საქმე №ას-1312-2022 5 აპრილი, 2023 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორი - ლ.ა–ნი (აპელანტი, მოსარჩელე)

მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორი - ნ.ქ–ძე, კ.ს–ი, ი.ქ–ძე, ს.ქ–ძე (აპელანტი, მოპასუხე)

პირველი კასატორის მოწინააღმდეგე მხარე - კ.ს–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 25 მაისის განჩინება

პირველი საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

მეორე საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2016 წლის 19 დეკემბერს ლ.ა–ნს (შემდგომში „მოსარჩელე“, „კრედიტორი“, „კასატორი“ ან „პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორი“), ნ.ქ–ძესა და კ.ს–ს (შემდგომში „მოპასუხეები“ ან „მოვალეები“) შორის გაფორმდა ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულება (შემდგომში „ხელშეკრულება“), რომლის მიხედვით, მოვალეებმა კრედიტორის წინაშე აღიარეს ვალი, 300 000 აშშ დოლარი, თითოეულმა - 150 000-150 000 აშშ დოლარი.

2. ხელშეკრულების თანახმად, აღიარებულ ვალს სარგებელი არ დაერიცხებოდა, ხოლო თანხა უნდა გადახდილიყო ხელშეკრულების დადებიდან 21 (ოცდაერთი) დღის ვადაში.

3. ხელშეკრულების პირობების შეთანხმების მიზნით, გარიგების დადებას წინ უსწრებდა ელექტრონული მიმოწერა. კერძოდ, 2019 წლის 2 ნოემბერს კრედიტორმა ერთ-ერთ მოვალეს (ნ.ქ–ძეს) ელექტრონული ფოსტით გაუგზავნა ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულების ელექტრონული ვერსია გაცნობისა და შესწორების მიზნით.

4. 2016 წლის 24 ნოემბერს გაფორმდა ხელშეკრულებები უძრავი ნივთების ჩუქების შესახებ (შემდგომში „ჩუქების ხელშეკრულებები“ ან „სადავო ჩუქების ხელშეკრულებები“), რომლის თანახმად, ნ.ქ–ძემ მის საკუთრებაში არსებული ორი უძრავი ქონება (მდებარე, ქ. თბილისი, ......., სართული 2, ბინა N59, ფართი: 211.00 კვ.მ. (საკადასტრო კოდი: №........) და სოფ. ........, (საკადასტრო კოდი: №......)) აჩუქა შვილებს - ი.ქ–ძესა და ს.ქ–ძეს (შემდგომში „მოპასუხეები“, „დასაჩუქრებულები“ და ნ.ქ–ძესთან ერთად მოხსენიებული, როგორც „კასატორები“ ან „მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორები“) და აღნიშნული ქონება საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღირიცხა დასაჩუქრებულების სახელზე.

5. მოსარჩელის მოთხოვნა

5.1. კრედიტორმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოვალეების, ასევე დასაჩუქრებულების მიმართ და მოითხოვა ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულებით განსაზღვრული თანხის მოპასუხეთათვის სოლიდარულად გადახდის დაკისრება და ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა.

6. მოპასუხეთა პოზიცია

6.1. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლებით სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ რაიმე სასესხოსამართლებრივი ურთიერთობა მხარეთა შორის არ არსებობდა და შესაბამისად, არც ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულებაა ნამდვილი. თუმცა, თუნდაც დგინდებოდეს ამგვარი ხელშეკრულების დადების ფაქტი, ვინაიდან ირკვევა, რომ საქმე ეხება 2011 წლის სასესხოსამართლებრივ ურთიერთობებს, მოთხოვნაც ხანდაზმულია.

6.2. მოპასუხეთა განმარტებით, არ არსებობს ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის საფუძველიც, ვინაიდან ეს ხელშეკრულებები არ ემსახურებოდა კანონსაწინააღმდეგო მიზანს, არ იკვეთება ხელშეკრულების მონაწილე მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების ნაკლი, ამასთან, სადავო გარიგებები გაფორმდა მანამ, სანამ დაიდებოდა ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულება.

