საქმე №ას-1585-2022 12 ივნისი, 2023 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,
ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვა
სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე
პირველი კასატორი - სს "პ.ბ.ს–ო" (შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე, ძირითადი სარჩელით მოპასუხე) - წარმომადგენლები: ბ.ა–ი, ს.გ–ა, ლ.მ–ი, თ.ჭ–ი
მოწინააღმდეგე მხარე – ი.ლ–ძე, შპს "ო.გ–ი", გ.ჩ–ი, შპს "ე–ი", (შეგებებული სარჩელით მოპასუხეები) შპს "მ.ო–ი" (მოსარჩელე ძირითადი სარჩელით)
მეორე კასატორი - ი.ლ–ძე, შპს "ო.გ–ი", გ.ჩ–ი, შპს "ე–ი" (შეგებებული სარჩელით მოპასუხეები) -წარმომადგენელი: დ.მ–ძე
მოწინააღმდეგე მხარე – სს "პ.ბ.ს–ო" (შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 31 ოქტომბრის განჩინება
პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება და ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის დაკისრება, იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია (შეგებებული სარჩელით) სააღსრულებო ფურცელში ცვლილებების შეტანა, ძირითადი თანხის, პროცენტის და პირგასამტეხლოს შემცირება (ძირითადი სარჩელით)
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია გადაწყვეტილება - საკასაციო საჩივრების ნაწილობრივ დაკმაყოფილება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით შპს „მ.ო–ის“ (შემდეგში: თავდაპირველი მოსარჩელე) სარჩელი დაკმაყოფილდა;
1.1. ცვლილება შევიდა ნოტარიუს თ.გ–ძის მიერ 2021 წლის 7 ოქტომბერს გაცემულ N211122958 სააღსრულებო ფურცელში იმდაგვარად, რომ N0004205.001-001 ევროს სესხზე პირგასამტეხლოს ნაწილში აღსასრულებელი ვალდებულების მოცულობა განისაზღვრა - 1813,17 ევროთი, ხოლო N0004205.001-002 აშშ დოლარის სესხზე - 392 971,52 აშშ დოლარის ნაწილში მოსარჩელე შპს „მ.ო–ი“ სრულად გათავისუფლდა გადახდევინებისაგან;
2. საქალაქო სასამართლოს ამავე გადაწყვეტილებით (იხ. პირველი პუნქტი) სს „პ.ბ.ს–ოს“ (თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე, კრედიტორი ან პირველი კასატორი) შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ;
2.1. მოპასუხეებს: შპს „ო.გ–ს“ და ი.ლ–ძეს, მოსარჩელე სს „პ.ბ.ს–ოს“ სასარგებლოდ, სოლიდარულად გადასახდელად დაეკისრათ N0004205.001-001 სესხზე არსებული დავალიანების თანხის - 148 628,83 ევროს გადახდა, საიდანაც სესხის ძირითადი თანხაა - 138 201.58 ევრო, პროცენტი - 8155.73 ევრო, პირგასამტეხლო – 2271,52 ევრო;
2.2. მოპასუხეებს შპს „ო.გ–ს“ და ი.ლ–ძეს, მოსარჩელე სს „პ.ბ.ს–ოს“ სასარგებლოდ, სოლიდარულად გადასახდელად დაეკისრათ N0004205.001-002 სესხზე არსებული დავალიანების თანხის - 302 674,86 აშშ დოლარის გადახდა, საიდანაც სესხის ძირითადი თანხაა - 283 300 აშშ დოლარი, პროცენტი - 5788.73 აშშ დოლარი, პირგასამტეხლო - 13 586,13 აშშ დოლარი (იხ. უსწორობის გასწორების შესახებ 2022 წლის 26 აგვისტოს განჩინება- ტ. 5, ს.ფ. 40-43);
2.3. მოპასუხეებს შპს „ო.გ–ს“ და ი.ლ–ძეს, მოსარჩელე სს „პ.ბ.ს–ოს“ სასარგებლოდ, სოლიდარულად დაეკისრათ N0004205.001-001 სესხზე არსებული ძირითადი თანხის - 138 201.58 ევროს წლიური 6%-ის ოდენობით მიუღებელი შემოსავლის გადახდა, 2021 წლის 31 დეკემბრიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების დაწყებამდე;
2.4. მოპასუხეებს შპს „ო.გ–ს“ და ი.ლ–ძეს, მოსარჩელე სს „პ.ბ.ს–ოს“ სასარგებლოდ, სოლიდარულად დაეკისრათ N0004205.001-002 სესხზე არსებული დავალიანების ძირითადი თანხის - 283 000 აშშ დოლარის წლიური 9%-ის ოდენობით მიუღებელი შემოსავლის გადახდა, 2021 წლის 31 დეკემბრიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების დაწყებამდე;
2.5. სს „პ.ბ.ს–ოს“ კრედიტორული მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით დადგინდა შპს „ო.გ–ის“ სესხების უზრუნველსაყოფად, იპოთეკით დატვირთული შემდეგი ქონებების რეალიზაცია: გ.ჩ–ის (პ/ნ .......) საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ......., ბინა 64, ს/კ ......., დაზუსტებული ფართობი 62.69 კვ.მ.; ი.ლ–ძის (პ/ნ .......) საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებები, მდებარე: ა) ქ. თბილისი, ......., ბინა 9, ს/კ ......., დაზუსტებული ფართობი 60.16 კვ.მ.; ბ) ქ. თბილისი, ......, ბინა 9, ს/კ ....., დაზუსტებული ფართობი 66.87 კვ.მ.; შპს „ე–ის“ (ს/ნ ........) საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ქუჩა ......, ს/კ ......, არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი დაზუსტებული ფართობით 1430 კვ.მ.;
2.6. N0004205.001-001 სესხზე სს „პ.ბ.ს–ოს“ სასარგებლოდ 146 216,76 ევროს ნაწილში (საიდანაც, ძირითადი თანხაა - 138 201.58 ევრო, პროცენტი - 6201,98 ევრო, პირგასამტეხლო – 1813,17 ევრო) კრედიტორული მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით დადგინდა იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია, კერძოდ: შპს „მ.ო–ის“ (ს/ნ ......) საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ქუჩა ......; ქ. თბილისი, ქუჩა ........, ს/კ ......., არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი დაზუსტებული ფართობით 254 კვ.მ. და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები;
2.7. იმ შემთხვევაში თუ იპოთეკის საგნის რეალიზაციით მიღებული თანხა არ იქნება საკმარისი ვალდებულების დასაფარავად, ან ვერ მოხდება ამ საგნის მოძიება, აღსრულება განხორციელდეს/მიექცეს მოპასუხეების შპს „ო.გ–ის“ და ი.ლ–ძის ნებისმიერ სხვა უძრავ-მოძრავ ქონებებზე; გადაწყვეტილება შეგებებული სარჩელის ნაწილში მიექცა დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად.
3. საქალაქო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
3.1. შპს „ო.გ–სა“ და სს „პ.ბ.ს–ოს“ შორის, 2019 წლის 21 მაისს, გაფორმდა საბანკო კრედიტის გაცემისა და დოკუმენტალური ოპერაციების წარმოების შესახებ გენერალური ხელშეკრულება, სადაც მსესხებლის სახელზე დამტკიცდა საკრედიტო ლიმიტი 10 000 000 (ათი მილიონი) აშშ დოლარი, 20 წლის ვადით, მაქსიმუმ წლიური 48% სარგებლის გათვალისწინებით;
3.2. გენერალური ხელშეკრულებით შეთანხმდა განსახილველი საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი პუნქტები:
3.2.1. წინამდებარე ხელშეკრულებისა და მის საფუძველზე გაფორმებული/გასაფორმებელი ნებისმიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება უზრუნველყოფილია ბანკსა და მსესხებლის და/ან მესაკუთრეს შორის გაფორმებული იპოთეკის და/ან გირავნობის ხელშეკრულებით და/ან თავდებობით და/ან საბანკო გარანტიით (6.1. პუნქტი);
3.2.2. თუ მხარეთა შორის წინამდებარე ხელშეკრულების საფუძველზე გაფორმებული ნებისმიერი კონკრეტული საბანკო პროდუქტით მომსახურების ხელშეკრულებით დადგენილ ვადებში მსესხებელი სრულად არ შეასრულებს ვალდებულებებს, ბანკი უფლებამოსილი იქნება, მოთხოვნების დაკმაყოფილების მიზნით, დაიწყოს იძულებით აღსრულების მიქცევა უზრუნველყოფის საგანზე. იმ შემთხვევაში, თუ უზრუნველყოფის საგნების რეალიზაციით მიღებული თანხები არ იქნება საკმარისი ვალდებულების სრულად შესასრულებლად, ბანკს უფლება ექნება, იძულებითი გადახდევინება მსესხებლის სხვა ქონებაზე მიაქციოს (6.5. პუნქტი);
3.2.3. ბანკი მსესხებლის თავდებს ან/და ნებისმიერ პირს, რომლის ქონებითაც უზრუნველყოფილია მსესხებლის ვალდებულების შესრულება მიაწვდის ინფორმაციას ბანკის მიმართ მსესხებლის ვალდებულების შესახებ და/ან ამ პირთა მოთხოვნის შემთხვევაში, გადასცემს ბანკსა და მსესხებელს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების ასლს (8.2.3 პუნქტი);
3.2.4. ბანკის მოთხოვნის შემთხვევაში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მიექცევა დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად (12.1 პუნქტი);
3.3. გენერალური ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით სს „პ.ბ.ს–ოსა“ და ი.ლ–ძეს შორის, 2019 წლის 21 მაისს, გაფორმდა სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულება და ი.ლ–ძის პასუხისმგებლობის ზღვრული ოდენობა 10 000 000 აშშ დოლარით განისაზღვრა;
3.4. თავდებობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნებია: ძირითადი ხელშეკრულებიდან და მასთან დაკავშირებული სხვა ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ბანკის სასარგებლოდ არსებული, სამომავლო ან/და პირობითი მოთხოვნები არსებულ ან სამომავლო მსესხებლების მიმართ;
3.5. გენერალური ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით გაფორმდა შემდეგი ხელშეკრულებები:
3.5.1. შპს „ო.გ–სა“ და სს „პ.ბ.ს–ოს“ შორის, 2019 წლის 21 მაისს გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება და იპოთეკით დაიტვირთა შპს „ო.გ–ის“ კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე თბილისი, ......; ........ ქუჩა N17ა, არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი დაზუსტებული ფართობით 254 კვ.მ. და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები;
3.5.2. სს „პ.ბ.ს–ოსა“ და გ.ჩ–ს შორის, 2019 წლის 19 სექტემბერს, გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება და იპოთეკით დაიტვირთა გ.ჩ–ის კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისი, ......, სართული 12, ბინა 64, დაზუსტებული ფართობი 62.69 კვ.მ. (ს.კ ........);
3.5.3. სს „პ.ბ.ს–ოსა“ და ი.ლ–ძეს შორის, 2019 წლის 19 სექტემბერს, გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება და იპოთეკით დაიტვირთა ი.ლ–ძის კუთვნილი უძრავი ქონებები, მდებარე: ა) ქ. თბილისი, ........ N6, სართული 4, ბინა 6, დაზუსტებული ფართობი 60.16 კვ.მ. (ს/კ ..........) და ბ) ქ. თბილისი, ........., სართული 2, ბინა 9, დაზუსტებული ფართობი 66.87 კვ.მ. (ს/კ ........);
3.5.4. სს „პ.ბ.ს–ოსა“ და შპს „დ.ს–ის“ შორის, 2019 წლის 22 ნოემბერს, გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება და იპოთეკით დაიტვირთა შპს „დ.ს–ის“ კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისი, ...... დაზუსტებული ფართობი 1430 კვ.მ. (ს.კ .....), რომლის მესაკუთრეც დღეისთვის, 10.10.2020 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, არის შპს „ე–ი“;
3.5.5. ყველა იპოთეკის ხელშეკრულება შეიცავს შეთანხმებას პირობებზე: თუ იპოთეკის საგნის რეალიზაციით მიღებული თანხა არ იქნება საკმარისი მოთხოვნის სრულად დასაკმაყოფილებლად, იპოთეკარი უფლებამოსილი იქნება, აღსრულება მიაქციოს მსესხებლის ნებისმიერ სხვა ქონებაზე (15.7.2 პუნქტი) და ბანკის მოთხოვნის შემთხვევაში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მიექცევა დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად (20.3 პუნქტი);
3.6. შპს „ო.გ–ის“ კუთვნილ უძრავ ქონებაზე 21.05.2019 წელს დადებულ იპოთეკის ხელშეკრულებაზე 2020 წლის 17 ნოემბერს დარეგისტრირდა სანოტარო მოქმედება, რომლის 15.1.1 პუნქტით იპოთეკარს მიენიჭა უფლება, უზრუნველყოფის მოთხოვნები დაეკმაყოფილებინა ნოტარიუსის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე, იპოთეკის საგნის რეალიზაციის გზით;
3.7. როგორც 21.05.2019 წლის იპოთეკის ხელშეკრულებით, ასევე 17.11.2020 წლის იპოთეკის ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მესაკუთრე უფლებამოსილი იქნებოდა იპოთეკის საგანი საკუთრებაში გადაეცა (მიეყიდა, გაეჩუქებინა, გაეცვალა) მესამე პირისათვის ბანკთან წინასწარი შეთანხმების საფუძველზე... (17.1. პუნქტი). ასევე შეთანხმდნენ, რომ იპოთეკის საგნის მესაკუთრის შეცვლა არ იქნებოდა იპოთეკის შეწყვეტის საფუძველი და იპოთეკის საგანს გაჰყვებოდა მასზე არსებული ვალდებულებითი ტვირთი (18.2 პუნქტი);
3.8. გენერალური ხელშეკრულების ფარგლებში, 2019 წლის 21 მაისს, სს „პ.ბ.ს–ოსა“ და შპს „ო.გ–ს“ შორის გაფორმდა საკრედიტო ხელშეკრულება და გაიცა კრედიტი (პირველი ტრანში) 490 000 ევრო, 84 თვის ვადით, წლიური 6% სარგებლის, ხოლო ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, პირგასამტეხლოს სახით, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადაუხდელი თანხის 0,5% პირგასამტეხლოს დარიცხვის პირობით. მსესხებელს კრედიტის დაფარვა უნდა მოეხდინა შეთანხმებული გრაფიკის მიხედვით;
3.9. შპს „ო.გ–სა“ და შპს „მ.ო–ის“ შორის, 2020 წლის 30 ნოემბერს, გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად შპს „მ.ო–ი“ დარეგისტრირდა თბილისში, .......; ........... ქ. 17ა-ში მდებარე დაზუსტებული ფართობით 254 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის და მასზე არსებული შენობა- ნაგებობის მესაკუთრედ (ს/კ ...........);
3.10. ნასყიდობის ხელშეკრულებაში აღინიშნა, რომ ნასყიდობის საგანზე სს „პ.ბ.ს–ოს“ სასარგებლოდ რეგისტრირებულია იპოთეკა და გამყიდველის განცხადებით იპოთეკა უზრუნველყოფს 145 000 ევროს მოთხოვნას;
3.11. გენერალური ხელშეკრულების ფარგლებში, 2021 წლის 4 მაისს, სს „პ.ბ.ს–ოსა“ და შპს „ო.გ–ს“ შორის გაფორმდა საკრედიტო ხელშეკრულება და გაიცა კრედიტი (მეორე ტრანში) 283 300 აშშ დოლარი, 2021 წლის 20 მაისის ჩათვლით, წლიური 6% სარგებლის, ხოლო ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, პირგასამტეხლოს სახით, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადაუხდელი თანხის 0,5% პირგასამტეხლოს დარიცხვის პირობით. ამასთან, დავალიანების სრულ დაფარვამდე პერიოდში დაკისრებულმა ხარჯების ჯამურმა მოცულობამ არ უნდა გადააჭარბოს მიმდინარე ნარჩენი ძირითადი თანხის 1,5-მაგ ოდენობას;
3.12. ბანკსა და შპს „ო.გ–ს“ შორის დადებული 04.05.2021 წლის საკრედიტო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით ბანკის, როგორც იპოთეკარის, უფლება გავრცელდა ასევე შპს „მ.ო–ის“ კუთვნილ უძრავ ქონებაზე, მდებარე თბილისში, ........... ქ. 17/ ა; ........... ქ. 17ა-ში მდებარე დაზუსტებული ფართობით 254 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობის მესაკუთრედ (ს/კ ...........);
3.13. მსესხებლის (შპს „ო.გ–ი“) მხრიდან როგორც 21.05.2019 წლის, ასევე 04.05.2021 წლის საკრედიტო ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულება ჯეროვნად არ იქნა შესრულებული და დავალიანება 2021 წლის 29 დეკემბრის მდგომარეობით შეადგენს:
3.13.1. 21.05.2019 წლის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ჯამში 169 072,50 ევროს, აქედან - ძირითადი თანხაა 138 201,58 ევრო, პროცენტი - 8 155,73 ევრო და პირგასამტეხლო - 22 715,19 ევრო;
3.13.2. 04.05.2021 წლის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ჯამში 424 950 აშშ დოლარს, საიდანაც ძირითადი თანხაა - 283 300 აშშ დოლარი, პროცენტი - 5788,73 აშშ დოლარი და პირგასამტეხლო - 135 861,27 აშშ დოლარი;
3.14. 2021 წლის 7 ოქტომბერს, კრედიტორ სს „პ.ბ.ს–ოს“ მოთხოვნის საფუძველზე, ნოტარიუს თ.გ–ძის მიერ გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, მოვალის - შპს „ო.გ–ის“ და მესაკუთრის - შპს „მ.ო–ის“ მიმართ (იხ. ტ.1, ს.ფ. 158-162);
3.15. სააღსრულებო ფურცლის თანახმად აღსასრულებელი ვალდებულების მოცულობა განისაზღვრა შემდეგნაირად: დავალიანება 04.10.2021 წლის მდგომარეობით ჯამში 174 524,5 ევრო (ძირითადი თანხა - 138 201,58 ევრო, პროცენტი - 6 201,98 ევრო, პირგასამტეხლო - 11 989,27 ევრო და ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით - 18 131,67 ევრო); ასევე 392 971,52 აშშ დოლარი (ძირითადი თანხა - 283 300 აშშ დოლარი, პროცენტი - 4 878,85 აშშ დოლარი და პირგასამტეხლო - 104 792,67 აშშ დოლარი);
3.16. სააღსრულებო ფურცელში აღინიშნა, რომ უნდა მოხდეს შპს „მ.ო–ის“ კუთვნილი შემდეგი იპოთეკის საგნის რეალიზაცია: უძრავი ქონება, მდებარე თბილისში, ........... ქ. 17, ........... ქ. 17ა-ში მდებარე დაზუსტებული ფართობით 254 კვ.მ მიწის ნაკვეთის და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობა (ს/კ ...........);
3.17. სააღსრულებო ფურცელში ვალდებულების წარმოშობის საფუძვლად მიეთითა: 21.05.2019 წლის საკრედიტო ხელშეკრულება; 04.05.2021 წლის საკრედიტო ხელშეკრულება; 21.05.2019 წლის გენერალური ხელშეკრულება; 21.05.2019 წლისა და მისი 17.11.2020 წლის ნოტარიულად დამოწმებული იპოთეკის ხელშეკრულებები;
3.18. სააღსრულებო ფურცლის აღსრულების მიზნით შპს „ო.გ–სა“ და შპს „მ.ო–ის“ თბილისის სააღსრულებო ბიუროდან გაეგზავნათ წინადადებები გადაწყვეტილების შესრულების შესახებ;
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 2 ნოემბრის განჩინებით შეჩერდა ნოტარიუს თ.გ–ძის მიერ 07.10.2021 წელს გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე დაწყებული სააღსრულებო წარმოება, საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდ (სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე დაწყებული სააღსრულებო წარმოების A21162437 შეჩერება მოითხოვა თავდაპირველმა მოსარჩელემ სარჩელის უზრუნველყოფის სახით, რაც დაკმაყოფილდა, ხოლო განჩინებაზე ბანკის (თავდაპირველი მოსარჩელის მოპასუხის) მიერ შეტანილი საჩივარი, მისი დაკმაყოფილებისა და მოსალოდნელი ზარალის უზრუნველყოფის შესახებ უარყოფილ იქნა (იხ. ტ.1, ს.ფ.85-88; ს.ფ. 96-100).; შესაბამისად უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 2 ნოემბრის განჩინება იმავე სასამართლოს 2021 წლის 29 ნოემბრის განჩინებით; უზრუნველყოფის ღონისძიებასთან დაკავშირებული საჩივარი სააპელაციო სასამართლოს გადაეგზავნა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 197 პრიმა მუხლის საფუძველზე. სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 30 დეკემბრის განჩინებით, ბანკის საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს 2021 წლის 2 ნოემბრის განჩინება (იხ. ტ.40)
სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპი
4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით შპს „ო.გ–ის“, ი.ლ–ძის, გ.ჩ–ის, შპს „ე–ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; ასევე, არ დაკმაყოფილდა სს „პ.ბ.ს–ოს“ სააპელაციო საჩივარი, შესაბამისად, უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
5. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2021 წლის 4 მაისის ხელშეკრულების დადებისას ბანკის მხრიდან შპს „მ.ო–ისთვის“, როგორც იპოთეკის საგნის მესაკუთრისთვის (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.9 ქვეპუნქტი), შეუტყობინებლობით, დაირღვა კეთილსინდისირების პრინციპი. აღნიშნულ მსჯელობას სადავოდ ხდიდა აპელანტი სს „პ.ბ.ს–ო“, რომელიც მიუთითებდა, რომ მხარეთათვის ცნობილი იყო გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულების დადებისა და შემდგომ ვალდებულების დარღვევის შედეგები, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოტივები და მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები მართებულია.
6. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელე შპს „მ.ო–ის“ მტკიცება, რომ 04.05.2021 წლის საკრედიტო ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკის გავრცელება მის კუთვნილ უძრავ ქონებაზე ისე განხორციელდა, რომ კრედიტორის (ბანკის) მხრიდან დაირღვა კეთილსინდისიერების პრინციპი.
7. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად განმარტა გენერალური ხელშეკრულების არსი და მხარეთა უფლება-მოვალეობები. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მიუხედავად იმისა, რომ გენერალური ხელშეკრულება შეიცავდა დათქმას მის ფარგლებში მომავალში დასადებ საკრედიტო ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული ვალდებულებების იპოთეკით უზრუნველყოფასთან დაკავშირებით, იგივე ხელშეკრულება ბანკს ავალდებულებდა, რომ ინფორმაცია მიეწოდებინა იპოთეკის საგნის მესაკუთრისთვის მსესხებლის ვალდებულებების შესახებ. აღნიშნული ვალდებულება მით უფრო საყურადღებო და შესასრულებლად სავალდებულო იყო ბანკისთვის, ვინაიდან მსესხებელი აღარ წარმოადგენდა იპოთეკის საგნის მესაკუთრეს და, ახალი მესაკუთრის ყოფნის პირობებში, გასათვალისწინებელი იყო შპს „მ.ო–ის“, როგორც უძრავი ქონების მესაკუთრის ინტერესებიც.
8. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 302-ე მუხლის მესამე პრიმა ნაწილის თანახმად, კრედიტორისა და მესაკუთრის წერილობითი ფორმით დადებულ გარიგებაში მხარეებს შეუძლიათ გაითვალისწინონ, რომ იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის კრედიტორისთვის გადაცემა და რეალიზაცია შეიძლება განხორციელდეს ნოტარიუსის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე. ასეთ შემთხვევაში მხარეთა შორის დადებული გარიგება დადასტურებული უნდა იქნეს სანოტარო წესით.
9. სსკ-ის 301-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ მოვალე არ დააკმაყოფილებს მოთხოვნას, რომლის უზრუნველყოფის საშუალებაც არის იპოთეკა, იპოთეკარი უფლებამოსილია, მოითხოვოს უძრავი ნივთის რეალიზაცია, თუ იპოთეკის ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
10. უდავოა, რომ როგორც 21.05.2019 წლის, ასევე 04.05.2021 წლის საკრედიტო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება მსესხებელს, შპს „ო.გ–ს“ შესრულებული არ აქვს.
11. ქ. თბილისში, ........... ქ. 17/ ........... ქ. 17ა-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე (ს/კ N...........) დადებულ იპოთეკის ხელშეკრულებაზე 2020 წლის 17 ნოემბერს დარეგისტრირდა სანოტარო მოქმედება. იპოთეკის ხელშეკრულება ითვალისწინებდა, კრედიტორის უფლებას, მსესხებლის მხრიდან ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოეთხოვა ნოტარიუსის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე.
12. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას, რომ 2021 წლის 4 მაისის საკრედიტო ხელშეკრულების დადებისას (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 3.11-3.12 ქვეპუნქტები) სს „პ.ბ.ს–ოს“ მხრიდან შპს „მ.ო–ისთვის“, როგორც იპოთეკის საგნის მესაკუთრისთვის, შეუტყობინებლობა ეწინააღმდეგება სსკ-ის მე-8 და 115-ე მუხლებით გათვალისწინებულ კეთილსინდისიერების პრინციპს და დაუშვებელია, აღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სააღსრულებო ფურცლით გათვალისწინებული დავალიანების 392 971,52 აშშ დოლარის დაფარვის მიზნით აღსასრულებლად მიექცეს შპს „მ.ო–ის“ კუთვნილი უძრავი ქონება.
13. 21.05.2019 წლის ხელშეკრულებიდან (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 3.8 ქვეპუნქტი) გამომდინარე დავალიანებასთან დაკავშირებით პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირგასამტეხლო იყო შეუსაბამოდ მაღალი, შესაბამისად, პირგასამტეხლოს ოდენობა 10-ჯერ შეამცირა. აღნიშნულ დასკვნას სრულად დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლო.
14. სსკ-ის 417-ე მუხლის თანახმად პირგასამტეხლო – მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა – მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის. ამავე კოდექსის 418-ე მუხლის თანახმად კი, ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს, გარდა ამ კოდექსის 625-ე მუხლის მე-8 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. შეთანხმება პირგასამტეხლოს შესახებ მოითხოვს წერილობით ფორმას.
15. სსკ-ის 420-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს შეუძლია საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო.
16. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც პირგასამტეხლო შემცირდა, მიუხედავად იმისა, რომ შპს „მ.ო–ის“ მოთხოვნა პირგასამტეხლოს ოდენობასთან დაკავშირებით შეიცავდა უზუსტობას, ვერ გახდება ამ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, ვინაიდან მოთხოვნა საბოლოო ჯამში შეეხებოდა პირგასამტეხლოს კონკრეტულ ოდენობამდე შემცირებას, რაც სასამართლოს მიერ დაკმაყოფილდა, ამასთან დასაბუთებულია სასამართლოს გადაწყვეტილება რის საფუძველზეც N0004205.001-002 სესხზე 392 971,52 აშშ დოლარის ნაწილში (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 1.1 ქვეპუნქტი) მოსარჩელე შპს „მ.ო–ი“ სრულად გათავისუფლდა გადახდევინებისაგან. შესაბამისად, არ არსებობს მისი გაუქმების და სს „პ.ბ.ს–ოს“ სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი.
17. სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 867-ე, 868.1-ე, 873-ე, მე-400, 401-ე მუხლები მოიხმო და აღნიშნა, შეგებებული სარჩელით მოპასუხეები/აპელანტები მიუთითებენ, რომ კოვიდპანდემიის გამო მოპასუხეებს შეექმნათ მძიმე ფინანსური მდგომარეობა და ქვეყანაში გავრცელებული მდგომარეობის გამო მთავრობამ შემოიღო სპეციალური რეგულაციები. ბანკებმა დაიწყეს სესხების რესტრუქტურიზაცია, ხოლო კრედიტორმა - სს „პ.ბ.ს–ომ“ არანაირი შეღავათი არ გაუწია მსესხებლებს. აპელანტები მიუთითებენ, რომ სახეზე იყო ფორსმაჟორი.
18. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა იმის თაობაზე, რომ არასაკმარისი იყო შეგებებული სარჩელით მოპასუხეების განმარტება ფორსმაჟორის არსებობის შესახებ და ასეთი არ დადგენილა.
19. სასამართლომ განმარტა, რომ უდავოა, ქვეყანაში ახალი კორონავირუსის გავრცელების თავიდან აცილების მიზნით „საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადებასთან დაკავშირებით გასატარებელ ღონისძიებათა შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2020 წლის 21 მარტის N1 დეკრეტით საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე გამოცხადდა საგანგებო მდგომარეობა, რომლის ფარგლებში საგანგებო მდგომარეობის მოქმედების ვადით ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს შეეზღუდათ გარკვეული უფლებები. ეპიდსიტუაციაზე მარტოოდენ მითითება არასაკმარის მტკიცებად მიიჩნია სააპელაციო სასამართლომ და აღნიშნა, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა, რომ ქვეყანაში საგანგებო მდგომარეობის დაწესებით მოპასუხეებს შეექმნათ დაბრკოლება, შეესრულებინათ ბანკის სასარგებლოდ ნაკისრი ფულადი ვალდებულება. მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხეებს/აპელანტებს არ დაუსაბუთებიათ, რამ განაპირობა ვალდებულების შეუსრულებლობა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ დასტურდებოდა ვალდებულების შესრულების დამაბრკოლებელი გარემოება.
20. სსკ-ის 463-ე, 891.1-ე, 895-ე, 898.1-ე მუხლებზე მითითებით სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეებს შორის ვალდებულებითი ურთიერთობა წარმოიშვა გენერალური და მის ფარგლებში გაფორმებული საკრედიტო და სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულებების საფუძველზე. ასევე დადგენილია სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე მსესხებლის (შპს „ო.გ–ის“) მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ფაქტი (სსკ-ის 361-ე, მე-400 მუხლები), რითაც დარღვეულია საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულება. არ არის ანაზღაურებული არც სესხის ძირითადი თანხა და ხელშეკრულებით შეთანხმებული წლიური პროცენტი. შეგებებული სარჩელით მოპასუხეები/აპელანტები მიუთითებენ, რომ სს „პ.ბ.ს–ოს“ მიერ მითითებული დავალიანების თანხა არ არის სწორი, თუმცა მათ საწინააღმდეგო საპირწონე მტკიცებულება, გაანგარიშება სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენიათ.
21. სასამართლომ განმარტა, რომ ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არარსებობის შემთხვევაში, ნავარაუდევი სამართლებრივი მდგომარეობის აღდგენის ორიენტირი განმტკიცებულია სსკ-ის 408-ე მუხლში, რომლის ნორმატიული მიზნიდან გამომდინარეობს, რომ განხორციელდეს იმ ვითარების აღდგენა, რომელიც იარსებებდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომამდე. ნორმიდან გამომდინარეობს დასკვნა, რომ ზიანი არის ის ქონებრივი დანაკლისი, რომელიც არ იარსებებდა ვალდებულების დარღვევის არარსებობის შემთხვევაში, ე.ი. ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების პირობებში (სუსგ-ები: N ას-32-2021, 23.04.2021 წ.; №ას-1843-2018, 05.03.2019 წ.; №ას-167-163-2016, 01.07.2016 წ.).
22. მიუღებელი შემოსავალი, თავისი ბუნებით, გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“, რომელიც ხელშეკრულების მხარემ განიცადა და, რომელსაც ადგილი არ ექნებოდა, ხელშეკრულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. იმისთვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირ კავშირში იგულისხმება მოვლენების, მოქმედებებისა და დამდგარი შედეგის ის ლოგიკური ბმა, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს (სუსგ N ას-459-438-2015, 07.10.2015წ).
23. განსახილველ შემთხვევაში მხარეთა შორის წინასწარ იქნა განსაზღვრული საპროცენტო სარგებელი და ბანკის მხრიდან კრედიტების გაცემა სწორედ სარგებლის ამ ოდენობით მიღების მოლოდინმა განაპირობა. შესაბამისად, მოპასუხისთვის ცალსახად სავარაუდო და მოსალოდნელი იყო ყველა ის შედეგი (ზიანი), რაც მისი მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობას შეიძლებოდა მოჰყოლოდა კრედიტორთან მიმართებით, რომელიც ხელშეკრულების ფარგლებში კონკრეტული სარგებლის მიღებაზეა ორიენტირებული.
24. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ საქმის მასალებით დადგენილია საკრედიტო ხელშეკრულებებით შეთანხმებულ ვადებში მოპასუხის (მოვალის) მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობა. მოვალის მიერ ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილების გამო მოსარჩელემ (კრედიტორმა ბანკმა) ვერ მიიღო სარგებელი, რომლის ოდენობა უნდა განისაზღვროს ხელშეკრულებით შეთანხმებული წლიური პროცენტით. აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით მოსარჩელის (ბანკის) მოთხოვნა წლიური სარგებლის დაკისრების ნაწილში ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, ვინაიდან სასამართლო მიიჩნევს, რომ, მართალია, მოსარჩელეს აქვს მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების უფლება, მაგრამ ამასთან გასათვალისწინებელია, თუ რა პერიოდზე უნდა მოხდეს მისი დაანგარიშება. ბანკი ითხოვს მიუღებელი შემოსავლის სახით პროცენტის დაკისრებას, ვალდებულების სრულად შესრულებამდე.
25. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კრედიტორს მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნის უფლება გადაწყვეტილების აღსრულების დაწყებამდე აქვს და მისი დაანგარიშება უნდა მოხდეს შესაბამისი საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებაზე დართული გადახდის გრაფიკის საფუძველზე აღსრულების დაწყებამდე პერიოდზე. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ ნაწილში შეგებებული სარჩელით მოპასუხეების/აპელანტების სააპელაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
26. დადგენილია, რომ ორივე საკრედიტო ხელშეკრულება ითვალისწინებდა მსესხებლის (მსესხებლების) მხრიდან საკრედიტო პირობების დარღვევის შემთხვევაში პირგასამტეხლოს დაკისრების პირობას (სსკ-ის 417-ე მუხლი), ვადაგადაცილებული თანხის 0,5% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ძირითადი სარჩელის თანახმად, მოსარჩელე (კრედიტორი) ითხოვდა მიმდინარე დავალიანებაზე (ვადაგადაცილებულ თანხაზე) ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე საკრედიტო ხელშეკრულებებით შეთანხმებული პირგასამტეხლოს დაკისრებას. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლომ მართებულად შეამცირა პირგასამტეხლო 10-ჯერ, ვინაიდან იგი შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობას წარმოადგენდა. თავის მხრივ, აპელანტები/მოვალეები მიიჩნევენ, რომ შემცირებული პირგასამტეხლოს ოდენობა მაინც დიდია, თუმცა აღნიშნული პოზიცია სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა, ვინაიდან პირგასამტეხლო გათვალისწინებულია ხელშეკრულებით, დადგენილია ვალდებულების დარღვევა, რის გამოც პირგასამტეხლოს დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი არსებობს. შესაბამისად, პირგასამტეხლოს 10-ჯერ შემცირებით სასამართლომ გამოიყენა სსკ-ის 420-ე მუხლი და გაითვალისწინა მოპასუხეების ინტერესი. სასამართლომ დაასკვნა, რომ პირგასამტეხლოს დამატებით შემცირების საფუძველი არ არსებობდა.
27. სსკ-ის 286-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უძრავი ნივთი შეიძლება ისე იქნეს გამოყენებული (დატვირთული) მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, რომ უზრუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება, სხვა კრედიტორებთან შედარებით, პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით (იპოთეკა).
28. სსკ-ის 891-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თავდებობის ხელშეკრულებით თავდები კისრულობს ვალდებულებას, თავდებად დაუდგეს კრედიტორის წინაშე მესამე პირს ამ უკანასკნელის ვალდებულების შესასრულებლად.
29. სსკ-ის 301-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ მოვალე არ დააკმაყოფილებს მოთხოვნას, რომლის უზრუნველყოფის საშუალებაც არის იპოთეკა, იპოთეკარი უფლებამოსილია, მოითხოვოს უძრავი ნივთის რეალიზაცია, თუ იპოთეკის ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად მოთხოვნა, რომლის უზრუნველყოფის საშუალებაც არის იპოთეკა, დაკმაყოფილებულად ითვლება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა საკმარისი არ არის იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დასაფარავად, თუ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის დადგენილი.
30. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ იპოთეკის ყველა ხელშეკრულება შეიცავს დათქმას, თუ იპოთეკის საგანზე გადახდევინების მიქცევით მიღებული სარგებელი სრულად არ დაფარავს უზრუნველყოფილ მოთხოვნებს, ბანკი უფლებამოსილი იქნება, მოთხოვნების სრულად დაკმაყოფილების მიზნით გადახდევინება მიაქციოს მსესხებლის ნებისმიერ ქონებაზე. ამდენად, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ დასაბუთებულია სასარჩელო მოთხოვნა როგორც დავალიანების დაფარვის მიზნით იპოთეკის საგნების რეალიზაციისა, ასევე რეალიზაციით მიღებული თანხიდან დავალიანების სრულად ვერ დაფარვის შემთხვევაში მსესხებლისა და სოლიდარული თავდებების სხვა ქონებების რეალიზაციის შესახებ.
31. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სს „პ.ბ.ს–ოს“, შპს „ო.გ–ის“, ი.ლ–ძის, გ.ჩ–ის, შპს „ე–ის“ სააპელაციო საჩივრები არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
32. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
32.1 სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრებით გაასაჩივრეს სს „პ.ბ.ს–ომ“ (შემდეგში: პირველი კასატორი) და ი.ლ–ძემ, შპს „ო.გ–მა“, გ.ჩ–მა, შპს „ე–მა“ (შემდეგში: მეორე კასატორი).
32.2 პირველი კასატორის (ბანკის) საკასაციო მოთხოვნაა შპს „მ.ო–ის“ თავდაპირველი სარჩელის სრულად უარყოფა და კრედიტორის შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.
32.2.1 შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე (თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხე) არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ ბანკმა კეთილსინდისიერების ვალდებულება დაარღვია. ბანკი გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულების 8.2.3 ქვეპუნქტზე დაყრდნობით განმარტავს, რომ მას არ ჰქონდა ვალდებულება, იპოთეკის საგნის მესაკუთრისათვის შეტყობინება გაეგზავნა; ბანკმა შეასრულა თავისი ვალდებულება და გასცა კრედიტები ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად, თუმცა მეორე მხარემ, კერძოდ, მოვალემ - შპს „ო.გ–მა“ დაარღვია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, რაც გამოიხატა იმაში, რომ მან დაარღვია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადახდის გრაფიკი;
32.2.2. იპოთეკის საგნის მესაკუთრისათვის (თავდაპირველი მოსარჩელისათვის) ცნობილი იყო ნოტარიუსის სააღსრულებო ფურცლის არსისა და მისი შესაძლო შედეგების, ასევე, გენერალური და მის საფუძველზე გაფორმებული ხელშეკრულებებით გათვალისიწნებული საპროცენტო სარგებლისა და პირგასამტეხლოს ოდენობის შესახებ; ისევე როგორც შპს „ე–ისთვის“, შპს „მ.ო–საც“, როგორც უძრავი ქონების ე.წ. „ახალი“ მესაკუთრისთვისაც, ცნობილი იყო, რომ ზემოაღნიშნულ უძრავ ქონებებზე სს „პ.ბ.ს–ოსთან“ გაფორმებული იყო იპოთეკის ხელშეკრულებები;
32.2.3. პირველი კასატორი დაუსაბუთებლად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს განჩინებას პირგასამტეხლოსა და მიუღებელი შემოსავლის ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების ნაწილში. კასატორის პრეტენზია იმას ეხება, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა ნოტარიუსის სააღსრულებლო ფურცელში მითითებული პირგასამტეხლოსა და მიუღებელი შემოსავლის ნაწილში არასწორად მიუთითეს, რეალურად პირგასამტეხლოს თანხად ჩათვალეს 18 131.67 ევრო, მაშინ როდესაც ეს არის მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანი (2019 წლის 21 მაისის საკრედიტორ ხელშეკრულებიდან N 0004205.001-001 გამომდინარე დავალიანება), ხოლო ამავე ხელშეკრულების მიხედვით ვადაგადაცილებისათვის დარიცხული პირგასამტეხლო 11 131.67 ევროს შეადგენს;
32.2.4. პირველი კასატორი ასევე უთითებს, რომ ის სარჩელით (შემდეგ სააპელაციო საჩივრით) ითხოვდა და ამჟამად საკასაციო საჩივრით მოითხოვს მოვალეებისათვის ბანკის სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავალის დაკისრებას აღსრულების დღემდე და არა ისე, როგორც ეს პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა - 2021 წლის 31 დეკემბრიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების დაწყებამდე, რაც უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით, რომელიც ამჟამად გასაჩივრებულია (იხ. ბანკის საკასაციო საჩივარი- ტ.6. ს.ფ.228-256).
33. მეორე კასატორები (ბანკის შეგებებული სარჩელის მოპასუხე ფიზიკური და იურიდიული პირები) ითხოვენ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმებას და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, ბანკის შეგებებული სარჩელის სრულად უარყოფას.
33.1. მეორე კასატორთა განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არა მხოლოდ არასაკმარისად/არასრულად არის დასაბუთებული, არამედ დავის მომწესრიგებელი უმთავრესი ნორმები სრულიად მცდარად, არასწორად და უკანონოდ არის განმარტებული, რის შედეგადაც სამართლებრივი და ქონებრივი თვალსაზრისით უმძიმეს შედეგებს იღებენ კასატორები - ი.ლ–ძე, შპს "ო.გ–ი", გ.ჩ–ი და შპს „ე–ი“. სასამართლომ ყოველგვარი წინაპირობის გარეშე არასწორად დაადგინა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოები, არ გამოიყენა სამართლის შესაბამისი ნორმები და გამოიტანა იურიდიულად დაუსაბუთებელი განჩინება;
33.2. საყოველთად ცნობილია, რომ პანდემიით გამოწვეული კრიზისის ნეგატიური შედეგების შესამცირებლად საქართველოს მთავრობის მიერ შემოღებულ იქნა საშეღავათო პერიოდის რეგულაციები, რის შედეგადაც ამოქმედდა კომერციული ბანკების მიერ სესხების გადავადების პროგრამები. ეროვნული ბანკის განცხადებით, ბანკები მსესხებელებს სესხის გადავადებას ინდივიდუალურად, საჭიროებაზე დაყრდნობით სთავაზობდნენ. მიუხედავად ამისა, სს "პ.ბ.ს–ოს" მიერ არ მოხდა აღნიშნული საშეღავათო მექანიზმის ამოქმედება შპს "ო.გ–ის" მიმართ, რომელიც მანამდე ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად ასრულებდა ნაკისრ ფულად ვალდებულებას. კრედიტორის შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნები არა მხოლოდ სამართლებრივი თვალსაზრისით არის უსაფუძვლო, არამედ დაუშვებელ, გაუმართლებელ პრეცედენტს წარმოადგენს, როდესაც საბანკო დაწესებულება გლობალური პანდემიის პირობებში კეთილსინდისიერი გადამხდელის წინააღმდეგ ატარებს უკანონო ღონისძიებებს და ცდილობს მისი, ასევე - სოლიდარული თავდებისა და იპოთეკის საგნის მესაკუთრეების უფლებების შელახვას. გარდა ამისა, ბანკის მიერ მოთხოვნილი პირგასამტეხლო, ასევე, მიუღებელი შემოსავალი, იმდენად არაადეკვატური და შეუსაბამოდ მაღალია, რომ ცდება კანონსა და დადგენილ პრაქტიკას. მოთხოვნილი ჯარიმა და პირგასამტელო ცალსახად და ერთმნიშვნელოვნად ეწინააღმდეგება სასამართლო პრაქტიკით დადგენილ ოდენობას, ხოლო წარმოუდგენელი და აბსურდულია პირგასამტეხლოს დარიცხვა პროცენტზეც;
33.3. უკანონო და სამართლებრივად აბსოლუტურად უსაფუძვლოა სასამართლოს განჩინება კასატორთა კუთვნილი ქონების რეალიზაციის თაობაზე. აღნიშნული გამოიწვევს ბანკის უსაფუძვლო გამდიდრებას, კასატორების გაუმართლებელ გაღარიბებასა და საქართველოს კონსტიტუციით, ასევე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით დაცული საკუთრების უფლების შელახვას. სასამართლომ უკანონოდ დაადგინა მეორე კასატორთა კუთვნილ სხვა ქონებაზე გადახდევინების მიქცევა, რომლისთვისაც არ არსებობს არავითარი კანონისმიერი წინაპირობა და სამართლებრივი საფუძველი (იხ.მოვალეთა საკასაციო საჩივარი- ტ.6. ს.ფ. 212-220 და დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი- ს.ფ. 274-294).
34. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 დეკემბრისა და 2023 წლის 17 იანვრის განჩინებებით კასატორთა საკასაციო საჩივრები წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივრები არსებითად განსახილველად დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე, რადგან საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას და საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია.
35. საკასაციო სასამართლოს განცხადებებით მომართეს ა(ა)იპ ს.ს.ა–ამ, სს „თ.ბ–მა“ და სს „ტ–მა“ და ითხოვეს თავიანთი სამართლებრივი მოსაზრებების, როგორც „სასამართლოს მეგობრის“, იურიდიული შეფასების საქმეზე დართვა და საქმის განხილვისა და გადაწყვეტის დროს მხედველობაში მიღება, რადგან მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ საბანკო, არამედ ბიზნეს სექტორისათვის, თუ რა გადაწყვეტილებას მიიღებს საკასაციო სასამართლო. 36. მათი მოსაზრებით, გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობისა და დასკვნების უცვლელად დატოვების შემთხვევაში საფრთხე ემუქრება საბანკო და ბიზნეს სექტორს, აქამდე არსებულ პრაქტიკას, რომელიც, სხვა რეგულაციებთან ერთად, საკასაციო სასამართლოს განმარტებებს ეყრდნობოდა აქამდე. აღნიშნული სამართლებრივი მოსაზრებები, რომლებიც გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულების სამართლებრივ ბუნებაზე, მისი უზრუნველყოფის საშუალებებზე მსჯელობასა და საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკაზე (საქმე N ას-647-647-2018, 21.10.2019წ.) მითითებებს მოიცავს, გადაეცათ დავის მონაწილე მხარეებს (იხ. წარმოდგენილი მოსაზრებები- ტ.6, ს.ფ. 315-321; 418-427; 475-480).
