საქმე №ას-1596-2018 18 ნოემბერი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.მ–ძე (მოპასუხე)

II საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ.ფ–ძე (მოპასუხე)

III საკასაციო საჩივრის ავტორი – საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.დ–ნი (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხეები – შპს „მ–ი“, მ.ბ–ა, ქ.წ–ძე, რ.ს–ძე, სს „ს.ბ–ი“, ი.ქ–ძე, მ.ჩ–ი, ტ.თ–ძე, ნ.თ–ი, დ.ჩ–ძე, ნ.პ–ო, ზ.ჩ–ძე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 20 ივნისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლება და მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილებით ლ.დ–ნის (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სარჩელი უძრავი ქონების ყადაღისგან გათავისუფლებისა და მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე დაკმაყოფილდა; დადგინდა, რომ ყადაღისგან გათავისუფლდეს შპს „მ–ის“ (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“ ან „მოპასუხე კომპანია“) სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისი, ........, ფართი 56.92 კვ.მ (საკადასტრო კოდი №........) (შემდგომში - „სადავო უძრავი ქონება“) და ამ ქონების მესაკუთრედ ცნობილ იქნას მოსარჩელე.

2. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ (შემდგომში - „სამინისტრო“ ან „მეორე მოპასუხე“), მ.მ–ძემ (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“), გ.ფ–ძემ (შემდგომში - „მეოთხე მოპასუხე“) და ნ.თ–მა (შემდგომში - „მეხუთე მოპასუხე“).

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 20 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელი დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

4. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

4.1. 2008 წლის 31 იანვარს მოსარჩელესა და მოპასუხე კომპანიას შორის გაფორმდა „უძრავი ქონების ნასყიდობის წინასწარი ხელშეკრულება“, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელეს 30 585 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ საკუთრებაში უნდა გადასცემოდა უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისში, .... ქუჩაზე ასაშენებელ მრავალსართულიან სახლში, დაახლოებით 52.29 კვ.მ. ფართის მქონე ბინა №1. 2009 წლის 23 ივნისს მხარეთა ურთიერთშეთანხმებით მოსარჩელესა და მოპასუხე კომპანიას შორის 2008 წლის 31 იანვარს დადებული ხელშეკრულება გაუქმდა და ამ ხელშეკრულების საფუძველზე გადახდილი თანხები ჩაეთვალა 2009 წლის 23 ივნისს ახალი „უძრავი ქონების ნასყიდობის წინასწარი ხელშეკრულების“ ანგარიშში, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელეს, 28 250 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, საკუთრებაში გადაეცემოდა სადავო უძრავი ქონება;

4.2. საქმეში წარმოდგენილი გადახდის ქვითრებით, მოპასუხე კომპანიის დირექტორის 2009 წლის 23 ივნისის №19 ბრძანებით და 2014 წლის 12 თებერვლის წერილით, ასევე მხარეთა ახსნა-განმარტებით დადგენილია, რომ მოსარჩელის მიერ მოპასუხე კომპანიისთვის სრულად არის ანაზღაურებული 2009 წლის 23 ივნისს დადებული უძრავი ქონების „წინარე ნასყიდობის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნასყიდობის საფასური - 28 250 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში;

4.3. 2014 წლის 24 დეკემბრის საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის თანახმად, სადავო უძრავ ნივთზე რეგისტრირებულია მოპასუხე კომპანიის საკუთრების უფლება. ამასთან, მითითებული ამონაწერის თანახმად, იგი დატვირთულია იპოთეკით. იპოთეკის საფუძველი - 2013 წლის 31 დეკემბრის №00634296 შეტყობინება. იპოთეკარი - შემოსავლების სამსახური. ამავე ამონაწერის თანახმად, მოპასუხე კომპანია რეგისტრირებულია მოვალეთა რეესტრში სააღსრულებო ბიუროს წარმოებაში არსებული სხვადასხვა სააღსრულებო ფურცლების საფუძველზე;

4.4. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2014 წლის 20 ნოემბრის №87278 წერილის მიხედვით, თბილისის სააღსრულებო ბიუროს წარმოებაშია სააღსრულებო ფურცლები, სადაც მოვალე არის მოპასუხე კომპანია, ხოლო კრედიტორები არიან: დ.ჩ–ძე, ქ.წ–ძე, ნ.პ–ო, ზ.ჩ–ძე, მეხუთე მოპასუხე, მესამე მოპასუხე, ტ.თ–ძე, მ.ჩ–ი, ი.ქ–ძე, სს „ს.ბ–ი“, მეოთხე მოპასუხე, რ.ს–ძე, ქ.წ–ძე, მ.ბ–ა და სახელმწიფო ბიუჯეტი (სააღსრულებო 20437886 წარმოებები: №A14074776, №A14057545, №A14004251, №A13065897; №A13049147, №A13015652, №A13013054, №A13006494, №A12075704, №A12061619, №A12048061, №A12038669, №A12025056, №A12023964, №A12009845, №A12006753, №A11071795). 2014 წლის 20 ნოემბრის მდგომარეობით მოვალის სახელზე რიცხულ სადავო უძრავ ქონებაზე იძულებითი საჯარო აუქციონი დანიშნული არ არის;

4.5. 2014 წლის 21 ნოემბერს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში და მოპასუხე კომპანიის სახელზე რეგისტრირებული სადავო უძრავი ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლება და ამ ქონების მესაკუთრედ ცნობა მოითხოვა;

4.6. მოპასუხე კომპანიამ სარჩელი ცნო.

5. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 629.1., 319.1, 327.1., 52-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხე კომპანიას შორის 2008 წლის 31 იანვარს გაფორმდა ე.წ. „უძრავი ქონების ნასყიდობის წინასწარი ხელშეკრულება“, რომლის შინაარსის მიხედვით, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა ქ. თბილისში, ...... ქუჩაზე ასაშენებელ მრავალსართულიან სახლში „მყიდველისათვის“ საცხოვრებელი ფართის გადაცემა - პირველი სადარბაზო, პირველი საცხოვრებელი სართული, ბინა №1, დაახლოებით 52.29 კვ.მ. ფართი. ამავე ხელშეკრულებით ხელშეკრულების საგნის ღირებულება განისაზღვრა 30 585 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში, მხოლოდ არაუმცირეს 48 538 ლარისა, ხელშეკრულების გაფორმებისას არსებული კურსით. მყიდველის მიერ ხელშეკრულების თანხის გადახდა უნდა განხორციელებულიყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გრაფიკის მიხედვით ლარებში ეროვნული ბანკის კურსით, მაგრამ არანაკლებ ხელშეკრულების გაფორმების დღისათვის დაფიქსირებული კურსის 1$=1.5870 ლარისა. საბოლოო ანგარიშსწორება მყიდველსა და გამყიდველს შორის მოხდებოდა აშენებული ფართის შიდა საერთო პარამეტრის აზომვების შედეგების მიხედვით (ხელშეკრულების მე-3 პუნქტი). ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვრა მხარეთა მოვალეობები ხელშეკრულების საგნის გადაცემისა და მისი მოვლის მდგომარეობასთან დაკავშირებით (ხელშეკრულების მე-2 პუნქტი). 2009 წლის 23 ივნისს, ერთი მხრივ, მოპასუხე კომპანიას, როგორც „გამყიდველს“ და, მეორე მხრივ, მოსარჩელეს, როგორც „მყიდველს“, შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ხელშეკრულება, რომლის შინაარსის მიხედვით, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა ქ. თბილისში, ....... ცენტრალური გზის მიმდებარედ, უბანი №1-ში ასაშენებელ მრავალსართულიან სახლში „მყიდველისათვის“ საცხოვრებელი ფართის გადაცემა - მეორე სადარბაზო, მეორე საცხოვრებელი სართული, ბინა №43ა, დაახლოებით 56.5 კვ.მ. ფართი. ამავე ხელშეკრულებით ხელშეკრულების საგნის ღირებულება განისაზღვრა 28 250 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში. მყიდველის მიერ ხელშეკრულების თანხის გადახდა უნდა განხორციელებულიყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გრაფიკის მიხედვით. საბოლოო ანგარიშსწორება მყიდველსა და გამყიდველს შორის მოხდებოდა აშენებული ფართის შიდა საერთო პარამეტრის აზომვების შედეგების მიხედვით (ხელშეკრულების მე-3 პუნქტი). ხელშეკრულებით განისაზღვრა მხარეთა მოვალეობები ხელშეკრულების საგნის გადაცემისა და მისი მოვლის მდგომარეობასთან დაკავშირებით (ხელშეკრულების მე-2 პუნქტი).

6. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხე კომპანიის დირექტორის 2009 წლის 23 ივნისის №19 ბრძანებით მხარეთა ურთიერთშეთანხმებით მოსარჩელესა და მოპასუხე კომპანიას შორის 2008 წლის 31 იანვარს დადებული ხელშეკრულება გაუქმდა და ამ ხელშეკრულების საფუძველზე გადახდილი თანხები ჩაეთვალა 2009 წლის 23 ივნისს ახალი „უძრავი ქონების ნასყიდობის წინასწარი ხელშეკრულების“ ანგარიშში. სასამართლომ ასევე მიუთითა წინამდებარე განჩინების 4.2. ქვეპუნქტში ასახულ ფაქტზე.

7. სააპელაციო პალატამ ერთობლიობაში შეაფასა რა საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულებები, მიიჩნია, რომ სახეზეა სსკ-ის 629.1. მუხლით გათვალისწინებული შემადგენლობა. სასამართლოს განმარტებით, სადავო ხელშეკრულებები მხარეთა შორის ნარდობის ურთიერთობის მოწესრიგებას უფრო ასახავს, ვიდრე ნასყიდობის ხელშეკრულებას. სასამართლომ მიუთითა მხარეთა შორის 2008 წლის 31 იანვრისა და 2009 წლის 23 ივნისის ხელშეკრულებების პირველი მუხლის შინაარსზე, რომლის მიხედვით, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს „...ასაშენებელ მრავალსართულიან სახლში „მყიდველისათვის“ საცხოვრებელი ბინის საკუთრებაში გადაცემა. ხელშეკრულების მე-2 მუხლით კი მხარეებმა განსაზღვრეს ნარდობის საგნის თვისებები და მახასიათებლები. სადავო გარიგებებით მხარეები შეთანხმდნენ გარკვეული სამუშაოს შესრულებაზე და არა - გამყიდველის მიერ მყიდველისათვის ქონებაზე საკუთრების უფლების და მასთან დაკავშირებული საბუთების გადაცემაზე (სსკ-ის 477-ე მუხლი). პალატამ განმარტა, რომ ნასყიდობის სამართლებრივი ურთიერთობა შეიძლება ეხებოდეს მყიდველისათვის უკვე არსებული ქონების გადაცემას აშენებულ სახლში (იხ: სუსგ საქმე №ას-871-821-2015, 5 თებერვალი, 2016 წელი), განსახილველ შემთხვევაში კი საკითხი ეხება სახლის აშენებას და მასში მოსარჩელისათვის მხარეთა შეთანხმების შესაბამისი საცხოვრებელი ფართის გადაცემას.

8. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა სწორედ ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობს და 2008 წლის 31 იანვარს და 2009 წლის 23 ივნისს მოსარჩელესა და მოპასუხე კომპანიას შორის რეალურად გაფორმდა ნარდობის ხელშეკრულებები, რომლის საფუძველზეც, მოსარჩელემ (შემკვეთმა) მოითხოვა მენარდის (მოპასუხე კომპანიის) მიერ ვალდებულების შესრულება - ნარდობის შედეგად დამზადებული ნივთის - აშენებულ სახლში კონკრეტული ფართის გადაცემა, ამავდროულად მან გადაიხადა მენარდისათვის ნარდობის საზღაური (28 250 აშშ დოლარი), შესაბამისად, მოპასუხე კომპანიას მოსარჩელის წინაშე წარმოეშვა სადავო ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული დიდი დიღმის I მ/რ-ში, ცენტრალური გზის მიმდებარედ, უბანი №..ში, მრავალსართულიან სახლში, მეორე სადარბაზო, მეორე სართული, ბინა №43ა, 56.5 კვ.მ. ფართობის მქონე საცხოვრებელი ფართის საკუთრებაში გადაცემის ვალდებულება, რაც ფაქტობრივი მდგომარეობით შესრულებულია კიდეც. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სახეზეა მოსარჩელის საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე, რაც გამორიცხავდა სააპელაციო პრეტენზიის საფუძვლიანობას.

9. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 40.1. მუხლით და ამავე კანონის 32-ე მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტებით. სასამართლოს მითითებით, დადგენილია, რომ უძრავი ნივთი აშენებულია მენარდის მიერ და შემკვეთის მიერ გადახდილია ნარდობის საზღაური. შესაბამისად, მენარდეს წარმოეშვა შემკვეთისათვის ქონების საკუთრებაში გადაცემის ვალდებულება, რასაც არც უარყოფს მენარდე, თუმცა მისი გადაცემა შემკვეთისათვის ვერ მოხდა ობიექტურ გარემოებათა გამო, რაც გამოწვეული იქნა ქონების დაყადაღებით. ამდენად, სადავო ნივთი არ ეკუთვნის მოვალეს, არამედ ექვემდებარება შემკვეთისათვის საკუთრებაში გადაცემას. ამასთან, მართალია, ქონება რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში მოვალის სახელზე, თუმცა მსგავს ვითარებაში, როდესაც მოსარჩელეს შესრულებული აქვს ფულადი ვალდებულება - გადახდილი აქვს შეთანხმებული საზღაური, სასამართლომ მიიჩნია, რომ უპირატესობა მოპასუხეებთან მიმართებაში უნდა მინიჭებოდა მოსარჩელეს.

10. სააპელაციო პალატამ დამატებით განმარტა, რომ ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება, რომელიც თავისი არსით ნარდობის გარიგება იყო, არ მოითხოვდა სსკ-ის 183-ე მუხლით დადგენილი წერილობითი ფორმის დაცვასა და შემძენზე განსაზღვრული საკუთრების უფლების, თუნდაც სამომავლო უფლების რეგისტრაციას. მოხმობილი ნორმებით დადგენილია უძრავ ნივთზე გარიგების წერილობითი ფორმით დადება, ხოლო რაც შეეხება სსკ-ის 183-ე მუხლში ასახულ მითითებას წერილობითი გარიგების საფუძველზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციასთან დაკავშირებით, აღნიშნული არ უკავშირდება გარიგების ფორმას, არამედ მხოლოდ იმას განსაზღვრავს, რომ უძრავი ქონების შესახებ ხელშეკრულების კანონით დადგენილი წესით წერილობით გაფორმების შემდეგ, მოპოვებული საკუთრების უფლების აღრიცხვა პუბლიცირებულ უფლებათა ანუ საჯარო რეესტრში უნდა მოხდეს (იხ. სუსგ საქმე №ას-202-191-2017).

11. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სახელმწიფო ბაჟის განაწილების ნაწილშიც კანონიერად მიიჩნია.

12. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე სამინისტრომ, მესამე და მეოთხე მოპასუხეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივრები, მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 29 ოქტომბრის, 30 ნოემბრის და 2019 წლის 11 იანვრის განჩინებებით სამინისტროს, მესამე და მეოთხე მოპასუხეების საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

14. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

15. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

16. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

17. სამინისტროს საკასაციო პრეტენზიის თანახმად, სსკ-ის 183-ე მუხლი საკუთრების შეძენის იმგვარ წესს განსაზღვრავს, რომლის თანახმად, მხოლოდ სანივთო-სამართლებრივი შეთანხმება არ არის საკმარისი უფლებებში ცვლილების განხორციელებისათვის, არამედ ამ ტიპის გარიგების დადებასთან ერთად აუცილებელია გარიგების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია.

18. მესამე მოპასუხის საკასაციო პრეტენზიის თანახმად, მოსარჩელის მიერ საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულებები წინარე ხელშეკრულებებია და მათი ნასყიდობის ხელშეკრულებებად და, მით უფრო, ნარდობის ხელშეკრულებებად მიჩნევა უსაფუძვლოა. ამასთან, მოსარჩელეს გადაუხდელი აქვს მხარეთა შორის შეთანხმებული თანხის ნაწილი, რაც იმთავითვე გამორიცხავს იმ ფაქტს, რომ მან შეასრულა აღებული ვალდებულება. ამავე დროს, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოები 2013 წლამდე ვერც მოპასუხე კომპანიამ შეასრულა.

19. მეოთხე მოპასუხე წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში არ ეთანხმება გასაჩივრებულ განჩინებას სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში. მისი განმარტებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოპასუხე კომპანიის ნაცვლად მოპასუხეებს სოლიდარულად დააკისრა მოსარჩელის მიერ გადახდილი ბაჟი ქონებრივი დავის 3%-ის ოდენობით იმ პირობებში, როდესაც მეოთხე მოპასუხე მხოლოდ ქონების ყადაღისაგან განთავისუფლების მოთხოვნის ნაწილში არის სათანადო მოპასუხე, ხოლო მეორე მოთხოვნა (მესაკუთრედ ცნობა) მიმართულია უშუალოდ მოპასუხე კომპანიის მიმართ.

20. უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მართებულია სააპელაციო სასამართლოს შეფასება მოსარჩელესა და მოპასუხე კომპანიას შორის 2008 წლის 31 იანვარს და 2009 წლის 23 ივნისს გაფორმებული ხელშეკრულებების ნარდობად მიჩნევის თაობაზე. საკასაციო პალატა არ იზიარებს ასევე საკასაციო პრეტენზიას, რომ წარმოდგენილი ხელშეკრულებები წინარე ხელშეკრულებებია.

21. წინარე ხელშეკრულება არის ვალდებულებით-სამართლებრივი გარიგება, რომლითაც მხარეები კისრულობენ სხვა ხელშეკრულების დადების ვალდებულებას. ანუ მხარეები სამართლებრივად იბოჭავენ თავს მომავალში ე.წ. ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვალდებულებით. წინარე ხელშეკრულება უნდა შეიცავდეს პირობას საგნის და ვადის თაობაზე, რომელშიც მხარეები კისრულობენ ძირითადი ხელშეკრულების დადებას. წინარე ხელშეკრულების საგანი სხვა უნდა იყოს და ძირითადის — სხვა. წინარე ხელშეკრულების საგანი არის მხარის ვალდებულება, დადოს ხელშეკრულება ანუ იკისროს მომავალში რაიმე ვალდებულება, მაშინ როცა ძირითადი ხელშეკრულებით ეს ვალდებულება უშუალოდ წარმოიშობა (იხ. სუსგ საქმე №ას-625-625-2018, 31 ოქტომბერი, 2018 წელი).

22. მოსარჩელესა და მოპასუხე კომპანიას შორის 2008 წლის 31 იანვარს გაფორმდა ე.წ. „უძრავი ქონების ნასყიდობის წინასწარი ხელშეკრულება“, რომლის შინაარსის მიხედვით, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა ქ. თბილისში, .......... ქუჩაზე ასაშენებელ მრავალსართულიან სახლში „მყიდველისათვის“ საცხოვრებელი ფართის გადაცემა - პირველი სადარბაზო, პირველი საცხოვრებელი სართული, ბინა №1, დაახლოებით 52.29 კვ.მ. ფართი. ამავე ხელშეკრულებით ხელშეკრულების საგნის ღირებულება განისაზღვრა 30 585 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში, მხოლოდ არაუმცირეს 48 538 ლარისა, ხელშეკრულების გაფორმებისას არსებული კურსით. მყიდველის მიერ ხელშეკრულების თანხის გადახდა უნდა განხორციელებულიყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გრაფიკის მიხედვით ლარებში ეროვნული ბანკის კურსით, მაგრამ არანაკლებ ხელშეკრულების გაფორმების დღისათვის დაფიქსირებული კურსის 1$=1.5870 ლარისა. საბოლოო ანგარიშსწორება მყიდველსა და გამყიდველს შორის მოხდებოდა აშენებული ფართის შიდა საერთო პარამეტრის აზომვების შედეგების მიხედვით (ხელშეკრულების მე-3 პუნქტი). ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვრა მხარეთა მოვალეობები ხელშეკრულების საგნის გადაცემისა და მისი მოვლის მდგომარეობასთან დაკავშირებით (ხელშეკრულების მე-2 პუნქტი).

23. 2009 წლის 23 ივნისის ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა ქ. თბილისში, დიდი დიღმის ..მ/რ-ში ცენტრალური გზის მიმდებარედ, უბანი №...-ში ასაშენებელ მრავალსართულიან სახლში „მყიდველისათვის“ საცხოვრებელი ფართის გადაცემა - მეორე სადარბაზო, მეორე საცხოვრებელი სართული, ბინა №43ა, დაახლოებით 56.5 კვ.მ. ფართი. ამავე ხელშეკრულებით ხელშეკრულების საგნის ღირებულება განისაზღვრა 28 250 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში. მყიდველის მიერ ხელშეკრულების თანხის გადახდა უნდა განხორციელებულიყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გრაფიკის მიხედვით. საბოლოო ანგარიშსწორება მყიდველსა და გამყიდველს შორის მოხდებოდა აშენებული ფართის შიდა საერთო პარამეტრის აზომვების შედეგების მიხედვით (ხელშეკრულების მე-3 პუნქტი). ხელშეკრულებით განისაზღვრა მხარეთა მოვალეობები ხელშეკრულების საგნის გადაცემისა და მისი მოვლის მდგომარეობასთან დაკავშირებით (ხელშეკრულების მე-2 პუნქტი) (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტი).

24. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ვინაიდან ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებებით განსაზღვრულია მკაფიოდ იდენტიფიცირებადი ასაშენებელი/გადასაცემი საგანი და შემხვედრი ანაზღაურების ვალდებულებაც, იგი ვერ იქნება მიჩნეული წინარე ხელშეკრულებებად, მათი შინაარსი მხარეთა შორის ნარდობის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობაზე მეტყველებს, საკითხი ეხება სახლის აშენებას და მასში მოსარჩელისათვის მხარეთა შეთანხმების შესაბამისი საცხოვრებელი ფართის გადაცემას. გამომდინარე აქედან, საკასაციო პრეტენზია სააპელაციო სასამართლოს მიერ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებების არასწორად, ნარდობის ხელშეკრულებებად მიჩნევის თაობაზე უსაფუძვლოა.

25. საკასაციო პალატა მიუთითებს სსკ-ის 629.2 მუხლზე [თუ ნარდობა ითვალისწინებს რაიმე ნაკეთობის დამზადებას და მენარდე მას ამზადებს თავის მიერ შეძენილი მასალით, მაშინ იგი შემკვეთს გადასცემს საკუთრებას დამზადებულ ნაკეთობაზე. თუ დამზადებულია გვაროვნული ნივთი, მაშინ გამოიყენება ნასყიდობის წესები] და აღნიშნავს, რომ, ვინაიდან შემკვეთის მიერ გადახდილია შეთანხმებული საზღაური, მენარდეს წარმოეშვა შემკვეთისათვის მხარეთა შორის განსაზღვრული საცხოვრებელი ფართის საკუთრებაში გადაცემის ვალდებულება, თუმცა, მისი გადაცემა ვერ მოხდა ქონებაზე ყადაღის არსებობის გამო. ამასთან, დადასტურებული არ არის, რომ კრედიტორების უფლება მოსარჩელის უფლებაზე ადრე წარმოიშვა.

26. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, მართებულად დაკმაყოფილდა მოსარჩელის სარჩელი ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლებისა და მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე [„სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტები: თუ მესამე პირი ამტკიცებს, რომ მას აღსრულების საგანზე გააჩნია უფლება, მაშინ იმ სასამართლოში, რომლის სამოქმედო ტერიტორიაზედაც ხდება აღსრულება, მესამე პირს შეუძლია აღძრას სარჩელი. ასეთ სარჩელს სასამართლო განიხილავს სასარჩელო წარმოების წესით (სარჩელი ყადაღისაგან ქონების გათავისუფლების შესახებ). სარჩელი ყადაღისაგან ქონების გათავისუფლების შესახებ წარედგინება მოვალესა და კრედიტორს].

27. რაც შეეხება საკასაციო პრეტენზიას პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მოპასუხეებისათვის სახელმწიფო ბაჟის არასწორად დაკისრების თაობაზე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხეთა წრე განსაზღვრულია „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 32.2. მუხლით [სარჩელი ყადაღისაგან ქონების გათავისუფლების შესახებ წარედგინება მოვალესა და კრედიტორს]. შესაბამისად, მოვალეც და კრედიტორებიც წარმოადგენენ მოპასუხეებს აღნიშნულ სარჩელზე. გამომდინარე აქედან, მართებულია სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება, რომლითაც უცვლელი დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, მათ შორის, სახელმწიფო ბაჟის განაწილების ნაწილშიც.

28. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

29. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს (მესამე მოპასუხეს) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 2497 ლარის 70% - 1747.9 ლარი, ხოლო კასატორს (მეოთხე მოპასუხეს) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 300 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 150 ლარი და დარჩენილი 150 ლარის 70% - 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. მ.მ–ძის, გ.ფ–ძისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. მ.მ–ძეს (პ/ნ: .......) დაუბრუნდეს ხ.მ–ძის მიერ 2018 წლის 26 ნოემბერს №12 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 2497 (ორი ათას ოთხას ოთხმოცდაჩვიდმეტი) ლარის 70% - 1747.9 (ათას შვიდას ორმოცდაშვიდი ლარი და ოთხმოცდაათი თეთრი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. გ.ფ–ძეს (პ/ნ: ........) დაუბრუნდეს მის მიერ 2018 წლის 22 ნოემბერს №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 300 (სამასი) ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 150 (ას ორმოცდაათი) ლარი და დარჩენილი 150 (ას ორმოცდაათი) ლარის 70% - 105 (ას ხუთი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი