საქმე №ას-755-2022 28 მარტი, 2023 წელი,
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),
თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),
რევაზ ნადარაია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ.მ–ი (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ვ.შ–ი (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 18.04.2022 წლის განჩინება
საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება
დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. სასარჩელო მოთხოვნა:
ვ.შ–მა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“ ან „შეგებებული სარჩელით მოპასუხე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ.მ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, „შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე“ ან „კასატორი“) მიმართ და მოითხოვა უძრავ ნივთზე, მდებარე: თბილისში, სოფელი .........., .......... ქუჩა, ჩიხი №2, №1, ს/კ:..........(შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „უძრავი ნივთი“), საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 21.12.2020 წლის №007702120 დასკვნისა და მისი №7 და №8 დანართების მიხედვით, კერძოდ, მოსარჩელეს 249.70 კვ.მ შენობა-ნაგებობიდან გამოეყოს 83.23 კვ.მ ფართი, რაც შეესაბამება მისი 1/3 წილის შესაბამის 83.23 კვ.მ ფართს, ხოლო განაშენიანებისაგან თავისუფალი 2682 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან გამოეყოს 894 კვ.მ ფართი, რაც შეესაბამება მისი 1/3 წილის შესაბამის 894 კვ.მ ფართს; მოპასუხეს 249.70 კვ.მ შენობა-ნაგებობიდან გამოეყოს 166.47 კვ.მ ფართი, რაც შეესაბამება მისი 2/3 წილის შესაბამის 166.47 კვ.მ ფართს, ხოლო განაშენიანებისაგან თავისუფალი 2682 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან გამოეყოს 1788 კვ.მ ფართი, რაც შეესაბამება მისი 2/3 წილის შესაბამის 1788 კვ.მ ფართს.
2. მოპასუხის პოზიცია:
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელემ 16.07.2007 წელს შეიძინა უძრავი ნივთი. ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, ნასყიდობის საგანი არის 1000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლის 1/3 ნაწილი. ნასყიდობის საგანი საკადასტრო რუკაზე და სახლის ნახაზზე აღნიშნულია წითელი შტრიხით, რაც წარმოადგენს ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს. შესაბამისად, მოსარჩელემ თავიდანვე იცოდა, უძრავი ნივთის რა ნაწილი ეკუთვნოდა.
3. შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა:
მოპასუხემ შეგებებული სარჩელი აღძრა მოსარჩელის მიმართ და მოითხოვა უძრავ ნივთზე საზიარო უფლების გაუქმება დაზუსტებული მონაცემების შეტანით საჯარო რეესტრში (ექსპერტიზის დასკვნის №002343821 დანართი №1-ისა და №4-ის შესაბამისად), რეგისტრაცია და ნაკვეთებისთვის ინდივიდუალური საკადასტრო კოდების მინიჭება. შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე ითხოვს: შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს ინდივიდუალურ საკუთრებაში გამოეყოს ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობის რეალური ნაწილი, 2007 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე თანდართული ნახაზის შესაბამისად, მიწის ნაკვეთის 862 კვ.მ და შენობის 121.29 კვ.მ; შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეს ინდივიდუალურ საკუთრებაში გამოეყოს ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობის რეალური ნაწილი 2007 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე თანდართული ნახაზის შესაბამისად - მიწის ნაკვეთის 2167 კვ.მ და შენობის 149.21 კვ.მ.
4. შეგებებული სარჩელით მოპასუხის პოზიცია:
შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ შეგებებული სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოთხოვნა, საზიარო უფლება გაუქმდეს №002343821 ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად, არის დაუსაბუთებელი. საზიარო უფლება უქმდება საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული წილების შესაბამისად. ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ შეიძინა 1000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლის 1/3 წილი. შეგებებული სარჩელით მოპასუხე 1000 კვ.მ მიწის ნაკვეთს ამჟამად არ ფლობს. ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე თანდართულ ნახაზზე არსებული კონფიგურაციით ნაკვეთის გაყოფის შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს, 1000 კვ.მ-ის ნაცვლად, 862 კვ.მ მიეკუთვნება, ხოლო შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეს - 2167 კვ.მ, რაც 167 კვ.მ-ით მეტია მის კუთვნილ წილზე, რითაც დაირღვევა შეგებებული სარჩელით მოპასუხის საკუთრების უფლება. დაუშვებელია შენობა-ნაგებობის გაყოფა შემოთავაზებული კონფიგურაციით.
5. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:
5.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 18.11.2021 წლის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; უძრავ ნივთზე გაუქმდა მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის საზიარო უფლება ნატურით სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 21.12.2020 წლის №007702120 დასკვნისა და მისი №7 და №8 დანართების მიხედვით, რომლებიც გადაწყვეტილების განუყოფელი ნაწილია; უძრავი ნივთიდან თანამესაკუთრეს - მოსარჩელეს გამოეყო მისი წილის შესაბამისი ფართი 21.12.2020 წლის №007702120 დასკვნის №7 და №8 დანართების მიხედვით, კერძოდ: მოსარჩელეს 249.70 კვ.მ შენობა-ნაგებობიდან გამოეყო 83.23 კვ.მ ფართი, რაც შეესაბამება მისი 1/3 წილის შესაბამის 83.23 კვ.მ ფართს (იხ. დანართი №7, ყვითელი ფერით აღნიშნული, ტ.2, ს.ფ. 149), ხოლო განაშენიანებისაგან თავისუფალი 2682 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან გამოეყო 894 კვ.მ ფართი, რაც შეესაბამება მისი 1/3 წილის შესაბამის 894 კვ.მ ფართს (იხ. დანართი №8, ყვითელი ფერით აღნიშნული, ტ.2, ს.ფ. 142); უძრავი ნივთიდან თანამესაკუთრეს - მოპასუხეს გამოეყო მისი წილის შესაბამისი ფართი 21.12.2020 წლის №007702120 დასკვნის №7 და №8 დანართების მიხედვით, კერძოდ: მოპასუხეს 249.70 კვ.მ შენობა-ნაგებობიდან გამოეყო 166.47 კვ.მ ფართი, რაც შეესაბამება მისი 2/3 წილის შესაბამის 166.47 კვ.მ ფართს (იხ. დანართი №7, ლურჯი ფერით აღნიშნული, ტ.2, ს.ფ. 149), ხოლო განაშენიანებისაგან თავისუფალი 2682 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან გამოეყო 1788 კვ.მ ფართი, რაც შეესაბამება მისი 2/3 წილის შესაბამის 1788 კვ.მ ფართს (იხ. დანართი №8, ლურჯი ფერით აღნიშნული, ტ.2, ს.ფ. 142); შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:
5.2. უძრავი ნივთის თანამესაკუთრეები არიან მოსარჩელე და მოპასუხე. მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებულია 0.20 ჰა მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლის 2/3, მოსარჩელის სახელზე - 0.10 ჰა მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლის 1/3.
5.3. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 21.12.2020 წლის დასკვნით დგინდება, რომ (ექსპერტიზას დაესვა შემდეგი შეკითხვები: შესაძლებელია თუ არა უძრავი ნივთი გაიყოს მესაკუთრეთა შორის ნატურით, კუთვნილი წილების შესაბამისად, ერთგვაროვან ნაწილებად, ღირებულების შემცირების გარეშე; დადგინდეს მოსარჩელის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართობი და მის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის კონფიგურაცია საკადასტრო აზომვით ნახაზზე), უძრავი ნივთის გამიჯვნა მესაკუთრეთა შორის დანიშნულებრივი ღირებულების შემცირების გარეშე შესაძლებელია ისე, როგორც ეს №7 და №8 დანართებზეა აღნიშნული. მოპასუხეს 249.70 კვ.მ შენობა-ნაგებობიდან შესაძლებელია გამოეყოს 166.47 კვ.მ ფართი, რაც შეესაბამება მისი 2/3 წილის შესაბამის 166.47 კვ.მ ფართს (იხ. დანართი №7 ლურჯი ფერით აღნიშნული), ხოლო განაშენიანებისაგან თავისუფალი 2682 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან შესაძლებელია გამოეყოს 1788 კვ.მ ფართი, რაც შეესაბამება მისი 2/3 ნაწილის შესაბამის 1788 კვ.მ ფართს (იხ. დანართი №8 ლურჯი ფერით აღნიშნული). მოსარჩელეს 249.70 კვ.მ შენობა-ნაგებობიდან შესაძლებელია გამოეყოს 83.23 კვ.მ ფართი, რაც შეესაბამება მისი 1/3 წილის შესაბამის 83.23 კვ.მ ფართს (იხ. დანართი №7 ყვითელი ფერით აღნიშნული), ხოლო განაშენიანებისაგან თავისუფალი 2682 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან შესაძლებელია გამოეყოს 894 კვ.მ ფართი, რაც შეესაბამება მისი 1/3 ნაწილის შესაბამის 894 კვ.მ ფართს (იხ. დანართი №8 ყვითელი ფერით აღნიშნული). გეოდეზიური ხელსაწყოს (GPS) მეშვეობით მოსარჩელის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთში ჩატარდა აზომვითი სამუშაოები და მიღებული მონაცემებით მიწის ნაკვეთის ფართი შეადგენს 850 კვ.მ-ს (იხ. დანართი №5), საიდანაც 841 კვ.მ რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის ფარგლებში მოქცეული ფართია (იხ. დანართი №6).
5.4. ექსპერტიზის კვლევით ნაწილში აღნიშნულია, რომ ექსპერტიზაზე წარდგენილ იქნა 12.10.2015 წელს მომზადებული №....... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული საჯარო რეესტრის ამონაწერი, რომლის თანახმად, თბილისში, ..........ში, .......... ქუჩა, მე-2 ჩიხი, №1-ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული ფართი შეადგენს 3029 კვ.მ-ს, რომელზეც განთავსებულია №1 საცხოვრებელი სახლი და №2 შენობა-ნაგებობა. აღნიშნული უძრავი ქონების მესაკუთრეებს წარმოადგენენ: მოპასუხე, რომლის სახელზე ირიცხება 0.20 ჰა მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლის 2/3 ნაწილი და მოსარჩელე - 0.10 ჰა მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლის 1/3 (იხ. დანართი №1). ექსპერტმა მოიძია საჯარო რეესტრის მონაცემთა ბაზიდან 17.09.2008 წელს მომზადებული №..........საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონების საკადასტრო გეგმა, რომლის თანახმად, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის ფართი შეადგენს 3029 კვ.მ-ს და მასზე განთავსებულია ორი ერთეული შენობა-ნაგებობა (იხ. დანართი №2). ასევე მოძიებულ იქნა №..........საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის საკადასტრო გეგმის ელექტრონული ვერსია, რომლის თანახმად, განაშენიანებისაგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთის ფართი შეადგენს 2682 კვ.მ-ს (იხ. დანართი №3).
5.5. ექსპერტიზისთვის წარდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, მიწის ნაკვეთი 3029 კვ.მ-ია, რაც მეტრობით გამოსახული შეადგენს 0.30 ჰა-ს. მოპასუხის სახელზე ირიცხება 0.20 ჰა, ხოლო მოსარჩელის სახელზე 0.10 ჰა, რაც წილებში გამოსახული მოპასუხისათვის იქნება 2/3 ნაწილი, ხოლო მოსარჩელისათვის 1/3 ნაწილი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, განაშენიანებისაგან თავისუფალი 2682 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან მოპასუხის 2/3 ნაწილის შესაბამისი ფართი იქნება 2682x2:3=1788 კვ.მ, ხოლო მოსარჩელის 1/3 ნაწილის შესაბამისი ფართი - 2682:3=894 კვ.მ. 249.70 კვ.მ შენობა-ნაგებობიდან მოპასუხის 2/3 ნაწილის შესაბამისი ფართი იქნება 249.70x2:3=166.47 კვ.მ, ხოლო მოსარჩელის 1/3 ნაწილის შესაბამისი ფართი - 249.70:3=83.23 კვ.მ.
5.6. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 07.04.2021 წლის დასკვნით დგინდება, რომ (ექსპერტიზას დაესვა შემდეგი შეკითხვები: გთხოვთ, მოახდინოთ უძრავი ნივთის გამიჯვნა წარმოდგენილი საკადასტრო რუკის მიხედვით, რაც დაცულია საჯარო რეესტრში და რაც წარმოადგენს ნასყიდობის ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს, ანუ მოახდინოთ ფაქტობრივად დაკავებული მიწის ნაკვეთის და შენობა-ნაგებობებს შორის წარმოდგენილ საკადასტრო გეგმაზეა მითითებული, ასევე, გთხოვთ, ექსპერტიზის დასკვნაში იმსჯელოთ, ჩემს მიერ ნახაზზე მონიშნული ფართი, აივანი, ჩაითვლება თუ არა ფართში), 16.07.2007 წელს გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე თანდართული საკადასტრო რუკების (გამიჯვნის ნახაზების) შესწავლის შედეგად დადგინდა, რომ ნახაზებზე არსებული კონფიგურაციით №..........მიწის ნაკვეთის გამიჯვნის შემთხვევაში, ამონაწერებსა და ხელშეკრულებაში დაფიქსირებული მიწის ნაკვეთის ფართები (0.1 ჰა და 0.2 ჰა) შეუძლებელია იქნეს დაცული. აღნიშნულ ნახაზებზე ნაჩვენები კონფიგურაციით მიწის ნაკვეთის გამიჯვნის შემთხვევაში, რომელიც, თავის მხრივ, ემთხვევა მხარეების მიერ ფაქტობრივად დაკავებულ მიწის ნაკვეთებს შორის გავლებულ ღობეებს, მოსარჩელეს გამოეყოფა 862 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, ხოლო მოპასუხეს გამოეყოფა 2167 კვ.მ, რაც ფართობრივად არ შეესაბამება მათ სახელზე რიცხულ (0.1 ჰა და 0.2 ჰა) მიწის ნაკვეთების ფართებს, თუმცა ემთხვევა კონფიგურაციით, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მიწის ნაკვეთი გაიმიჯნება მხარეთა კუთვნილი ფართების (0.1 ჰა და 0.2 ჰა) შესაბამისად, ასეთ შემთხვევაში საჭირო იქნება ადგილზე არსებული გამყოფი საზღვრის (ღობის) კორექტირება დანართ №5-ზე არსებული ვარიანტის მიხედვით (იხ. დანართი №5). დანართ №4-ზე და დანართ №5-ზე ნაჩვენები ვარიანტებით გამიჯვნის შემთხვევაში (ორივე შემთხვევაში) სრულად იქნება დაცული სამშენებლო ნორმებისა და წესების მოთხოვნები, ასევე - შენარჩუნდება გამოყოფილი ნაწილების ფუნქციური ღირებულება.
5.7. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ძირითადი სარჩელით მოსარჩელის მოთხოვნა იყო საფუძვლიანი და საზიარო ქონებიდან მოსარჩელეს წილი უნდა გამოეყოს 21.12.2020 წლის ექსპერტიზის დასკვნის №7 და №8 დანართების მიხედვით.
5.8. რაც შეეხება შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის მოთხოვნას, სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. შეგებებული სარჩელის ავტორი ითხოვს, ქონება გაიყოს არა წილობრივი მონაცემებით, არამედ ე.წ. „ნახაზიდან“, რაც ეწინააღმდეგება რეგისტრირებულ მონაცემებს. საზიარო უფლება უნდა გაუქმდეს არა ე.წ. „ნახაზის“ მიხედვით, არამედ რეგისტრირებული წილების მიხედვით. სწორედ დაფიქსირებულ წილებთან შესაბამისობაში უნდა მოვიდეს მხარეთა საკუთრება ფაქტობრივი მოცემულობით და, როგორც სახლზე, ისე მიწის ნაკვეთზე საზიარო უფლება უნდა გაიყოს წილების და არა ნახაზის მიხედვით, რომელიც არ იყო ზუსტი აზომვების შედეგი. ხელშეკრულებაზე თანდართული საკადასტრო რუკა არ არის კოორდინატთა სისტემაში შესრულებული და მხოლოდ მასზე დაყრდნობა შეუძლებელია. ფაქტია, რომ მხარეებს უძრავი ქონება არ გაუმიჯნავთ, მხოლოდ პირობით გაჰყვეს საკადასტრო რუკაზე დაუზუსტებელი აზომვითი შედეგებით. ნახაზი უნდა შეესაბამებოდეს ხელშეკრულებას და არა პირიქით. მონაწილე პირთა უფლებას ადგენს ხელშეკრულება. 16.07.2007 წლის ხელშეკრულებაში ნათლად წერია, რომ შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ შეიძინა 1000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლის 1/3 წილი. დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონეა, რა წილობრივი საკუთრება შეიძინა შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ, ეს არის 2000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობის 2/3 წილი. სწორედ შეძენილი ქონების ამ ნაწილზე შეიძლება გააჩნდეს შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეს პრეტენზია და არა იმ ნაწილზე, რაც არ შეუძენია და შეგებებული სარჩელით მოპასუხის კუთვნილი წილია. ამასთან, საქმეზე წარმოდგენილი 07.04.2021 წლის დასკვნაში ცალსახად აღნიშნულია, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე თანდართული ნახაზებით ქონების გაყოფის შემთხვევაში, შეუძლებელი იქნება, შენარჩუნდეს ნასყიდობის ხელშეკრულებასა და ამონაწერებში დაფიქსირებული წილები 0.1 ჰა და 0.2 ჰა მიწის ნაკვეთები. ნასყიდობის ხელშეკრულების თანდართულ ნახაზზე არსებული კონფიგურაციით მიწის გაყოფის შემთხვევაში შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს მიეკუთვნება 862 კვ.მ, რაც ნაკლებია მის მიერ შეძენილ 1000 კვ.მ-ზე, ხოლო შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეს - 2167 კვ.მ, რაც 167 კვ.მ-ით მეტია მის კუთვნილ წილზე. ამრიგად, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის მოთხოვნის შესაბამისად უძრავი ნივთის გაყოფის შემთხვევაში, დაირღვევა შეგებებული სარჩელით მოპასუხის საკუთრების უფლება.
6. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ/შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.
7. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:
8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 18.04.2022 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, მათ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნია, რომ უძრავ ნივთზე მხარეთა საზიარო უფლება უნდა გაუქმებულიყო ნატურით გაყოფის გზით, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 21.12.2020 წლის №007702120 დასკვნისა და მისი №7 და №8 დანართების მიხედვით.
საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:
9. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ/შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.
10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:
11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა სსსკ-ის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების კანონიერებას სწორედ საკასაციო საჩივარში გამოთქმული პრეტენზიების შესაბამისად შეამოწმებს.
12. განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენს მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთზე საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით. მოსარჩელე ითხოვს საზიარო უფლების გაუქმებას სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 21.12.2020 წლის №007702120 დასკვნის მიხედვით (ტ.1, ს.ფ.118-134; 161-163), რომელიც აგებულია პრინციპზე - 1/3 მოსარჩელეს, 2/3 მოპასუხეს. აღნიშნულს არ ეთანხმება მოპასუხე და, თავის მხრივ, შეგებებული სარჩელით ითხოვს საზიარო უფლების გაუქმებას სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 07.04.2021 წლის №002343821 დასკვნის შესაბამისად (ტ.2, ს.ფ.34-52), რომელიც ეფუძნება ნასყიდობის ხელშეკრულების დანართ საკადასტრო რუკას.
13. საზიარო უფლება, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) მიხედვით, განეკუთვნება კანონისმიერ ვალდებულებათა ურთიერთობების კატეგორიას. სსკ-ის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე. ამდენად, საზიარო უფლების მოწილეებს უფლებები და ვალდებულებები კანონიდან წარმოეშობათ და მათ შორის ურთიერთობები კანონით წესრიგდება. მოცემულ შემთხვევაში, მოდავე მხარეები არიან თანამესაკუთრეები უძრავი ქონებისა, რომელიც საზიარო უფლების ობიექტია და მხარეები ერთმანეთთან კანონისმიერ ვალდებულებითსამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებიან (სუსგ №ას-1148-1094-2014, 19.03.2015წ.).
14. მოძრავი ან უძრავი ნივთი შეიძლება იყოს ერთი ან რამდენიმე პირის საერთო საკუთრება. საკუთრების წილი თვითონ არის საკუთრება, სამართლებრივი გაგებით. როგორც წესი, წილად თანასაკუთრებაზე გამოიყენება სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი საკუთრების წესები. თანასაკუთრება არის სამოქალაქო კოდექსით აღიარებული ერთადერთი შესაძლებლობა, დაყოფილ იქნეს საკუთრების განკარგვის უფლებამოსილება ერთ ნივთზე (ლევან თოთლაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, თბილისი, 2018წ., მუხ.173, ველი 1).