37. წინამდებარე საქმეზე საკასაციო სასამართლოში მხარეთა მონაწილეობით ზეპირი განხილვა შედგა 2023 წლის 20 აპრილს, 25 აპრილს და 15 მაისს, სადაც მხარეებს, შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის საფუძველზე, მიეცათ საკუთარი სამართლებრივი მოსაზრებების წარდგენის შესაძლებლობა საკასაციო საჩივრების ფარგლებში და მათთან დაკავშირებით, კასატორებმა ასევე უპასუხეს სასამართლოს შეკითხვებს.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო, მხარეთა მოსაზრებებისა და არგუმენტების ზეპირი განხილვის ფორმით მოსმენით, საკასაციო საჩივრების არგუმენტების დასაბუთებლობისა და საქმის მასალების შესწავლის გზით მივიდა დასკვნამდე, რომ ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს როგორც პირველი კასატორის (შეგებებულის სარჩელის აღმძვრელი ბანკის), ისე- მეორე კასატორის (ბანკის შეგებებული სარჩელის მოპასუხე მხარის) საკასაციო განაცხადები და სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმებით იმ ნაწილში, რომელიც შპს „მ.ო–ის“ თავდაპირველი სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების შესახებ პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვებას და სს „პ.ბ.ს–ოს“ შეგებებული სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას ეხება, მიღებულ უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
38. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, განმარტავს, რომ ს.ს.ა–ისა და სხვა ბანკების (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 35-ე პუნქტი) მიერ წარმოდგენილი სამართლებრივი მოსაზრებები მიღებულია და ერთვის საკასაციო საქმის მასალებს, როგორც სამართლებრივი მოსაზრება, რომელთა წარდგენა საქმის მონაწილე ნებისმიერ დაინტერესებულ მხარესაც შეეძლო და ეს არ უნდა იქნეს მიიჩნეული საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე ახალი მტკიცებულებების წარდგენად. ანალოგიური პრეცედენტი- სამართლებრივი შეფასების („სასამართლოს მეგობრის“ მოსაზრების) წარდგენა - დაშვებული იქნა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის მიერ განხილულ საქმეზე (N ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017წ; პუნქტი 207).
39. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად განმარტა გენერალური ხელშეკრულების არსი და აქედან გამომდინარე მხარეთა უფლება - მოვალეობები. არ არის გაზიარებული გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ გენერალური ხელშეკრულება შეიცავდა დათქმას მის ფარგლებში მომავალში დასადებ საკრედიტო ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული ვალდებულებების იპოთეკით უზრუნველყოფასთან დაკავშირებით, იგივე ხელშეკრულება ბანკს ავალდებულებდა, რომ ინფორმაცია მიეწოდებინა იპოთეკის საგნის ახალი მესაკუთრისთვის (მოცემული დავის თავდაპირველი მოსარჩელისათვის) მსესხებლის ვალდებულებების შესახებ (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-7 პუნქტი).
40. გენერალური ხელშეკრულებისა (შემდეგში: გხ) და მის საფუძველზე გაფორმებული ხელშეკრულებების შესახებ:
40.1. გენერალური ხელშეკრულების სამართლებრივ ბუნებაზე მსჯელობისას საკასაციო სასამართლო მისსავე განჩინებას მოიხმობს, რომელშიც განმარტებულია: “გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულება, რომელიც საკრედიტო რესურსების ხელშეკრულების ნაირსახეობას წარმოადგენს, ორიენტირებულია სასესხო ფულადი თანხის გამოყოფაზე გრძელვადიან პერსპექტივაში, გსხ-ის შესახებ ხელშეკრულებით ბანკი საკუთარ ოფციონალურ უფლებას (სსკ-ის 867-ე მუხლის თანახმად: „საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით კრედიტის გამცემი აძლევს ან მოვალეა მისცეს მსესხებელს სასყიდლიანი კრედიტი სესხის ფორმით) იყენებს, როდესაც მოვალეს სთავაზობს წინაპირობებს კრედიტის გასაცემად, თუმცა, არა აბსტრაქტულად, არამედ მომავალში ძირითად მსესხებლებზე გასაცემი თანხის ზღვრულ მოცულობას განსაზღვრავს, ამ ტიპის ხელშეკრულების მიზანია „მსესხებელს წინასწარ გაუფორმოს უზრუნველყოფის ხელშეკრულებები იმ ღირებულების ქონებაზე, რომელიც სამომავლოდ უზრუნველყოფს საკრედიტო რესურსების ფარგლებში გამოყოფილი კონკრეტული საბანკო კრედიტების ან კრედიტის ცალკეული ტრანშების ამოღებადობას“ (იხ. საბანკო სამართალი - ზვიად გაბისონია, გამომცემლობა „იურისტების სამყარო“, თბილისი, 2017წ; გვ. 221-222). გსხ-ის შესახებ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, კრედიტორი მოვალის გადახდისუნარიანობის შესაბამისი წინაპირობების შესწავლისას ამავე ხელშეკრულებით განსაზღვრული ზღვრული საკრედიტო ლიმიტის ფარგლებში, უზრუნველყოფს მომავალში საკრედიტო ხელშეკრულებების გაფორმებას ყოველ ცალკეულ კრედიტზე. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საკრედიტო რესურსების (საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულება, გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულება) ხელშეკრულება მხოლოდ იმ შინაარსით შეიძლება შეფასდეს ე.წ. „განზრახულობათა მემორანდუმად“, რომ ბანკის ოფციონალური უფლებიდან გამომდინარე, არ ავალდებულებს კრედიტორს, აუცილებად გასცეს ამ ხელშეკრულებაში მითითებული თანხა, ან მაინცდამაინც მისი ზღვრული მოცულობა, ამასთან, არც იმგვარ ვალდებულებას გულისხმობს, რომ მოვალემ (მსესხებელმა) მისთვის ზღვრული ლიმიტის ფარგლებში გამოყოფილი თანხა სრულად აითვისოს. ზემოთ მითითებულია საკრედიტო რესურსების ხელშეკრულების მიზანზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ მანამ, სანამ ბანკი თავის ოფციონალურ უფლებას გამოიყენებდეს (მოვალეზე კრედიტს გასცემდეს), მას სჭირდება გსხ-ის შესახებ ხელშეკრულების უზრუნველყოფა, რომელიც შესაძლოა მოხდეს როგორც სანივთო, ისე პიროვნული (პირადი) უზრუნველყოფის საშუალებების გამოყენებით (იხ. სსკ-ის 870-ე მუხლი). სწორედ ამიტომ არის სავალდებულო საბანკო რესურსების ხელშეკრულებაში მოვალისათვის გასაცემი კრედიტის მაქსიმალური ოდენობის წინასწარ განსაზღვრა, რადგან საკრედიტო პოლიტიკისა და სტრატეგიის საწინააღმდეგო იქნებოდა, საბანკო რესურსების ხელშეკრულების გაფორმება მომავალში გასაცემი კრედიტის წინასწარ უზრუნველმყოფი საშუალებების გამოყენების გარეშე. უზრუნველყოფის საშუალებების გამოსაყენებლად კი საჭიროა, განისაზღვროს კრედიტორის მიერ გასაცემი კრედიტის მაქსიმალური (ზღვრული) ოდენობა, რაც „კომერციული ბანკების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „თ“ ქვეპუნქტით კრედიტის ცნების განმარტებისათვის განსაზღვრული დაბრუნების, ფასიანობის, უზრუნველყოფისა და ვადიანობის საწყისებზე ფულადი თანხების გაცემასთან დაკავშირებული ნებისმიერი ვალდებულებაა... საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სსკ-ის 286-ე მუხლის მეორე ნაწილზეც, რომელიც მკაფიოდ ადგენს, რომ იპოთეკა შეიძლება ასევე გამოყენებულ იქნეს სამომავლო ან პირობით მოთხოვნასთან დაკავშირებით, თუ იპოთეკის დადგენის მომენტისათვის შესაძლებელია ამ მოთხოვნის განსაზღვრა. ამდენად, უკვე გაცემული თუ მომავალში გასაცემი კრედიტის უზრუნველყოფის მიზნით კანონმდებლობა მთავარ წინაპირობად განსაზღვრადი მოთხოვნის არსებობას ადგენს, როგორც პირადი, ისე სანივთო უზრუნველყოფის შემთხვევაში“ (იხ. სუსგ N ას-647-647-2018, 21.10.2019წ.).
40.2. მოცემულ საქმეზე მხარეთა შორის 2019 წლის 21 მაისს ხელმოწერილი გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე ბანკის ოფციონალური უფლება ცხადად ვლინდება ხელშეკრულების მე-2 მუხლით (ხელშეკრულების საგანი), რომლითაც განსაზღვრულია, რომ „2.1. ამ ხელშეკრულებით განსაზღვრული წესისა და პირობების შესაბამისად, ბანკი იღებს ვალდებულებას, განიხილოს მსესხებლის/მსესხებლების მოთხოვნები საბანკო პროდუქტებით: კრედიტი, საკრედიტო ხაზი, ოვერდრაფტი, დოკუმენტალური ოპერაციები (დოკუმენტალური აკრედიტივი, დოკუმენტალური ინკასო, საბანკო გარანტია და სხვა დოკუმენტალური ოპერაციები) სარგებლობის უფლების მინიჭების თაობაზე. 2.2. მსესხებელი იღებს ვალდებულებას სრულად და ჯეროვნად შეასრულოს წინამდებარე ხელშეკრულებით ან/და მასთან დაკავშირებული სხვა ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებები. 2.2.1. დაკავშირებულ ხელშკრულებებში (შემდგომში: „დაკავშირებული ხელშეკრულებები“) იგულისხმება გენერალური (ძირითადი) ხელშეკრულების საფუძველზე და მის ფარგლებში გაფორმებული (ან გასაფორმებელი) საბანკო პროდუქტის ხელშეკრულებები, ნებისმიერი სხვა გარიგება ან დოკუმენტი, რომელთა გაფორმება გათვალისწინებულია გენერალური ხელშეკრულებით ან ხორციელდება მის საფუძველზე ან/და მისი აღსრულების მიზნით“ და ამავე ხელშეკრულების მე-6 მუხლით (საკრედიტო ვალდებულებების უზრუნველყოფა), რომლის თანახმად: „6.1. წინამდებარე ხელშეკრულებისა და მის საფუძველზე გაფორმებული/გასაფორმებელი ნებისმიერი ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული ვალდებულება უზრუნველყოფილია ბანკსა და მსესხებელს და/ან მესაკუთრეს შორის გაფორმებული შესაბამისი იპოთეკის და/ან გირავნობის ხელშეკრულებებით და/ან თავდებობით და/ან საბანკო გარანტიით. 6.2. წინამდებარე ხელშეკრულებით და მის საფუძველზე გაფორმებული ნებისმიერი ხელშეკრულებებით დადგენილი ვალდებულებების წინასწარი უზრუნველყოფა წარმოადგენს აუცილებელ წინაპირობას ბანკის მიერ კონკრეტული კრედიტების გასაცემად.“...
40.3. დადგენილია, რომ გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე და მის ფარგლებში გაფორმდა შემდეგი ხელშეკრულებები:
40.3.1. ბანკსა და შეგებებული სარჩელის მოპასუხეთაგან: ი.ლ–ძეს შორის, 2019 წლის 21 მაისს, გაფორმდა სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულება და თავდების პასუხისმგებლობის ზღვრული ოდენობა 10 000 000 აშშ დოლარით განისაზღვრა. თავდებობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნებია: ძირითადი ხელშეკრულებიდან და მასთან დაკავშირებული სხვა ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ბანკის სასარგებლოდ არსებული, სამომავლო ან/და პირობითი მოთხოვნები არსებულ ან სამომავლო მსესხებლების მიმართ;
40.3.2. ბანკსა და შეგებებული სარჩელის მოპასუხეთაგან შპს „ო.გ–ს“ (რომელიც მსესხებელს, ძირითად მოვალეს წარმოადგენს ამ დავაში) შორის, 2019 წლის 21 მაისს, გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება და იპოთეკით დაიტვირთა შპს „ო.გ–ის“ კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე თბილისი, ........... ქუჩა N17; ........... ქუჩა N17ა, არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი დაზუსტებული ფართობით 254 კვ.მ. და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები;
40.3.3. ბანკსა და შეგებებული სარჩელის მოპასუხეთაგან: გ.ჩ–ს შორის, 2019 წლის 19 სექტემბერს, გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება და იპოთეკით დაიტვირთა გ.ჩ–ის კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისი, ........... N35, სართული 12, ბინა 64, დაზუსტებული ფართობი 62.69 კვ.მ. (ს.კ ........);
40.3.4. ბანკსა და შეგებებული სარჩელის მოპასუხეთაგან: ი.ლ–ძეს შორის, 2019 წლის 19 სექტემბერს, გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება და იპოთეკით დაიტვირთა ი.ლ–ძის კუთვნილი უძრავი ქონებები, მდებარე: ა) ქ. თბილისი, ........, სართული 4, ბინა 6, დაზუსტებული ფართობი 60.16 კვ.მ. (ს/კ .......) და ბ) ქ. თბილისი, .......ქუჩა N24, სართული 2, ბინა 9, დაზუსტებული ფართობი 66.87 კვ.მ. (ს/კ ........);
40.3.5. ბანკსა და შპს „დ.ს–ის“ შორის, 2019 წლის 22 ნოემბერს, გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება და იპოთეკით დაიტვირთა შპს „დ.ს–ის“ კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისი, ....... ქუჩა N34. დაზუსტებული ფართობი 1430 კვ.მ. (ს.კ ......), რომლის მესაკუთრეც დღეისთვის, 10.10.2020 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, არის შპს „ე–ი“, რომელიც ასევე ბანკის შეგებებული სარჩელის მოპასუხეა;
40.4. დადგენილია, რომ ზემოთ მითითებული ყველა იპოთეკის ხელშეკრულება შეიცავს შეთანხმებას პირობებზე: თუ იპოთეკის საგნის რეალიზაციით მიღებული თანხა არ იქნება საკმარისი მოთხოვნის სრულად დასაკმაყოფილებლად, იპოთეკარი (ბანკი) უფლებამოსილი იქნება, აღსრულება მიაქციოს მსესხებლის ნებისმიერ სხვა ქონებაზე (15.7.2 პუნქტი) და ბანკის მოთხოვნის შემთხვევაში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მიექცევა დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად (20.3 პუნქტი);
40.5. დადგენილია, რომ გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე მსესხებელზე - შპს „ო.გ–ზე“ ორი ტრანში გაიცა: 1) 2019 წლის 21 მაისის საკრედიტო ხელშეკრულებით გაიცა კრედიტი (პირველი ტრანში) 490 000 ევრო, 84 თვის ვადით, წლიური 6% სარგებლის, ხოლო ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში პირგასამტეხლოს სახით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადაუხდელი თანხის 0,5% პირგასამტეხლოს დარიცხვის პირობით. მსესხებელს კრედიტის დაფარვა უნდა მოეხდინა შეთანხმებული გრაფიკის მიხედვით; 2) 2021 წლის 4 მაისის საკრედიტო ხელშეკრულებით გაიცა კრედიტი (მეორე ტრანში) 283 300 აშშ დოლარი, 2021 წლის 20 მაისის ჩათვლით, წლიური 6% სარგებლის, ხოლო ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში პირგასამტეხლოს სახით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადაუხდელი თანხის 0,5% პირგასამტეხლოს დარიცხვის პირობით. ამასთან, დავალიანების სრულ დაფარვამდე პერიოდში დაკისრებულმა ხარჯების ჯამურმა მოცულობამ არ უნდა გადააჭარბოს მიმდინარე ნარჩენი ძირითადი თანხის 1,5-მაგ ოდენობას;
40.6. დადგენილია, რომ მსესხებელმა (ძირითადმა მოვალემ) დაარღვია ვალდებულება და მისი დავალიანება კრედიტორის ბანკის წინაშე, 2021 წლის 29 დეკემბრის მდგომარეობით შეადგენს:
40.6.1. 21.05.2019 წლის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ჯამში 169 072,50 ევროს, აქედან - ძირითადი თანხაა 138 201,58 ევრო, პროცენტი - 8 155,73 ევრო და პირგასამტეხლო - 22 715,19 ევრო;
40.6.2. 04.05.2021 წლის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ჯამში 424 950 აშშ დოლარს, საიდანაც ძირითადი თანხაა - 283 300 აშშ დოლარი, პროცენტი - 5788,73 აშშ დოლარი და პირგასამტეხლო - 135 861,27 აშშ დოლარი;
40.7. დადგენილია, რომ ბანკის მიერ მეორე ტრანშის გაცემამდე (2021 წლის 4 მაისამდე) მსესხებელმა- შპს „ო.გ–მა“, 2020 წლის 30 ნოემბერს, უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გაასხვისა მის საკუთრებად რიცხული უძრავი ქონება, რომელიც კრედიტორი ბანკის სასარგებლოდ იპოთეკით იყო დატვირთული. უძრავი ქონება შეიძინა შპს „მ.ო–იმ“ (განსახილველი დავის თავდაპირველმა მოსარჩელემ), რომელიც შეძენილი ქონების, მდებარე თბილისში, ........... ქ. 17; ........... ქ. 17ა-ში მდებარე დაზუსტებული ფართობით 254 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის და მასზე არსებული შენობა- ნაგებობის (ს/კ ...........) მესაკუთრედ 2020 წლის 2 დეკემბერს დარეგისტრირდა.
41. გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე ბანკის მხრიდან ძირითადი მოვალისათვის კრედიტის მეორე ტრანშის გაცემის თაობაზე იპოთეკის საგნის (რომელიც სანივთო უზრუნველყოფის სახით იქნა გამოყენებული) ახალი მესაკუთრისათვის შეტყობინების ვალდებულებისა და აქედან გამომდინარე კრედიტორის კეთილსინდისიერების სტანდარტის შესახებ:
41.1. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში აღინიშნა, ნასყიდობის საგანზე სს „პ.ბ.ს–ოს“ სასარგებლოდ რეგისტრირებულია იპოთეკა და გამყიდველის განცხადებით იპოთეკა უზრუნველყოფს 145 000 ევროს მოთხოვნას. იპოთეკის საგნად გამოყენებული უძრავი ქონების მესაკუთრემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში გამსესხებელი ბანკის წინააღმდეგ და მოითხოვა ნოტარიუს თ.გ–ძის მიერ 2021 წლის 7 ოქტომბერს გაცემულ N211122958 სააღსრულებო ფურცელში ცვლილების შეტანა იმდაგვარად, რომ N0004205.001-001 ევროს სესხზე პირგასამტეხლოს ნაწილში აღსასრულებელი ვალდებულების მოცულობა განსაზღვრულიყო 10 - ჯერ შემცირებული ოდენობით და 18 131.67 ევროს ნაცვლად - 1813,17 ევროთი, ხოლო N0004205.001-002 სესხზე - 392 971,52 აშშ დოლარის ნაწილში მოსარჩელე სრულად გათავისუფლებულიყო გადახდევინებისაგან. თავდაპირველი სასარჩელო მოთხოვნა სრულად დაკმაყოფილდა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ, რადგან მიჩნეული იქნა, რომ ბანკის მიერ ძირითად მოვალეზე- შპს „ო.გ–ი“ მეორე ტრანშის გაცემამდე, იპოთეკის საგნის ახალი მესაკუთრისათვის - შპს „მ.ო–ისათვის“ მორიგი სესხის გაცემის შეუტყობინებლობით ბანკმა დაარღვია კეთილსინდისიერების პრინციპი. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასების საგანს წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში (სსსკ-ის 407-ე მუხლი) კრედიტორი ბანკის კეთილსინდისიერების შეფასება, რაც იმას გულისხმობს, რომ უნდა დადგინდეს, თუ რამდენად არის განხორციელებული და სამოქალაქო კოდექსის რომელი ნორმის საფუძველზე ის ფაქტობრივი წინაპირობები, რომლებიც თავდაპირველი სარჩელის დაკმაყოფილებას დაედო საფუძვლად და არის თუ არა საამისოდ საკმარისი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) მე-8.3 “სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი” და 115-ე “სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას” მუხლების მოსარჩელის მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებად გამოყენება;
41.2. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ-ები: N ას-973-1208-04; N ას 15-29-1443-2012, 09.12.2013წ.; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე N ას-664-635-2016, 02.03.2017წ. პუნქტი 187; ასევე სუსგ-ები: N ას-591-2022, 16.09.2022წ; N ას-1205-2022, 23.12.2022წ: N ას-271-2022, 27.12.2022წ; N ას-1595-2022, 31.03.2023წ; N ას-760-2022, 11.05.2023წ; N ას-1640-2022, 17.05.2023წ; N ას-266-2023, 20.06.20223წ; N ას-328-2023, 20.06.2023წ; N ას-424-2023 22.06.2023წ.).
41.3. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივ შეფასებას იმის თაობაზე, რომ 2021 წლის 4 მაისის ხელშეკრულების დადებისას ბანკის მხრიდან შპს „მ.ო–ისთვის“, როგორც იპოთეკის საგნის მესაკუთრისთვის (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 40.6 ქვეპუნქტი), შეუტყობინებლობით დაირღვა კეთილსინდისირების პრინციპი, რომ იგივე ხელშეკრულება ბანკს ავალდებულებდა, ინფორმაცია მიეწოდებინა იპოთეკის საგნის მესაკუთრისთვის მსესხებლის ვალდებულებების შესახებ. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, აღნიშნული ვალდებულება მით უფრო საყურადღებო და შესასრულებლად სავალდებულო იყო ბანკისთვის, ვინაიდან მსესხებელი აღარ წარმოადგენდა იპოთეკის საგნის მესაკუთრეს და, ახალი მესაკუთრის ყოფნის პირობებში, გასათვალისწინებელი იყო შპს „მ.ო–ის“ (მოცემული დავის თავდაპირველი მოსარჩელე და ბანკის შეგებებული სარჩელის მოპასუხე მხარე), როგორც უძრავი ქონების მესაკუთრის ინტერესებიც (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-12 პუნქტი).
41.4. საკასაციო სასამართლოს შეკითხვების პასუხად, თავდაპირველმა მოსარჩელემ - შპს „მ.ო–იმ“, როგორც ბანკის ძირითადი მოვალისაგან (მსესხებლისაგან) უძრავი ქონების შემძენმა, საკუთარი მოსაზრება იმის შესახებ, რა შეიცვლებოდა იმ შემთხვევაში, თუ გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე მსესხებლისათვის მეორე კრედიტის გაცემამდე, ბანკი ინფორმაციას (ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულების თეორიულად დაშვებით) მიაწვდიდა ქონების შემძენს, შემდეგნარიად განმარტა: იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებულია არსებული ვალდებულება - 145 000 ევრო და მხარე მზად არის, ეს თანხა გადაიხადოს, ეს ისედაც ვალდებულებაა, რადგან შემძენი დაინტერესებულია, რომ ქონება გათავისუფლებული იქნეს ყოველგვარი ვალდებულებისაგან;
41.4.1. იპოთეკის საგნის „ახალმა“ მესაკუთრემ მიუთითა, რომ გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე, პირველი კრედიტის გაცემის შემდეგ, ევროს ნაწილში ვალდებულება დარღვეულია 2021 წლის თებერვლიდან, თუმცა იმავე წლის 4 მაისამდე (რაც მეორე კრედიტის გაცემის თარიღია), იპოთეკის საგნის შეძენამდე, „ახალ“ მესაკუთრეს არასდროს მიუღია შეტყობინება (მათ შორის არც ზეპირი) ბანკისგან, ქონების შეძენის შემდეგ კი არაერთი წერილი მიიღო მხარემ (სააღსრულებო ბიუროდან, სასამართლოდან). თავდაპირველ მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ მის მიერ შეძენილ ქონებაზე ბანკმა შეგნებულად გაზარდა ვალდებულება, რადგან უკვე გაპრობლემებულ სესხზე გასცა ბანკმა მეორე ტრანში. თავდაპირველმა მოსარჩელემ მიუთითა, რომ გენერალური ხელშეკრულება არ წარმოშობს სესხის ლიმიტის სრულად ათვისების ვალდებულებას;
41.4.2. მხარის მტკიცებით, მასზე 2020 წლის 2 დეკემბერს აღირიცხა ქონება საკუთრების უფლებით, თუმცა, მეორე ტრანშის გაცემის დროს არ მომხდარა ქონების ხელახლა შეფასება, რაც აუცილებლად უნდა განხორციელებულიყო რამდენიმე მიზეზის გამო; ქონების საბაზრო ღირებულება ვერ უზრუნველყოფდა ბანკის მიერ გაცემულ კრედიტებს, ბანკს არ შეუსწავლია, რა მდგომარეობაში იყო ეს ქონება, იქნებ ის დაზიანდა ან სულაც განადგურდა. თავდაპირველმა მოსარჩელემ მიუთითა, რომ ორივე მხარე - ბანკიც და იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების გამყიდველიც - შპს „ო.გ–იც“ (რომელიც კრედიტორის ძირითადი მოვალეა) არაკეთილსინდისიერია, რადგან მეორე ტრანში იმ პირობებში გაიცა, როდესაც პირველი ტრანშის პირობები არ იყო დაცული. მხარეს მიაჩნია, რომ თუკი ის ინფორმირებული იქნებოდა, გადაიხდიდა 145 000 ევროს და უზრუნველყოფდა, რომ ახალი ვალდებულებები არ წარმოიშობილიყო. ამასთან, იპოთეკის ხელშეკრულებას უნდა ჰქონოდა თავსართი, სადაც მითითებული იქნებოდა ლიმიტი, ვადა, საჭიროა თუ არა იპოთეკის საგნის მესაკუთრის წერილობითი თანხმობა და ა.შ., რასაც სებ-ის პრეზიდენტის ბრძანების N 32/4 (2021 წლის 9 მარტი) მე-6 მუხლის მე-8 პუნქტი არეგულირებს. ასეთ თავსართს კი იპოთეკის ხელშეკრულება არ შეიცავს. შესაბამისი ინფორმაციის ქონის პირობებში შპს „მ.ო–ი“ საერთოდ არ შეიძენდა ასეთ ქონებას. მხარემ ასევე მიუთითა სსკ-ის 902- ე მუხლზე და განმარტა, რომ პირველი კრედიტის გაცემის შემდეგ მსესხებელი (შპს „ო.გ–ი“) არღვევდა ვალდებულებას, შესაბამისად, მეორე კრედიტი არ უნდა გაცემულიყო (იხ. საკასაციო სასამართლოს 25.04.2023წ. სხდომის ოქმი 15:30:51-დან; ასევე, თავდაპირველი მოსარჩელის მიერ საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი დამატებითი წერილობითი მოსაზრება - ტ.6, ს.ფ.677-680).
41.5. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა ფაქტობრივ ნაწილში ეფუძნება შპს „ო.გ–სა“ და სს „პ.ბ.ს–ოს“ შორის, 2019 წლის 21 მაისს, გაფორმებული საბანკო კრედიტის გაცემისა და დოკუმენტალური ოპერაციების წარმოების შესახებ გენერალური ხელშეკრულების 8.2.3 პუნქტს, რომლის მიხედვით დადგენილია, რომ „ბანკი მსესხებლის თავდებს ან/და ნებისმიერ პირს, რომლის ქონებითაც უზრუნველყოფილია მსესხებლის ვალდებულების შესრულება მიაწვდის ინფორმაციას ბანკის მიმართ მსესხებლის ვალდებულების შესახებ და/ან ამ პირთა მოთხოვნის შემთხვევაში, გადასცემს ბანკსა და მსესხებელს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების ასლს“, რაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ სამართლებრივად შეფასდა სსკ-ის მე-8.3 და 115-ე მუხლებით გათვალისწინებულ კეთილსინდისიერების პრინციპის საწინააღმდეგოდ, შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინებით მიჩნეული იქნა, რომ გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე ძირითადი მსესხებლისათვის გაცემული მეორე კრედიტს - 392 971,52 აშშ დოლარს არ უზრუნველყოფს ის უძრავი ქონება, რომელიც შპს „მ.ო–იმ“ (თავდაპირველმა მოსარჩელემ) შეიძინა და საკუთრებად დაირეგისტირა, რადგან კრედიტორს არ შეუტყობინებია იპოთეკის საგნის „ახალი“ მესაკუთრისათვის, რომ ძირითადი მოვალეზე მეორე კრედიტი გასცა. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს ამ სამართლებრივ დასკვნას და, უპირველეს ყოვლისა, იმსჯელებს ზემოხსენებული 8.2.3 პუნქტის დანაწესზე, რომელშიც მხარეთა მიერ შეთანხმებული პირობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს არა მხოლოდ ამ კონკრეტული პუნქტის, არამედ ხელშეკრულების სხვა პუნქტებისა და ხელშეკრულებაში მხარეთა უფლება-მოვალეობების ჩამოყალიბების იურიდიული კონსტრუქციისა და ლოგიკური სტრუქტურის საფუძველზე. ამ მიმართებით, ასევე, საყურადღებოა თვითონ ბანკის წარმომადგენელთა განმარტება, რომელთაც აღნიშნეს, რომ 8.3.2 ის ტელეოლოგიაა მნიშვნელოვანი, რადგან ის მხარეთა განცხადებებისა და გარანტიების ნაწილშია, არ არის ძირითადი და არსებითი პირობა. ეს ქვეპუნქტი ჩამონათვალის ნაწილია და მისი შემოწმება 8.2 პუნქტით უნდა დაიწყოს. საგულისხმოა, რომ კრედიტორს, ანუ ბანკს ენიჭება უფლება და არ აქვს განსაზღვრული ვალდებულება. მსესხებლის თავდებს ან ნებისმიერ პირს, ვინც დაინტერესებულია ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მსესხებელი წინასწარ, მრავალჯერადად ანიჭებს უფლებას, რომ გასცეს სესხთან დაკავშირებით ინფორმაცია, რათა ყოველ ჯერზე არ გახდეს საჭირო ძირითადი მოვალისაგან თანხმობის მოპოვება, მრავლჯერადი თანხმობაა აღებული დაინტერესებული პირებისათვის (თავდების ან იპოთეკის საგნის მესაკუთრისათვის). ეს ჩანაწერი ბანკს პროაქტიულად არ ავალდებულებს ინფორმაციის გაცემას, თუმცა რეაქტიულად- მოთხოვნის შემთხვევაში, ბანკი ვალდებულია გასცეს ინფორმაცია. შესაბამისად ინფორმაციის მოთხოვნის შემთხვევაში ამუშავდება კეთილსინდისიერების პრინციპი, რამდენად სწორად, დროულად მიაწოდა ბანკმა ინფორმაცია იმ პირს, რომელიც საკრედიტო ურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულებაზეა პასუხისმგებელი (საკასაციო სასამართლოს 20.04.2023 წლის სხდომის ოქმი 13:26:46:-დან);
41.6. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების ცალკეული დებულებების განმარტება გულისხმობს მხარეთა უფლება-მოვალეობების დაბალანსების მიზნით მათ მიერ გამოვლენილი ნების შინაარსის შემოწმებას. განსახილველ შემთხვევაში გენერალური ხელშეკრულების 8.3.2 პუნქტი მე-8 მუხლის შემადგენელი ნაწილია, რომელიც სახელდებულია, როგორც მხარეების განცხადებები და გარანტიები. საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ 2019 წლის 21 მაისის გენერალური ხელშეკრულების მხარეები არიან, ერთი მხრივ, კრედიტორი ბანკი (მოცემული დავის პირველი კასატორი და შეგებებული სარჩელის წარმდგენი) და, მეორე მხრივ, შპს „ო.გ–ი“ (რომელიც მსესხებელი და მოვალეა, სხვებთან ერთად, მოცემული დავის შეგებებული სარჩელის მოპასუხე). გამსესხებელმა ბანკმა და მსესხებელმა იურიდიულმა პირმა ურთიერთშორის შეათანხმეს გენერალური ხელშეკრულების პირობები, რომელთა შორის მხარეთა განცხადებები და გარანტიები მოიცავს შემდეგ უფლებას: „8.2. მსესხებელი ბანკს ანიჭებს უპირობო უფლებას ამ ხელშეკრულების მოქმედებბის პერიოდში ნებისმიერ დროს, მსესხებლის დამატებითი თანხმობის გარეშე შეუზღუდავად (ნებისმიერი მოცულობითა და რაოდენობით): 8.2.1. კანონმდებლობით დადგენილი წესით, მსესხებლისათვის საბანკო მომსახურების ეფექტური და შეუფერხებელი გაწევის მიზნით და ამ მიზნის განსახორციელებლად საჭირო მოცულობით სსიპ-სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს მონაცემთა ელექტრონული ბაზიდან მიიღოს ბანკისათვის აუცილებელი, მსესხებლის პერსონალური მონაცემები (მონაცემები, ჩანაწერები ან/და საბუთები); 8.2.2. სასამართლოს, არბიტრაჟს ან/და მესამე პირს (კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შემთხვევეში) გადასცეს მსესხებლის შესახებ ნებისმიერი ინფორმაცია (მათ შორის მსესხებლის საბანკო ანგარიშების, შესრულებული ოპერაციების, ანგარიშებზე არსებული ნაშთების, მსესხებლის ვალდებულებების შესახებ მონაცემები) და მსესხებელთან გაფორმებული ნებისმიერი ხელშეკრულება; 8.2.3. ბანკი მსესხებლის თავდებს ან/და ნებისმიერ პირს, რომლის ქონებითაც უზრუნველყოფილია მსესხებლის ვალდებულების შესრულება მიაწვდის ინფორმაციას ბანკის მიმართ მსესხებლის ვალდებულების შესახებ და/ან ამ პირთა მოთხოვნის შემთხვევაში, გადასცემს ბანკსა და მსესხებელს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების ასლს“ (იხ. გენერალური ხელშეკრულება- ტ.1, ს.ფ.26-27);
41.6.1. ცხადია, რომ გამსესხებლისა და მსესხებლის მიერ გენერალური ხელშეკრულებით შეთანხმებული პირობების ის ნაწილი, რომელიც ეხება მხარეთა უფლებებსა და გარანტიებს, მათ შორის ურთიერთობის მოწესრიგებას ემსახურება, რადგან გენერალური ხელშეკრულების გაფორმების პროცესი მოიცავს ბანკის მიერ ოფციონალური უფლების გამოყენებამდე - კრედიტის გაცემამდე - ჩასატარებელ სამუშაოებს, რათა, მსესხებლის გადახდისუნარიანობის შესწავლის მიზნით, მოიძიოს და გამოიკვლიოს ხელშეკრულების უზრუნველყოფის სანივთო ან/და პიროვნული (პირადი) უზრუნველყოფის საშუალებები (იხ. სსკ-ის 870-ე მუხლი); სწორედ გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე გასცა მსესხებელმა იურიდიულმა პირმა (შპს „ო.გ–მა“) ბანკზე (გამსესხებელზე) წინასწარი უპირობო და მრავალჯერადი თანხმობა 8.2.3 პუნქტით გათვალისწინებული წესით ინფორმაციის მიწოდებაზე, რაც არამც და არამც არ შეიძლება მიჩნეული იქნეს ბანკის იმგვარ ვალდებულებად, ამ ხელშეკრულების ფარგლებში და მისგან გამომდინარე ვალდებულდებულებებზე ნებისმიერ გარეშე მესამე პირს მიაწოდოს ინფორმაცია. საქმეში წარმოდგენილი ა(ა)იპ ს.ს.ა–ის მოსაზრებით, 8.2.3 პუნქტის განმარტება იმგვარად, რომ ბანკი ვალდებულია, გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე გასაცემი სესხის თაობაზე იპოთეკის საგნის მესაკუთრეს შეატყობინოს, „სრულიად შეცვლის საბანკო და საფინანსო სექტორში არსებულ პრაქტიკას, გენერალური ხელშკრულების არსს და მის ფარგლებში დადებული იპოთეკის ხელშკრულების დადების საფუძვლებს. ამ გადაწყვეტილების პრაქტიკაში დანერგვა იქნება წინაპირობა და საფუძველი, რომ გენერალური ხელშეკრულების ფარგლებში დადებული იპოთეკის საგნის მესაკუთრეებმა გაასხვისონ თავიანთი უძრავი ქონებები, რათა თავიდან აიცილონ ბანკის წინაშე არსებული ვალდებულება და არაკეთილსინდისიერი ქმედებით ზიანი მიაყენონ ბანკს, შესაბამისად, სრულიად საფინანსო და საბანკო სექტორს“ (იხ. ტ.6, ს.ფ.319);
41.6.2. ანალოგიური მოსაზრებაა გამოთქმული სს „თ. ბ–ის“ მიერ წარმოდგენილ მოსაზრებაში, სადაც მითითებულია, რომ „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-17 მუხლის თანახმად „არავის აქვს უფლება, დაუშვას ვინმე კონფიდენციალურ ინფორმაციასთან, გათქვას და გაავრცელოს ასეთი ინფორმაცია ან პირადი სარგებლობისათვის გამოიყენოს იგი. კონფიდენციალური ინფორმაცია შეიძლება მიეწოდოს მხოლოდ ეროვნულ ბანკს მისი კომპეტენციის ფარგლებში“. კანონის ეს ჩანაწერი პირდაპირ ავალდებულებს ბანკს კონფიდენციალური ინფორმაციის შენახვას, შესაბამისად, წარმოდგენილი მოსაზრების მიხედვით, 8.2.3 პუნქტით ბანკმა მიიღო უფლება, რომ მსესხებლის დამატებითი თანხმობის გარეშე გაეცა ინფორმაცია მსესხებლის დავალიანების შესახებ. „ცალსახაა, რომ ზემოაღნიშნული მუხლის შინაარსი არ გულისხმობს ბანკის რაიმე სახის ვალდებულებას, მით უფრო დაუშვებელია მისი შინაარსი განიმარტოს, როგორც იპოთეკის საგნის მესაკუთრისათვის ბანკის მხრიდან შეტყობინების ვალდებულების არსებობა.... მეტიც, „ფინანსური ორგანიზაციების მიერ მომსახურების გაწევისას მომხმარებელთა უფლებების დაცვის წესი“ პირდაპირ მიუთითებს, რომ „ის ფაქტი, რომ ხელშეკრულება არ შეიცავს ამ წესით გათვალისწინებულ ინფორმაციას და /ან ხელშეკრულების ძალაში შესვლის შემდეგ მომხმარებლისათვის არ ხორციელდება ინფორმაციის ამ წესის მიხედვით მიწოდება, არ შეიძლება გახდეს აღნიშნული ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველი“ (მუხლი 1, პუნქტი 5); სსკ-ის 891-ე, 892-ე 895-ე, 286-ე მუხლების ანალიზი იმ დასკვნის საფუძველს იძლევა, რომ „უკვე გაცემული თუ მომავალში გასაცემი კრედიტის უზრუნველყოფის მიზნით, კანონმდებლობა მთავარ წინაპირობად განსაზღვრადი მოთხოვნის არსებობას ადგენს, როგორც პირადი, ისე სანივთო უზრუნველყოფის შემთხვევაში. ყველასთვის ცნობილია, რომ იპოთეკა არის სანივთო უფლება, რომელიც მიჰყვება უძრავ ქონებას და არა მესაკუთრეს, შესაბამისად, მესაკუთრის ცვლილება გავლენას არ ახდენს და არ უნდა ახდენდეს იპოთეკის უფლებაზე, აღნიშნულ შეთხვევაშიც იპოთეკის საგნის მესაკუთრის ცვლილებამ ზეგავლენა არ უნდა იქონიოს საბანკო სექტორში არსებული იპოთეკის ხელშეკრულებების დადების პრაქტიკაზე“- (იხ. საბანკო სექტორის წარმომადგენელთა მოსაზრებები- ტ.6, ს.ფ.419; 475-480);
41.7. განსახილველი დავის გადაწყვეტისათვის საკასაციო სასამართლო მოიხმობს სსკ-ის 318-ე მუხლს, რომელიც ინფორმაციის გაცემის ვალდებულებას ადგენს და ვალდებულითი სამართლის ზოგად დებულებებს განეკუთვნება: „ვალდებულებიდან შეიძლება გამომდინარეობდეს ამა თუ იმ ინფორმაციის მიღების უფლება. ინფორმაციის გაცემა უზრუნველყოფილი უნდა იყოს მაშინ, როცა მას მნიშვნელობა აქვს ვალდებულების შინაარსის განსაზღვრისათვის და კონტრაჰენტს შეუძლია საკუთარი უფლების შელახვის გარეშე გასცეს ეს ინფორმაცია. ინფორმაციის გაცემის ხარჯები ვალდებულ პირს უნდა აუნაზღაუროს მისმა მიმღებმა“. ეს დანაწესი კეთილსინდისიერების პრინციპის კონკრეტული გამოვლინებაა (იხ. სსკ-ის 8.3 მუხლი) და, მიუხედავად იმისა, რომ ყველა ტიპის სახელშეკრულებო ვალდებულებაზე ვრცელდება და ასეთი ბუნებრივი ვალდებულება წარმოიშობა იმ შემთხვევაშიც კი, როცა მხარეებს ის არ შეუთანხმებიათ, თუკი ეს განპირობებულია ვალდებულების ხასიათით და კეთილსინდისიერი ქცევის სტანდარტით, მაინც არ ნიშნავს იმას, რომ ინფორმაციის გამცემი ყოველთვის არის ვალდებული, გასცეს ინფორმაცია საკუთარი ინიციატივით. კანონის ტექსტში საუბარია „ინფორმაციის მიღების უფლებაზე“ და ამ ინფორმაციის „გაცემის უზრუნველყოფაზე“... კითხვაზე არის თუ არა ინფორმაციის გამცემი ვალდებული, გასცეს ინფორმაცია საკუთარი ინიციატივით, ერთმნიშვნელოვანი პასუხი არ არსებობს და ინფორმაციის გაცემის ვალდებულების ინტენსივობა უნდა უნდა შეფასდეს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, ვალდებულების ხასიათიდან გამომდინარე (იხ. გიორგი ვაშაკიძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ჭანტურია (რედ.), 2019, მუხლი 218, ველი 1,5); საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების, მისი ამა თუ იმ პირობის განმარტებამ, ეს ხელშეკრულება (მისი პირობა) „სრულად ან ნაწილობრივ უაზროდ, წინააღმდეგობრივად ან მისივე მიზნის საწინააღმდეგოდ არ უნდა აქციოს“ (იხ. ოლაფ მუთჰორსტი- სამართალმცოდნეობის საფუძვლები; თბილისი, 2019; გვ. 136, ველი 34).
41.7.1. განსახილველ შემთხვევაში, გარდა იმისა, რომ გენერალური ხელშეკრულების მხარე არ არის ბანკის ძირითადი მოვალისაგან უძრავი ქონების შემძენი საწარმო (თავდაპირველი მოსარჩელე), საკასაციო სასამართლო ასევე მოიხმობს მხარეთა (კრედიტორ ბანკსა და მისი ძირითადი მოვალეს- შპს „ო.გ–ს“) შორის შეთანხმებული ამავე ხელშეკრულების 8.2.7 პირობას, რომლის მიხედვით „მსესხებელი ბანკს ანიჭებს უპირობო უფლებას, მსესხებლის დამატებითი წინასწარი ან შემდგომი თანხმობის ან აქცეპტის გარეშე: მსესხებლის შესახებ ინფორმაცია მიაწოდოს მესამე პირებს: ა) მსესხებლის მიერ ხელშეკრულების ან/და მასთან დაკავშირებული სხვა ხელშეკრულებების პირობების შეუსრულებლობით ან არაჯეროვანი შესრულების შედეგად ბანკის უფლებების განხორციელების მიზნით, ან/და მსესხებლის მიერ ხელშეკრულების ან/და მასთან დაკავშირებული ხელშეკრულებების პირობაზე შესრულებაზე მონიტორინგის მიზნით ან ბ) რომლებიც დაინტერესებულნი არიან ხელშეკრულებიდან ან/და მასთან დაკავშირებული სხვა ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ბანკის მოთხოვნების შეძენით/სინდიცირებით (იხ. გენერალური ხელშეკრულება- ტ.1, ს.ფ. 27). კრედიტორსა და ძირითად მოვალეს შორის გაფორმებული გენერალური ხელშეკრულების მე-8 მუხლით შეთანხმებული პირობების ერთობლივად გაანალიზების შედეგად, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ხელშეკრულების კონტრაჰენტთა შორის შორის შეთანხმებულია, რომ მსესხებლისათვის საბანკო მომსახურების ეფექტური და შეუფერხებელი გაწევის მიზნით და ამ მიზნის განსახორციელებლად აქვს მსესხებლისაგან კრედიტორს მინიჭებული წინასწარ, უპირობოდ და მრავალჯერადად ინფორმაციის მიწოდების, გადაცემის შესახებ უფლება, რაც გულისხმობს დაინტერესებული პირის მოთხოვნის საფუძველზე, სწორი და დადგენილი წესით დამოწმებული ინფორმაციის გაცემას და არა ბანკის ინიციატივით შეტყობინების ვალდებულებას;
41.7.2. სსკ-ის 289-ე მუხლის დანაწესით “1. იპოთეკა იურიდიულ ძალას იძენს საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან. რეგისტრაცია ხდება ერთ-ერთი მხარის მიერ გარიგების წარდგენის საფუძველზე, რომელიც დადებულია ამ კოდექსის 3111 მუხლით დადგენილი წესით. გარიგებაში უნდა აღინიშნოს უძრავი ნივთის მესაკუთრე, იპოთეკარი, სავარაუდო მოვალე მესამე პირი. მხარეთა შეთანხმებით გარიგებაში შესაძლებელია აღინიშნოს აგრეთვე უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ოდენობა, სარგებელი, შესრულების ვადა და სხვა პირობები”. დასახელებული ნორმა იმპერატიულად განსაზღვრავს იპოთეკის ხელშეკრულების სავალდებულო კომპონენტებს: ა) უძრავი ნივთის მესაკუთრე; ბ) იპოთეკარი; გ) სავარაუდო მოვალე მესამე პირი და არასავალდებულო (ფაკულტატურ) მონაცემებს: ა) უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ოდენობა; ბ) სარგებელი; გ) შესრულების ვადა და დ) სხვა პირობები. კანონის მიხედვით იპოთეკის ხელშეკრულებაში სავალდებულოა იპოთეკარის მითითება, რომელიც ამ შემთხვევაში შეგებებული სარჩელის წარმდგენი ბანკია. საქმეში წარმოდგენილი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე თავდაპირველი მოსარჩელის საკუთრებად შეძენილ ქონებაზე, მდებარე თბილისში, ........... ქ. 17/ ........... ქ. 17ა-ში მდებარე დაზუსტებული ფართობით 254 კვ.მ მიწის ნაკვეთის და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობა (ს/კ ...........), იპოთეკის გრაფაში აღრიცხულია იპოთეკარი ბანკის მოთხოვნის უფლებები, ისევე, როგორც კრედიტორი ბანკის ძირითადი მოვალისაგან - შპს „ო.გ–ისაგან“ უძრავი ქონების შეძენამდე ბანკის იპოთეკური მოთხოვნის უფლება ძირითადი მოვალის (იპოთეკის საგნის წინა მესაკუთრის- შპს „ო.გ–ის“) უძრავი ქონების ამონაწერშიც აღნუსხულია მითითებული იპოთეკარის მოთხოვნის უფლების საფუძვლებიც (იხ. ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან- ტ.1, ს.ფ.62-68). საჯარო რეესტრის დანიშნულებიდან გამომდინარე, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების შეძენამდე, თავდაპირველ მოსარჩელეს, რომელიც იურიდიული პირია, მოეთხოვება წინდახედულების ისეთი მინიმალური სტანდარტის დაცვა, რომელიც ქონების შეძენამდე, მასზე არსებული უფლებებისა და/ან მოთხოვნების შესახებ ინფორმაციის მოძიებას უკავშირდება იმ წყაროდან, რომლის “მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე. ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა” (სსკ-ის 312.1-ე მუხლი). თავის მხრივ, საწარმოს მიერ უძრავი ქონების შეძენა „მეწარმეთა კანონის“ საფუძველზე და საწარმოს წესდებით განისაზღვრება და საწარმოს მმართველობითი ორგანოების მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესს უკავშირდება, რომელიც, როგორც წესი, ბიზნეს-გადაწყვეტილებისა და საწარმოსათვის მნიშვნელობის მქონე პერსპექტივით ფასდება (იხ. სუსგ N-1257-2022, 26.06.2023წ.);
41.7.3. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ იურიდიული პირის მიერ უძრავი ქონების შეძენამდე პროცესში, ობიექტურად შესაძლებელია უძრავი ქონების წინა მესაკუთრის ვალდებულებების შესახებ ინფორმაციის მოძიება მარტივი გზით: ა) თავად ქონების გამყიდველისაგან - შპს „ო.გ–გან“ იპოთეკარ ბანკთან გაფორმებული ხელშეკრულებების გამოთხოვისა და შესწავლის გზით; ბ) გამოთხოვილი ხელშეკრულებების საფუძველზე, გენერალური ხელშეკრულების 8.2.3 პუნქტის გამოყენებით ინფორმაციის მოთხოვნით ბანკისათვის, რა შემთხვევაშიც ბანკს წარმოეშობოდა ვალდებულება, ინფორმაცია გაეცა გენერალურ ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე;
41.7.4. გენერალური ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკის საგნად გამოყენებულ ქონებაზე შპს „ო.გ–სა“ (ბანკის შეგებებული სარჩელის მოპასუხე) და შპს „მ.ო–ის“ (თავდაპირველი მოსარჩელე ბანკის წინააღმდეგ) შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო, შესაბამისად, სსკ-ის 487-ე მუხლის თანახმად, გამყიდველს მყიდველისათვის ნივთობრივად და უფლებრივი ნაკლისაგან თავისუფალი ნივთი უნდა გადაეცა. 489-ე მუხლით „1) ნივთი უფლებრივად უნაკლოა, თუ მესამე პირს არ შეუძლია განუცხადოს მყიდველს პრეტენზია თავისი უფლებების გამო. 2) უფლებრივ ნაკლს უთანაბრდება, თუ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია არარსებული უფლება“. იმ პირობებში, როდესაც შეძენილი ნივთის უფლებრივი ნაკლის შესახებ ინფორმაციის მოძიება ხელმისაწვდომი იყო ნებისმიერი მესამე პირისათვის, ქონების შემძენ იურიდიულ პირთან მიმართებით, ბანკის (შეგებებეული მოსარჩელის) მხრიდან არასახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში, არ არსებობს კანონისმიერი მოთხოვნიდან (სსკ-ის 318-ე მუხლი) გამომდინარე ვალდებულება ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულების თაობაზე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ არის განხორციელებული სსკ-ის 115-ე მუხლის წინაპირობა, ანუ ბანკის ქმედება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას - ამ შემთხვევაში ბანკის სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთული ქონების შემძენს (თავდაპირველ მოსარჩელეს). შესაბამისად, როდესაც სამოქალაქო უფლების ბოროტად გამოყენებად უნდა დაკვალიფიცირდეს ესა თუ ის შემთხვევა, მნიშვნელოვანია იმის დადგენა, რომ უფლების გამომყენებელი სხვისთვის ზიანის მიყენების მიზნით მოქმედებდა, რაც როგორც მოქმედებას, ისე უმოქმედობას გულისხმობს. “უფლების ბოროტად გამოყენება შესაძლოა მოხდეს, როგორც მოქმედებით, ასევე უმოქმედობით. შესაბამისად, უფლების ბოროტად გამოყენებად უნდა ჩაითვალოს მათ შორის შემთხვევა, როდესაც პირი უფლებას არ იყენებს მხოლოდ იმ მიზნით, რომ სხვას ზიანი მიადგეს“ (იხ. სოფიო ჩაჩავა, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ჭანტურია (რედ.), 2017, მუხლი 115, ველი 10); საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ ვლინდება გენერალური ხელშეკრულების 8.2.3 პუნქტით დათქმული პირობის მიხედვით, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების შემძენისათვის ბანკის მხრიდან შეტყობინების ვალდებულება, ასევე არ იკვეთება ბანკის ვალდებულება, უზრუნველყოს ინფორმაციის საკუთარი ინიციატივით გაცემა. სსკ-ის 318-ე მუხლის პირველი წინადადების მიხედვით „ვალდებულებიდან შეიძლება გამომდინარეობდეს ამა თუ იმ ინფორმაციის მიღების უფლება“ . შპს „მ.ო–ის“ (თავდაპირველი მოსარჩელის) მიერ შპს „ო.გ–ისაგან“ (ბანკის ძირითადი მოვალისაგან) ნასყიდობის ხელშეკრულების ფარგლებში, როდესაც საჯარო რეესტრის ამონაწერით დგინდება მესამე პირის სასარგებლოდ რეგისტრირებული იპოთეკა, რომელიც, თავის მხრივ, აქცესორულია და ახალ შემძენზე გადადის, ამ უკანასკნელს ობიექტურად შეეძლო შესაძენი ქონების სანივთო და უფლებრივი ნაკლის შესახებ ინფორმაცია მოეძიებინა საჯარო რეესტრში და, როგორც იურიდიულ პირს, სუბიექტურად შეეფასებინა ის შესაძლო რისკი, რაც ამა თუ იმ ვალდებულებით/მოთხოვნით დატვირთული ქონების შეძენას უკავშირდებოდა, ისევე, როგორც ობიექტურად შეეძლო გამყიდველისაგან მოეთხოვა ბანკთან გაფორმებული ხელშეკრულებების გადაცემა. ამდენად ამ კონსტრუქციაში ბანკის როლი და მონაწილეობა საერთოდ არ ვლინდება, არათუ მისი მხრიდან რომელიმე უფლების ბოროტად გამოყენება სხვისთვის ზიანის მიყენების მიზნით.
41.7.5. რაც შეეხება სსკ-ის 346-ე მუხლის დანაწესს, რომელიც ნდობისა და კეთილსინდისიერების პრინციპების საწინააღმდეგო პირობათა ბათილობას ადგენს „ბათილია ხელშეკრულებათა სტანდარტული პირობა, მიუხედავად ხელშეკრულებაში მისი ჩართვისა, თუ იგი ნდობისა და კეთილსინდისიერების პრინციპების საწინააღმდეგოდ საზიანოა ხელშეკრულების მეორე მხარისათვის. ამასთან, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ის გარემოებები, რომელთა არსებობისას იქნა ეს პირობები ხელშეკრულებაში შეტანილი, მხარეთა ორმხრივი ინტერესები და სხვა”, ეს მოწესრიგება სისტემურად სახელშეკრულებო სამართლის მესამე თავს-ხელშეკრულების სტანდარტულ პირობებს განეკუთვნება, ამ შემთხვევაშიც სწორედ ისაა საყურადღებო, რომ გენერალური ხელშეკრულება კრედიტორსა და ძირითად მოვალეს (მსესხებელს) შორის დაიდო, ხოლო მე-8 მუხლი მისი ყველა ქვეპუნქტის მიხედვით (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 41.6 ქვეპუნქტი) სტანდარტულ პირობას განეკუთვნება და მოცემულ შემთხვევაში ნდობისა და კეთილსინდისიერების პრინციპების საწინააღმდეგოდ კონკრეტული შეთანხმების საზიანოობა არა იპოთეკის საგნის „ახალი“ მესაკუთრის (ამ შემთხვევაში შპს „მ.ო–ის“), არამედ, ხელშეკრულების მეორე მხარის, ანუ ბანკის ძირითადი მსესხებლის - შპს „ო.გ–ის“ სამტკიცებელია. ეს უკანასკნელი კი მოცემულ დავაში ბანკის, როგორც კრედიტორის, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე და მოვალეა და ამ მიმართებით მას რაიმე სახის შედავება არ განუხორციელებია, მეტიც, მას მიაჩნია, რომ უძრავი ქონების შემძენმა სრულად უნდა აგოს პასუხი იპოთეკით უზრუნველყოფილი გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე გაცემული ორივე საკრედიტო ხელშეკრულებისათვის (იხ. საკასაციო სასამართლოს 15.05.2023 წლის სხდომის ოქმი 18:17:21-დან).
41.8. იმისათვის, რომ თვალსაჩინოდ იქნეს წარმოჩენილი თავდაპირველი მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნის შესაძლო წარმატებულობა, იმ თეორიული დაშვებით, რომ ბანკს ჰქონოდა იპოთეკის საგნის „ახალი“ მესაკუთრის შეტყობინების ვალდებულება, სასამართლომ, მხარეთა განმარტების საფუძველზე და კანონის მიხედვით პრაქტიკულად უნდა წარმოაჩინოს როგორ განვითარდებოდა მოვლენები და რა სამართლებრივი შედეგი დადგებოდა შემდეგი სამი შესაძლო ვარიანტის მიხედვით: ა) თავდაპირველი მოსარჩელე საწარმო 2020 წლის 2 დეკემბერს გახდა იმ უძრავი ქონების მესაკუთრე, რომლითაც უზრუნველყოფილია ბანკის წინაშე ძირითადი მსესხებლის (შპს „ო.გ–ის“) საკრედიტო ვალდებულებები, იპოთეკის საგნის მესაკუთრემ მიმართა ბანკს და მიიღო ინფორმაცია მოვალის ვალდებულების შესახებ; ბ) ბანკმა ძირითადი მოვალისათვის მეორე კრედიტის გაცემამდე შეატყობინა უძრავი ქონების შემძენს მოვალის ვალდებულების შესახებ; გ) ბანკმა ძირითადი მოვალისათვის მეორე კრედიტის გაცემის შემდეგ შეატყობინა იპოთეკის საგნის „ახალ“ მესაკუთრეს მოვალის ვალდებულების შესახებ (იხ. მსჯელობა ამის შესახებ საკასაციო სასამართლოს 25. 04.2023 წლის სხდომის ოქმში 16:46:30-დან). დასახელებული შესაძლებლობების მიხედვით, სავსებით ცხადია, არ არსებობს სამართლებივი ბერკეტი, რომელიც ბანკს შეუზღუდავდა გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე სესხების რამდენიმე ეტაპად გაცემას. გენერალური ხელშეკრულებისა და მისი უზრუნველყოფის საშულებებზე უკვე მითითებული დოქტრინალური განმარტებისა და სასამართლო პრაქტიკის გარდა, ზემოხსენებული თეორიული დაშვების ა) და გ) ვარიანტების მიხედვით არ არსებობს საკანონმდებლო დანაწესი, რომელიც ბანკის მიერ კრედიტის გაცემის უფლებას დააბრკოლებს, ხოლო ბ) ვარიანტის განხილვის შემთხვევაში, მათ შორის თავდაპირველი მოსარჩელის არგუმენტის მოხმობით, მას რომ სცოდნოდა მოვალის ვალდებულების შესახებ, საერთოდ არ შეიძენდა ქონებას (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 41.4.2 ქვეპუნქტი), მაინც არ ვლინდება ბანკის არაკეთილსინდისიერი ქმედება. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, თავდაპირველი მოსარჩელის ეს მტკიცება იურიდიულად არაკვალიფიციურია, რადგან იპოთეკის სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე, ასევე, იმის გათვალისწინებით, რომ უძრავი ქონების, რომელიც იპოთეკის საგანია, შემძენი იურიდიული პირია, მოქმედებს გონივრული წინდახედულების მინიმალური სტანდარტი, რომელიც საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული უძრავი ქონებისა და მასთან დაკავშირებული სამართლებრივი შეზღუდვის თაობაზე ინფორმაციის ხელმისაწვდომობას ეხება (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 41.7.4 ქვეპუნქტი). შესაბამისად, უძრავი ქონების შეძენით დაინტერესებული იურიდიული პირისათვის ობიექტურად და სუბიექტურად შესაძლებელი იყო ასეთი ინფორმაციის მოძიება და ამის შემდეგ, დამატებითი საკითხების გარკვევის მიზნით, ქონების გამსხვისებლისაგან სხვა შესატყვისი დოკუმენტაციის მოპოვებაც, რადგან სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა კეთილსინდისიერება თითოეულ მონაწილეს თანაბრად ეხება. აქედან გამომდინარე ასევე უსაფუძვლოა თავდაპირველი მოსარჩელის მტკიცება სებ-ის რეგულაციაზე დაყრდნობით (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 41.4.2 ქვეპუნქტი), რადგან სსკ-ის 286.2- ე მუხლით იპოთეკა შეიძლება ასევე გამოყენებულ იქნეს სამომავლო ან პირობით მოთხოვნასთან დაკავშირებით, თუ იპოთეკის დადგენის მომენტისათვის შესაძლებელია ამ მოთხოვნის განსაზღვრა.
41.8.1. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ არ იმსჯელებს თავდაპირველი მოსარჩელის იმ არგუმენტზე, რომელიც გარდა ბანკის არაკეთილსინდისიერებისა, მისი ძირითადი მოვალის არაკეთილსინდისიერებსაც ეხება, რადგანაც ამ ფაქტობრივ გარემოებაზე სარჩელში მითითებული არ ყოფილა და ამაზე პირველად საკასაციო სამართალწარმოების ეტპაზე მიუთითა მხარემ. სადავო არ არის, რომ შპს „მ.ო–ის“ სარჩელი მხოლოდ ერთი მოპასუხის- ბანკის წინააღმდეგ არის მიმართული და პროცესუალურად დაუსაბუთებელია საქმის განხილვის საბოლოო ინსტანციის სასამართლოში ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითება, რომელიც სააპელაციო სასამართლოს კვლევის საგანი არ ყოფილა;
41.8.2. თავდაპირველი მოსარჩელის არც ის არგუმენტია გაზიარებული, რომელიც კრედიტის ოდენობის ხელოვნურად გაზრდას უკავშირდება და უკვე გაპრობლემებურ სესხზე მეორე ტრანშის გაცემას (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 41.4.1 ქვეპუნქტი). თავდაპირველი მოსარჩელის წინააღმდეგ პირველი არგუმენტი ისაა, რომ საკრედიტო ხელშეკრულების მხარეები არიან ბანკი და მისი ძირითადი მოვალე (შპს „ო.გ–ი“), ხოლო ე.წ. მეორე კრედიტის მიზნობრიობად არსებული სესხის რეფინანსირება განისაზღვრა (იხ. 2021 წლის 4 მაისის საკრედიტო ხელშეკრულების 4.11 პუნქტი- ტ.1, ს.ფ.57), რაც საკრედიტო ურთიერთობის ფარგლებშია; მეორე არგუმენტი ისაა, რომ სსკ-ის 873-ე მუხლი: “კრედიტის გამცემს შეუძლია შეწყვიტოს საკრედიტო ურთიერთობა, თუ გათვალისწინებულია კრედიტის დაბრუნება ნაწილ-ნაწილ და კრედიტის ამღებმა გადააცილა ზედიზედ, სულ ცოტა, ორ ვადას. შეწყვეტა ძალაში შედის მაშინ, თუ ორკვირიანი დამატებითი ვადის მიცემის შემდეგაც არ მოხდება გადახდა” ეხება საბანკო-საკრედიტო ურთიერთობის შეწყვეტას კრედიტის არა მიმღების, არამედ გამცემის მიერ. ეს შესაძლებელია კანონიერი საფუძვლის არსებობისას. ასეთად კი მიჩნეულია კრედიტის ამღების მხრივ კრედიტის ნაწილის, სულ ცოტა, ორი ვადით გადახდის გადაცილება მაშინ, როცა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულია კრედიტის ნაწილ-ნაწილ დაბრუნება განსაზღვრულ ვადაში. კრედიტის გამცემს უფლება აქვს, მოითხოვოს საკრედიტო ხელშეკრულების შეწყვეტა, თუკი კრედიტის ამღები ზედიზედ ორჯერ არ შეასრულებს კრედიტის ნაწილ-ნაწილ დაბრუნების ვალდებულებას. ხელშეკრულების დადების უფლება, ისევე, როგორც შეწყვეტის უფლება, თავისუფალი კონტრაჰირების ერთ-ერთი გამოვლინებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ კრედიტორი თავად წყვეტს, მიუხედავად კონტრაჰენტის მიერ ვალდებულებების დარღვევისა, დარჩეს სახელშეკრულებო ურთიერთობაში თუ შეწყვიტოს იგი. ხელშეკრულების შეწყვეტის უფლება წარმოადგენს კრედიტის გამცემის უფლებას და არა მის ვალდებულებას. ხელშეკრულება შესრულების ზედიზედ ორჯერ ვადის გადაცილებით ავტომატურად არ წყდება. მხარეებმა უნდა გამოხატონ ნება ხელშეკრულების შეწყვეტაზე. კრედიტის გამცემს შეუძლია, მოითხოვოს ხელშეკრულების შეწყვეტა ან გააგრძელოს სახელშეკრულებო ურთიერთობა (შეად. სუსგ-ას: N ას-910-972-2014, 4.03.2015წ.). ამდენად, მეორე კრედიტის გაცემიდან გამომდინარე პრეტენზიები შესაძლებელია კრედიტორის მოვალეს წამოეყენებინა ამ შემთხვევაში და არა იპოთეკის საგნის „ახალ“ მესაკუთრეს (თავდაპირველ მოსარჩელეს), რომელმაც საკმარისად მიიჩნია უძრავი ქონების გამყიდველის მიერ მიწოდებული ინფორმაცია, რომ მის მიერ შეძენილი უძრავი ქონება მხოლოდ 145 000 ევროს ფარგლებში უზრუნველყოფდა კრედიტს. ასეთ ვითარებაში, იპოთეკის აქცესორული ბუნებიდან გამომდინარე, ყველა შესაძლო რისკი-მოსალოდნელი სამართლებრივი შედეგების (არსებული ვალდებულებების) სახით იპოთეკის საგნის „ახალ“ მესაკუთრეზე გადავიდა. ასევე, საქმის მასალებში არ არის წარმოდგენილი საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ გამოცემული აქტი, რომლითაც დადგენილია ბანკის მიერ მეორე კრედიტის კანონდარღვევით გაცემა;
41.8.3. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს თავდაპირველი მოსარჩელის არგუმენტს სსკ-ის 902-ე მუხლზე „1. თუ ძირითადმა მოვალემ გადააცილა გადახდის ვადას, კრედიტორმა უნდა აცნობოს ამის შესახებ თავდებს. თავდების მოთხოვნით კრედიტორმა ნებისმიერ დროს უნდა მიაწოდოს მას ცნობები ძირითადი ვალის მდგომარეობის შესახებ. 2. თუ კრედიტორი არ შეასრულებს ერთ-ერთ ამ მოქმედებას, მაშინ იგი კარგავს თავის მოთხოვნებს თავდების წინააღმდეგ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც გამოიწვევდა შეუსრულებლობა ზიანს” დაყრდნობით (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 41.4.2 ქვეპუნქტი) და განმარტავს, გარდა იმისა, რომ დასახელებული ნორმა თავდებობის მარეგულირებელია, ხოლო საკასაციო პრეტენზიის ავტორი ამ შემთხვევაში იპოთეკის საგნის მესაკუთრეა, საგულისხმოა, რომ ნორმის წინაპირობა მოითხოვს იმის დამტკიცებას, რომ ძირითადმა მოვლემ გადააცილა გადახდის ვადას და კრედიტორს არ უცნობებია ამის შესახებ თავდებისათვის, ან ამ უკანასკნელმა მიმართა კრედიტორს მოთხოვნით ძირითადი ვალის მდგომარეობის შესახებ და არ მიიღო ინფორმაცია. ამ მოქმედებების შეუსრულებლობა კრედიტორისათვის საზიანო შედეგებს იწვევს სსკ-ის 902.2-ე მუხლით. აქედან გამომდინარე, იპოთეკის საგნის მესაკუთრის ეს პრეტენზია დასახელებული საკანონმდებლო მოწესრიგების მიხედვით უსაფუძვლოა და წინააღმდეგობრივი, რადგან თავდაპირველი მოსარჩელის პრეტენზია კრედიტორისადმი (ბანკისადმი) იმას ეხება, რომ იპოთეკის საგნის შეძენამდე, „ახალ“ მესაკუთრეს არასდროს მიუღია შეტყობინება (მათ შორის არც ზეპირი) ბანკისგან, ქონების შეძენის შემდეგ კი არაერთი წერილი მიიღო მხარემ (სააღსრულებო ბიუროდან, სასამართლოდან) - იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 41.4.1 ქვეპუნქტი.
41.8.4. საკასაციო სასამართლო თავდაპირველი მოსარჩელის იმ მოსაზრებასაც დაუსაბუთებლად მიიჩნევს, რომ კრედიტორი ვალდებული იყო მეორე სესხის გაცემამდე ხელახლა შეეფასებინა იპოთეკის საგანი და შეემოწმებინა მისი მდგომარეობა, დაზიანებული ან სულაც განადგურებული ხომ არ იყო ის. თავდაპირველი მოსარჩელის ამ მტკიცებას საფუძველს აცლის ის მსჯელობა და დასკვნები, რაც წინამდებარე გადაწყვეტილებაშია ასახული გენერალური ხელშეკრულებისა და მასთან დაკავშირებული ხელშეკრულებების შესახებ, რაც დოქტრინაში გამოთქმულ მოსაზრებებთან და საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკასთან თანხვედრაშია, ასევე, ის ფაქტობრივი მოცემულობა, რომ, გარდა თავდაპირველი მოსარჩელის მიერ შეძენილი ქონებისა, კრედიტორ ბანკსა და მის ძირითად მოვალეს (მსესხებელს) შორის გაფორმებული გენერალური ხელშეკრულება უზრუნველყოფილია სანივთო და პიროვნული უზრუნველყოფის არაერთი სხვა საშუალებით (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 40.3.1-40.3.5 ქვეპუნქტებით), ასევე ეს მოსაზრება სამართლებრივად დაუსაბუთებელია, რადგან სსკ-ის 294.1-ე მუხლით დადგენილია იპოთეკით დატვირთული ნივთის მოვლის ვალდებულება „მესაკუთრე ვალდებულია, ისე განახორციელოს ნივთის მოვლა-პატრონობა, რომ იპოთეკის მიზანს არ შეექმნას საფრთხე. საფრთხის შემთხვევაში კრედიტორს შეუძლია, მესაკუთრეს განუსაზღვროს შესაბამისი ვადა ამ საფრთხის თავიდან ასაცილებლად. თუ იპოთეკით დატვირთულ ნივთს ფლობს კრედიტორი, ნივთის მოვლა-პატრონობის მოვალეობა მასვე ეკისრება“. შესაბამისად, გენერალური ხელშეკრულებისა და მასთან დაკავშირებული ხელშეკრულებების უზრუნველყოფის საკმარისობა შესაძლებელია კრედიტორის რისკი იყოს, ხოლო რაც შეეხება განსახილველი დავის თავდაპირველ მოსარჩელეს, მას, როგორც იპოთეკის საგნის ამჟამინდელ მესაკუთრეს, უძრავი ქონების მოვლა-პატრონობის ვალდებულება ეკისრება.
41.9. საკასაციო სასამართლომ თავდაპირველი მოსარჩელის მოთხოვნის ფარგლებში და ბანკის ქმედების კეთილსინდისიერების თვალსაზრისით, ასევე იმსჯელა გენერალური ხელშეკრულების მე-17 მუხლის დანაწესზე- იპოთეკის საგნის შეძენა მესამე პირის მიერ, რომლის თაობაზე სასამართლოს შეკითხვების პასუხად თავიანთი მოსაზრებები გამოთქვეს დავის მონაწილე მხარეებმა (იხ. საკასაციო სასამართლოს 20.04.2023წ. სხდომის ოქმი 14:07:37-დან). დასახელებული სახელშეკრულებო პირობა შემდეგი შინაარსისაა: „17.1 მესაკუთრე უფლებამოსილია იპოთეკის საგანი საკუთრებაში გადასცეს (მიჰყიდოს, აჩუქოს, გაუცვალოს) მესამე პირს ბანკთან წინასწარი შეთანხმების საფუძველზე, იპოთეკის საგნის გასხვისების განზრახვის და მომავალი მესაკუთრის შესახე მესაკუთრემ ბანკს წერილობით წინასწარ უნდა აცნობოს არანაკლებ 10 (ათი) სამუშაო დღით ადრე. 17.2. თუ ბანკისათვის მიუღებელია იპოთეკის საგნის ახალი მესაკუთრის პიროვნება (იგი ვერ აკმაყოფილებს ბანკის KYC პოლიტიკის მოთხოვნებს) ან იპოთეკის საგნის გასხვისებით შესაძლებელია გაუარესდეს მისი მდგომარეობა ან/და საფრთხე შეექმნას იპოთეკის საგნის რეალიზაციას ამ ხელშეკრულებაში მითითებული ნებისმიერი ფორმით, მაშინ ბანკი აცნობებს აღნიშნულის შესახებ მესაკუთრეს და მოსთხოვს მას, თავი შეიკავოს იპოთეკის საგნის გასხვისებისაგან; 17.3. თუ მესაკუთრე არ შეასრულებს 17.2 მუხლში მითითებლ ბანკის მოთხოვნას ან წინასწარ არ შეატყობინებს ბანკს იპოთეკის საგნის გასხვისების შესახებ, მაშინ იპოთეკარი უფლებამოსილია მიაქციოს გადახდევინება იპოთეკის სგანაზე ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული წესით; 17.4. იპოთეკის საგნის მესამე პირისათვის გადაცემის შემთხვევაში მესამე პირი იძენს იპოთეკით დატვირთულ იპოთეკის საგანს. ამასთან მესაკუთრემ უნდა უზრუნველყოს, რომ ახალი მესაკუთრე ეთანხმებოდეს ამ ხელშეკრულებაში მითითებულ იპოთეკის საგნის რეალიზაციის პირობებს.“ გენერალური ხელშეკრულების მე-17 მუხლის შინაარსის გაანალიზება უნდა მოხდეს კანონის საფუძველზე და მისი თითოეული ქვეპუნქტის მნიშვნელობის გათვალისწინებით, ისევე, როგორც საკასაციო სასამართლომ ზემოთ იმსჯელა და დასკვნები გამოიტანა ამავე ხელშეკრულების მე-8 მუხლთან დაკავშირებით;
41.9.1. უპირველეს ყოვლისა, სახელშეკრულებო შეთანხმების მე-17 მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, აუცილებელია სსკ-ის სსკ-ის 294.4-ე მუხლის მოხმობა “თუ კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, შეთანხმება, რომლითაც მესაკუთრე კრედიტორის წინაშე იღებს ვალდებულებას, არ გაასხვისოს, არ ისარგებლოს ან სხვანაირად არ დატვირთოს უძრავი ნივთი, ბათილია. ასეთი გარიგებების ნამდვილობა მესამე პირთათვის არ შეიძლება დამოკიდებული იყოს კრედიტორების თანხმობაზე”. გენერალური ხელშეკრულების მე-17 მუხლის შინაარსი ცხადყოფს, რომ მიუხედავად 17.1-17.2 ქვეპუნქტების ჩანაწერისა, რომელიც იპოთეკარი ბანკისა და იპოთეკის საგნის მესაკუთრის ურთიერთობას აწესრიგებს, იპოთეკის საგნის მესამე პირზე გასხვისების შემთხვევაში, თუნდაც იმ დაშვებით, რომ იპოთეკის საგნის მესაკუთრემ არ შეატყობინა იპოთეკარს, ან შეატყობინა იპოთეკარს ქონების გასხვისების თაობაზე, ხოლო ამ უკანასკნელმა იმის გათვალისწინებით, რომ მისთვის მიუღებელია იპოთეკის საგნის ახალი მესაკუთრე („Know Your Client”- „იცოდე შენი კლიენტი“ პოლიტიკის თანახმად) მოუწოდა, თავი შეეკავებინა გასხვისებისაგან, თუმცა, ქონება მაინც გასხვისდა, ისევ იპოთეკარის (ამ შემთხვევაში ბანკის) სასარგებლოდ ქმედითი სახელშეკრულებო ბერკეტი არის იპოთეკის საგანზე გადახდევინების მიქცევა, რათა მისი ფასი, ღირებულება არ შემცირდეს და ამით უზრუნველყოფილი სესხი ნაწილობრივ ან სრულად უზრუნველყოფის გარეშე არ დარჩეს. გენერალური ხელშეკრულების მე-17 მუხლის შინაარსის განმარტება (მასში გამოყენებული იურიდიული კონსტრუქციების კონტექსტის მიხედვით: „მესაკუთრე უფლებამოსილია ...“; „ბანკს წერილობით წინასწარ უნდა აცნობოს....“; „იპოთეკარი უფლებამოსილია მიაქციოს გადახდევინება იპოთეკის საგანაზე...“) იმგვარად, რომ ის უკრძალავს იპოთეკის საგნის მესაკუთრეს ქონების გასხვისებას არ არის სწორი, რადგან ასეთ შემთხვევაში კანონსაწინააღმდეგოდ და ბათილად იქნებოდა მიჩნეული კონკრეტული დებულება (სსკ-ის 294.4-ე და 54-ე, 62-ე მუხლები).
41.9.2. საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებით, გენარალური ხელშეკრულების მე-17 მუხლი არ წარმოადგენს იმპერატიულ სახელშეკრულებო შეთანხმებას და, გონივრული განსჯის შედეგად (სსკ-ის 52-ე მუხლი), მხარეთა (კრედიტორი და ძირითადი მოვალე) შორის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ინფორმაციის ურთიერთგაცვლის სურვილს გულისხმობს, თუმცა, იპოთეკის საგნის იპოთეკართან „შეუთანხმებლად“ (რაც ქონების გასხვისების არა შეთანხმებას გულისხმობს, არამედ მხოლოდ ინფორმაციის მიწოდებას) გასხვისების შემთხვევაში 17.3 ქვეპუნქტი იპოთეკარის დამცავ ჩანაწერს შეიცავს. რაც შეეხება იპოთეკის საგნის „ახალ“ მესაკუთრეს (მოცემულ შემთხვევაში თავდაპირველ მოსარჩელე იურიდიულ პირს), მისთვის იპოთეკის საგნისა და მისი რეალიზაციის პირობებთან დაკავშირებით ინფორმაციის მიწოდება მხოლოდ და მხოლოდ იპოთეკის საგნის წინა მესაკუთრის ვალდებულებაა და არა - ბანკის, ხოლო იპოთეკით უზრუნველყოფილი ქონების (იპოთეკის საგნის) მესაკუთრედ რეგისტრაციის შემდეგ, როგორც სხვა იპოთეკის საგნის მესაკუთრეების ან თავდები პირების შემთხვევაშია, მოთხოვნის საფუძველზე ბანკის მხრიდან ინფორმირებას გულისხმობს (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 41.6-41.8 პუნქტებში ასახული მსჯელობა და დასკვნები). ამდენად, გენერალური ხელშეკრულების მოწესრიგება, რომლის მხარე, ცხადია, იპოთეკის საგნის „ახალი“ მესაკუთრე (განსახილველი დავის თავდაპირველი მოსარჩელე იურიდიული პირი) არ ყოფილა, განსაზღვრავს ე.წ. „წინა“ მესაკუთრის ვალდებულებას და პასუხისმგებლობას, შესატყვისი ინფორმაცია მიაწოდოს „ახალ“ მესაკუთრეს და არ ადგენს იპოთეკარის (ამ შემთხვევაში ბანკის) რაიმე ვალდებულებას იპოთეკის საგნის შემძენის წინაშე;
41.10. საკასაციო სასამართლომ გადაწყვიტა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებების მიხედვით, არც ერთი ფაქტობრივი საფუძველი არ არსებობს თავდაპირველი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის და ამ ნაწილში, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებით, მიიღო ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს „მ.ო–ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
42. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, ასევე ნაწილობრივ არის გასაზიარებელი ბანკის შეგებებული სარჩელის მოთხოვნები, კერძოდ:
42.1. მოპასუხე შპს „ო.გ–სა“ და ი.ლ–ძეს, მოსარჩელე სს „პ.ბ.ს–ოს“ სასარგებლოდ, სოლიდარულად გადასახდელად უნდა დაეკისროთ: 2019 წლის 21 მაისის N 0004205.001-001 საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე 162 535.23 ევრო (ას სამოცდაორი ათას ხუთას ოცდათხუთმეტი ევრო და ოცდასამი ევროცენტი), საიდანაც 138 201.58 (ას ოცდათვრამეტრი ათას ორას ერთი ევრო და ორმოცდათვრამეტი ევროცენტი) კრედიტის ძირითადი თანხაა; 6 201.98 (ექვსი ათას ორას ერთი ევრო და ოთხმოცდათვრამეტი ევროცენტი) - დარიცხული საპროცენტო სარგებელი; 18 131.67 (თვრამეტი ათას ასოცდათერთმეტი ევრო და სამოცდაშვიდი ევროცენტი)- ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით.
42.1.1. ამ ნაწილში ნაწილობრივ არის გაზიარებული კასატორი ბანკის პრეტენზია, რომელიც მან ჯერ კიდევ თავდაპირველი მოსარჩელის- შპს „მ.ო–ის“ მიერ აღძრული მოთხოვნის წინააღმდეგ შესაგებელში (იხ. ტ.1, ს.ფ.193) დააფიქსირა, შეგებებული სარჩელით მოითხოვა და შესაბამისად სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებით გახადა სადავო და მოითხოვა მიუღებელი შემოსავლი, რომელშიც იგულისხმება ის საპროცენტო სარგებელი, რაც ბანკს უნდა მიეღო მომავალში (იხ. ასევე საკასაციო სასამართლოს 25.04.2023წ. სხდომის ოქმი 17:47:06). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ბანკის მიერ თითოეულ საპროცესო ეტაპზე შედავების/მოთხოვნის შემოწმება მნიშვნელოვანია მისივე საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებისა და მოთხოვნის მართებულობის შემოწმების თვალსაზრისით.
42.1.2. ბანკის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელით შპს „მ.ო–იმ“ მოითხოვა ნოტარიუს თ.გ–ძის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის მიხედვით განსაზღვრული პირგასამტეხლოს - 18 131.67 ევროს 10-ჯერ შემცირება და მისი განსაზღვრა 1813.17 ევროთი (იხ. სარჩელი-ტ.1, ს.ფ.4). პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით, თავდაპირველი მოსარჩელის მოთხოვნა სრულად დაკმაყოფილდა, რაც უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინებით. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე საკასაციო საჩივრის ფარგლებში შეფასდა საქმეში მოთავსებული ნოტარიუს თ.გ–ძის მიერ 2021 წლის 7 ოქტომბერს გაცემული სააღსრულებო ფურცელი (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის ნომერი N 211122958), რომლის მიხედვით, აღსასრულებელი ვალდებულების მოცულობა (პუნქტი 7) შემდეგნაირად არის განსაზღვრული: „შპს „ო.გ–ის“ (პ/ნ ......) დავალიანება სს „პ.ბ.ს–ოს“ წინაშე 04/10/2021 წლის მდგომარეობით, ჯამში შეადგენს 174, 524. 5 (ას სამოცდათოთხმეტი ათას ხუთას ოცდაოთხი ევრო და ორმოცდაათი ევროცენტი) ევროს, საიდანაც კრედიტის ძირითადი თანხაა 138 201, 58 (ას ოცდათვრამეტი ათას ორას ერთი ევრო და ორმოცდათვრამეტი ევროცენტი) ევრო; 6 201, 98 (ექვსი ათას ორას ერთი ევრო და ოთხმოცდათვრამეტი ევროცენტი) ევრო დარიცხული საპროცენტო სარგებელი; 11 989,27 (თერთმეტი ათას ცხრაას ოთხმოცდაცხრა ევრო და ოცდაშვიდი ევროცენტი)- ვადაგადაცილებისათვის დარიცხული პირგასამტეხლო; ასევე მიყენებული ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით 18 131, 27 (თვრამეტი ათას ას ოცდათერთმეტი ევრო და ოცდაშვიდი ევროცენტი) ევრო და 392 971. 52 (სამას ოთხმოცდათორმეტი ათას ცხრაას სამოცდათერთმეტი აშშ დოლარი და ორმოცდათორმეტი ცენტი) აშშ დოლარს, საიდანაც კრედიტის ძირითადი თანხაა 283 300 (ორას ოთხმოცდასამი ათას სამასი აშშ დოლარი) აშშ დოლარი; 4 878,85 (ოთხი ათას რვაას სამოცდათვრამეტი აშშ დოლარი და ოთხმოცდახუთი ცენტი) აშშ დოლარი დარიცხული საპროცენტო სარგებელი; 104 792, 67 (ას ოთხი ათას შვიდას ოთხმოცდატორმეტი აშშ დოლარი და სამოცდაშვიდი ცენტი) აშშ დოლარი - ვადაგადაცილებისათვის დარიცხული პირგასამტეხლო“ (იხ. ნოტარიუსის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცელი-ტ.2, ს.ფ.178-182). დადგენილია, რომ გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე ორი ტრანში სახით გაიცა კრედიტის - ევროს და აშშ დოლარის უცხოურ ვალუტებში. ევროს კრედიტის საფუძველზე ბანკის წინაშე წარმოშობილი ძირითადი დავალიანება მოიცავს როგორც პირგასამტეხლოს ვადაგადაცილებისათვის -11 989,27 ევრო, ისე მიყენებულ ზიანს მიუღებელი შემოსავლის სახით - 18 131, 27 ევრო. სამოქალაქო კოდექსი აღიარებს და ეფუძნება „pacta sunt servanda-ს“ (ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს) პრინციპს. სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, „ზოგადცივილისტური პრინციპია“ (იხ. ბესარიონ ზოიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი; წიგნი მესამე; მთავარი რედაქტორი - ლადო ჭანტურია; გვ.451; 2001წ.), რომ ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა ვალდებულების დარღვევაა.
42.1.3. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს. სსკ-ის 408.1-ე მუხლის თანახმად, ,,პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება”. ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. სსკ-ის 411-ე მუხლის მიხედვით “მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც პირს არ მიუღია და რომელსაც იგი მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალურად განვითარების შემთხვევაში ანუ ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო“. მოხმობილი ნორმის თანახმად, ზიანის ანაზღაურება სწორედ რომ დადებითი ზიანის ანაზღაურებას გულისხმობს. დადებითი ზიანი ვალდებულების დარღვევის თანმხლები შედეგია. პირის მიერ დადებითი ზიანის სახით გაწეული ხარჯები გულისხმობს როგორც დაზარალებული მხარის აქტივების შემცირებას, ისე - მისი ვალდებულებების გაზრდას. რაც შეეხება მიუღებელ შემოსავალს, ესაა ანაცდური მოგება, ანუ ის შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია უფლებამოსილ პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულ პირს ჯეროვნად რომ შეესრულებინა თავისი ვალდებულებები (შდრ. გიორგი რუსიაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 408-ე, ველი 10, თბილისი, 2019). მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია, ამიტომაც დავის შემთხვევაში სასამართლომ ყურადღება უნდა გაამახვილოს იმ გარემოებებზე, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მოვალეს არ შეიძლება დაეკისროს იმის ანაზღაურება, რისი გათვალისწინებაც მას არ შეეძლო. ზიანი მოვალისათვის გონივრულად უნდა იყოს სავარაუდო. როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა - მოვალის დასჯაში (შეად. სუსგ-ას: N ას-1058-2022,06.12.2022წ.) ;
42.1.4. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ: სსკ-ის 411-ე მუხლის მიხედვით, „მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ (pure economic loss), რომელიც ხელშეკრულების მხარემ განიცადა და რომელსაც ადგილი არ ექნებოდა, ხელშეკრულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირ კავშირში იგულისხმება მოვლენების, მოქმედებისა და დამდგარი შედეგის ის ლოგიკური ბმა, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას, ზიანის ანაზღაურება უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით, ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება“ (იხ. სუსგ-ები: N ას- 154-2021, 01.04.2021წ; N ას-945-895-2015, 14. 03. 2016წ; N ას-307-291-2011, 24.10.2011 წ; N ას-899-845-2012, 22.11.2012 წელი). „მიუღებელი შემოსავლის სამართლებრივი წინაპირობები შემოიფარგლება კონკრეტული ვალდებულებითი ურთიერთობებით და დამოკიდებულია ამ ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში შემოსავლის მიღების ალბათობაზე. ამდენად, განსახილველი ნორმის თანახმად, მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, მაგრამ მისი დადგენისათვის აუცილებელია, გათვალისწინებულ იქნეს, თუ რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება“ (იხ. სუსგ N ას-520-488-2010, 2.12.2010წ.);
42.1.5. მოცემულ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელის წარმდგენია საბანკო დაწესებულება, რომლის საქმიანობა საბანკო სფეროში სრულიად კონკრეტულ და კანონიერ კომერციულ ინტერესს უკავშირდება, რაც გამოიხატება კრედიტის გაცემასა და აქედან გამომდინარე მოგების მიღებაში, რადგან სესხის ხელშეკრულებისაგან განსხვავებით, რომელიც შეიძლება იყოს სასყიდლიანი ან უსასყიდლო, საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, როგორც წესი, მხოლოდ სასყიდლიანი ფორმით არსებობს. სსკ-ის 867-ე მუხლით „საბანკო კერედიტის ხელშეკრულებით კრედიტის გამცემი აძლევს ან მოვალეა მისცეს მსესხებელს სასყიდლიანი კრედიტი სესხის ფრომით“. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საბანკო დაწესებულების მხრიდან ნებისმიერ მსესხებელთან საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების გაფორმება ხდება იმ მოლოდინით, რომ ბანკი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მოგებას მიიღებს. უფრო მეტიც, საბაზრო ეკონომიკის პირობებში, ფული განიხილება როგორც ყველაზე ბრუნვაუნარიანი საგანი, რომლის ფლობაც უპირობოდ იძლევა შემოსავლის მიღების პრეზუმფციას. საბანკო დაწესებულების შემთხვევაში, შემოსავალში შეიძლება ვიგულისხმოთ საპროცენტო განაკვეთი, რაც კრედიტით სარგებლობის გარკვეული ეტაპის დასრულებისას უნდა იყოს გადახდილი. რაც, თავის მხრივ, უზრუნველყოფს, რომ ბანკმა დაფაროს ის ხარჯები, რაც დაკავშირებულია დეპოზიტზე მოზიდული სხვისი სახსრების პროცენტების გადახდასთან, შესაბამისი მოგების მიღებასთან და სარესურსო ფონდების გაზრდასთან. აღნიშნულის გათვალისწინებით, მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობა, ბანკს აძლევს უფლებას მოითხოვოს, როგორც დამდგარი ზიანი, ისე - მიუღებელი შემოსავალი (შეად. სუსგ-ებს: N ას-1385 -1307-2012, 07.02.2013წ; N ას- 1209-2019, 21.02.2020წ; N ას-91-2021, 22.04.2021წ.).
42.1.6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკით „სარგებლისა და მიუღებელი შემოსავალის სამართლებრივი ბუნება განსხვავებულია. სარგებელი ეს არის ნივთის /ამ შემთხვევაში ფულის სარგებლობისათვის პროცენტი/ გამოყენების შედეგად მსესხებლის მიერ მიღებული ან მისაღები შემოსავალი, ხოლო მიუღებელი შემოსავალი- ის ზიანია (დანაკარგია), რომელიც ვერ მიიღო ბანკმა მსესხებლის მიერ ვალდებულების დარღვევის გამო. მიუღებლად განიხილება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. შესაბამისად, განსხვავებულია ხელშეკრულებით განსაზღვრული სარგებლისა და მიუღებელი შემოსავლის მტკიცების ფარგლებიც. „მიუღებელ შემოსავალს დამტკიცება სჭირდება (სსკ-ის 404-ე, 411-412-ე მუხლები), მაშინ, როდესაც ხელშეკრულებით განსაზღვრული გონივრული პროცენტის ნამდვილობისათვის საკმარისია მხარეთა წერილობითი შეთანხმება“ (იხ. სუსგ-ები N ას- 932-882-2015, 15.03.2016წ; N ას-1209-2019, 21.02.2020წ.). საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ზიანის, როგორც მიუღებელი შემოსავლის, მტკიცების ტვირთი, მოსარჩელეს ეკისრება, თუმცა, ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობით მიყენებულ ზიანთან დაკავშირებით, მიდგომა განსხვავებულია, რაც განპირობებულია ფულის განსაკუთრებული თვისებებით, კერძოდ, მისი სყიდვაუნარიანობის მაღალი ხარისხით, რაც, ყველა შემთხვევაში, ფულს სარგებლის მოტანის უნარს ანიჭებს. ფული ყოველთვის შემოსავლის წყაროა, ვინაიდან შეუძლია, შესძინოს მესაკუთრეს არა მხოლოდ მისთვის სასურველი ქონება, არამედ - გარკვეული პერიოდული შემოსავალი საბანკო პროცენტის სახით. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობა კრედიტორს ყოველთვის აყენებს ზიანს და, სხვაგვარი ვალდებულების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანისგან განსხვავებით, განსაკუთრებული მტკიცება არ სჭირდება არც ზიანის მიყენების ფაქტისა და არც მისი ოდენობის დადგენას (შეად. სუსგ-ებს: N ას-992-950-2013, 04.03,2014 წ; N ას-1843-2018, 05.04.2019წ; N ას-1954-2018, 14.07.2020; N ას-962-2020, 23.12.2021წ.);
42.1.7. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ვალდებულების დარღვევისას, კანონმდებელმა კრედიტორს მიანიჭა უფლება, მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება. ზიანის ანაზღაურების ზოგადი წესი განმტკიცებულია სსკ-ის 394-ე მუხლით, რომლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ზიანის ანაზღაურება შეიძლება სხვადასხვა ფორმით გამოიხატოს, მაგალითად: პროცენტის გადახდა (403-ე მუხლი), პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა (408.1 მუხლი), მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება (411-ე მუხლი) და ა.შ. (შეად. სუსგ-ებს: Nას-915-855-2017, 14.09.2017 წ; N ას-681-652-2016, 17.02.2017 წ; N ას-1209-2019, 21.02.2020წ. ). სსკ-ის 872-ე მუხლის თანახმად, „ზიანის საზღაურში ჩაითვლება ის მოგება, რაც კრედიტის გამცემს თანხის სხვაგვარი გამოყენებით შეეძლო მიეღო“. მიუღებელი შემოსავლის განსაზღვრისთვის, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ საბანკო დაწესებულება მიიღებდა შემოსავალს მოვალის მიერ ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. სსკ-ის 872-ე მუხლი ნათლად მიუთითებს, რომ ზიანის საზღაურში ჩაითვლება ის მოგება, რაც კრედიტის გამცემს თანხის სხვაგვარი გამოყენებით შეეძლო მიეღო. კონკრეტულ შემთხვევაში, საკრედიტო ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული იყო კრედიტით სარგებლობისათვის წლიური საპროცენტო სარგებლის გადახდევინება. კრედიტორის ინტერესს წარმოადგენდა სარგებლის მიღება. ამდენად, მოვალისათვის წინასწარ სავარაუდო ზიანი სახეზეა.
42.1.8. ზემოხსენებული მსჯელობისა და საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, არ არის გასაზიარებელი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც 18 131, 67 ევრო პირგასამტეხლოდ იქნა მიჩნეული, რადგან ნოტარიუსის სააღსრულებო ფურცლის მიხედვით, ძირითად მოვალეზე ევროს ვალუტაში გაცემული კრედიტიდან გამომდინარე აღსასრულებელი ვალდებულება ევროს კრედიტზე, სხვასთან ერთად, მიუღებელი შემოსავლის სახით - 18 131, 67 ევროთი განისაზღვრა, რომელიც არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს პირგასამტეხლოდ, შესაბამისად, ის არ ექვემდებარება შემცირებას და სრულად უნდა დაეკისროს შეგებებული სარჩელის მოპასუხე მხარეს.
42.2. საკასაციო სასამართლომ მხარეთა მონაწილეობით გამართულ სხდომაზე (25.04.202წ.) ასევე იმსჯელა და მოისმინა მხარეთა მოსაზრებები სსკ-ის 403.1- ე მუხლისა და 419-ე მუხლების ურთიერთმიმართებაზე. სსკ-ის 403.1-ე მუხლი ”მოვალე, რომელიც ფულადი თანხის გადახდის ვადას გადააცილებს, ვალდებულია, გადაცილებული დროისათვის გადაიხადოს მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული პროცენტი, თუ კრედიტორს, სხვა საფუძვლიდან გამომდინარე, უფრო მეტის მოთხოვნა არ შეუძლია” ვალდებულების დარღვევის ნაწილს განეკუთვნება სისტემურად და მოვალის მიერ ვადის გადაცილების რეგულირების ნორმებს შორისაა, ხოლო 419-ე მუხლი „1. კრედიტორს არ შეუძლია ერთდროულად მოითხოვოს პირგასამტეხლოს გადახდაც და ვალდებულების შესრულებაც, თუკი პირგასამტეხლო არ არის გათვალისწინებული იმ შემთხვევებისათვის, როცა მოვალე თავის ვალდებულებებს არ ასრულებს დადგენილ დროში. 2. კრედიტორს ყოველთვის აქვს უფლება მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება” მოთხოვნის უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალებების ნაწილშია მოთავსებული და პირგასამტეხლოს დაკისრების მოწესრიგებას განეკუთვნება.
42.2.1. კრედიტორი ბანკის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, კასატორის მოთხოვნა 2019 წლის 21 მაისის N 0004205.001-001 საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე პირგასამტეხლოს - 11 989, 27 ევროს მოპასუხე მხარისათვის დაკისრების ნაწილში (იხ. საკასაციო საჩივარი - ტ.6, ს.ფ.230) არ დაკმაყოფილდა, რადგან სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების გამო ბანკის მიერ მიუღებელი სარგებელი, როგორც მიუღებელი შემოსავალი, წარმოადგენს კანონით დადგენილი სწორედ „უფრო მეტის მოთხოვნის“ საფუძველს, რაც დაკმაყოფილდა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში და აღნიშნული თავის თავში პირგასამტეხლოსაც მოიცავს. სასამართლო კონტროლის ფუნქციაა, რომ ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების გამო მოვალემ პასუხის აგოს, თუმცა, ამან არ უნდა გამოიწვიოს კრედიტორის უსაფუძვლო გამდიდრება. დოქტრინაში გამოთქმულია არაერთი საინტერესო მოსაზრება, რომელიც შესრულების ინტერესის მაკომპენსირებელი ფუნქციის გაფართოების ტენდენციას ეხება და „რომელსაც ცალკეულ შემთხვევაში მივყავართ პირგასამტეხლოსა და ზიანის შეჯამებული დაკისრების დასაშვებობამდე, განუხორციელებელი სახელშეკრულებო ინტერესის სრულყოფილი კომპენსირების უზრუნველსაყოფად“ (იხ. ჩიტაშვილი ნათია; პირგასამტეხლოსა და ზიანის მოთხოვნათა სახელშეკრულებო ინტერესის უზრუნველმყოფი ფუნქცია. შედარებითი სამართლის ჟურნალი 2/2020, გვ.7, http://lawjournal.ge/wp-content/uploads/2020/04/Shedarebiti-Samartali-2-2020-14-31.pdf).
42.2.2. მიუხედავად იმისა, რომ სსკ-ის 419.2-ე მუხლით „კრედიტორს ყოველთვის აქვს უფლება მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება”, პირგასამტეხლო ზიანისაგან დამოუკიდებელია, რაც იმას ნიშნავს, რომ ერთდროულად პირგასამტეხლოსა და ზიანის ანაზღაურების დაკისრებაც, როგორც საჯარიმო პირგასამტეხლოსი, მოვალისათვის უკიდურესად მძიმე და უსამართლო იქნებოდა, ამასთან, კრედიტორის უსაფუძვლო გამდიდრებას გამოიწვევდა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ჩათვლითი პირგასამტეხლოს ანალოგიურ მოვლენას აღიარებს, ეს კი იმას ნიშნავს, რომ „კრედიტორს დამოუკიდებლად, უპირობოდ შეუძლია მოითხოვოს პირგასამტეხლო, ხოლო ზიანის ანაზღაურების საერთო საფუძვლებზე დაყრდნობით-ზიანის ანაზღაურებაც, ოღონდ პირგასამტეხლო ჩაითვლება ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობაში“ (იხ. ბესარიონ ზოიძე - საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი; წიგნი მესამე, მთავარი რედაქტორი- ლადო ჭანტურია; 2001; გვ.494-495; იხ. მზია თოდუა, ჰუუბ ვილემსი- ვალდებულებითი სამართალი; 2006; გვ. 28-31). განსახილველ შემთხვევაში კასატორმა მოითხოვა მიუღებელი შემოსავალი, როგორც ის საპროცენტო სარგებელი, რასაც ბანკი (კრედიტორი) მსესხებლისაგან (მოვალისაგან) მიიღებდა ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 5.1.1-5.1.6, 42.1.1 ქვეპუნქტები). „პირგასამტეხლო შეიძლება იყოს ზიანის წინასწარნავარაუდევი ფარგლებით განსაზღვრული ხელშეკრულებაში და ეს პირგასამტეხლოს არსთან პარადიგმულ წინააღმდეგობას არ წარმოშობს“ (იხ. ჩიტაშვილი ნათია; პირგასამტეხლოსა და ზიანის მოთხოვნათა სახელშეკრულებო ინტერესის უზრუნველმყოფი ფუნქცია. შედარებითი სამართლის ჟურნალი 2/2020, გვ.10, http://lawjournal.ge/wp-content/uploads/2020/04/Shedarebiti-Samartali-2-2020-14-31.pdf).
42.2.3. სსკ-ის 403.1-ე მუხლის დანაწესის (ნორმის დეფინიცია იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 42.2-ე ქვეპუნქტში) საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ გაამახვილებს ყურადღებას, რომ კასატორი ბანკი ევროს ვალუტაში გაცემული კრედიტის პირობების დარღვევისათვის, სხვასთან ერთად, მოითხოვს პირგასამტეხლოს დაკისრებას მოპასუხე მხარისათვის, რაც 11 989, 27 ევროს შეადგენს. საკასაციო სასამართლომ ზემოთ იმსჯელა საჯარიმო და ჩათვლითი პირგასამტეხლოების თაობაზე და დოქტრინაში გამოთქმულ მოსაზრებას მოიხმობს „ზიანში პირგასამტეხლოს ჩათვლითი ანაზღაურება არ უნდა არსებობდეს მაშინ, როდესაც სახელშეკრულებო ინტერესი მხოლოდ მოგების მიღებაა, რომელიც მიუღებელი შემოსავლის სახით იმავე ფარგლებით მიიღწევა, რაც მოსალოდნელი იყო ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების პირობებში. თუ მოცემულ ვითარებაში სხვა სახელშეკრულებო მიზანი არ გამოიკვეთება, გარდა მოგების მიღებისა, მაშინ გასაზიარებელია ზიანისა და პირგასამტეხლოს შეჯამებული დაკისრების უარყოფა უსაფუძვლო გამდიდრების დაუშვებლობიდან გამომდინარე“ (იხ. ჩიტაშვილი ნათია; პირგასამტეხლოსა და ზიანის მოთხოვნათა სახელშეკრულებო ინტერესის უზრუნველმყოფი ფუნქცია. შედარებითი სამართლის ჟურნალი 2/2020, გვ.14; http://lawjournal.ge/wp-content/uploads/2020/04/Shedarebiti-Samartali-2-2020-14-31.pdf). საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, საბანკო დაწესებულების სპეციფიკური საქმიანობიდან გამომდინარე, მის მიერ გაცემული კრედიტებიდან მიღებული საპროცენტო სარგებელი-მოგება, როგორც მიუღებელი შემოსავალის სახით განცდილი ზიანი, სავსებით კანონიერად და დასაბუთებულად დაეკისრა მოპასუხე მხარეს კრედიტორის სასარგებლოდ, შესაბამისად, დაუშვებელია ზიანისა და პირგასამტეხლოს ერთდროულად სრული ოდენობით (სსკ-ის 408.1-ე მუხლის თანახმად, ,,პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება”) დაკისრება, რადგან ეს ბანკის უსაფუძვლო გამდიდრებას გამოიწვევს. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოვალის მხრიდან ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში, ბანკის მიერ გაცემულ კრედიტზე პროცენტის გადახდით მიიღწევა როგორც ხელშეკრულების შესრულების, ისე მოგების მიღების მიზანი. ხელშეკრულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში პროცენტის გადახდა ემსახურება არა სახელშეკრულებო პირობის შესრულებას, არამედ გარდაიქმნება ზიანის მაკომპენსირებელ საშუალებად.
42.3. იმის გათვალისწინებით, რომ საკასაციო სასამართლომ სამართლებრივად შეაფასა, რომ გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე ბანკს არ ჰქონდა იპოთეკით უზრუნველყოფილი უძრავი ქონების შემძენის (განსახილველი დავის თავდაპირველი მოსარჩელე იურიდიული პირის) ინფორმირების ვალდებულება და წინამდებარე გადაწყვეტილებით გამოირიცხა ბანკის მხრიდან არაკეთილსინდისიერი ქმედება, ამ უკანასკნელის სასარგებლოდ მოპასუხე მხარეს 2021 წლის 4 მაისის N 0004205.001-002 საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე 340 575.19 აშშ დოლარის (სამას ორმოცი ათას ხუთას სამოცდათხუთმეტი აშშ დოლარი და ცხრამეტი ცენტი) გადახდა დაეკისრა, საიდანაც 283 300 (ორას ოთხმოცდასამი ათას სამასი) აშშ დოლარი კრედიტის ძირითადი თანხაა; 4 878.85 აშშ დოლარი (ოთხი ათას რვაას სამოცდათვრამეტი აშშ დოლარი და ოთხმოცდახუთი ცენტი) დარიცხული საპროცენტო სარგებელი, 52 396.34 აშშ დოლარი (ორმოცდათორმეტი ათას სამას ოთხმოცდათექვსმეტი აშშ დოლარი და ოცდათოთხმეტი ცენტი) ვადაგადაცილებისათვის დარიცხული პირგასამტეხლო. ამ შემთხვევაში ვადაგადაცილებისათვის დარიცხული პირგასამტეხლოს ნაწილშიც დაკმაყოფილდა მოთხოვნა, რადგან მიუღებელი შემოსავალის სახით თანხის დაკისრებაზე საკასაციო მოთხოვნა არ ყოფილა წარდგენილი.
42.4. 2019 წლის 21 მაისის N 0004205.001-001 საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე კრედიტორული მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით, სს „პ.ბ.ს–ოს“ სასარგებლოდ უნდა მოხდეს იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია:
42.4.1. შპს „მ.ო–ის“ (ს/ნ .....) საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ქუჩა ......; ქ. თბილისი, ქუჩა ........; საკადასტრო კოდი: ..........., არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი დაზუსტებული ფართობით 254 კვ.მ და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები.
42.5. 2021 წლის 4 მაისის N 0004205.001-002 საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე კრედიტორული მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით, სს „პ.ბ.ს–ოს“ სასარგებლოდ, მოხდეს იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია:
42.5.1. შპს „მ.ო–ის“ (ს/ნ ......) საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ქუჩა ........; ქ. თბილისი, ქუჩა .......; საკადასტრო კოდი: ..........., არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი დაზუსტებული ფართობით 254 კვ.მ და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები.
43. კასატორი ბანკის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს შპს „ო.გ–“-ს და ი.ლ–ძეს, მოსარჩელე სს „პ.ბ.ს–ოს“ სასარგებლოდ, სოლიდარულად გადასახდელად დაეკისრათ N 0004205.001-002 საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ძირითადი თანხის - 283 300 აშშ დოლარის (ორას ოთხმოცდასამი ათას სამასი) წლიური 9 %-ის ოდენობით მიუღებელი შემოსავალის გადახდა, 2021 წლის 31 დეკემბრიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების დღემდე და ამ ნაწილში არ იქნა გაზიარებული სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნები (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 24-25 პუნქტები). ბანკის სასარგებლოდ წლიური 9 %-ის ოდენობით მიუღებელი შემოსავალის გადახდა, სოლიდარულად დაეკისრათ მოპასუხეებს, რადგან დადგენილია სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობა
44. სს „პ.ბ.ს–ოს“ შეგებებული სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად დანარჩენ ნაწილში უცვლელი დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 31 ოქტომბრის განჩინება (კერძოდ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3, მე-8, მე-10, მე-14 პუნქტების სააპელაციო სასამართლოს მიერ უცვლელად დატოვების ნაწილში);
45. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 2 ნოემბრის განჩინება (საქმე N 2/29009-21), რომლითაც შეჩერდა ნოტარიუს თ.გ–ძის მიერ 2021 წლის 7 ოქტომბერს გაცემული N 211122958 სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე დაწყებული სააღსრულებო წარმოება A21162437;
46. საკასაციო სასამართლოს მიერ ბანკის საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებისა და, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ნაწილობრივ შეცვლის გზით, მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა მოპასუხე მხარის საკასაციო საჩივარი იმ ნაწილში, რომელიც ზიანისა და პირგასამტეხლოს ერთდროულად დაკისრების დაუშვებლობას ეხება (იხ. საკასაციო საჩივარი- ტ.6, ს.ფ. 282). მეორე კასატორის სასარგებლოდ დაკმაყოფილებულ ნაწილში, საკასაციო სასამართლო სამართლებრივ მოტივაციაზე მიუთითებს იმ მსჯელობასა და დასკვნებზე, რაც წინამდებარე გადაწყვეტილების 5.1-5.2 პუნქტებსა და მათ შემადგენელ ქვეპუნქტებშია ასახული.
47. მეორე კასატორის (ბანკის შეგებებული სარჩელის მოპასუხე მხარის) საკასაციო მოთხოვნის დანარჩენ ნაწილში საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს მოპასუხე მხარის სააპელაციო საჩივრის დაუკმაყოფილებლობის თაობაზე სააპელაციო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობასა და დასკვნებს (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 17-24 პუნქტები), ამასთან, აღნიშნავს, რომ მოპასუხეებს არც საკასაციო საჩივარში, არც საკასაციო სასამართლოს ზეპირ სხდომებზე არ მიუთითებიათ ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც არასათანადოდ გამოიკვლია ან დაადგინა სააპელაციო სასამართლომ.
48. მეორე კასატორმა (მოპასუხე მხარემ) ძირითადი პრეტენზიები შემდეგ საკითხებზე ჩამოაყალიბა (იხ.საკასაციო სხდომის 25. 04.2023 წლის ოქმი 17:46:29-დან)
48.1. პანდემიის პირობებში არ უნდა დაკისრებოდა მოპასუხეს ამხელა პირგასამტეხლო, რადგან ეს სპეციფიკური შემთხვევაა და გულისხმიერების მაღალი სტანდარტით უნდა ეხელმძღვანელა ბანკს. კასატორმა მიუთითა, რომ საერთოდ უნდა გაუქმდეს პირგასამტეხლო და სასამართლოს ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ 2021 წლის 4 მაისის ხელშეკრულებას კრედიტორსა და ძირითად მოვალესთან ერთად ახლავს ერთთვიანი გადახდის გრაფიკი, რაც იმთავითვე შეუსრულებელი პირობა იყო (იხ.საკასაციო სხდომის 25. 04.2023 წლის ოქმი 17:49:36-დან მოპასუხე ი.ლ–ძის მოსაზრება);
48.2. კასატორს მიაჩნია, რომ სრულად უნდა გათავისუფლეს პირგასამტეხლოს დაკისრების ვალდებულებისაგან. მიუხედავად იმისა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოპასუხეებისათვის დაკისრებული პირგასამტეხლო 10-ჯერ შეამცირა, ეს არასაკმარისად მიაჩნია მხარეს და მოითხოვს პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულებისაგან სრულად გათავისუფლებას, ხოლო თუ სრულად არ გათავისუფლდება, რაც უკვე შემცირდა, ის თანხა უნდა განახევრდეს მაინც;
48.3. მოპასუხეთაგან ი.ლ–ძე საკასაციო პრეტენზიის სახით იმაზე უთითებს, რომ მას, როგორც ძრითადი მოვალე საწარმოს- შპს „ო.გ–ის“ დირექტორს ბანკისაგან ჩაბარდა შეტყობინება, თუმცა, როგორვ ფიზიკურ პირს-სოლიდარულად თავდებს- არ ჩაბარებია რაიმე შეტყობინება, ამიტომ მისი, როგორც სოლიდარული თავდეპი პირის, პასუხისმგებლობა უნდა გამოირიცხოს;
48.4. მეორე კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის მე-10 პუნქტი, უნდა ამოქმედებულიყო იპოთეკის საგნის რეალიზაციის შემდეგ;
48.5. მეორე კასატორს მიაჩნია, რომ არ უნდა მოხდეს გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე ევროსა და დოლარის ვალუტებში გაცემული სესხების განცალკევება და ადატურებს, რომ მისგან უძრავი ქონების შემძენი იურიდიული პირის - შპს „მ.ო–ის“ ქონება ორივე ტრანშის უზრუნველყოფას ემსახურებოდა. უძრავი ქონების შემძენისათვის (მოცემულ დავის თავდაპირველი მოსარჩელისათვის) ცნობილი იყო, თუ რა ვალდებულებები ირიცხებოდა ამ ქონებაზე;
48.6. მეორე კასატორი სსკ-ის 901-ე მუხლზე დაყრდნობით აცხადებს, რომ მას სესხი არ აუღია და ამიტომ არ არის პასუხისმებელი ბანკის წინაშე.
49. საკასაციო სასამართლო მეორე კასატორის პრეტენზიების პასუხად განმარტავს, რომ მისი შედავება ზოგად გარემოებებს ეფუძნება და არ არის გამყარებული თუნდაც ფაქტობრივად ლოგიკურად და თვალსაჩინოდ განვითარებული მოვლენების მითითებით და მათი დამადასტურებელი შესატყვისი მტკიცებულებებით. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).
50. გლობალური კოვიდ-19 პანდემია, როგორც საყოველთაოდ ცნობილი მოვლენა, თავისთავად არ გამორიცხავს კრედიტორის წინაშე ვალდებულების შესრულებას, რადგან მოვალის, იპოთეკის საგნების მესაკუთრეებისა და თავდები პირის პასუხისმგებლობის ანულირება ვერ დაუკავშირდება თუნდაც ესოდენ ცნობილ გარემოებას. როგორც ზემოთ აღინიშნა, ვალდებულებითი სამართალი ეყრდნობა უზოგადეს წესს _ “pacta sunt servanda” („ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს“), რომლის თანახმად, ხელშეკრულების მხარემ, რომელმაც იკისრა ვალდებულება, უნდა შეასრულოს მისივე ნებით შეთანხმებული უფლება-მოვალეობები. შესრულების ვალდებულება, პირველ რიგში, ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ შედეგს გულისხმობს. სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას (იხ. სუსგ. N ას-925-2022, 30.09.2022წ). ხსენებული პრინციპის მიუხედავად, სამოქალაქო ბრუნვისთვის უცხო არ არის გარემოებათა იმგვარი ცვლილება, რომელიც ხელშეკრულების განუხრელად შესრულებას ხდის შეუძლებელს ან აქცევს იმდენად მძიმე და არაგონივრულ ტვირთად, რომ შესრულების მოთხოვნა ეწინააღმდეგება სამოქალაქო ურთიერთობის ქვაკუთხედს _ კეთილსინდისიერებისა და სამართლიანობის პრინციპებს. სსკ-ის 401-ე მუხლის მიხედვით, ვადა გადაცილებულად არ ჩაითვლება, თუკი ვალდებულება არ შესრულდა ისეთ გარემოებათა გამო, რაც მოვალის ბრალით არ არის გამოწვეული. იმის მიხედვით, რამდენად, არსებითია გარემოების ცვლილება ხელშეკრულების დადების შემდეგ, იურიდიული ლიტერატურა ერთმანეთისგან მიჯნავს 1) ფორსმაჟორისა (რომანულ სამართალში - vis major) და 2) შესრულების გართულების (Hardship) კონცეფციებს თანმდევი სამართლებრივი შედეგებით (შეად. სუსგ-ებს: N ას-1063-2021, 21.12.2022წ; N ას-13-2023, 23.02.2023წ.).
51. „შესრულების გართულება არსებობს მაშინ, როდესაც ხელშეკრულების დადების შემდგომ აღმოცენებული გარემოებების გავლენით ვალდებულების აღსრულება მოულოდნელად არაგონივრულად მძიმე ტვირთს აკისრებს მოვალეს. შესრულების გართულება გულისხმობს ობიექტურად განხორციელებადი ვალდებულების შესრულების უკიდურეს დამძიმებას, რომელიც ობიექტურად არ გამორიცხავს შესრულების შესაძლებლობას და რომლის პირობებშიც მხარეთა ინტერესების უპირველესი სამართლებრივი დაცვის საშუალება შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების მისადაგებაა. ფორსმაჟორი (შესრულების არაბრალეული შეუძლებლობა) კი განსხვავებული სამართლებრივი წინაპირობებით წარმოიშობა, რომელიც თანმდევ შედეგად შესრულების ვალდებულებისაგან განთავისუფლებას მოიაზრებს“ (იხ. ჩიტაშვილი ნათია, სადისერტაციო ნაშრომი თემაზე „შეცვლილი გარემოებების გავლენა ვალდებულების შესრულებასა და მხარეთა შესაძლო მეორად მოთხოვნებზე“, თბილისი, 2014, გვ.16-17).
