საქმე №ას-1567-2022 27 ივნისი, 2023 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - შპს „თ.ე.კ–ია“

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - ნ.ჩ–ძე

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

I აღწერილობითი ნაწილი:

1. შპს „თ.ე.კ–ამ“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - ნ.ჩ–ძის მიმართ, ზიანის - 4 327 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით. მოსარჩელემ, ასევე, იშუამდგომლა მოპასუხისთვის 602 ლარის ოდენობით ექსპერტიზის ღირებულების (საპროცესო ხარჯის) დაკისრების თაობაზე.

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2021 წლის 6 ოქტომბერს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად, რომელიც მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული, დაზიანდა კომპანიის კუთვნილი ავტოსატრანსპორტო საშუალება, რომლის შეკეთების ხარჯმაც 4 327 ლარი შეადგინა.

3. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო; ამასთან, მიუთითა, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის შემდეგ ავტოსატრანსპორტო საშუალების მძღოლებმა სატელეფონო ნომრები გაცვალეს, თუმცა ნ.ჩ–ძეს არავინ დაუკავშირდა, ხოლო მის ზარებს მეორე მხარე არ პასუხობდა. სასამართლოს მთავარ სხდომაზე კი, მოპასუხემ აღნიშნა, რომ ავტომობილის შეკეთების ხარჯი, დაახლოებით, 800 ლარის ღირებულების იქნებოდა.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ნ.ჩ–ძეს შპს „თ.ე.კ–იის“ სასარგებლოდ ზიანის - 800 ლარის, სახელმწიფო ბაჟის - 9,24 ლარის და ექსპერტიზის დასკვნის მოსამზადებლად გაწეული ხარჯის - 111,24 ლარის გადახდა დაეკისრა.

5. პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი უდავო ფაქტობრივი გარემოებები:

5.1. 2021 წლის 6 ოქტომბერს, თბილისში,. ..... ქუჩაზე მოძრაობისას მოპასუხის მართვის ქვეშ მყოფი ავტოსატრანსპორტო საშუალება (მარკა/მოდელი - „TOYOTA LANDCRUISER PRADO 2.7 2015“, სახელმწიფო ნორმით - „.....“) შეეჯახა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ავტოსატრანსპორტო საშუალებას (მარკა/მოდელი - „TOYOTA COROLLA“, სახელმწიფო ნორმით - „....“), რომელსაც ავტოსაგზაო შემთხვევისას მართავდა მოსარჩელესთან შრომით ურთიერთობაში მყოფი, უფლებამოსილი პირი - ლ.მ–ია;

5.2. სსიპ საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტმა ავტოსაგზაო შემთხვევაზე პასუხისმგებელ პირად მიიჩნია მოპასუხე - 2021 წლის 6 ოქტომბერს გამოწერილი ელექტრონული საჯარიმო ქვითრის საფუძველზე, ნ.ჩ–ძე დაჯარიმდა, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის შესაბამისად, 250 ლარით.

6. პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი სადავო ფაქტობრივი გარემოებები:

6.1. 2021 წლის 6 ოქტომბერს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მოსარჩელის კუთვნილ ავტომანქანაზე მიყენებული ზიანის ოდენობა განისაზღვრა მოსარჩელის მიერ დამოუკიდებლად; ავტომობილის შეკეთებამდე მოპასუხეს არ მისცემია საშუალება, მოეხდინა დაზიანებული ავტომობილის ალტერნატიული შეფასება ან/და ჩაბმულიყო ზიანის ოდენობის დადგენის პროცესში; მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა რეალური ზიანის დადგენის მიზნით მოპასუხესთან გამჭვირვალე კომუნიკაციის არსებობის ფაქტი, ან რომ მოპასუხემ საკუთარი ნებით თქვა უარი პროცესში ჩართულობაზე;

6.2. ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ავტოსატრანსპორტო საშუალებაზე მიყენებული ზიანის ოდენობა 800 ლარს შეადგენდა. ხსენებული გარემოების დადგენისას, საქალაქო სასამართლომ მიუთითა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებსა და მოპასუხის განმარტებაზე. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ წარადგინა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2021 წლის 11 ნოემბრის დასკვნა, რომლითაც დაზიანებულ ავტომობილზე მიყენებული ზიანის ოდენობა განსაზღვრული იყო 5 017 ლარით. მოსარჩელემ, ასევე, წარადგინა შპს „ტ.ც.თ–ას“, როგორც ავტორიზებული შემკეთებლის, 2021 წლის 26 ნოემბრის მიღება-ჩაბარების აქტი, რომლის შესაბამისადაც, დაზიანებულ ავტომობილზე მიყენებული ზიანი 4 327 ლარს შეადგენდა. სასამართლომ დასახელებული მტკიცებულებები სათანადოდ არ მიიჩნია, რადგან ექსპერტიზის დასკვნა და მიღება-ჩაბარების აქტი შედგენილ იქნა ავტოსაგზაო შემთხვევიდან ერთი თვის გასვლის შემდეგ - 2021 წლის 11 ნოემბერსა და 2021 წლის 26 ნოემბერს. მოსარჩელეს კი არ წარუდგენია მტკიცებულება, რომ ამ დროის განმავლობაში დაზიანებული ავტომობილის სარგებლობა იყო შეჩერებული (მაგ. ავტომობილის დაცულ ავტოსადგომზე გადაყვანის მტკიცებულება) და ავტოსაგზაო შემთხვევიდან მისი შეფასების პერიოდამდე შეუძლებელი იქნებოდა მისთვის კვლავ ზიანის მიყენება.

7. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას, პირველი ინსტანციის სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 999-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ მოპასუხემ სადავოდ არ გახადა ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების ერთობლიობაში არსებობა, ხოლო ზიანის ოდენობა 800 ლარს შეადგენდა. აქედან გამომდინარე, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ მხოლოდ 800 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება შპს „თ.ე.კ–ამ“ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით შპს „თ.ე.კ–იის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება.

10. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სადავო არ იყო სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 999-ე მუხლებით გათვალისწინებული, ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობა, მოპასუხემ მხოლოდ ზიანის ოდენობა გახადა სადავოდ.

11. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2021 წლის 11 ნოემბრის დასკვნაზე, რომლის თანახმად, დაზიანებულ ავტომობილზე მიყენებული ზიანის ოდენობა შეადგენდა 5 017 ლარს. აღნიშნული დასკვნის მიხედვით, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ავტომობილის ვიზუალური დათვალიერებით დადგინდა, რომ მისი ძარის გადაკრულობის უკანა მარცხენა ნაწილზე აღინიშნებოდა ავარიული ხასიათის მექანიკური დაზიანების კვალი, კერძოდ, დეფორმირებული იყო უკანა პანელი, უკანა მარცხენა ფრთა; დაზიანებული იყო უკანა მარცხენა ფრთის მაშუქი, უკანა ბამპერის მარცხენა სამაგრი, მაშუქის სამაგრი, უკანა მარცხენა საშხეფური. დასკვნის თანახმად, აღნიშნული ავტომანქანა იყო შპს „ტ.ც.თ–ას“ საგარანტიო მომსახურებაზე, რის გამოც გათვალისწინებულ იქნა დამკვეთის მიერ მიწოდებული, შპს „ტ.ც.თ–ას“ პრეისკურანტის ფასები, რომელთა დასახელება, ღირებულებების გათვალისწინებით იქნა მითითებული. ჯამში შესაცვლელი დეტალის ღირებულებამ შეადგინა - 2 327 ლარი, ხოლო ცვეთის გათვალისწინებით - 2 257 ლარი, ამასთან, ავტომობილზე ჩასატარებელი აღდგენითი სამუშაოების ღირებულებამ შეადგინა 2 760 ლარი, ე.ი. სულ ჯამში 5 017 ლარი.

12. სააპელაციო პალატამ, ასევე, მიუთითა შპს „ტ.ც.თ–ას“ მიერ 2021 წლის 26 ნოემბერს გაცემულ მიღება-ჩაბარების აქტზე, რომლის შესაბამისად, დაზიანებულ ავტომობილზე მიყენებული ზიანის ოდენობა 4 327 ლარს შეადგენდა.

13. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ მოსარჩელის განმარტებით, ავტომობილი 2021 წლის 30 აგვისტოს შეიძინა სალიზინგო კომპანია სს „ბ. ლ–ის“ მეშვეობით შპს „ტ.ც.თ–ასგან“. მას ავტომობილთან ერთად გადაეცა საგარანტიო და სერვის წიგნაკი. საგარანტიო წესების და პირობების თანახმად, რეკომენდებული იყო, ავტომობილი შეკეთებულიყო მხოლოდ „ტოიოტას“ ავტორიზებულ დილერთან, სხვა შემთხვევაში, შესაძლოა, საგარანტიო პრეტენზია არ დაკმაყოფილებულიყო. მოსარჩელემ 2021 წლის 1 დეკემბერს, დამატებითი განმარტების მიღების მოთხოვნით, მიმართა შპს „ტ.ც.თ–ას“, არაავტორიზებულ სერვის ცენტრში ავტომობილის შეკეთების შემთხვევაში, რაც გამოწვეული იქნებოდა ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად, გავრცელდებოდა თუ არა საგარანტიო პირობები სატრანსპორტო საშუალებაზე. შპს „ტ.ც.თ–ას“ 2021 წლის 7 დეკემბრის პასუხის თანახმად, არაავტორიზებულ სერვის ცენტრში ავტომობილის შეკეთება შეიძლება გამხდარიყო საგარანტიო პრეტენზიების უარყოფის საფუძველი.

14. სააპელაციო სასამართლომ, ზემოაღნიშნული მტკიცებულებების შეფასებისას, აღნიშნა, რომ ექსპერტიზის დასკვნა და მიღება-ჩაბარების აქტი შედგენილი იყო ავტოსაგზაო შემთხვევიდან ერთი თვის გასვლის შემდეგ - 2021 წლის 11 ნოემბერსა და 26 ნოემბერს; არ დასტურდებოდა, რომ მათში მითითებული სათადარიგო ნაწილების და სახარჯი მასალების გამოყენების აუცილებლობა არსებობდა კონკრეტულად 2021 წლის 6 ოქტომბერს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად; გარდა ამისა, ავტომანქანის შეკეთება მოხდა მოსარჩელესა და შპს „ტ.ც.თ–ას“ შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში, რომელსაც მესამე პირებისათვის მბოჭავი ძალა ვერ ექნებოდა; უფრო მეტიც, მოსარჩელის მიერ ავტომანქანის შეკეთებამ მოპასუხეს მოუსპო შესაძლებლობა, თავად განეხორციელებინა ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანებული ავტომანქანის შეფასება. ასეთ პირობებში, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ უფრო სარწმუნო იყო მოპასუხის განმარტება ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით.

15. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება შპს „თ.ე.კ–ამ“ საკასაციო წესით გაასაჩივრა.

16. კასატორი აღნიშნავს, რომ მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით უტყუარად დასტურდებოდა როგორც ავტომანქანის შპს „ტ.ც.თ–აში“ შეკეთების აუცილებლობა, ისე გაწეული ხარჯის ოდენობა; მიუხედავად ამისა, სასამართლომ გადაწყვეტილება დააფუძნა არა წარდგენილ წერილობით მტკიცებულებებზე, არამედ მოპასუხის განმარტებაზე. საკასაციო საჩივრის მიხედვით, გარდა იმისა, რომ მოპასუხის მხოლოდ ზეპირსიტყვიერი განმარტება არ უნდა გამხდარიყო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი, გასათვალისწინებელია, რომ მოპასუხეს შესაგებელში, ასევე, მოსამზადებელ სხდომაზე სათანადო შედავება არც წარუდგენია. ამდენად, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია შეჯიბრებითობის პრინციპი და, მართალია, საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოების დადგენისთვის აუცილებელ მტკიცებულებებზე მიუთითა, მაგრამ არასათანადოდ შეაფასა ისინი. აქედან გამომდინარე, კასატორი გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას, ასევე, მოპასუხისთვის საპროცესო ხარჯის დაკისრებას ითხოვს.

17. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 იანვრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2023 წლის 29 მაისის განჩინებით - მიჩნეულ იქნა დასაშვებად; მხარეებს განემარტათ, რომ საჩივარი განიხილებოდა მათი დასწრების გარეშე.

II სამოტივაციო ნაწილი:

18. საკასაციო სასამართლო, საქმის მასალებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად, მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.

19. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მთავარ სადავო საკითხს მიყენებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრა წარმოადგენს.

20. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. იმავე კოდექსის 999-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კი, მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი. შესაბამისად, პირისთვის ზიანის მიყენება ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთი საფუძველია. „სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 დეკემბრის №ას-1376-2019 განჩინება). გარდა ზიანის არსებობისა, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებისთვის, აუცილებელია მართლსაწინააღმდეგო ქმედების, ქმედებასა და ზიანს შორის მიზეზშედეგობრივი კავშირის არსებობისა და სამართალდამრღვევის ბრალეულობის დადასტურება. ამასთან, ვინაიდან „სატრანსპორტო საშუალება პოტენციური საფრთხის წყაროა და მისი მოხმარება განაპირობებს შედარებით მაღალი ხარისხით საზიანო შედეგების მიღების შესაძლებლობას, ვიდრე სხვა ჩვეულებრივი საქმიანობისას, ავტოსატრანსპორტო საშუალების ამგვარი თვისების გამო იგი მომეტებული საფრთხის წყაროდაა მიჩნეული და, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მოხმარება სამართლებრივად ნებადართულია, პასუხისმგებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროდან მომდინარე ზიანისათვის, ჩვეულებრივ, სამოქალაქო-სამართლებრივ პასუხისმგებლობასთან შედარებით უფრო მკაცრია – ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელს, ბრალის მიუხედავად, ეკისრება. აღნიშნული გამოწვეულია იმ მატერიალური ობიექტების ფლობითა და სარგებლობით (ექსპლუატაციით ან ნებისმიერი ფორმით მისი გამოყენებით), რომელთაც განსაკუთრებული ხარისხობრივი თვისება აქვთ და ადამიანის მხრიდან მასზე სრული კონტროლის დამყარება შეუძლებელია“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 ივნისის №ას-1361-2018 განჩინება).

21. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ რადგან ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება პირდაპირ და უშუალოდ უკავშირდება ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობის დადასტურებას, მნიშვნელოვანია, შეფასებულ იქნეს მსგავს საქმეებზე მტკიცების ტვირთის განაწილების საკითხი. მტკიცების ტვირთს კი აწესრიგებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. უზენაეს სასამართლოს არაერთ საქმეზე აქვს განმარტებული, რომ მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 ივნისის №ას-1361-2018 და 2019 წლის 22 მარტის №1298-2018 განჩინებები, 2021 წლის 25 ივნისის №ას-1198-2019 გადაწყვეტილება).

22. ზიანის ანაზღაურების დავებში, მტკიცების ტვირთის ობიექტურად და სამართლიანად განაწილების პირობებში, მოსარჩელეს ეკისრება როგორც ზიანის მიყენების ფაქტის, ისე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 ოქტომბრის №ას-1365-2019 და 2015 წლის 17 აპრილის №ას-406-383-2014 განჩინებები). ზიანის ოდენობის ზუსტ განსაზღვრას კი დავის გადაწყვეტისთვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს, ვინაიდან „ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესთა წონასწორობის აღდგენაზე. საჯარიმო სანქციები ქართული სამართლისათვის უცხოა. ზიანის ანაზღაურება გულისხმობს შემდეგი პრინციპების დაცვას: ზიანის სრულად ანაზღაურება; უსაფუძვლო გამდიდრების არდაშვება; ადეკვატურობა“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 დეკემბრის №ას-1376-2019 განჩინება).

23. საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ თუკი მოსარჩელე სასამართლოში წარადგენს ზიანის მიყენების ფაქტის დამადასტურებელ და ზიანის ოდენობის განმსაზღვრელ მტკიცებულებებს, ასეთ პირობებში მოპასუხემ უნდა წარადგინოს საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი მტკიცებულებები; თუმცა მოპასუხემ შედავება და მტკიცებულებების წარდგენა უნდა განახორციელოს დროულად. კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მოპასუხე ვალდებულია სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მიღების შემდეგ, სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში წარუდგინოს სასამართლოს თავისი პასუხი (შესაგებელი) სარჩელზე და მასში დასმულ საკითხებზე, აგრეთვე თავისი მოსაზრებები სარჩელისათვის დართული დოკუმენტების შესახებ. სამოქალაქო სამართალწარმოებისას კი მოპასუხის მიერ შესაგებლის წარდგენას გააჩნია არა მხოლოდ პროცესუალური დანიშნულება და ემსახურება არა უბრალოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის თავიდან აცილებას, არამედ „მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია, ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 5 ნოემბრის №ას-334-2021 გადაწყვეტილება). სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლიდან გამომდინარე კი, მხარეთა და მათ წარმომადგენელთა შუამდგომლობები და განცხადებები ახალ მტკიცებულებათა წარმოდგენის ან გამოთხოვის შესახებ სასამართლომ შეიძლება განიხილოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე მხარეს არ შეეძლო მათი წარმოდგენა, აგრეთვე თუ მათ შესახებ მისთვის ობიექტური მიზეზებით ვერ იქნებოდა ცნობილი და მათი წარმოდგენის საფუძველი წარმოიშვა მთავარ სხდომაზე, ან თუ მხარემ საპატიო მიზეზით ვერ უზრუნველყო შესაბამისი შუამდგომლობებისა და განცხადებების წარმოდგენა საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე.

24. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეზე დადასტურებულია 2021 წლის 6 ოქტომბერს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად შპს „თ.ე.კ–იის“ ავტოსატრანსპორტო საშუალების დაზიანების ფაქტი. მოპასუხე ნ.ჩ–ძე სადავოდ არ ხდის ავტოსატრანსპორტო საშუალების მართვისა და მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენების ფაქტს. ამდენად, არსებობს ზიანის ანაზღაურების ყველა წინაპირობა.

25. რაც შეეხება ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობას, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მასზედ, რომ კასატორის (მოსარჩელის) მიერ წარმოდგენილია როგორც ექსპერტიზის დასკვნა, ისე ხარჯის რეალურად გაწევის დამადასტურებელი დოკუმენტი; კერძოდ, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2021 წლის 11 ნოემბრის დასკვნის თანახმად, დაზიანებულ ავტომობილზე მიყენებული ზიანის ოდენობა 5 017 ლარს შეადგენდა; შპს „ტ.ც.თ–ას“ მიერ 2021 წლის 26 ნოემბერს გაცემული მიღება-ჩაბარების აქტის შესაბამისად კი, დაზიანებულ ავტომობილზე მიყენებული ზიანის ოდენობამ 4 327 ლარი შეადგინა. ამრიგად, მოსარჩელემ უზრუნველყო ზიანის ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარმოდგენა.

26. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ, მართალია, სააპელაციო პალატამ საქმის გადაწყვეტისას მიუთითა ზემოაღნიშნულ მტკიცებულებებზე და დაადგინა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნითა და მიღება-ჩაბარების აქტით გათვალისწინებული მოცემულობები, მაგრამ აღნიშნული მტკიცებულებები ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას არ გაითვალისწინა, რადგან სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, არ დასტურდებოდა, რომ 2021 წლის 26 ნოემბერს (მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმებისას) გაწეული ხარჯი სწორედ 2021 წლის 6 ოქტომბრის ავტოსაგზაო შემთხვევას უკავშირდებოდა; ასევე, მიუთითა, რომ მოსარჩელის მიერ ავტოსატრანსპორტო საშუალების შეკეთებით მოპასუხეს მოესპო ექსპერტიზის ჩატარების შესაძლებლობა; შპს „ტ.ც.თ–ასა“ და მოსარჩელეს შორის არსებულ სახელშეკრულებო ურთიერთობას მესამე პირებისთვის მბოჭავი ძალა არ გააჩნდა. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა 4 327 ლარის ოდენობით ზიანის მიყენების ფაქტი, ხოლო მოპასუხის მხოლოდ ზეპირსიტყვიერი განმარტების გათვალისწინებით, ხარჯი 800 ლარით განისაზღვრა.

27. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ხსენებულ შეფასებებს, ვინაიდან არც შესაგებლით, არც სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯის სწორედ სადავო ავტოსაგზაო შემთხვევით გამოწვეული დაზიანების აღმოსაფხვრელად გაწევის ფაქტი; მოპასუხეს შესაგებელში და მოსამზადებელ სხდომაზე არც გაწეული ხარჯის ოდენობა გაუხდია სადავოდ, არ წარმოუდგენია კვალიფიციური შედავება, რომ მოთხოვნილი თანხა არ იყო ფაქტობრივი დაზიანებების შესაბამისი; ასევე, მართალია, მოპასუხე შესაგებელში წერდა, რომ სურდა ავტომანქანის შეკეთება, მაგრამ ვერ მოხერხდა მხარეთა სატელეფონო კომუნიკაცია, თუმცა, ერთი მხრივ, ეს გარემოება არ დასტურდება სათანადო მტკიცებულებებით, მეორე მხრივ კი, მოპასუხეს, ხსენებული მარტივი შედავების გარდა, არ აღუნიშნავს, რომ სურდა ექსპერტიზის ჩატარება, რაც დღეის მდგომარეობით შეუძლებელია.

28. აქედან გამომდინარე, იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხეს საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით, შესაგებელსა და საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე სადავოდ არ გაუხდია გაწეულ ხარჯსა და ავტოსაგზაო შემთხვევას შორის მიზეზშედეგობრივი კავშირი, არ მიუთითებია დამატებითი ექსპერტიზის ჩატარების საჭიროებასა ან ასეთის სურვილის არსებობაზეც კი, არ წარმოუდგენია კვალიფიციური შედავება, საკასაციო პალატა დაუსაბუთებლად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებებს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების ნაწილში. ამასთან, მართალია, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ შპს „ტ.ც.თ–ასა“ და მოსარჩელეს შორის არსებულ სახელშეკრულებო ურთიერთობას მესამე პირებისთვის მბოჭავი ძალა არ გააჩნდა, თუმცა მსგავს განმარტებას დავის გადაწყვეტისთვის - სარჩელით მოთხოვნილი ზიანის ოდენობის შემცირებისთვის მნიშვნელობა ექნებოდა, თუ დადასტურდებოდა, რომ ფაქტობრივად გაწეული ხარჯი, შპს „ტ.ც.თ–აში“ გაწეული მომსახურების ღირებულება იყო გადაჭარბებული და შესაძლებელი იყო დაზიანების ნაკლები ხარჯით აღმოფხვრაც. მსგავსი მტკიცებულება კი საქმეში წარმოდგენილი არ არის და არც პროცესის მოსამზადებელ ეტაპზე ყოფილა სათანადოდ შედავებული.

29. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ დაძლია მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი, მოპასუხეს კი საწინააღმდეგო გარემოებებზე დროულად და კვალიფიციურად არ მიუთითებია და არც სათანადო მტკიცებულებები წარმოუდგენია. მაშასადამე, არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული წინაპირობა. ამასთან, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე გამოიკვლია ყველა საჭირო მტკიცებულება და გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილია საქმის გადაწყვეტისთვის აუცილებელი ყველა გარემოება, საკასაციო პალატა მხოლოდ მათ სამართლებრივ შეფასებას არ იზიარებს, არ არსებობს საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საჭიროება და საქმეზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, მიღებულ უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება - ნ.ჩ–ძეს შპს „თ.ე.კ–იის“ სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ზიანის - 4 327 ლარის ანაზღაურება.

30. რაც შეეხება საპროცესო ხარჯის განაწილებას, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. იმავე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კი, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამასთან, ხსენებული კოდექსის 37-ე და 44-ე მუხლებიდან გამომდინარე, სასამართლო ხარჯებს განეკუთვნება სახელმწიფო ბაჟი და ექსპერტებისათვის მისაცემი თანხები. ამდენად, ვინაიდან სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს სამივე ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, ჯამში - 300 ლარის და ექსპერტიზის ჩატარებისთვის გაწეული ხარჯის - 602 ლარის ანაზღაურება.

III სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. შპს „თ.ე.კ–იის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. შპს „თ.ე.კ–იის“ სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. ნ.ჩ–ძეს (პ/ნ .......) შპს „თ.ე.კ–იის“ (ს/კ ........) სასარგებლოდ დაეკისროს ზიანის - 4 327 ლარის ანაზღაურება;

5. ნ.ჩ–ძეს (პ/ნ ......) შპს „თ.ე.კ–იის“ (ს/კ ........) სასარგებლოდ დაეკისროს სამივე ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, ჯამში - 300 ლარის და ექსპერტიზის ჩატარებისთვის გაწეული ხარჯის - 602 ლარის გადახდა;

6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. წულაძე

მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე

გ. მიქაუტაძე