15. სსკ-ის 953-ე მუხლის თანახმად, თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის, მაშინ გამოიყენება სსკ-ის 953-968-ე მუხლები, თუკი კანონიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. ამავე კოდექსის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თითოეულ მოწილეს შეუძლია, ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება.
16. სსკ-ის 963-ე მუხლის საფუძველზე, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე. ამდენად, საზიარო უფლების ნატურით გაყოფისათვის აუცილებელი წინაპირობა არის ის, რომ საგანი უნდა იყოფოდეს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე. დასახელებული ნორმა მიუთითებს ორ აუცილებელ პირობაზე, კერძოდ, საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ: 1. საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2. ამგვარი დაყოფის შედეგად არ მცირდება ნივთის ღირებულება. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი, ამასთან, ორივე შემთხვევაში ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ასრულებდა გაყოფამდე (სუსგ №ას-1217-2018, 13.12.2018წ; №ას-1389-1309-2017, 30.04.2018წ.). ამდენად, საზიარო უფლება შეიძლება გაუქმდეს წილების შესაბამისად ნატურით გაყოფით, თუ შესაძლებელია მისი გაყოფა ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე. წილთა ერთგვაროვნება გულისხმობს მათ სამეურნეო დანიშნულებას (იხ. Sprau, in Palandt BGB Komm, 72. Aufl., 2013, §752, Rn. 1,2,3).
17. საზიარო უფლების გაუქმება, როდესაც ეს ხდება ნატურით გაყოფის გზით, ნიშნავს თანასაკუთრების რეჟიმიდან ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმზე გადასვლას, ანუ დაუშვებელია საზიარო საგანი ისე გაიყოს, რომ ნივთის გარკვეულ ნაწილზე ვრცელდებოდეს ინდივიდუალური საკუთრება, ხოლო სხვა ნაწილზე - საერთო საკუთრება (სუსგ №ას-1080-1000-2017, 27.10.2017წ. ).
18. მოცემულ შემთხვევაში, საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის თანახმად, მოსარჩელისა და მოპასუხის საკუთრების უფლება აღრიცხულია შემდეგი მონაცემებით:
მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებულია 0.20 ჰა მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლის 2/3 ნაწილი, ხოლო მოსარჩელის სახელზე - 0.10 ჰა მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლის 1/3 ნაწილი (იხ. ტ.2, ს.ფ. 31-32). ამდენად, ამონაწერში საცხოვრებელ სახლზე რეგისტრირებულია წილადი საკუთრება (2/3 და 1/3), მიწის ნაკვეთზე კი - აღნიშნული ფართობის მიწა (0.20 ჰა და 0.10 ჰა).
19. კასატორის ძირითადი პრეტენზია არის ის, რომ მიწის ნაკვეთი უკვე გამიჯნულია ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე დართული ნახაზის შესაბამისად და მას ეკუთვნის მიწის ნაკვეთის ის ნაწილი, რომელსაც ფაქტობრივად ფლობს, სადაც გაყვანილი აქვს კანალიზაცია, ფლობს მრავალწლიან ნარგავებს, რაც გადაწყვეტილებით დადგენილი გამიჯვნის ფარგლებში ხვდება მოსარჩელის მხარეს (იხ: საკასაციო საჩივარი, ტ.2, ს.ფ.327-343). თავის მხრივ, მოსარჩელე განმარტავს, რომ საკადასტრო გეგმა, რასაც ეყრდნობა მოპასუხე, არ შეესაბამება საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ მონაცემებს (იხ.: საკასაციო შესაგებელი, ტ.2, ს.ფ.358-370).
20. მითითებული გარემოების გასარკვევად უნდა შეფასდეს 16.07.2007 წლის სანოტარო წესით დამოწმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება და მისი დანართები, რომლითაც მოსარჩელემ მ.კ–გან იყიდა: „1000 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლის 1/3, მდებარე მისამართზე ქ. თბილისი, სოფ. ........... ნასყიდობის საგანი საკადასტრო რუკაზე და სახლის ნახაზზე აღნიშნულია წითელი შტრიხით, რაც წარმოადგენს ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს“ (ტ.1, ს.ფ.90-96). სანოტარო აქტში აღნიშნულია, რომ ნოტარიუსმა დაადგინა გამყიდველისა და მყიდველის ნების გამოხატვის ნამდვილობა და ნასყიდობის ხელშეკრულების შინაარსი. შემდეგ შეადგინა ხელშეკრულება, რომელიც წაუკითხა მხარეებს, მათ განუმარტა ამ ხელშეკრულების შინაარსი, მასზე ხელმოწერის სამართლებრივი შედეგები (ტ.1, ს.ფ.91).
21. სსკ-ის 52-ე მუხლი ადგენს ნების გამოვლენის განმარტების წესს, კერძოდ: ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ „ნების გონივრული განსჯა“ ნიშნავს სადავო გამონათქვამის იმ მნიშვნელობის დადგენას, რომელსაც გონიერი ადამიანი ანალოგიურ პირობებში მიანიჭებდა. ხელშეკრულების დადების მომენტიდან, მხარეები ვალდებული არიან, შეუდგნენ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას. ხელშეკრულება არის მხარეთა მიერ მიღწეული კონსესუსის შედეგი, რომელიც, სამართლებრივი თვალსაზრისით, იწვევს მხარეთა მიმართ უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას მათივე ნების საფუძველზე (სუსგ №ას-894-2021, 23.12.2021წ., პ.58). ხელშეკრულებაში მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების გონივრული და არა გამოთქმის სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობიდან გამომდინარე, სასამართლომ „ბოლომდე უნდა იფიქროს“ იმასთან დაკავშირებით, თუ სავარაუდოდ რა შეიძლებოდა ყოფილიყო მხარეთა სურვილი. ამ კონტექსტით განსაკუთრებით საინტერესოა გერმანიის უმაღლესი ფედერალური სასამართლოს გადაწყვეტილება [10.11. 1999 – I ZR 183/97 – NJW 2000, 743]: „ხელშეკრულების დამატებით განმარტების არსი მდგომარეობს ხარვეზის შემცველი გარიგების მხარეთა ჰიპოთეტური სურვილის შესაბამისად განვრცობაში. ამასთან, სასამართლო უნდა ამოვიდეს იქიდან, თუ რაზე შეთანხმდებოდნენ მხარეები, როგორც კეთილსინდისიერი ხელშეკრულების მხარეები, კეთილსინდისიერების პრინციპის დაცვით მათი ინტერესების ჯეროვანი შეჯერების პირობებში, თუ მათ არ გამორჩებოდათ ხელშეკრულების შესაბამისი პუნქტი. არსებული ხარვეზები უნდა შეივსოს ხელშეკრულების დამატებით განვრცობის გზით იმგვარად, რომ „ბოლომდე იყოს ნაფიქრი“ კონკრეტული ხელშეკრულების ძირითადი პუნქტები (შდრ. BGHZ 84, 1, 7; 90, 69, 77; 135, 387, 392). აქედან გამომდინარე, მხარეთა ჰიპოთეტური ნების გამორკვევისას ხელშეკრულების დანარჩენი შინაარსისა და ხელშეკრულების დადების მომენტში არსებული სხვა გარემოებების პარალელურად, განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს მხარეთა ფაქტობრივ ნებას, რამდენადაც შესაძლებელია მისი დადგენა (სუსგ №ას-1161-1116-2016, 12.10.2017წ., პ.17.4).
22. პალატა განმარტავს, რომ საზიარო უფლების გაუქმებისას სასამართლო ეყრდნობა საზიარო უფლებაზე საჯარო რეესტრის სწორ ჩანაწერს. სსკ-ის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. პრეზუმფცია მიზნად ისახავს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილის ინტერესების დაცვას, სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის უზრუნველყოფასა და დაინტერესებული პირების მხრიდან მარეგისტრირებელი ორგანოს მიმართ ნდობის მაღალი ხარისხის გარანტიების შექმნას. უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული უფლება მანამდე ითვლება კანონიერად, უფლებამოსილ პირს მანამდე აქვს ქონების თავისუფლად განკარგვის შესაძლებლობა, ვიდრე რეგისტრაციის საფუძვლად არსებული გარიგება მიიჩნევა ნამდვილად (თამარ შოთაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, თბილისი, 2018წ., მუხ.312, ველი 1).
23. მოცემულ შემთხვევაში დგინდება, რომ მოპასუხეს აღძრული აქვს სარჩელი ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ და ითხოვს რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილებებს. ამავე საფუძვლით ითხოვს საკასაციო სასამართლოში წარმოების შეჩერებას.
24. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო ინსტანციაში საქმეთა წარმოების თავისებურებების გათვალისწინებით, ასევე იმის მხედველობაში მიღებით, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებები საჭიროებს დამატებით კვლევას სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში, არ არსებობს ამ ეტაპზე საქმის წარმოების შეჩერების წინაპირობა. ამასთან, თუ მხარეს ასეთი შუამდგომლობა ექნება საქმის ხელახლა განხილვის ეტაპზე სააპელაციო ინსტანციაში, შესაბამისი სასამართლო იმსჯელებს მასზე.
25. საკასაციო პალატა ასევე განმარტავს, რომ საზიარო საგნის ღირებულების შემცირების გარეშე ერთგვაროვან ნაწილებად გაყოფის რეალურ შესაძლებლობაზე მსჯელობისას სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილებით უნდა დაასაბუთოს ასეთი წინაპირობის არსებობა და გამორიცხოს ნივთის ღირებულების შემცირების საეჭვოობა. სასამართლო უნდა დაეყრდნოს უფლების რეგისტრაციის მართებულ მონაცემებს (ჩანაწერს) და საზიარო უფლების ნატურით გამიჯვნით გაუქმებისას ასევე უნდა გამოირკვეს გაყოფის შესაძლებლობა მხარეთა მიერ რეალურად დაკავებული ფართების მიხედვით (სუსგ №ას-1125-1389-09, 26.03.2010წ.).
26. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორის მიერ წარმოდგენილია დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. შესაბამისად, არსებობს სსსკ-ის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების წინაპირობა, რა დროსაც დამატებით უნდა იქნეს გამოკვლეული მტკიცებულებები. ამდენად, საკასაციო პალატა აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, აუქმებს გასაჩივრებულ განჩინებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს იმავე სასამართლოს, რომელმაც უნდა შეაფასოს საქმის მასალები, სრულყოფილად დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და შემდგომ გადაწყვიტოს უფლების საკითხი.
27. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მტკიცებულებების წარდგენის საკმაოდ მკაცრად გაწერილ პროცედურას და საქმის საკასაციო სასამართლოში განხილვისას, განსხვავებით პირველი და სააპელაციო ინსტანციების სასამართლოებისაგან, კანონმდებლობით მხარე ასეთ შესაძლებლობას მოკლებულია - საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს (შდრ. სუსგ №ას-48-2020, 17.09.2020წ; №ას-27-2019, 15.11.2019წ.).
28. სსსკ-ის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ვინაიდან მოცემული საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა ქვემდგომ სასამართლოს, პროცესის ხარჯების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას. ამასთან, რადგან სსსკ-ის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის (სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა საკასაციო საჩივრისთვის შეადგენს დავის საგნის ღირებულების 5%-ს), ამავე მუხლის მე-2 ნაწილისა (მაგისტრატი მოსამართლის განსჯად საქმეზე სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა ყველა ინსტანციის სასამართლოში შეადგენს ამ მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ოდენობის ნახევარს) და ამავე კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „კ“ ქვეპუნქტის (დავის საგნის ფასი განისაზღვრება 4 000 ლარით, თუ ქონებრივ-სამართლებრივ დავაში (საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა, სამეზობლო დავა და სხვა) შეუძლებელია დავის საგნის ფასის განსაზღვრა) შესაბამისად, საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელწიფო ბაჟის ოდენობა შეადგენდა 150 ლარს, კასატორს სახელწიფო ბაჟის სახით თავისი ინიციატივით გადახდილი 300 ლარიდან უნდა დაუბრუნდეს ზედმეტად გადახდილი 150 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. გ.მ–ის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ არ დაკმაყოფილდეს.
2. გ.მ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.
3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 18.04.2022 წლის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.
4. გ.მ–ს (პ/ნ: .......) უკან დაუბრუნდეს მ.მ–ძის (პ/ნ: 01024027247) მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარიდან (საგადახდო დავალება №1654158580, გადახდის თარიღი 02.06.2022წ.) ზედმეტად გადახდილი 150 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.
5. გ.მ–ს დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (ტ.2, ს.ფ.344-350, 388-394).
6. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე
მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე
რევაზ ნადარაია