6.3. მოპასუხეებმა სადავოდ გახადეს მათთვის პასუხისმგებლობის სოლიდარულად დაკისრების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნაც.

7.საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

7.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: მოპასუხეებს ნ.ქ–ძესა და კ.ს–ს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ 300 000 აშშ დოლარის გადახდა კუთვნილი წილის ფარგლებში და თითოეულის პასუხისმგებლობა განისაზღვრა 150 000-150 000 აშშ დოლარით; ბათილად იქნა ცნობილი 2016 წლის 24 ნოემბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულებები და დადგინდა ამ გარიგებებით განსაზღვრული ქონების საჯარო რეესტრში მოვალის, ნ.ქ–ძის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრაცია; მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხეთათვის თანხის სოლიდარულად დაკისრების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

8. მოსარჩელისა და მოპასუხეების სააპელაციო საჩივრები

8.1. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

8.1.1. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება;

8.1.2. მოპასუხეებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

9. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მოპასუხე გ.ს–ის სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების შესახებ

9.1. სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე აპელანტის (მოპასუხე) გ.ს–ის გამოუცხადებლობის გამო თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 19 ოქტობრის განჩინებით დაკმაყოფილდა მეორე აპელანტის (მოსარჩელის) შუამდგომლობა და გამოუცხადებელი მხარის (კ.ს–ის) სააპელაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად.

10. სააპელაციო სასამართლოს ძირითადი განჩინება და დასკვნები

10.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 25 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელი დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

10.2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 137-ე, 341-ე მუხლებით და გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ კრედიტორსა და მოვალეებს არსებობდა ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულება, რის საფუძველზეც, თავიანთი წილის ფარგლებში, მოვალეებს ეკისრებოდათ კრედიტორის მიმართ თანხის გადახდის ვალდებულება.

10.3. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის პრეტენზია მოპასუხეთათვის ვალდებულების სოლიდარულად დაკისრების შესახებ, იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 462-ე, 463-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ხელშეკრულების შინაარსის გათვალისწინებით, მოვალეებს მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებული წილის ოდენობით ეკისრებოდათ შესრულების ვალდებულება, რაც წარდგენილი სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველს ქმნიდა.

10.4. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლით და ასევე გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა სადავო ჩუქების ხელშეკრულებების მოჩვენებით გარიგებებად მიჩნევის შესახებ. სასამართლომ შეაფასა ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულების დადებამდე მხარეთა მიერ განხორციელებული ქმედებები და დაასკვნა, რომ 2019 წლის 2 ნოემბრისთვის (როდესაც მოსარჩელემ ერთ-ერთ მოვალეს (ნ.ქ–ძეს) გაუგზავნა ხელშეკრულების ელექტრონული ვერსია გაცნობისა და შესწორებების შეტანის მიზნით), მოვალემ უკვე იცოდა, რომ მოსარჩელეს მასთან ფულადი ვალდებულებების შესრულების შესახებ პრეტენზიები გააჩნდა, შესაბამისად, 2019 წლის 24 ნოემბრის გარიგებების დადებას არა ოჯახური შეთანხმების ნიშნად ქონების ჩუქება, არამედ სამომავლო ვალდებულებების თავიდან აცილება ედო საფუძვლად.

11. მოსარჩელისა და მოპასუხეების საკასაციო საჩივრები

11.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 25 მაისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

11.2. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება;

11.3. მოპასუხეებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

11.3.1.პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორის (მოსარჩელის) განცხადებით, მხარეთა შორის წარმოშობილი ვალდებულება სასამართლომ არასწორად არ მიიჩნია სოლიდარულ ვალდებულებად და არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმები (სსკ 463-ე, 464-ე მუხლები).

11.3.2.მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორთა განცხადებით, სასამართლომ არასწორად შეაფასა სადავო დოკუმენტი ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულებად და არ გამოიკვლია აღნიშნული დოკუმენტის გაფორმების წინაპირობები (მართლაც გადასცა თუ არა გარკვეული რაოდეობის თანხა მოსარჩელემ მოპასუხეებს და თუ გადასცა, რა დანიშნულებით). შესაბამისად, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლი. ასევე არასწორადაა შეფასებული სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხიც. სასამართლომ არასწორად მიიჩნია ჩუქების ხელშეკრულებები მოჩვენებით გარიგებებად მაშინ, როდესაც საქმის მასალებით არ დასტურდება ამ ხელშეკრულებების დადების რაიმე კანონსაწინააღმდეგო მიზანი და არც რაიმე კანონსაწინააღმდეგო ფაქტის დაფარვას ემსახურებოდა მათი გაფორმება. საქმის მასალებით არ დასტურდება გარიგების მონაწილე მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების ნაკლი და იმგვარი „ურთიერთშეთანხმება“, რომელიც ეჭვქვეშ დააყენებდა ამ გარიგების მონაწილე ყველა მხარის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობას.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

12.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 12 ოქტომბრის განჩინებით მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი, ხოლო 2022 წლის 24 ოქტომბრის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულია წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, (შემდეგში: სსსკ), 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

15. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

16. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეების საკასაციო საჩივრის ძირითადი პრეტენზია სამოქალაქო კოდექსის 341-ე და 56-ე მუხლების, ხოლო მოსარჩელის საკასაციო პრეტენზია სამოქალაქო კოდექსის 463-ე, 464-ე მუხლების ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ არასწორად გამოყენება-განმარტებას ეხება.

17. ზემოაღნიშნული პრეტენზიების შემოწმების მიზნით, საკასაციო სასამართლო, პირველ რიგში, ყურადღებას მიაქცევს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის ნორმატიული შინაარსის განმარტების საკითხზე დადგენილ სტაბილურ სასამართლო პრაქტიკას, რომლის მიხედვით, „ვალის აღიარება საკმაოდ რთული და კომპლექსური ინსტიტუტია. იგი მხარეთა ნების თავისუფალ გამოვლენას მოიაზრებს, რაც მიზნად ისახავს გარკვეულ სამართლებრივ შედეგს. სამართლებრივად რელევანტური ნება შესაძლოა, მიმართული იყოს როგორც არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის დადასტურებისკენ (ვალის დეკლარაციული აღიარება), ისე ახალი ურთიერთობის წარმოშობისკენ (ვალის კონსტიტუციური აღიარება). აქედან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია, გაიმიჯნოს, ვალის აღიარების რომელ სახესთან გვაქვს საქმე, რამეთუ თითოეულ მათგანს თავისი მნიშვნელობა და განსხვავებული სამართლებრივი შედეგები აქვს. სსკ-ის 341-ე მუხლი განამტკიცებს ე.წ. კონსტიტუტიურ (აბსტრაქტულ) ვალის აღიარებას, სადაც მხარეთა ნება მიმართულია ახალი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობისკენ. ამ ხელშეკრულებით მოვალე აღიარებს გარკვეული სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობას, თუმცა ამ ურთიერთობისგან დამოუკიდებლად კისრულობს კრედიტორის წინაშე გარკვეული შესრულების განხორციელებას, ანუ დგინდება ახალი, დამოუკიდებელი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა, წარმოიშობა ახალი მოთხოვნა, რომელიც არ არის დამოკიდებული ძველი სამართლებრივი ურთიერთობის ნამდვილობაზე. ახალი ხელშეკრულება დამოუკიდებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლისგან და მისი მიზანი არ არის ე.წ. ძირითადი ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მოთხოვნა. ახალი ხელშეკრულების ძალით ვალდებულება შესრულებას მაშინაც ექვემდებარება, როცა ძველი ურთიერთობის არსებობა სადავო არის მხარეთათვის (სსკ-ის 341-ე მუხლის კომენტარი, ეკატერინე ბაღიშვილი, გვ. 174, http://lawlibrary.info/ge/books/giz2019-ge-civil_code_comm_III_book.pdf). რაც შეეხება დეკლარაციულ (კაუზალურ) ვალის აღიარებას, იგი მხოლოდ ადასტურებს უკვე არსებულ ვალს, ანუ მიმართულია ძველი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის დადასტურებისკენ და არა ახალი ურთიერთობის დადგენისკენ. ამის საჭიროებას, ჩვეულებრივ, განაპირობებს მხარეთა შორის არსებული უთანხმოება ან გაურკვევლობა ვალდებულების არსებობის თაობაზე... დეკლარაციული აღიარების სამართლებრივი ძალა დამოკიდებულია შეთანხმების შინაარსზე და საჭიროებისამებრ დგინდება განმარტების მეშვეობით“ (იხ. საქმე №ას-226-213-2015, 18 მაისი, 2015წ.; №ას-392-371-2013, 8 ნოემბერი, 2013 წელი; საქმე №ას- 1582-2018, 2022 წლის 9 თებერვლის განჩინება).

18. ზემოაღნიშნული განმარტებებისა და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მხედველობაში მიღებით საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ მხარეთა შორის 2016 წლის 19 დეკემბერს გაფორმებული სადავო ხელშეკრულება სსკ 314-ე მუხლის მიზნებისათვის კონსტიტუციური ვალის აღიარებაა და მას ამ სახის ხელშეკრულებისთვის დამახასიათებელი ყველა ნიშან-თვისება ახასიათებს (იხ. ხელშეკრულება, ტ. 1, ს.ფ 15-17). კასატორებს (მოპასუხეებს) კი არ წარუდგენიათ იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებების გაბათილებისა და საქმის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

19. უსაფუძვლოა ასევე მოპასუხეთა პრეტენზია სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ, ვინაიდან ვალის კონსტიტუტიური აღიარების დროს ახალი მოთხოვნა წარმოიშობა და ახალი ხანდაზმულობის ვადა იწყება. შესაბამისად, იმ შემთხვევაშიც კი, როცა ძველი ურთიერთობიდან გამომდინარე მოთხოვნა ხანდაზმულია, ახალი ვადა მაინც იწყებს ათვლას (შდრ. ე. ბაღიშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019, მუხლი 341, ველი 21).

20. რაც შეეხება კასატორების (მოპასუხეების) მორიგ პრეტენზიას ჩუქების ხელშეკრულებების ნამდვილობის შესახებ, საკასაციო პალატა ვერც აღნიშნულს გაიზიარებს და მიუთითებს შემდეგს: სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). „დასახელებული ნორმის აღწერილობითი ნაწილი იძლევა მოჩვენებითი გარიგების იურიდიულ დეფინიციას და ნორმით გათვალისწინებული შედეგის მიმართ გადამწყვეტია მხოლოდ და მხოლოდ მხარეთა ნამდვილი ნება, ანუ მათ არ უნდა სურდეთ იმ სამართლებრივი შედეგის მიღწევა, რასაც გარიგება ითვალისწინებს, არამედ ამ გარიგების დადება ემსახურება სხვა, მათ შორის მესამე პირის მიმართ ვალდებულების შესრულებისათვის თავის არიდებას. თავის მხრივ, მოჩვენებითი გარიგება, როგორც წესი, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, ყოველთვის შეესაბამება ამ ტიპის გარიგების დადებისათვის კანონით დადგენილ წესსა და პირობებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სახეზე გვექნებოდა ამავე კოდექსის ზოგადი თუ კერძო ნაწილით განსაზღვრული გარიგების ბათილად ცნობის საფუძვლები“(იხ. სუსგ №ას-296-283-2015, 2015 წლის 4 ივნისი).

21. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკაზე (სუსგ-ები №ას-1347-1272-2012, 2013 წლის 1 ივლისი, №ას-1439-1357-2012, 2013 წლის 1 თებერვალი), რომლის თანახმად, იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს (მაგალითად, მამა-შვილს, დედა-შვილს შორის) ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებების თაობაზე, და, ასევე, მათი ოჯახის წევრის მიერ ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების თაობაზე.

22. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ და მხარეთა მიერ შეუდავებელ იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ 2016 წლის 19 დეკემბრის ხელშეკრულების გაფორმებას წინ უსწრებდა მოლაპარაკებები და ელექტრონული მიმოწერები მხარეთა შორის, რომლითაც შეთანხმდა და დაზუსტდა სამომავლოდ დასადები, ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულების პირობები. კერძოდ, დადგენილია, რომ მოლაპარაკებები მიმდინარეობდა 2016 წლის აგვისტოდან, ხოლო 2016 წლის 2 ნოემბერს მოსარჩელემ მოვალეს, ნ.ქ–ძეს გაუგზავნა სადავო ხელშეკრულების ელ. ვერსია გაცნობისა და შესწორების მიზნით (იხ. ტ. 3. ს.ფ 24-33). ამდენად, იმ პირობებში, როდესაც საქმის მასალებით უდავოდ დასტურდება, რომ ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულების პირობებზე მსჯელობიდან რამდენიმე დღეში მოვალემ გააჩუქა ქონება შვილებზე, ხოლო შემდგომ გააფორმა სადავო ხელშეკრულება (ვალის აღიარების შესახებ), საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ 2016 წლის 24 ნოემბრის ჩუქების ხელშეკრულებები სააპელაციო პალატამ მართებულად მოაქცია სსკ 56-ე მუხლით განსაზღვრულ მოჩვენებით დადებულ გარიგებათა ჭრილში და მართებულად დაასკვნა, რომ საქმეზე დადგენილ გარემოებათა ქრონოლოგია მიუთითებდა სწორედ ჩუქების ხელშეკრულებების ორივე მხარის განზრახვაზე, რომ უძრავი ქონების გასხვისების გზით მოპასუხეს თავი აერიდებინა ფულადი ვალდებულებების შესრულებისთვის.

23. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება მოპასუხეთა მოსაზრებას, რომ ნივთის ჩუქება შეიძლება მიუთითებდეს მხარეთა კეთილ ნებაზე და განპირობებული იყოს გარკვეული აუცილებლობით, თუმცა ზუსტად მოპასუხეებს ეკისრებათ ტვირთი, ამტკიცონ ის, თუ რამ განაპირობა და ამ ხელშეკრულების დადების რა აუცილებლობა არსებობდა მოპასუხის მიერ ვალდებულების შესრულების მონაკვეთში (იხ. სუსგ. საქმე №ას-1347-1272-2012, 2013 წლის 1 ივლისი). აღნიშნული აუცილებლობის დამტკიცება კი, კასატორებმა ვერ შეძლეს. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორების პრეტენზია ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია (შდრ. იხ. სუსგ საქმე№ ას-820-786-2016, 15 მაისი, 2017 წელი).

24. საკასაციო პალატა შეაფასებს პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორის (მოსარჩელის) პრეტენზიასაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ სამოქალაქო კოდექსის 463-ე და 464-ე მუხლების არასწორად განმარტების შესახებ და ყურადღებას გაამახვილებს სოლიდარული ვალდებულების სამართლებრივ ბუნებაზე.

25. სოლიდარული ვალდებულება ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობებში პირთა სიმრავლის ყველაზე გავრცელებული და რთული სახეა. სოლიდარული ვალდებულება კრედიტორს არა მარტო მოთხოვნის სწრაფი დაკმაყოფილების შესაძლებლობას ანიჭებს, არამედ მოთხოვნის უზრუნველყოფასაც გულისხმობს (შდრ. ირ. რობაქიძე, სამოქალაქო კოდექსის ონლაინ კომენტარი, მუხლი 463, ველი2. www.gccc.ge).

26. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სოლიდარული ვალდებულების არსებობა (კრედიტორთა ან მოვალეთა სიმრავლე) რამდენიმე წინაპირობას უკავშირდება: უპირველეს ყოვლისა, აუცილებელია, ვალდებულების ერთ-ერთ მხარეზე რამდენიმე პირის მონაწილეობა. ამასთან, იმის მიხედვით, თუ ვალდებულების რომელ მხარეზე მონაწილეობს სოლიდარულად რამდენიმე პირი, თითეულს ერთი და იმავე მოვალის მიმართ შეიძლება გააჩნდეს ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლება, ანდა თითოეულ მათგანს ერთი და იმავე კრედიტორის მიმართ დაეკისროს ვალდებულების შესრულების ვალდებულება.

27. მოვალეთა სოლიდარულ მოვალეებად მიჩნევისათვის აუცილებელია, რომ ისინი კრედიტორის წინაშე ვალდებულების შესრულებაზე იყვნენ პასუხისმგებელი. აღნიშნული ურთიერთობიდან გამომდინარე, თითოეული სოლიდარული მოვალე კრედიტორის ერთი და იმავე შესრულების ინტერესის მთლიან დაკმაყოფილებაზე უნდა იყოს ვალდებული. მოვალეთა ეს ცალკეული ვალდებულებები, სწორედ ერთი საერთო მიზნით (კრედიტორის ერთი და იმავე შესრულების ინტერესის დაკმაყოფილებით) არიან დაკავშირებულნი და ერთ მთლიანობას ქმნიან.

28. სწორედ ის ფაქტი, რომ სოლიდარულ ვალდებულებაში მონაწილე რამდენიმე პირთაგან თითოეულს მთლიანი ვალდებულების შესრულება ეკისრება, ანდა თითოეული მთლიანი ვალდებულების შესრულების მოთხოვნაზეა უფლებამოსილი, განასხვავებს სოლიდარულ ვალდებულებას წილადი ვალდებულებისაგან. ვალდებულებაში წილობრივად მონაწილე ნებისმიერ პირს ვალდებულების შესრულება მხოლოდ კუთვნილი წილის ფარგლებში შეუძლია მოითხოვოს და შესაბამისად, მას მხოლოდ ამ წილის ოდენობით ეკისრება შესრულების ვალდებულებაც.

29. სოლიდარულ მოვალეთა ცნებას კანონმდებელი სამოქალაქო კოდექსის 463-ე მუხლში აყალიბებს (თუკი რამდენიმე მოვალემ ვალდებულება უნდა შეასრულოს ისე, რომ თითოეულმა მონაწილეობა უნდა მიიღოს მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში, ხოლო კრედიტორს ვალდებულების მხოლოდ ერთჯერადი შესრულების მოთხოვნის უფლება აქვს, მათ სოლიდარული მოვალეები ეწოდებათ).

30. ამასთან, მითითებული მუხლი რამდენიმე წინაპირობას შეიცავს. უპირველეს ყოვლისა, საჭიროა არსებობდეს რამდენიმე მოვალე, რომლებიც კრედიტორის წინაშე ვალდებულების შესრულებაზე არიან პასუხისმგებელი (შდრ. სუსგ №ას- 164-158-2011, 01 აგვისტო, 2011). გარდა ამისა, აუცილებელია, ისინი ერთი და იმავე კრედიტორის წინაშე იყვნენ ვალდებულნი. კრედიტორს შეუძლია მოთხოვნა წაუყენოს ნებისმიერ სოლიდარულ მოვალეს.

31. საკასაციო პალატა მიუთითებს სსკ-ის 464-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სოლიდარული ვალდებულება შესაძლებელია სამი საფუძვლით წარმოიშვას: ხელშეკრულება, კანონი და ვალდებულების საგნის განუყოფლობა (Numerus Clausus).

