - პ.ა–ძის და მ.ბ–ძის მიმართ და მოითხოვა პ.ა–ძისთვის 21000 ლარის დაკისრება, ხოლო მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით მ.ბ–ძის საკუთრების - იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების სარეალიზაციოდ მიქცევა.
თელავის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილებით პ.ა–ძეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ერთობლივი საქმიანობიდან გამომდინარე დარჩენილი ვალის - 5000 ლარის გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება გ.მ–მა სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 21 დეკემბრის განჩინებით გ.მ–ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თელავის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილება. აღნიშნული განჩინება გ.მ–მა საკასაციო წესით გაასაჩივრა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 7 ოქტომბრის განჩინებით გ.მ–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 21 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.
საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოპასუხის მიერ აღიარებული დავალიანების ერთობლივი საქმიანობიდან გამომდინარე ვალდებულებად მიჩნევა არ გამომდინარეობდა საქმის მასალებიდან, რადგან მოდავე მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობის არსებობა არ დასტურდებოდა. გარდა ამისა, საკასაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სათანადოდ არ იყო შეფასებული მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების შინაარსი და მტკიცების ტვირთის განაწილების საკითხი.
საქმის ხელახალი განხილვისას, სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოპასუხის განმარტება, რომ მართალია, მოდავე მხარეებს შორის გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, მაგრამ გ.მ–ს მისთვის არ გადაუცია ხელშეკრულებაში მითითებული თანხა.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე: 2013 წლის 2 დეკემბერს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წერილობით გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომელიც იმავე წლის 5 დეკემბერს დამოწმდა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ; ხელშეკრულებაში აღნიშნულია, რომ გამსესხებელმა სესხის სახით გასცა და მსესხებელმა მიიღო 21000 ლარი ერთი წლის ვადით; ხელშეკრულებაში აღნიშნულია, ასევე, რომ გასესხებული თანხის უზრუნველყოფის მიზნით, მსესხებელი იპოთეკით დატვირთავდა მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას; ხელშეკრულება ხელმოწერილია ორივე მხარის მიმართ და ხელმოწერათა ნამდვილობა სადავოდ არ გამხდარა; საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2015 წლის 30 ოქტომბრის ამონაწერში მითითებულია, რომ მსესხებლის საკუთრებაში არსებული, ახმეტის რაიონის სოფელ ....... მდებარე 1300 მ2 უძრავი ქონება, 2013 წლის 5 დეკემბრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად, დატვირთულია იპოთეკით (განცხადების რეგისტრაციის/უფლების რეგისტრაციის თარიღი: 05.12.2013წ.).
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია მხარეთა შორის 21000 ლარის ოდენობით სასესხო ურთიერთობის არსებობა, ამასთან, რადგან მოსარჩელემ დაადასტურა მსესხებლისგან 2000 ლარის მიღება, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილებით გ.მ–ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თელავის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ.მ–ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; პ.ა–ძეს გ.მ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა 19000 ლარის გადახდა; დაკისრებული თანხის ამოღების უზრუნველყოფის მიზნით, განსაზღვრულ იქნა იპოთეკით დატვირთული, მ.ბ–ძის კუთვნილი უძრავი ქონების (ს/კ N .........31, მის: ახმეტის მუნიციპალიტეტი, სოფელი ......) რეალიზაცია.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება პ.ა–ძემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა.
კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელისგან თანხა სესხის სახით არ აუღია; მხარეთა შორის არსებობდა ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება; მოსარჩელის მიმართაც მოპასუხეს მხოლოდ 5000 ლარის დავალიანება ერიცხება ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლო, საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ პ.ა–ძის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულების არსებობა და მისი შეუსრულებლობა წარმოადგენს.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსზე, რომლის 623-ე მუხლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. იმავე კოდექსის 624-ე მუხლის მიხედვით კი, სესხის ხელშეკრულება იდება ზეპირად. მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება გამოყენებულ იქნეს წერილობითი ფორმაც. ზეპირი ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „სესხი რეალურ ხელშეკრულებათა რიგს განეკუთვნება და ხელშემკვრელ მხარეთა უფლება-მოვალეობები ხელშეკრულების საგნის მოვალისათვის რეალურად გადაცემის მომენტიდან წარმოიშობა. თავის მხრივ, იგი ფორმასავალდებულო გარიგებას არ წარმოადგენს, თუმცა ფორმის არჩევა მტკიცების ტვირთზე პირდაპირ და უშუალო გავლენას ახდენს“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 14 დეკემბრის №ას-361-343-2015 განჩინება). „სადავოობის შემთხვევაში, მხარემ უნდა ამტკიცოს არა მხოლოდ სესხზე შეთანხმების არსებობა, არამედ სესხის საგნის რეალურად გადაცემის შესახებ ფაქტობრივი გარემოებაც“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 6 ივნისის №ას-398-371-2017 გადაწყვეტილება).
სადავო სასესხო ვალდებულების არსებობის ფაქტის დადასტურების შეფასების კუთხით, საკასაციო პალატა დამატებით ყურადღებას გაამახვილებს უზენაეს სასამართლოში საქმის განხილვის თავისებურებებზე, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). „დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ოქტომბრის №ას-735-2021 და 2018 წლის 28 დეკემბრის №ას-1687-2018 განჩინებები).
სადავო შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მხარემ ვერ წარმოადგინა დასაბუთებული პრეტენზია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით; სააპელაციო სასამართლომ კი დაადგინა, რომ 2013 წლის 2 დეკემბერს მხარეთა შორის წერილობით გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება, რომელიც იმავე წლის 5 დეკემბერს დამოწმდა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ. ხელშეკრულებაში აღნიშნულია, რომ გამსესხებელმა სესხის სახით გასცა, ხოლო მსესხებელმა მიიღო 21000 ლარი; დოკუმენტი ხელმოწერილია ორივე მხარის მიერ და ხელმოწერათა ნამდვილობა სადავოდ არ გამხდარა. ამდენად, ხსენებული ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლითაც მხარეები ნათლად და არაორაზროვნად ადასტურებენ სასესხო ურთიერთობის არსებობასა და თანხის გადაცემას, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს პოზიციას, რომ მოსარჩელემ დაძლია მასზე დაკისრებული, ფულადი თანხის გადაცემის მტკიცების ტვირთი.
რაც შეეხება სესხად აღებული თანხის გამსესხებლისთვის დაბრუნებას, ვალდებულების შესრულების თაობაზე დავის წარმოშობის შემთხვევაში, „მტკიცების ტვირთი მოვალეს აკისრია. მან უნდა დაამტკიცოს, რომ ვალდებულება შეასრულა და ამით ვალდებულება შეწყდა. მოვალეს ესაჭიროება სათანადო მტკიცებულება, რომ შეწყვეტის მიზნით ვალდებულების შესრულების ფაქტი დაამტკიცოს“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 14 ივლისის №ას-346-2021 განჩინება). მოვალემ უნდა წარმოადგინოს უნაღდო ან ნაღდი ანგარიშსწორების გზით თანხის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 22 თებერვლის №ას-1755-2018, 2021 წლის 14 ივლისის №ას-346-2021 და 2021 წლის 29 სექტემბრის №ას-488-2021 განჩინებები). სადავო შემთხვევაში კი, მსესხებელმა ვერ დაადასტურა თანხის მოსარჩელისთვის დაბრუნების ფაქტი.
რაც შეეხება კასატორის არგუმენტს მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების არსებობის თაობაზე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 7 ოქტომბრის განჩინებაში საკასაციო პალატამ უკვე განმარტა, რომ მოდავე მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობის არსებობა არ დასტურდებოდა. კასატორს საწინააღმდეგო გარემოების არსებობის დამადასტურებელი მტკიცებულებები კი არც მოგვიანებით წარმოუდგენია.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი, მოპასუხეს მართებულად დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ სესხის ხელშეკრულების გადაუხდელი თანხის ანაზღაურება და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრულ, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, ვინაიდან: საქმე არ მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ასევე, არ ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი; სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრული, საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილიდან გამომდინარე, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. პ.ა–ძის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება;
3. პ.ა–ძეს (პ/ნ .....) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 700 ლარის (საგადასახადო დავალება №16250535182, გადახდის თარიღი 02.03.2023წ.) 70% - 490 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ა. წულაძე
მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე
გ. მიქაუტაძე