52. განსახილველ შემთხვევაში, კორონავირუსის პანდემიად გამოცხადების თანმდევ შედეგებზე მითითებით, მოპასუხე მხარე უთითებს კრედიტად მიღებული ფულადი თანხისა და მასზე დარიცხული სარგებლის (პროცენტის) დადგენილი გრაფიკით დაბრუნების შეუძლებლობაზე (იხ. ბანკის შეგებეული სარჩელის მოპასუხე მხარის საკასაციო საჩივარი - ტ.6, ს.ფ.280-282)
53. იურიდიულ ლიტერატურაში გამოთქმული მოსაზრების თანახმად, ფულადი ვალდებულებისა და შესრულების შეუძლებლობის ურთიერთმიმართება შემდეგია - „როგორც ყველაზე მკაცრი გვაროვნული ვალდებულება, ფულადი ვალდებულება ყოველთვის უნდა შესრულდეს“ (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ვალდებულებითი სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2019, გვ. 639). ფულის არქონის ფაქტი მოვალეს არ ათავისუფლებს ფულადი ვალდებულების შესრულებისგან, მიუხედავად მისი არქონის წარმომშობი მიზეზისა. გამონაკლისი დაიშვება ვალუტის კონვერტაციასა და მიმოქცევასთან დაკავშირებული შეზღუდვების არსებობისას ან სახელმწიფოს მიერ დაწესებული საქმიანობის აკრძალვისას. ფული, როგორც ღირებულებათა საყოველთაო ეკვივალენტი, შესაძლოა, მოვალეს არ გააჩნდეს, თუმცა ნებისმიერი უძრავ-მოძრავი ქონების, მოთხოვნისა და უფლების მის საკუთრებაში არსებობა ქმნის ვარაუდს, რომ ამგვარი აქტივი შესაძლოა ტრანსფორმირდეს ფულადი ვალდებულების შესრულების საგნად. მაშინაც კი, როდესაც მოვალე ქონებრივ სიკეთეთა არმქონე სუბიექტია, ივარაუდება, რომ არსებობს ფულის გამომუშავების შესაძლებლობაც. ამრიგად, იქ, სადაც ვალდებულების შესრულება ხდება ფულით, მხარისგან დამოუკიდებელმა გარემოებებმა, რომლებიც უკიდურესად ართულებენ ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას, შესაძლოა წარმოშვას არა ვალდებულების შესრულებისგან გათავისუფლების, არამედ შეცვლილ გარემოებებთან ხელშეკრულების მისადაგების მოთხოვნის უფლება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლის შესაბამისად. აღნიშნული ინსტიტუტის არსი სწორედ იმაში ვლინდება, რომ ვალდებულება მბოჭველია იმდენად, რამდენადაც სახეზეა ის პირობები, რომლებშიც ხელშეკრულება დაიდო, ხოლო თუ ეს პირობები იცვლება, მხარეს, რომლის ინტერესებიც შეცვლილი პირობების შედეგად შეუსაბამოდ ირღვევა, არ შეიძლება მოეთხოვოს ხელშეკრულების მკაცრად დაცვა (იხ. ვაშაკიძე გიორგი, სამოქალაქო კოდექსის გართულებულ ვალდებულებათა სისტემა, 2010, გვ. 212).
54. ხელშეკრულების შეცვლილ გარემოებებთან მისადაგების კუმულატიური წინაპირობები შემდეგია: 1) ხელშეკრულების დადების შემდეგ შეიცვალა გარკვეული გარემოებები (ობიექტური საფუძველი - სსკ-ის 398-ე მუხლის I ნაწილი) ან ერთობლივი წარმოდგენები არასწორი აღმოჩნდა (სუბიექტური საფუძველი - სსკ-ის 398 მუხლის II ნაწილი); 2) ეს გარემოებები ან წარმოდგენები იქცა ხელშეკრულების საფუძვლად; 3) გარემოებათა ცვლილება იყო მოულოდნელი; 4) ცვლილებათა გათვალისწინების შემთხვევაში მხარეები არ დადებდნენ ხელშეკრულებას ან დადებდნენ ხელშეკრულებას სხვა შინაარსით; 5) ცვლილება იმდენად არსებითია, რომ ერთ-ერთ მხარეს არ შეიძლება ვალდებულების უცვლელად შესრულება ან ხელშეკრულებაში დარჩენა მოეთხოვოს (იხ. ვაშაკიძე გიორგი, სამოქალაქო კოდექსის გართულებულ ვალდებულებათა სისტემა, 2010, გვ. 213).
55. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხე მხარის მტკიცებით, გლობალურმა პანდემიამ, რომლის ნაწილი საქართველოც იყო და 2020 წლის მარტიდან გამოცხადდა საგანგებო მდგომარეობა, შეზღუდა მთელი რიგი ეკონომიკური საქმიანობები, რამაც ზეგავლენა იქონია ბიზნესის აქტიურობასა და შესაბამისად, მოვალეთა გადახდისუნარიანობაზე. მსგავს საკითხთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ „მსოფლიო პანდემია და მის საფუძველზე დაწესებული შიდასახელმწიფოებრივი შეზღუდვები წარმოადგენს საყოველთაოდ ცნობილ ფაქტებს და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე დამატებით მტკიცებას არ საჭიროებს, თუმცა პანდემიის არსებობა თავისთავად არ გულისხმობს, რომ ყველა სახელშეკრულებო ურთიერთობა, რაც იმ პერიოდში წარმოიშვა ან რომლიდან გამომდინარეც ვალდებულების შესრულების ვადა დადგა, უნდა დაექვემდებაროს სსკ 398-ე მუხლით ცვლილებას ან მოვალე უპირობოდ უნდა გათავისუფლდეს ვალდებულების შესრულებისგან. ვალდებულმა პირმა შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენით უნდა დაადასტუროს, რომ პანდემიისა და სახელმწიფოს მხრიდან დაწესებული შეზღუდვების შედეგები მასზე უარყოფითად აისახა და აღნიშნული გარემოებები პირდაპირ კავშირშია მოვალის მიერ შესასრულებელ ვალდებულებასთან“. ამასთან, საგულისხმოა, რომ ამ დავაში საკუთარი გადამხდელუნარიანობის გაუარესების დასასაბუთებლად ფიზიკური პირი მიუთითებდა სახელმწიფოს მიერ მასზე, როგორც თვითდასაქმებულზე, 2020 წლის აგვისტოში 300 ლარის ოდენობით კომპენსაციის გაცემის ფაქტზე, თუმცა, არც ერთი ინსტანციის სასამართლომ ეს გარემოება საკმარისად არ მიიჩნია და მიუთითა, რომ გარემოებები, „თუ როგორი იყო მისი შემოსავლები საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადებამდე, არც ძირითადი და არც დაზუსტებული სარჩელი არ შეიცავს, ამდენად, სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, სამართლებრივად შეაფასოს გარემოებათა ცვლილების ზეგავლენის არსებითობა მოსარჩელის ფინანსურ მდგომარეობაზე. ამავდროულად, სარჩელი არ შეიცავს არავითარ მითითებას მასზედ, რომ მოსარჩელის საქმიანობა საგანგებო მდგომარეობის მოქმედებისას აკრძალულ ეკონომიკურ საქმიანობათა კატეგორიაში მოექცა, რაც განაპირობებდა შემოსავლის მიღების შეუძლებლობას. ამრიგად, პოზიცია, რომ პანდემიის საფუძვლით გამოცხადებული საგანგებო მდგომარეობა 2020 წლის მარტიდან ამავე წლის სექტემბრამდე მოსარჩელეს თავისთავად ათავისუფლებდა საკრედიტო ხელშეკრულების გრაფიკით განსაზღვრული გადახდებისაგან, სამართლებრივად წონადი არგუმენტებით მოსარჩელის მხრიდან გამყარებული არ არის, შესაბამისად, ამ ნაწილში საკასაციო პრეტენზია ექვემდებარება უარყოფას“ (იხ. სუსგ N ას-1063-2021, 21.12.2022წ.);
56. მეორე კასატორის არც ის პრეტენზიაა გასაზიარებელი, რომ 2021 წლის 4 მაისის ხელშეკრულებას კრედიტორსა და ძირითად მოვალეს (მსესხებელს) შპს „ო.გ–ს“ შორის (იხ. ტ.2, ს.ფ. 135-140; კრედიტის თანხის დაფარვა- პუნქტი 4.10) იმთავითვე შეუსრულებელი პირობა იყო, რადგან კრედიტის გაცემის თარიღია 04.05.2021წ., ხოლო დაფარვის თარიღი- 20.05.2021წ., სესხის ოდენობა კი 283 000 აშშ დოლარია. ეს მტკიცება ფაქტობრივ-სამართლებრივად დაუსაბუთებელია, რადგან ამ ხელშეკრულების საფუძველზე კრედიტის მიზნობრიობად განისაზღვრა რეფინანსირება, მოვალეზე უკვე რიცხული სასესხო ვალდებულების დაფარვა, შესაბამისად, გაცემული თანხა არსებული დავალიანების დაფარვას უნდა მოხმარებოდა, ხოლო სესხის ოდენობიდან გამომდინარე პროცენტი - 1 117.68 აშშ დოლარი, არც არაგონივრულია და არც უსამართლო, რომ აღარაფერი ითქვას იმის შესახებ, რომ ამ მიმართებით საერთოდ პრეტენზია არ განუცხადებია მსესხებელს, ის ზოგადად სესხის გაცემის უსამართლო პირობებზე და აქედან გამომდინარე მის შეუსრულებლობაზე უთითებს. საკასაციო სასამართლო იმაზეც გაამახვილებს ყურადღებას, რომ მსესხებელი იურიდიული პირია, რომელმაც „მეწარმეთა შესახებ“ იმხანად მოქმედი კანონის მოთხოვნების საფუძველზე მიიღო ბანკიდან კრედიტის აღების თაობაზე გადაწყვეტილება.
57. მეორე კასატორის (მოპასუხე მხარის) მტკიცება, რომ ის სრულად უნდა გათავისუფლეს პირგასამტეხლოს დაკისრების ვალდებულებისაგან ან მიუხედავად იმისა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოპასუხეებისათვის დაკისრებული პირგასამტეხლო 10-ჯერ შეამცირა, ეს მაინც არასაკმარისია და რაც უკვე შემცირდა, ის თანხა უნდა განახევრდეს მაინც ასევე დაუსაბუთებელია. ამ საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაშია განმარტებული პირგასამტეხლოს არსისა და მისი დანიშნულების შესახებ: საკრედიტო ურთიერთობებში შეთანხმება სარგებელსა და პირგასამტეხლოზე არ ეწინააღმდეგება კანონს, საზოგადოების ინტერესს, საჯარო წესრიგს ან სამართლებრივ ფასეულობებს. ამგვარ გარიგებათა ლეგიტიმაცია მოცემულია სსკ-ის როგორც ზოგად, ისე სპეციალურ სამართალურთერთობათა მარეგულირებელ ნორმებში, რაც სრულიად გამორიცხავს ვარაუდს მისი არალეგიტიმურობის შესახებ (იხ. სუსგ Nას-91-2021, 22.04.2021წ.). საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, სსკ-ის 867-ე მუხლის თანახმად, ყოველთვის სარგებლიან სესხს წარმოადგენს, რომლის ფარგლებშიც კრედიტორი, ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, იბრუნებს როგორც სესხად გაცემული თანხის ძირს, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ პროცენტს. საბანკო კრედიტს უკავშირდება დაბრუნების, ფასიანობის, უზრუნველყოფისა და ვადიანობის საწყისებზე ფულადი თანხების გაცემასთან დაკავშირებული ვალდებულებები (შეად. სუსგ-ებს: Nას-681-652-2016, 17.02.2017წ.; Nას-226-2019, 24.04.2020წ.).
57.1. სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. სსკ აღიარებს და ეფუძნება „pacta sunt servanda-ს“ (ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს) პრინციპს, რომლის თანახმად, ხელშეკრულების მხარემ, რომელმაც იკისრა ვალდებულება, უნდა შეასრულოს ხელშეკრულებით მისივე ნებით შეთანხმებული უფლება-მოვალეობები. სამოქალაქო კანონმდებლობა ვალდებულების დარღვევის პრევენციისათვის ითვალისწინებს მოთხოვნის უზრუნველყოფის სანივთო და ვალდებულებითსამართლებრივ საშუალებებს, რომლებიც ვალდებულების შესრულებას ემსახურება და რომელთა შერჩევაც მხარეთა ნებაზეა დამოკიდებული. ასეთ რიგს განეკუთვნება ვალდებულების უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალება - პირგასამტეხლო. პირგასამტეხლოს ერთ-ერთ ფუნქცია განცდილი ზიანის მარტივად და სწრაფად ანაზღაურებაში მდგომარეობს. იგი ერთგვარ სანქციასაც წარმოადგენს. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, სანქციად ქცეული პირგასამტეხლო ვალდებულ პირს უპირობოდ ეკისრება, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა კრედიტორმა ზიანი ამ დარღვევის შედეგად (იხ. სუსგ-ები: N ას-1053-993-2015, 08.04.2016წ; N ას-91-2021, 22.04.2021წ; N ას-1056-2021, 17.12.2021წ; N ას- 558-2021, 26.01.2022წ; N ას-525-2022, 11.05.2022წ; N ას-242-2022, 13.10.2022წ; N ას-106-2022, 15.11.2022წ;).
58. საკასაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხეთაგან ი.ლ–ძის საკასაციო პრეტენზია იმის თაობაზე, რომ რომ მას, როგორც ძირითადი მოვალე საწარმოს- შპს „ო.გ–ის“ დირექტორს ბანკისაგან ჩაბარდა შეტყობინება, თუმცა, როგორც ფიზიკურ პირს-სოლიდარულად თავდებს- არ ჩაბარებია რაიმე შეტყობინება, ამიტომ მისი, როგორც სოლიდარული თავდეპი პირის, პასუხისმგებლობა უნდა გამოირიცხოს. მოპასუხის ეს მტკიცება წარმოადგენს პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების მცდელობას და სწორედ ის დადგენილი გარემოება, რომ მოპასუხე ი.ლ–ძე არაერთი იურიდიული პირის დამფუძნებელი პარტნიორია და საზოგადოების წარმომდგენლობითი უფლებამოსილებაც ეკისრება, გონივრულად მოაზროვნე საშუალო დამკვირვებლის სტანდარტის გამოყენებით, მის ინფორმირებულობას ადასტურებს, რადგან საქმიან ურთიერთობებში გამოცდილი პირისათვის ბანკის მხრიდან მიღებული შეტყობინება იმ ვალდებულებასთან დაკავშირებით, რომელიც ერთი და იგივე გენერალური ხელშკრულებიდან და მათთან დაკავშირებული ხელშეკრულებებიდან არის წარმოშობილი, როგორც საწარმოს დირექტორისა და იმავდროულად ფიზიკური პირის მიმართ, სხვაგვარად ვერ განიმარტება, რადგან ზედმეტად ფორმალური და დაუსაბუთებელი იქნებოდა სხვა დასკვნა.
59. მოპასუხე მხარის პრეტენზია იმის შესახებ, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მიერ 2022 წლის 8 ივლისს გაცემული სააღსრულებო ფიურცლის (საქმეზე N 2/29009-21) მე-10 პუნქტი, უნდა ამოქმედებულიყო მას შემდეგ, რაც ჯერ იპოთეკის საგნის რეალიზაცია მოხდებოდა, სრულიად დაუსაბუთებელია და ამ უსაფუძვლო მტკიცების თაობაზე, საკასაციო სასამართლომ მისივე 2023 წლის 6 ივნისის განჩინებით, მოპასუხე მხარის მიერ წარმოდგენილი შუამდგომლობის (დავის საბოლოო გადაწყვეტამდე 2022 წლის N 2/29009-21 სააღსრულებო ფურცლის მე-10 პუნქტის მოქმედების შეჩერება) პასუხად მხარეს განუმარტა და წინამდებარე გადაწყვეტილების საფუძველზე კიდევ ერთხელ უთითებს, რომ სააღსრულებო ფურცლის მე-10 პუნქტის მიხედვით დადგინდა, რომ იმ შემთხვევაში თუ იპოთეკის საგნის რეალიზაციით მიღებული თანხა არ იქნება საკმარისი ვალდებულების დასაფარავად, ან ვერ მოხდება ამ საგნის მოძიება, აღსრულება განხორციელდეს/მიექცეს მოპასუხეების შპს „ო.გ–ის“ და ი.ლ–ძის ნებისმიერ სხვა უძრავ-მოძრავ ქონებებზე; გადაწყვეტილება შეგებებული სარჩელის ნაწილში მიექცა დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად. ეს სახელშეკრულებო პირობა ნამდვილია, მხარეთა ნების გამოვლენას შეესაბამება და არ არსებობს მისი ბათილობის საფუძველი, ამასთან, საკასაციო სასამართლომ დაასრულა საკასაციო საჩივრების განხილვა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყეტილების საფუძველზე ბანკის შეგებებული სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებით, კრედიტორი მოვალეთაგან მიიღებს იმ იურიდიულ შედეგს იმ მოცულობითა და ფარგლებში, რაც მის სასარგებლოდ დაადგინა სასამართლომ.
60. მეორე კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომელიც სსკ-ის 901-ე “თუ კრედიტორი თავდების საზიანოდ ამცირებს საგირავნო უფლებებს ან უზრუნველყოფის სხვა საშუალებებსა და შეღავათებს,მაშინ თავდების პასუხისმგებლობა მცირდება ზემოაღნიშნული შემცირების შესაბამისი თანხით” მუხლზე დაყრდნობით აცხადებს, რომ მას სესხი არ აუღია და ამიტომ არ არის პასუხისმებელი ბანკის წინაშე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნული მსჯელობა, უპირველეს ყოვლისა, ფაქტობრივ ნაწილში სრულიად დაუსაბუთებელია, რადგან რეფინანსირებისათვის გაცემული კრედიტის ნაწილი წინა დავალიანებას უნდა მოხმარებოდა (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 57-ე პუნქტი), რაც ხელშეკრულებაშია მითითებული და ამის საწინააღმდეგოდ რაიმე მტკიცებულება მხარეს არ წარმოუდგენია. გარდა ამისა, მხარის მტკიცება უნდა ეფუძნებოდეს სსკ-ის 901-ე მუხლით დადგენილი წინპირობის შესატყვის ფატქობრივ გარემოებებსა და შესაბამის მტკიცებულებებს, რაც მოცმეულ შემთხვევაში საქმეზე წარდგენილი არ ყოფილა. აქედან გამომდინარე მეორე კასატორის პრეტენზიათა ძირითადი ნაწილი უარყოფილია საკასაციო სასამართლოს მიერ და გაზიარებულია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნები.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 411-ე, 264.3-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:
1. სს „პ.ბ.ს–ოს“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. ი.ლ–ძის, გ.ჩ–ის, შპს „ე–ისა“ და შპს „ო.გ–ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 31 ოქტომბრის განჩინება შპს „მ.ო–ის“ სასარგებლოდ დაკმაყოფილებული სარჩელისა და სს „პ.ბ.ს–ოს“ შეგებებული სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
4. შპს „მ.ო–ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;
5. სს „პ.ბ.ს–ოს“ შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
6. მოპასუხე შპს „ო.გ–სა“ და ი.ლ–ძეს, მოსარჩელე სს „პ.ბ.ს–ოს“ სასარგებლოდ, სოლიდარულად გადასახდელად დაეკისროთ:
6.1. 2019 წლის 21 მაისის N 0004205.001-001 საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე 162 535.23 ევრო (ას სამოცდაორი ათას ხუთას ოცდათხუთმეტი ევრო და ოცდასამი ევროცენტი), საიდანაც 138 201.58 (ას ოცდათვრამეტრი ათას ორას ერთი ევრო და ორმოცდათვრამეტი ევროცენტი) კრედიტის ძირითადი თანხაა; 6 201.98 (ექვსი ათას ორას ერთი ევრო და ოთხმოცდათვრამეტი ევროცენტი) - დარიცხული საპროცენტო სარგებელი; 18 131.67 (თვრამეტი ათას ასოცდათერთმეტი ევრო და სამოცდაშვიდი ევროცენტი)- ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით.
6.2. 2021 წლის 4 მაისის N 0004205.001-002 საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე 340 575.19 აშშ დოლარი (სამას ორმოცი ათას ხუთას სამოცდათხუთმეტი აშშ დოლარი და ცხრამეტი ცენტი), საიდანაც 283 300 (ორას ოთხმოცდასამი ათას სამასი) აშშ დოლარი კრედიტის ძირითადი თანხაა; 4 878.85 აშშ დოლარი (ოთხი ათას რვაას სამოცდათვრამეტი აშშ დოლარი და ოთხმოცდახუთი ცენტი) დარიცხული საპროცენტო სარგებელი, 52 396.34 აშშ დოლარი (ორმოცდათორმეტი ათას სამას ოთხმოცდათექვსმეტი აშშ დოლარი და ოცდათოთხმეტი ცენტი) ვადაგადაცილებისათვის დარიცხული პირგასამტეხლო.
7. წინამდებარე გადაწყვეტილების 6.1 ქვეპუნქტით განსაზღვრული კრედიტორული მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით, სს „პ.ბ.ს–ოს“ სასარგებლოდ, მოხდეს იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია:
7.1. შპს „მ.ო–ის“ (ს/ნ ......) საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ქუჩა ........; ქ. თბილისი, ......; საკადასტრო კოდი: ..........., არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი დაზუსტებული ფართობით 254 კვ.მ და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები.
8. წინამდებარე გადაწყვეტილების 6.2 ქვეპუნქტით განსაზღვრული კრედიტორული მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით, სს „პ.ბ.ს–ოს“ სასარგებლოდ, მოხდეს იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია:
8.1. შპს „მ.ო–ის“ (ს/ნ ........) საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ქუჩა ........; ქ. თბილისი, ქუჩა ......; საკადასტრო კოდი: ..........., არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი დაზუსტებული ფართობით 254 კვ.მ და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები.
9. მოპასუხეებს შპს „ო.გ–“-ს და ი.ლ–ძეს, მოსარჩელე სს „პ.ბ.ს–ოს“ სასარგებლოდ, სოლიდარულად გადასახდელად დაეკისროთ N 0004205.001-002 საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ძირითადი თანხის - 283 300 აშშ დოლარის (ორას ოთხმოცდასამი ათას სამასი) წლიური 9 %-ის ოდენობით მიუღებელი შემოსავალის გადახდა, 2021 წლის 31 დეკემბრიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების დღემდე;
10. სს „პ.ბ.ს–ოს“ შეგებებული სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდეს;
11. დანარჩენ ნაწილში უცვლელი დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 31 ოქტომბრის განჩინება (კერძოდ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3, მე-8, მე-10, მე-14 პუნქტების სააპელაციო სასამართლოს მიერ უცვლელად დატოვების ნაწილში);
12. გაუქმდეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 2 ნოემბრის განჩინება (საქმე N 2/29009-21), რომლითაც შეჩერდა ნოტარიუს თ.გ–ძის მიერ 2021 წლის 7 ოქტომბერს გაცემული N 211122958 სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე დაწყებული სააღსრულებო წარმოება A21162437;
13. შპს "მ.ო–ის", სს "პ.ბ–ის" სასარგებლოდ, დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის - 20 000 ლარის გადახდა;
14. ი.ლ–ძეს, შპს "ო.გ–ს", გ.ჩ–ს და შპს "ე–ის", სს "პ.ბ–ის" სასარგებლოდ, სოლიდარულად დაეკისროთ 13 000 ლარის გადახდა;
15. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ნ. ბაქაქური