32. სოლიდარული ვალდებულების წარმოშობის ყველაზე გავრცელებული საფუძველია ხელშეკრულება. იმისათვის, რომ ხელშეკრულების საფუძველზე სოლიდარული ვალდებულება წარმოიშვას, აუცილებელია, რომ რამდენიმე პირმა სოლიდარულად იკისროს პასუხისმგებლობა კრედიტორის წინაშე. სოლიდარულმა მოვალეებმა კრედიტორთან ხელშეკრულება შესაძლოა ერთდროულად ან ცალ-ცალკე გააფორმონ. შესაძლებელია სოლიდარული ვალდებულების შეთანხმების შემდეგ, კრედიტორთან გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე ერთ-ერთი მოვალე შემდეგ შევიდეს ვალდებულებაში სოლიდარულ მოვალედ. მთავარია კრედიტორთან გაფორმებული შეთანხმება ნათლად ადასტურებდეს თითოეული მოვალის სურვილს - სხვა მოვალეებთან ერთად სოლიდარულად აგონ კრედიტორის წინაშე პასუხი. სოლიდარული ვალდებულების შესახებ შეთანხმებას იმ შემთხვევაშიც ექნება ადგილი, როდესაც ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ კრედიტორს საკუთარი სურვილისამებრ მთლიანად ანდა ნაწილობრივ შეუძლია ნებისმიერი მოვალისაგან მოითხოვოს ვალდებულების შესრულება, ხოლო ერთ-ერთი მოვალის მიერ ვალდებულების მთლიანად შესრულება, დანარჩენებსაც ათავისუფლებს შესრულების ტვირთისაგან (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას- 599-2019, 04 დეკემბერი, 2019; საქმე №ა1158-1104-2014, 06 მაისი, 2015).

33. იმ საკითხის შესამოწმებლად, განსახილველ დავაში არიან თუ არა მოპასუხეები მოსარჩელეთა მიმართ სოლიდარული მოვალეები, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილ, დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: ვალის აღიარების შესახებ 2016 წლის 19 დეკემბრის ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ „მოვალეები კრედიტორის წინაშე აღიარებენ ვალს, სულ 300 000 აშშ დოლარის ოდენობით, მათ შორის, ნ.ქ–ძე - 150 000 აშშ დოლარის, ხოლო კ.ს–იკი, 150 000 აშშ დოლარის ოდენობით“ (იხ. ტ. 1. ს.ფ 15-17). ამდენად, მითითებული ხელშეკრულების შინაარსით არ იკვეთება რომ ნ.ქ–ძემ და კ.ს–მა კრედიტორის მიმართ მთლიანი ვალდებულების შესრულებაზე იკისრეს პასუხისმგებლობა. ასეთი გარემოება სსსკ 102-ე მუხლის შესაბამისად, არც სხვა რაიმე მტკიცებულებით დასტურდება.

34. ამრიგად, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და ზემოთ მითითებული განმარტებების მხედველობაში მიღებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სახეზე არ არის სსკ 463-ე მუხლით განსაზღვრული სოლიდარული პასუხისმგებლობის შემთხვევა, კასატორსაც (მოსარჩელესაც) არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რაც გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საქმის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

35. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად შეაფასა სადავო საკითხი, მართებულად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე, 341-ე, 463-ე, 464-ე მუხლები, ასევე მართებულად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

36. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

37. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

38. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ.ა–ნის, ნ.ქ–ძის, ი.ქ–ძისა და ს.ქ–ძის საკასაციო საჩივრები, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

2. ლ.ა–ნს (.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი (საგადახდო დავალება 13790811911, გადახდის თარიღი 7.07.2022 (300 ლარი) და საგადახდო დავალება 14777428671, გადახდის თარიღი 13.10.2022 (5 700 ლარი)), 6 000 ლარის 70% - 4 200 ლარი;

3. ნ.ქ–ძეს (........), ი.ქ–ძეს (.......), ს.ქ–ძეს (.......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი (საგადახდო დავალება 1657612192, გადახდის თარიღი 12.07.2022), 6 000 ლარის 70% - 4 200 ლარი;

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე